ไม้กลายเป็นหินยาวที่สุดในโลก ที่จังหวัดตาก

ไมก้อนุรกั ษ์-เผยแพร่ลก

ลายเปน็ หนิ ยาวทส่ี ดุ ในโ

ดว้ ยความสำ�คัญ ความพิเศษ และความมีเอกลักษณข์ องไมก้ ลายเปน็ หนิ จังหวดั ตาก
จึงไดร้ ับการอนุรกั ษ์อย่างตอ่ เน่ืองนบั ต้ังแต่วันคน้ พบ นอกเหนอื จากมาตรการสนบั สนนุ

การอนุรักษแ์ ละการเผยแพร่องคค์ วามรู้เกี่ยวกบั ไมก้ ลายเป็นหนิ ตามกฎหมายแลว้
กระทรวงทรัพยากรธรรมชาตแิ ละสิง่ แวดลอ้ มได้สนับสนนุ การจัดต้ัง “อุทยานธรณีไม้กลายเป็นหนิ ”

เพ่อื ให้สังคมได้รับประโยชน์จากไมก้ ลายเปน็ หนิ อย่างเตม็ ท่ี

และเพอ่ื ประกาศใหท้ ั่วโลกได้รับรู้ถึงความยิ่งใหญ่ของไม้กลายเปน็ หินจังหวดั ตากอยา่ งเปน็ ทางการ
กระทรวงทรพั ยากรธรรมชาตแิ ละสิ่งแวดล้อมจึงได้ยน่ื จดทะเบยี นกบั

the Guinness World of Record ด้วยสถิตไิ มก้ ลายเป็นหินยาวท่สี ุดในโลก 72.22 เมตร

- ตน้ ไมส้ งู ทส่ี ดุ -
ในปา่ ทึบ

ฉันเติบโตขึ้นภายใต้เงามืดของป่าทึบที่ไหนสักแห่งในเขตภูมิอากาศแบบป่าดิบชื้นเมื่อกว่า 120,000 ปีมาแล้ว ตอนฉัน
ยังเล็ก ๆ ฉันเห็นแค่แสงสว่างลาง ๆ ส่องผ่านหลังคาสีเขียวเข้มของกิ่งก้านและใบไม้ที่คลุมหัวฉันกับเพื่อน ๆ อยู่
วันแล้ววันเล่าที่ฉันพยายามยืดตัวเองให้สูงขึ้น ๆ เพื่อที่จะได้โผล่ออกไปมองดูว่ามีอะไรอยู่นอกหลังคาที่มืดครึ้มนี้
แล้วเช้าวันหนึ่งยอดของฉันก็ถูกสาดส่องด้วยแสงแดดเจิดจ้า  นับแต่นั้นมาร่างกายของฉันก็เจริญเติบโตอย่างรวดเร็ว
ผิดหูผิดตา  ต่อมาไม่นานฉันก็เห็นเพื่อน  ๆ  ค่อย  ๆ  ทยอยโผล่พ้นหลังคาสีเขียวขึ้นมาเรื่อย ๆ  และพวกเราก็พากัน
เติบโตอย่างสมบูรณ์  หลายร้อยปีผ่านไปพวกเราทั้งหมดก็ยังคงยืดตัวสูงข้ึนไปเรื่อย ๆ  และในท่ีสุดฉันก็รู้ได้ว่าตัวฉันน้ีเอง
ที่สูงที่สุดในป่าทึบแห่งนี้

สภาพแวดล้อมทางธรรมชาติ

ภูมิอากาศ : • ภูมิอากาศแบบปา่ ดบิ ชน้ื
ป่าไม้ : • ปา่ ฝนเขตรอ้ น

สภาพธรณีวิทยา : • เทือกเขาหนิ แปรทางดา้ นตะวนั ตก
• เทอื กเขาหนิ แกรนติ ทางด้านตะวันออก
• ตะกอนน้ำ�พาบนท่ีราบนำ้�ทว่ มถึง

ทางน้ำ� : • ทางน�้ำ โคง้ ตวดั
กระบวนการทางธรณีวิทยา : • การสะสมตะกอนนำ้�พาบนทีร่ าบน้ำ�ท่วมถึง

 

- ทอ่ นไมย้ าวท่สี ุด -
บนพื้นดิน

ฉันเติบโตด้วยสุขภาพที่ดีในป่าฝนเขตร้อนที่อุดมสมบูรณ์นานหลายร้อยปี  แต่ช่วงสองสามปีที่ผ่านมาภูมิอากาศที่คุ้น
เคยกลับเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว มีฝนตกหนักอย่างต่อเนื่องหลายครั้งหลายคราจนฉันโยกไปเยกมา ฉันรู้สึกได้ว่า
รากของฉันเกาะอยู่กับพื้นดินที่เปียกแฉะไม่ค่อยแน่นหนาเหมือนแต่ก่อน  มันเป็นสภาพที่แย่มากท่ีสุดในชีวิต  ฉันคิดว่ามัน
คงจะถงึ เวลาแล้วกระมงั
ในสภาพที่ย่ำ�แย่แบบนี้เพื่อน ๆ  ตัวสูงของฉันเริ่มโยกไปมาแล้วก็โค่นล้มลงทีละต้นสองต้น  และถูกพัดไปพร้อมกับ
เศษซากต้นไม้  และดินหินทราย  แล้ววันสุดท้ายที่ฉันยืนต้นอยู่ได้ก็มาถึงในตอนบ่ายของวันที่ฝนกระหน่ำ�อย่าง
ไม่ลืมหูลืมตา  ตอนที่ฉันล้มนอนอยู่กับพ้ืนดินและถูกซัดด้วยน้ำ�ป่าไหลหลากรุนแรงท่ีสุดเท่าท่ีฉันเคยเห็นในชีวิตฉันก็รู้ได้
ทันทีว่าฉันเปน็ ท่อนไม้ทย่ี าวทส่ี ุดบนพ้ืนดนิ ในตอนนนั้

สภาพแวดล้อมทางธรรมชาติ

ภูมิอากาศ : • ภมู ิอากาศแบบมรสุมเขตรอ้ น
ป่าไม้ : • ป่าไม้ถกู ทำ�ลายเหลือเป็นพน้ื ทีเ่ วิ้งวา้ ง

สภาพธรณีวิทยา : • เทือกเขาหนิ แปรทางด้านตะวันตก
• เทือกเขาหนิ แกรนิตทางดา้ นตะวันออก
• ตะกอนน�้ำ พา เศษหินและเศษซากต้นไมบ้ นพืน้ ที่ราบ
• เนนิ ตะกอนนำ้�พารปู พัดตามแนวเชิงเขา

ทางน้ำ� : • ทางน�้ำ ประสานสาย
กระบวนการทางธรณีวิทยา : • นำ�้ ปา่ ไหลหลาก และดนิ ถล่ม

- สิง่ ท่ียาวท่ีสุด -
ในแอ่งสะสมตะกอน

ทันทีที่โค่นลงกับพื้นดินฉันก็ถูกน้ำ�ท่วมพัดพากลิ้งไปอย่างรุนแรงพร้อมกับเศษซากต้นไม้และตะกอนโคลน นอนแบบ
ไร้ใบไร้กิ่งก้านอยู่บนพื้นที่ราบ ส่วนที่ฉันเหลือติดตัวอยู่ในตอนนั้นคือรากแก้วกับพูพอนของฉันที่แตกหักฉีดขาด
ไม่มีชิ้นดี และไม่นานฉันก็ถูกฝังกลบด้วยเศษซากต้นไม้อื่นกับตะกอนกรวดหินดินทรายสีน้ำ�ตาลแดงที่หนาขึ้น ๆ
ตัวฉันเองก็ถูกฝังลึกลง ๆ เรื่อย ๆ
ตอนถูกฝังอยู่ใต้ดินที่อาบอิ่มด้วยน้ำ�บาดาลฉันรู้สึกว่าตัวของฉันค่อย ๆ  แข็งขึ้นเรื่อย ๆ  ฉันรับรู้ได้ว่าสาร “ซิลิกา” 
ที่ละลายอยู่ในน้ำ�บาดาลได้แทรกซึมเข้ามาในเนื้อเยื่อของฉัน  และเข้าแทนที่ในโมเลกุลของเนื้อเยื่ออย่างช้า ๆ  ทีละ
โมเลกุลในทุก ๆ  เซลล์  เอาอีกแล้ว...ทั้ง ๆ  ที่ถูกฝังอยู่ใต้ดินอย่างนี้  ฉันก็ยังแน่ใจว่าฉันเป็นอะไรที่ยาวที่สุดในแอ่ง
สะสมตะกอนแห่งนี้

สภาพแวดล้อมทางธรรมชาติ

ภูมิอากาศ : • ภูมิอากาศแบบทุ่งหญา้ สะวันนา
ป่าไม้ : • ป่าไม้สบื ต่อพันธ์ตุ ามธรรมชาติ

สภาพธรณีวิทยา : • เทอื กเขาหินแปรทางดา้ นตะวนั ตก
• เทือกเขาหนิ แกรนิตทางด้านตะวันออก
• ตะกอนน้ำ�พาบนทรี่ าบน�ำ้ ทว่ มถึง และเนินตะกอนน้�ำ พารปู พัดตามแนวเชงิ เขา

ทางน้ำ� : • ทางน�้ำ โคง้ ตวดั
กระบวนการทางธรณีวิทยา : • การสะสมตะกอนอยา่ งตอ่ เนอ่ื งในที่ราบน�ำ้ ท่วมถึง

• การกลายเป็นหนิ ของต้นไม้ทถี่ ูกฝังอยใู่ ต้ดิน

- - ไมก้ ลายใเปน็นโลหกินยาวท่ีสุด

ฉันไม่รู้หรอกว่าถูกฝังและทำ�ให้กลายเป็นหินอยู่ในแอ่งสะสมตะกอนแห่งนี้มานานเท่าไหร่แล้ว  ฉันรู้แต่เพียงว่าวันหนึ่ง
โลกของฉันทั้งใบนี้มันถูกยกสูงขึ้น  แล้วเศษกรวดทรายที่ปิดทับฉันอยู่ก็ค่อย  ๆ  ถูกพัดพาออกไปเรื่อย  ๆ  วันแล้ววันเล่า
จนกระทั่งส่วนหนึ่งของตัวฉันโผล่ขึ้นรับแสงแดดจากดวงอาทิตย์อีกครั้ง  ดวงอาทิตย์ดวงเดิมที่เคยสาดแสงอาบร่างฉัน
เมื่อไม่รู้กี่พันกี่หมื่นปีก่อน  ตอนนี้ฉันจึงถูกค้นพบแล้วและตะกอนที่ปิดทับฉันอยู่ก็ถูกขุดออกจนสุดท้ายร่างกายของฉัน
ตลอดยอดจรดรากก็ได้สัมผัสกับบรรยากาศโลกอีกคร้ัง  ในเวลานี้ฉันบอกได้เลยว่า  “ฉันน่ีแหละคือไม้กลายเป็นหินที่ยาว
ทส่ี ุดในละแวกนเ้ี ลย หรืออาจจะยาวท่ีสุดในโลกกไ็ ดน้ ะ”

สภาพแวดล้อมทางธรรมชาติ

ภูมิอากาศ : • ภมู อิ ากาศแบบทงุ่ หญ้าสะวันนา
ป่าไม้ : • ป่าเตง็ รัง

สภาพธรณีวิทยา : • เทือกเขาหนิ แปรทางด้านตะวันตก
• เทือกเขาหนิ แกรนิตทางดา้ นตะวนั ออก
• ตะพักลำ�น้ำ�บนตล่ิงทั้งสองฝั่งของแมน่ ำ้�ปงิ  และแมน่ �ำ้ วงั
• ตะกอนน้�ำ พาบนทีร่ าบน้�ำ ท่วมถึงของแม่น้ำ�ปงิ  และแม่น้ำ�วัง

ทางน้ำ� : • ทางนำ�้ โค้งตวัด
กระบวนการทางธรณีวิทยา : • การยกตวั ของแผ่นดนิ และการโผล่ผิวดินของไม้กลายเปน็ หิน

เบาะแส-สงสัย

หนิ เหมอื นไม้ในปา่ เตง็ รงั

หลายสิบปีแล้วที่ชาวบ้านตากเห็นหินโผล่บนทางเดินเล็ก ๆ ในป่าเต็งรัง
ที่พวกเขาใช้ผ่านเข้าออก เพื่อหาหน่อไม้ เห็ด ฟืน หรือใบตองตึงเพื่อใช้
มุงหลังคา หลายคนก็สงสัยกับลักษณะพิเศษของเจ้าหินโผล่ที่เหมือนกับ
ลำ�ต้นไม้ใหญ่แต่กลับแข็งเป็นหิน แต่ความสงสัยนี้ก็ไม่ได้เกิดกับทุกคน
เพราะว่าปกติแล้วมันจะมองเห็นไม่ค่อยชัดเพราะว่ามีฝุ่นและดินคลุมอยู่
แต่หลังฝนตกชะฝุ่นออกแล้วจะเห็นลักษณะลายไม้ชัดเจน
นอกจากหินโผล่ที่เหมือนลำ�ต้นไม้ใหญ่  ที่ชาวบ้านตากเดินข้ามไปมา
หลายสิบปีแล้ว  ยังมีเศษหินชิ้นเล็ก ๆ  ที่มีหน้าตาเหมือนกับเศษไม้
กระจัดกระจายอยู่กับเศษหินกรวดทราย แต่ถ้าพิจารณาให้ดีแล้วใคร ๆ
ก็จะรู้ว่ามันคือ “ไม้กลายเป็นหิน”
เมื่อข่าวการพบไม้กลายเป็นหินกระจายออกไป การหาเก็บเศษไม้กลาย
เป็นหินไปขายก็กลายเป็นอาชีพเสริมใหม่ของชาวบ้านทั่วไป  แต่ภาย
หลังเมื่อทุกคนได้เห็นถึงความสำ�คัญของซากดึกดำ�บรรพ์เป็นอย่างดีแล้ว
ต่างก็พากันส่งมอบไม้กลายเป็นหินที่เก็บรวบรวมไว้ให้กับทางราชการ 
ซึ่งทั้งหมดจัดแสดงอยู่บริเวณหน้าสำ�นักงานอุทยานแห่งชาติดอยสอย
มาลัย (เตรียมการ)

สำ�รวจ-ขดุ คน้

เพ่ือศกึ ษาและวิจยั

กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ได้สำ�รวจพบไม้กลายเป็นหิน
ขนาดใหญ่จำ�นวน 7 ต้นในปี 2546 บางต้นก็มีสภาพค่อนข้างสมบูรณ์
แต่บางต้นก็อยู่ในสภาพที่แตกหัก
กรมทรัพยากรธรณีจึงได้ทำ�การสำ�รวจธรณีวิทยา และธรณีฟิสิกส์ เพื่อ
ตรวจสอบตำ�แหน่งและลักษณะ ทิศทางการวางตัวของไม้กลายเป็นหิน
ในพื้นที่โดยรอบคลุมพื้นที่ประมาณ 35 ตารางกิโลเมตร และผลการ
สำ�รวจพบว่ามีไม้กลายเป็นหินฝังอยู่ใต้ดินรอการขุดสำ�รวจในขั้นตอน
ต่อไปอีกหลายต้น นอกจากนี้ยังได้ทำ�การตรวจสอบ และศึกษาวิธีการ
อนุรักษ์ผิวนอกของไม้กลายเป็นหินที่สลายตัวเมื่อสัมผัสกับบรรยากาศ
ให้คงสภาพเดิมต่อไป
นอกจากนี้นักธรณีวิทยาและนักบรรพชีวินจากกรมทรัพยากรธรณี และ
หนว่ ยงานทเ่ี กย่ี วขอ้ งยงั ไดร้ ว่ มกนั ศกึ ษาชนดิ ของไมก้ ลายเปน็ หนิ ทง้ั 7 ตน้
รวมถึงสภาพแวดล้อมบรรพกาลในช่วงเวลาที่ไม้เหล่านี้ยังยืนต้นมีชีวิตอยู่
รวมถึงกระบวนการกลายเป็นหินทั้งหมด การศึกษาพบว่าไม้กลายเป็น
หินในหลุมขุดค้นที่ 1 3 4 6 และ 7 เป็นไม้ทองบึ้ง ส่วนหลุมขุดค้น
ที่ 2 และ 5 เป็นไม้มะค่าโมง

ค้มุ ครอง-ปอ้ งกนั

อทุ ยานแห่งชาติดอยสอยมาลัย

เมอ่ื มกี ารคน้ พบไมก้ ลายเปน็ หนิ ทง้ั  7 ตน้ ในระยะแรก  กรมอทุ ยานแหง่ ชาติ
สัตว์ป่า  และพันธุ์พืชได้สร้างโรงไม้หลังคามุงด้วยใบตองตึงที่หาได้ใน
พ้นื ท่เี พือ่ ปกป้องชั่วคราว ภายหลังจึงได้เรง่ สรา้ งอาคารขนาดใหญ่คลมุ ไม้
กลายเป็นหินทง้ั หมดเพอ่ื การปกปอ้ งอย่างถาวรตอ่ ไป
ในทางกฎหมาย ไมก้ ลายเปน็ หินท้งั หมดไดร้ บั การคุ้มครองดว้ ย พระราช
บัญญัติอุทยานแห่งชาติ ซึ่งดำ�เนินการโดยกรมอุทยานแห่งชาติ  สัตว์ป่า
และพันธ์ุพืช  โดยในปี  พ.ศ.  2546  ได้มีการประกาศจัดต้ังให้พ้ืนท่ีโดย
รอบเป็น  “วนอุทยานไม้กลายเป็นหิน”  เพื่อคุ้มครองพื้นที่  และป้องกัน
การลักลอบเก็บไม้กลายเป็นหินเพื่อการค้า พร้อมกันนั้นก็ได้ดำ�เนิน
การยกระดับการคุ้มครองให้เข้มข้นขึ้นด้วยการเตรียมการจัดตั้งเป็น
“อุทยานแห่งชาติดอยสอยมาลัย” เพื่อการอนุรักษ์อย่างยั่งยืนสืบไป
ในขณะเดียวกับก็ได้รับการคุ้มครองด้วย  พระราชบัญญัติคุ้มครอง
ซากดึกดำ�บรรพ์  ซึ่งดำ�เนินการโดยกรมทรัพยากรธรณีโดยได้ประกาศ
ขึ้นทะเบียนไม้กลายเป็นหินทั้ง  7  ต้นตามพระราชบัญญัติคุ้มครอง
ซากดึกด�ำ บรรพ์ ซง่ึ ประกาศใช้ในปี พ.ศ. 2551

ไมก้อนุรกั ษ์-เผยแพร่ลก

ลายเปน็ หนิ ยาวทส่ี ดุ ในโ

ดว้ ยความสำ�คัญ ความพิเศษ และความมีเอกลักษณข์ องไมก้ ลายเปน็ หนิ จังหวดั ตาก
จึงไดร้ ับการอนุรกั ษ์อย่างตอ่ เน่ืองนบั ต้ังแต่วันคน้ พบ นอกเหนอื จากมาตรการสนบั สนนุ

การอนุรักษแ์ ละการเผยแพร่องคค์ วามรู้เกี่ยวกบั ไมก้ ลายเป็นหนิ ตามกฎหมายแลว้
กระทรวงทรัพยากรธรรมชาตแิ ละสิง่ แวดลอ้ มได้สนับสนนุ การจัดต้ัง “อุทยานธรณีไม้กลายเป็นหนิ ”

เพ่อื ให้สังคมได้รับประโยชน์จากไมก้ ลายเปน็ หนิ อย่างเตม็ ท่ี

และเพอ่ื ประกาศใหท้ ั่วโลกได้รับรู้ถึงความยิ่งใหญ่ของไม้กลายเปน็ หินจังหวดั ตากอยา่ งเปน็ ทางการ
กระทรวงทรพั ยากรธรรมชาตแิ ละสิ่งแวดล้อมจึงได้ยน่ื จดทะเบยี นกบั

the Guinness World of Record ด้วยสถิตไิ มก้ ลายเป็นหินยาวท่สี ุดในโลก 72.22 เมตร