Lesson 2 เคมี

ตารางธาตุ (Periodic table) คือ ตารางท่ีใช้แสดงรายช่ือ
ธาตุเคมี คิดค้นขึ้นโดยนักเคมีชาวรัสเซีย ดมีตรี เมนเดเลเยฟ
(Dmitri Mendeleev) ในปี พ.ศ. 2412 จากการสังเกตว่า เม่ือนาธาตุ
ท่ีรู้จักมาวางเรียงตามลาดับเลขอะตอม จะพบว่าคุณสมบัติพ้ืนฐาน
บางอย่างคล้ายกัน สามารถจาแนกเป็นกลุ่มๆ ได้ทาให้เกิดรูปแบบ
ตารางธาตุ และพัฒนาต่อเนื่องมาจนเป็นอย่างที่เห็น ตารางธาตุเป็น
สว่ นหนึ่งในการเรียนการสอนวชิ าเคมดี ้วย



ชอื่ ธาตแุ บง่ ตามหมู่

•หมู่ 1A ลเิ ทยี ม (Lithium) โซเดียม (Sodium) โพแทสเซยี ม (Potassium)
รบู เิ ดียม (Rubidium) ซีเซยี ม (Cesium) แฟรนเซยี ม (Francium)

•หมู่ 2A เบริลเลยี ม (Beryllium) แมกนีเซยี ม (Magnesium) แคลเซียม
(Calcium) สตรอนเชยี ม (Strontium) แบเรยี ม (Barium) เรเดียม
(Radium)

•หมู่ 3A โบรอน (Boron) อะลูมิเนียม (Aluminum) แกลเลยี ม (Gallium)
อนิ เดยี ม (Indium) แทลเลียม (Thallium)

•หมู่ 4A คาร์บอน (Carbon) ซิลกิ อน (Silicon) เจอร์เมเนยี ม (Germanium)
ดีบุก (Tin – Stannum) ตะกว่ั (Lead – Plumbum)

•หมู่ 5A ไนโตรเจน (Nitrogen) ฟอสฟอรสั (Phosphorous) อะซินคิ
(สารหนู : Arsenic) พลวง (Antimony – Stibium) บสิ มทั (Bismuth)

•หมู่ 6A ออกซิเจน (Oxygen) ซัลเฟอร์ (กามะถนั ) (Sulfur) ซลี ีเนียม
(Selenium) เทลลเู รียม (Tellurium) พอโลเนยี ม (Polonium)

•หมู่ 7A ฟลอู อรีน (Fluorine) คลอรีน (Chlorine) โบรมนี (Bromine)
ไอโอดนี (Iodine) แอสทาทีน (Astatine)

•หมู่ 8A ฮเี ลียม (Helium) นอี อน (Neon) อาร์กอน (Argon) คริปตอน
(Krypton) ซีนอน (Xenon) เรดอน (Radon)

ยกเว้น ไฮโดรเจน เพราะยังถกเถียงกนั อย่วู า่ จะจัดลงไปทีห่ มู่ 1 D หรือ 7 Dดี
เพราะคุณสมบตั ิเป็นกึ่ง ๆ กนั ระหว่าง 1A กบั 7A และธาตุประเภททรานซิชนั

นยิ มใช้หน่วย “โมล” เพ่อื บอกปริมาณของสาร

 1 โมล เท่ากบั 6.0221023 หนว่ ยอนุภาค (อะตอม โมเลกลุ
ไอออน) (Avogadro’s number, NA) ซง่ึ เท่ากับจานวน
อะตอมของ C-12 หนกั 12 กรมั

 คาวา่ “โมล” อาจใชไ้ ดห้ ลายลักษณะ (อะตอม โมเลกุล หรอื
ไอออน) เชน่

ออกซิเจน 1 โมล อะตอมจะมี 6.021023 อะตอม และมี
น้าหนกั 16.0 กรมั

ออกซิเจน 2 โมล โมเลกลุ จะมี 6.021023 โมเลกุล และมี
นา้ หนกั 32.0 กรัม

โมลแท้จริงมีคา่ นอ้ ยมาก นาไปใช้ไมส่ ะดวก
Amedeo Avogadro จึงได้ลองคิดให้ตวั เลขคงเดมิ ในหนว่ ย amu

แต่หน่วยใหญข่ ้ึน คอื หนว่ ย g
1.00797 amu ของ H มี H = 1 atom
1.000797x1.66x10-24 g amu ของ H มี H = 1 atom
1.00797 g amu ของ H มี H = 1 atom

1.66 x 10-24
1.00797 g amu ของ H มี H = 6.024096386 x 1023 atom
1.00797 g amu ของ H มี H = 6.02 x 1023 atom
Avogadro’s number (molecule,ion)
1 mol

1 มวลแท้จรงิ หนว่ ย amu
H มวลเปรียบเทยี บไม่มหี น่วย
มวลของ 1 mol หนว่ ย g
1.00797

 1 โมลอะตอมของธาตใุ ดๆ ประกอบด้วยจานวนอะตอมเทา่ กบั เลข
อโวกาโด และมนี า้ หนักเทา่ กบั มวลอะตอมของธาตนุ ั้นๆในหนว่ ยเปน็ กรมั
เชน่ N 1 โมลอะตอม มจี านวนอะตอม 6.021023 อะตอม และหนกั
14.01 กรัม

๏ 1 โมลโมเลกุล ประกอบดว้ ยจานวนโมเลกลุ เท่ากบั เลขอโวกาโด

และมนี า้ หนกั เท่ากบั มวลโมเลกลุ ของสารประกอบนั้นๆ เช่น H2O 1
โมล มจี านวนโมเลกลุ เท่ากบั 6.021023 โมเลกลุ และหนกั 18 กรมั

ถา้ มแี กส๊ คารบ์ อนไดออกไซด์ (CO2) (C = 12.0 O = 16.0)
หนัก 9.24 กรมั จงคานวณหา

(ก) จานวนโมลของ CO2
(ข) จานวนโมเลกลุ ของ CO2
(ค) จานวนโมลของแตล่ ะธาตุในคารบ์ อนไดออกไซด์จานวนน้ี

(ง) จานวนอะตอมของแต่ละธาตุ

 (ก) จานวนโมลของ CO2

มวลโมเลกุลของ CO2 = 12.01 + (216.00) = 44.01 กรมั
CO2 หนัก 44.01 กรัม คดิ เป็น CO2 1 โมล
ดังนนั้ ถา้ CO2 หนัก 9.24 กรัม คิดเป็น CO2 = 9.24 กรัม 1 โมล

44.01 กรัม

= 0.21 โมล

 (ข) จานวนโมเลกลุ ของ CO2

CO2 1 โมล มจี านวนโมเลกลุ = 6.021023 โมเลกลุ
ดงั นั้นถ้า CO2 0.21 โมล จึงมีจานวนโมเลกุล

= 0.21 โมล  6.021023 โมเลกลุ
1 โมล

= 1.261023 โมเลกลุ

 (ค) จานวนโมลของแต่ละธาตใุ น CO2

ใน 1 โมเลกลุ ของ CO2 มี C 1 อะตอม และ O 2 อะตอม
ดังนนั้ CO2 1 โมล จงึ ประกอบด้วย C 1 โมล และ O 2 โมล
ถา้ CO2 0.21 โมล จึงประกอบดว้ ย C = 0.21 โมล และ

O = 0.212 = 0.42 โมล

 (ง) จานวนอะตอมของแตล่ ะธาตใุ น CO2

CO2 1 โมเลกุล มี C 1 อะตอม และ O 2 อะตอม
ดังน้ันถา้ CO2 จานวน 1.261023 โมเลกุล จะมี C = 1.261023 อะตอม

และ O = 21.261023
= 2.521023 อะตอม

จะต้องใช้ Ca กี่โมลและกกี่ รมั จงึ จะทาปฏิกริ ิยาพอดกี ับ Cl 41.5 กรัม เพื่อ
เกดิ CaCl2 เปน็ ผลผลิต (Ca = 40.1 Cl = 35.5)

Cl 2 โมล หรอื 235.5 กรมั ทาปฏกิ ริ ิยาพอดีกบั Ca 1 โมล หรือ 40.1 กรมั

ดังนน้ั ถา้ Cl 41.5 กรมั ทาปฏกิ ิริยาพอดกี ับ Ca = 41.5 กรัม  40.1 กรัม

235.5 กรมั

จากน้ามวลอะตอมของ Ca เราทราบว่า = 23.4 กรัม

Ca 40.1 กรัม คิดเปน็ 1 โมล

Ca 23.4 กรมั คดิ เปน็ 23.4 กรมั 1 โมล = 0.6 โมล
40.1 กรมั

สูตรเคมี (Chemical formula) หมายถงึ กลุ่มของสญั ลกั ษณ์ของธาตุท่ี
เขยี นขนึ้ เพ่อื แสดงองค์ประกอบของสารว่าประกอบด้วยธาตอุ ะไรบ้าง
แบ่งออกเป็ นสามชนิดคอื

สตู รอย่างง่าย (empirical formula) เป็นสตู รทแี่ สดงอตั ราสว่ นอยา่ งต่าของ
จานวนอะตอมของธาตทุ เ่ี ป็นองค์ประกอบในสารนนั้

สตู รโมเลกุล (molecular formula) เป็นสตู รทแี่ สดงจานวนอะตอมของธาตทุ ี่เป็น
องค์ประกอบที่มีอยจู่ ริงในหนงึ่ โมเลกลุ ของสาร

สูตรโครงสร้าง (structural formula) เป็นสตู รท่แี สดงการยดึ เหนี่ยวของอะตอม
ภายในโมเลกลุ

ไฮโดรเจน H2 H-H น้ำ H2O H-O-H แอมโมเนีย NH3 H-N-H

H

การหาสูตรอยา่ งง่ายและสตู รโมเลกลุ

ตอ้ งทราบชนิดและจานวนของธาตุใน 1 โมเลกุลของสาร
หาอตั ราส่วนโดยมวลของธาตุ
หาอัตราสว่ นโดยโมลของธาตุ (จากมวลอะตอมท่ีทราบ)
หาสูตรอย่างงา่ ยโดยทาใหเ้ ป็นอัตราสว่ นโดยโมลอยา่ งต่า
เม่ือทราบมวลโมเลกลุ สามารถหาสตู รโมเลกุลได้ดงั น้ี

สตู รโมเลกลุ = (สตู รอยา่ งง่าย)n = มวลโมเลกุล n = 1,2,3,………

สารประกอบชนดิ หน่งึ ประกอบด้วยกามะถันและออกซิเจน มีรอ้ ยละโดยนา้ หนกั ของ
กามะถนั เป็น 50.05 และออกซิเจน 49.95 ถา้ น้าหนกั โมเลกลุ ของสารประกอบนีเ้ ท่ากับ
64 จงคานวณหาสูตรอยา่ งงา่ ย และสูตรโมเลกุล (S=32, O=16)

อัตราส่วนโดยน้าหนักของ S : O = 50.05 : 49.95
อัตราส่วนโดยโมลของ S : O = 50.05 : 49.95

32 16
= 1.56 : 3.12

ทาให้เป็นอัตราสว่ นท่ีเปน็ เลขน้อยๆ โดยการหารตลอดด้วยจานวนเลขทน่ี ้อยท่สี ุด คอื 1.56

สตู รเอมพริ ิกัล คือ SO2 = 1.56 : 3.12
1.56 1.56

=1 :2

สตู รโมเลกลุ = (สตู รอย่างง่าย)n = มวลโมเลกลุ n = 1,2,3,………

สตู รอยา่ งงา่ ย คอื SO2

สูตรโมเลกลุ เป็น (SO2 )n

(SO2 )n = 64

(32 + 162)n = 64

n =1

ดังนนั้ สตู รโมเลกลุ คือ SO2

สารประกอบชนิดหน่ึงมีธาตุคาร์บอน ไฮโดรเจน และออกซิเจน เป็นองค์ประกอบ นา
สารนี้ 0.375 กรัม มาเผาได้สารผลิตภัณฑ์เพียงสองชนิดเท่าน้ันคือ คาร์บอนไดออกไซด์
0.516 กรัม และน้า 0.421 กรัม จงคานวณหาสูตรอย่างง่ายและสูตรโมเลกุลของ
สารประกอบนี้ เมอื่ สารประกอบน้มี นี า้ หนกั เชงิ โมเลกุล 32.014 กรมั

ใน CO2 หนกั 44.009 กรัม ประกอบดว้ ย C หนัก 12.011 กรัม = 0.141 กรัม

ถ้าใน CO2 หนกั 0.516 กรมั ประกอบดว้ ย C หนัก 0.516 12.011
44.009

ใน H2O หนกั 18.001 กรมั ประกอบด้วย H หนัก 2.002 กรมั
ถ้าใน H2O หนัก 0.421 กรัม ประกอบดว้ ย H หนกั 0.421 2.002 = 0.0468 กรัม

18.001

มวลของ O ในสารประกอบน้ี = 0.375 – 0.141 – 0.0468 = 0.187 กรมั

อัตราสว่ นโดยน้าหนกั ของ C : H : O = 0.141 : 0.0468 : 0.187
อตั ราสว่ นโดยโมลของ C : H : O = 0.141 : 0.0468 : 0.187

12.011 1.007 15.999

= 0.0117 : 0.0468 : 0.0117

ทาให้เปน็ อตั ราส่วนที่เปน็ เลขน้อยๆ โดยการหารตลอดด้วยจานวนเลขที่นอ้ ยท่สี ดุ คอื

0.0117 = 0.0117 : 0.0468 : 0.0117
0.0117 0.0117 0.0117

=1 : 4 : 1

สตู รอย่างง่าย คือ CH4O

สูตรโมเลกุล = (สตู รอย่างง่าย)n = มวลโมเลกุล n = 1,2,3,………

สูตรอย่างง่าย คอื CH4O = 32.014
สตู รโมเลกุลเป็น (CH4O)n

(CH4O )n

(12.011 + 4.028 + 15.999)n = 32.014

32.038n = 32.014

n =1

ดงั นัน้ สูตรโมเลกุล คอื CH4O (สูตรอย่างง่ายและสูตรโมเลกลุ เป็นสูตรเดียวกนั )

เป็นการเปล่ียนแปลงโครงสรา้ งหรอื องคป์ ระกอบของสารจากชนดิ หนง่ึ ไป
เปน็ อกี ชนิดหนึง่

สารทเี่ ข้าทาปฏิกริ ยิ า เรียกว่า ตัวทาปฏิกิรยิ า หรือสารต้งั ต้น (reactant)

สารท่ีเกิดขนึ้ ใหม่ เรยี กวา่ ผลิตภณั ฑ์ (product)

ปฏิกริ ยิ าเขยี นแทนด้วย สมการเคมี (chemical equation) โดยให้ตัวทา
ปฏิกิรยิ าอยซู่ ้ายมือและสารผลิตภัณฑ์อยขู่ วามือของลกู ศรทช่ี ี้ไปทางสารที่
เกดิ ขน้ึ จากปฏิกิริยา

2H2 + O2 2H2O
สารตัง้ ตน้ สารผลติ ภัณฑ์

สมการแบบโมเลกุล

แสดงปฏกิ ิรยิ าระหวา่ งโมเลกลุ ของสาร อาจแสดงสถานะทางกายภาพของสารด้วย
ตัวอกั ษรยอ่ ในวงเล็บ เชน่ แกส๊ (g) ของเหลว (l) และ ของแข็ง (s) และสารที่อยู่ใน
สารละลายที่มนี ้าเปน็ ตวั ทาละลาย (aq) เช่น

2CO(g) + O2(g) 2CO2(g)

NaCl(s) H2O NaCl(aq)

KBr(aq) + AgNO3(aq) KNO3(aq) + AgBr(s)

สมการโมเลกุลทีด่ ลุ แล้วจะตอ้ งมจี านวนอะตอมของแต่ละธาตุทงั้ สองขา้ งลกู ศร
เทา่ กัน โดยใช้ตัวเลขท่ีเปน็ จานวนเต็มท่ีนอ้ ยทส่ี ุด

การดลุ สมการเคมี

1. บอกสารตั้งต้น และสารผลติ ภณั ฑ์ทุกตัว และเขียนสูตรให้ถกู ตอ้ งโดยเขยี น
สารต้งั ต้นอยู่ซา้ ยมอื และสารผลติ ภัณฑอ์ ยขู่ วามือของลกู ศรตามลาดบั

2. พิจารณาธาตทุ ี่ปรากฏเพยี งคร้งั เดยี วในแต่ละดา้ นของสมการที่มจี านวน
อะตอมเท่ากันทั้งสองดา้ น ไม่ต้องปรับคา่ ตัวเลขสมั ประสิทธ์ิ

3. พิจารณาธาตทุ ่ปี รากฏเพียงคร้งั เดยี วในแต่ละดา้ นของสมการแตม่ ีจานวน
อะตอมทแ่ี ตกตา่ งกนั ทาการดลุ ธาตุเหลา่ น้ที ัง้ สองดา้ นให้เทา่ กนั
โดยการเติมตวั เลขสัมประสิทธ์ิ

4. ดลุ ธาตทุ ม่ี ีสองสตู รหรือมากกวา่ ของดา้ นเดียวกันในสมการ

5. ตรวจสอบว่าดลุ สมการได้ถกู โดยทตี่ ้องแนใ่ จว่าจานวนอะตอมในแต่ละดา้ น
เทา่ กนั

ตัวอย่างการดุลสมการเคมี

KClO3 KCl + O2 สำรต้งั ตน้ สำรผลิตภณั ฑ์
2KClO3 KCl + 3O2
2KClO3 2KCl + 3O2 K (2) K (2)
Cl (2) Cl (2)
C2H6 + O2 O (6) O (6)
C2H6 + O2
C2H6 + O2 CO2 + H2O สำรต้งั ตน้ สำรผลิตภณั ฑ์
C2H6 + 7/2O2
2C2H6 + 7O2 2CO2 + H2O C (4) C (4)
2CO2 + 3H2O H (12) H (12)
O (14) O (14)

2CO2 + 3H2O
4CO2 + 6H2O



1. ให้นกั ศกึ ษาเขียนชอ่ื ธาตภุ าษาไทย ภาษาองั กฤษ สญั ลักษณ์
ทางเคมี เลขมวล และเลขอะตอม มาอยา่ งนอ้ ย 20 ธาตุ

2. ถ้ามไี ฮโดรเจนซัลไฟด์ (H2S) (H = 1.01 S = 32.06)
หนกั 9.24 กรัม จงคานวณหา

3. จะตอ้ งใช้ Na กโ่ี มลและกี่กรัม จงึ จะทาปฏิกริ ยิ าพอดีกบั
Cl 89.8 กรมั เพอ่ื เกิด NaCl เปน็ ผลผลติ
(Na = 22.9 Cl = 35.5)

4. สารประกอบชนิดหนึง่ ประกอบด้วยกามะถันและออกซิเจน มีร้อยละโดย
น้าหนักของกามะถันเป็น 50.05 และออกซเิ จน 49.95 ถ้าน้าหนกั โมเลกุล
ของสารประกอบนี้เท่ากบั 192 จงคานวณหาสูตรอย่างงา่ ย และสูตรโมเลกุล
(S=32, O=16)

5. สารประกอบชนดิ หนง่ึ มธี าตุคาร์บอน ไฮโดรเจน และออกซิเจน เป็น
องคป์ ระกอบ นาสารนี้ 0.598 กรัม มาเผาไดส้ ารผลิตภณั ฑ์เพยี งสองชนิด
เทา่ น้นั คือ คารบ์ อนไดออกไซด์ 0.746 กรัม และนา้ 0.515 กรัม

จงคานวณหาสูตรอยา่ งงา่ ยและสูตรโมเลกุลของสารประกอบน้ี

เมอ่ื สารประกอบน้มี นี ้าหนกั เชิงโมเลกลุ 32.014 กรมั