Lesson 3 Growth & Development

การเจริญเติบโตของส่ิงมีชีวิต (Development) หมายถึง
กระบวนการเปลี่ยนแปลงอย่างค่อยเป็น ค่อยไป อย่างมีระเบียบของ
สิง่ มชี วี ติ ทาใหเ้ กิดเป็นเน้อื เยอ่ื ทีม่ คี วามซบั ซ้อนและสมบรู ณ์ ท้งั ใน
ด้านโครงสรา้ ง และการทางานของโครงสร้างนั้น



1. การเพมิ่ จานวนเซลล์ ในสง่ิ มีชวี ิตเซลลเ์ ดียว การแบง่ เซลล์ถือว่าเป็นการสืบพันธุ์ ในสิ่งมีชวี ิตหลาย
เซลล์ การแบง่ เซลล์เป็นการเพิ่มจานวนเซลลใ์ ห้มากขน้ึ เชน่ การแบ่งเซลล์จากตวั ออ่ นเป็นตัวเตม็ วยั
สร้างเซลลใ์ หม่เพื่อทดแทนเซลล์เก่า เช่น เซลลผ์ วิ หนงั
2. การเพิ่มขนาดของเซลล์ หมายถงึ กระบวนการสะสมและสงั เคราะห์สารอินทรยี ์ภายโมเลกุลของ
เซลล์ ทาให้โมเลกลุ มขี นาดใหญ่ข้ึน จงึ เกดิ การเจรญิ เติบโตของสง่ิ มชี ีวติ เช่นงูจะมกี ารลอกคราบเม่ือมี
ขนาดตวั ใหญ่ขึ้น
3. การเปลี่ยนแปลงสภาพของเซลล์ ทั้งรูปร่าง และหนา้ ทขี่ องเซลลเ์ น่ืองจากในระยะแรก เซลลอ์ าจจะ
ทาหนา้ ทอ่ี ยา่ งหน่ึง แต่เมอื่ มกี ารเปล่ยี นแปลงหน้าทกี่ ารทางานจึงเกิดการเปล่ียนสภาพเซลล์ตามไปด้วย
เพ่อื ใหไ้ ด้เซลลท์ ส่ี ามารถทาหนา้ ทท่ี ีต่ ่างกนั การเปลยี่ นสภาพเกดิ ทัง้ ทางกายภาพและชวี เคมี ทั้งในระดบั
โมเลกุล ระดับเซลล์ ระดับเนอ้ื เย่ือ ระดับอวัยวะ และระดบั ระบบอวยั วะ เซลล์ท่ไี ดใ้ หม่ จะมลี กั ษณะ
แตกตา่ งไปจากเซลล์เดิม
4. การเกิดรูปร่างทแ่ี นน่ อน สิง่ มีชวี ติ จะมีการเปลี่ยนแปลงรูปร่างตลอดเวลาตัง้ แต่แรกเกิด จนเปน็ ตัว
เต็มวัย เนือ่ งจากมกี ารแบง่ เซลล์ หรือเพิม่ จานวนเซลล์ รปู ร่างตอนโตอาจจะแตกตา่ ง จากตอนแรกเกิด
มากหรอื ไม่เหมอื นกันเลย เชน่ กบ ผเี ส้ือ เป็นต้น การเติบโตในส่งิ มชี วี ติ ช้ันสูง จะหยุดเมอื่ โตเต็มวัย
โดยการใช้ความสูงที่หยดุ เปน็ เกณฑ์ ไม่คานึงว่านา้ หนักจะเพ่มิ หรือลดลง



1. ศักยภาพของการถา่ ยทอดลักษณะทางพนั ธุกรรม การท่ีส่ิงมชี ีวติ จะมีการเติบโตเปน็ อยา่ งไรน้นั
ขน้ึ กับพันธกุ รรมเปน็ อันดับแรก เพราะการเจริญเตบิ โต ของตวั ออ่ นจะมีข้นั ตอนเหมอื นพอ่ แม่ แต่
อตั ราการเติบโตจะแตกต่างกนั ได้ ข้นึ กับสภาพแวดล้อม ของสง่ิ มีชีวติ ในขณะนนั้
2. ปจั จัยทางสงิ่ แวดลอ้ ม

2.1 ปจั จัยทางชวี ภาพ การเติบโตทีผ่ ิดปกติอาจเปน็ ผลมาจากสงิ่ มีชีวิตทด่ี ารงชีวติ อยู่ดว้ ยกนั
เชน่ ถา้ ร่างกายมปี รสติ เชน่ พยาธิ แบคทีเรีย เกาะทาลายเน้อื เย่ือ หรือดูดสารอาหาร จะทาใหก้ าร
เติบโตช้า ผดิ ปกติ หรอื ตายได้

2.2 ปจั จยั ทางกายภาพ
2.2.1 ปจั จัยเกีย่ วกับพลังงาน ไดแ้ ก่ ความรอ้ น แสง เสยี ง เปน็ ต้น
2.2.2 ปัจจัยเกย่ี วกับสารเคมี สารเคมีที่มีผลต่อการเจริญเติบโต คือ ฮอร์โมน เนื่องจาก

ฮอร์โมน และสารทเี่ กีย่ วขอ้ งโมน จะควบคมุ การทางานของระบบตา่ งๆ ในรา่ งกายใหเ้ ปน็ ปกติ

การปฏิสนธขิ องพืชดอก เกิดในรังไขไ่ ด้ไซโกต จากนั้นไซโกตเจรญิ
เอนโดสเปริ ม์ จะแบ่งเซลล์ และเพิ่มขนาดของเซลลข์ ึ้น โอวลู เปลีย่ นเปน็ เมล็ดและ
รังไข่เปลยี่ นเป็นผล ไซโกตทเี่ จริญในเมล็ดจะเปล่ียนแปลงเป็นเอมบริโอ

1.เปลือกหมุ้ เมลด็ (Seed coat) เกดิ มาจากเยอื่ ท่หี ุ้มไข่ ทาหน้าทีป่ ้องกันอันตรายใหก้ ับเอมบรโิ อ
ปอ้ งกนั การสูญเสยี นา้ เปลอื กหุ้มเมล็ดมี 2 ช้นั คอื

เปลอื กชน้ั นอกหนา เหนียว และแข็ง เรยี กว่า เทสตา (testa)
เปลอื กชัน้ ในมกั เป็นเย่อื บาง ๆ เรียกวา่ เทกเมน (tegmen)
2. เอนโดสเปิร์ม (Endosperm) ทาหน้าทส่ี ะสมอาหารพวกแปง้ ไขมัน โปรตนี และน้าตาล ให้แก่
เอมบรโิ อ(ต้นออ่ น)
3. ต้นอ่อน (Embryo) เจริญจากไซโกต มสี ว่ นประกอบท่สี าคัญ คอื
ใบเล้ยี ง (Cotyledon) มีหน้าทเี่ กบ็ สะสมอาหารให้แก่เอมบริโอและป้องกันการบบุ สลาย ของเอมบ
รโิ อขณะทีม่ ีการงอก
ลาตน้ ออ่ น (Caulicle) ประกอบ 2 ส่วนคือ

สว่ นลาตน้ อ่อนเหนอื ใบเลีย้ ง เรียกว่า เอปิคอติล (epicotyl) มสี ่วนปลายสุดเรยี กว่า
ยอดออ่ น ซง่ึ เจริญเปน็ ลาตน้ ก่งิ กา้ น ใบ และดอก

สว่ นลาต้นออ่ นใต้ใบเลย้ี ง เรยี กว่า ไฮโปคอตอล (hypocotyl) มสี ่วนปลายสดุ เรยี กวา่
รากออ่ น จะเจรญิ เปน็ รากแกว้



การพืชเจรญิ เตบิ โตของพชื นอกจากจะขึน้ อยกู่ ับฮอรโ์ มนพชื ท่ีเรยี กว่า ออกซนิ
แลว้ ยังขึน้ อยูก่ ับปจั จัยอืน่ ๆ อกี ด้วย ไดแ้ ก่

แสงสวา่ ง แรงดึงดูดของโลก อณุ หภูมิ

ความชนื้ ลม

การเต่งของเซลล์
การเคล่ือนท่เี ขา้ หานา้



ตาย
อตั ราการเจรญิ สูงสดุ

เร่มิ งอก

เอมบริโอของสัตว์ หมายถึง ไซโกตท่ีเจริญอยูภ่ ายในเยื่อหมุ้ หรือภายในท้องแม่
การเจริญของเอมบริโอ เรม่ิ จากสภาพทีเ่ ปน็ เซลล์เดียว (ไซโกต = Zygote)
ไปสู่สภาพทีซ่ ับซ้อนข้นึ ประกอบด้วยขัน้ ต่าง ๆ ดงั นีค้ อื

1. การแบ่งตวั ของไซโกต (คลเี วจ = Cleavage)
2. การจดั เรียงตวั ของเซลล์ (บลาสตลู า = Blastula)
3. การเกิดเนื้อเยอื่ ของเอมบริโอ ( แกสตรูลา = Gastrula)
4. การเกดิ รปู รา่ งของเอมบรโิ อ (Morphegenesis)







เน้ือเยอ่ื ชน้ั นอก (Ectoderm)
- ผิวหนัง ขน เขา เล็บ เกล็ด กีบเทา้ สัตว์
- ระบบประสาท(สมอง,ไขสนั หลัง)
- ตอ่ มใต้สมองสว่ นหนา้ และส่วนกลาง
- สารเคลือบฟนั ตอ่ มนา้ ลาย
- ต่อมหมวกไตชั้นใน ตอ่ มใตส้ มองสว่ นทา้ ย

เนื้อเยอ่ื ชน้ั กลาง (Mesoderm)
- ระบบโครงกระดูก ระบบกลา้ มเนื้อ
- ระบบหมุนเวยี นโลหิต (หัวใจ เสน้ เลอื ด เลือด ม้าม)
- ระบบขบั ถ่าย (ไต)
- ระบบสืบพนั ธ์ุ (อณั ฑะ รังไข่)

เน้อื เยื่อชน้ั ใน (Endoderm)
- ระบบทางเดนิ อาหาร (หลอดอาหาร,กระเพาะอาหาร ,ลาไส้ , ตบั , ตบั ออ่ น)
- ระบบหายใจ (หลอดลม , ปอด)
- ต่อมทอนซิล หสู ่วนกลาง ต่อมไทรอยด์
- ต่อมพาราไทรอยด์ อลั แลนตอยด์ ถงุ ไข่แดง
- กระเพาะปสั สาวะ ท่อปสั สาวะ



การเจริญแบบข้นั บนั ไดของอารโ์ ธปอด
กราฟแสดงการเจรญิ เตบิ โตของมวนน้า (Notonecta)

การเปลย่ี นรูปร่างหรือเมตามอรฟ์ อซสิ (Metamorphosis) คือ
การเจริญเติบโตของตัวออ่ น ทีม่ กี ารเปล่ยี นแปลงรูปรา่ งเป็นข้ัน ๆ จากตวั
อ่อน ทไ่ี ม่เหมือน พอ่ แม่ จนกระทง่ั เป็นตวั เต็มวัยเหมือน พ่อแม่ พบไดใ้ น
พวกแมลงส่วนใหญ่ และสตั วส์ ะเทนิ นา้ สะเทนิ บก การเปลยี่ นรูปรา่ ง
น่าจะเปน็ ประโยชน์ กบั สง่ิ มชี วี ิตพวกทีว่ างไขแ่ ละไข่มีปรมิ าณ ไข่แดงจากัด
แกเ่ อมบริโอทต่ี อ้ งพฒั นานาน ลักษณะการเปล่ยี นรูปร่างแบบตา่ ง ๆ มดี งั น้ี

1. การเปล่ียนรปู ร่างแบบครบขั้น (Complete metamorphosis)

เรม่ิ จากไข่(egg) ไปเปน็ ตวั อ่อน (Larva) แล้วเปน็ ดักแด้ (Pupa)
ตอ่ จากนั้นจงึ เปน็ ตวั เต็มวยั เช่น ผีเสอื้ ด้วง ยงุ แมลงวนั ผึ้ง เป็นตน้

การเปล่ยี นแปลงรปู ร่างแบบครบขั้นของกบ

2. การเปล่ียนรูปรา่ งแบบไมค่ รบข้นั (Incomplete metamorphosis)

เร่มิ จากไขท่ ่ีฟกั ออกเป็นตัวอ่อนท่มี ลี กั ษณะคลา้ ยตัวเตม็ วัย แต่ยังไม่มปี กี และ
อวยั วะสืบพันธ์ุ เริ่มจากไข่ (Egg) เป็นตวั ออ่ น (Nymph หรือ Naiad)
ต่อจากนัน้ จึงเปน็ ตวั เตม็ วยั เชน่ ตั๊กแตน แมลงสาบ จงิ้ หรดี เป็นตน้

3. การเจริญแบบไม่เปล่ยี นรปู รา่ ง (Ametamorphosis)

เปน็ การเจริญทีเ่ ริ่มจากไข่ฟกั ออกเปน็ ตัวอ่อนท่ีลักษณะเหมอื นกบั ตวั เต็มวยั
จะแตกต่างกันตรง ทม่ี ีขนาดเลก็ กว่า เมื่อลอกคราบหลาย ๆ ครงั้
กเ็ จรญิ เป็นตัวเต็มวยั เชน่ แมลงหางดดี ตัวสามงา่ ม เพลีย้ หอย เพลย้ี แป้ง
และเพลย้ี ออ่ น

1. กระบวนการเจริญเติบโตของส่ิงมชี ีวติ มอี ะไรบ้าง จงอธิบายมาพอสงั เขป
2. ปจั จัยท่มี ีผลต่อการเจรญิ เติบโตมีอะไรบ้าง จงอธบิ ายมาพอสังเขป
3. ปัจจัยท่มี ีผลตอ่ การเจรญิ เตบิ โตของพืชมีอะไรบา้ ง
4. การเจรญิ เตบิ โตของสตั วช์ นั้ สงู มกี ขี่ ้ันตอน อะไรบ้าง
5. จงบอกการเกิดรูปรา่ งของเอมบรโิ อ (Morphegenesis)
6. การเปลย่ี นแปลงรูปร่างมีก่ีแบบ อะไรบ้าง พรอ้ มยกตวั อย่าง

และวาดภาพวงจรชีวิตของสง่ิ มีชวี ิต