Lesson 2 - External Anatomy of Fish-1 ลักษณะภายนอกของปลา

ปลาฉลาม (Shark)

ปลาฉลามเป็นปลากระดูกอ่อนท่ีมีลาตัวยาวเพรียวแบบกระสวย (Fusiform)
ว่ายนาไดร้ วดเรว็ วอ่ งไว ลาตัวแบง่ เป็น 3 สว่ น คอื ส่วนหัว (Head) ลาตวั
(Body) และส่วนหาง (Tail) โดยส่วนหัวเร่ิมจากปลายสุดของจะงอยปากไปจนถึง
เหงือกช่องสุดท้าย ส่วนลาตัวเริ่มจากช่องเหงือกช่องสุดท้ายไปจนถึงทวารร่วม
(Cloaca) และส่วนหางเริ่มจากทวารไปจนถึงปลายสุดหาง ลาตัวมีเกล็ดละเอียด
แบบพลาคอยด์ (Placoid) ต้องใช้แว่นขยายจึงจะมองเห็น ครีบมีทังครีบคู่และ
ครีบเดยี่ ว

หวั ลาตวั หาง
Head Trunk Tail

Spiracle ครีบหลงั ตอนแรก Caudal pit

ชอ่ งหายใจ First dorsal fin หยกั โคนหาง

Snout แพนหางตอนบน

จRะosงtrอumย ตา Upper lobe

Eyes ครบี หลงั ตอนท่สี อง

Second dorsal fin

ครบี หาง
Caudal fin

ปาก ครีบก้น
Anus finแพนหางตอนลา่ ง
Mouth ครบี ท้อง
ชอ่ งเปดิ เหงือก Lower lobe

Gill opening ครบี อก Pelvic fin สนั ดา้ นขา้ งหาง
Ventral fin
Pectoral fin Caudal keel

จมกู



ปลากระเบน (Ray)

ปลากระเบนเป็นปลากระดูกอ่อนที่มีลาตัวแบนลง (Depressed) ตัวล่ืนไม่มี
เกลด็ แต่อาจมปี ่มุ กระดูกเล็กๆ ในบางบรเิ วณ ครีบหูแผก่ ว้างข้างลาตัว ครีบท้องอยู่
ด้านล่างโคนหาง บางชนิดมีจะงอยปากย่ืนแหลม บางชนิดป่านมน ตาอยู่ด้านบน
มชี อ่ งเปิดสไปราเคิลอยดู่ า้ นหลงั ตาเป็นช่องให้นาผ่านไปยังเหงือกได้ ปาก รูจมูก และ
ช่องเปดิ เหงือกอยู่ด้านล่าง ระหว่างปากและจมูกมีร่องนาโซรอล (Nasoral) ระหว่าง
รูจมูกเหนือช่องปากมีแผ่นเนือ เรียกว่า แผ่นระหว่างจมูก (Internasal valve)
ช่องทวารรว่ ม (Cloaca) อยู่ด้านล่างตอนท้ายลาตวั ระหว่างครีบทอ้ งมีรูเปิดเล็กๆ 2 รู
เรียกว่า รูช่องท้อง (Abdominal pore) อยู่ถัดช่องทวารร่วมไปด้านหลังหาง (Tail)
สว่ นมากจะเรยี วยาว บางชนดิ มีแผ่นเย่ือบางๆ (Caudal fin fold) ครีบหลังอยู่บน
สว่ นโคนของหาง ถดั ออกไปอาจมีเงีย่ ง (Spine หรอื Sting) 1-3 อนั เช่น ปลาในวงศ์
Trygonidae ในวงศอ์ ่ืนๆ หางอาจมีปุ่มขรขุ ระเทา่ นัน

ด้านหลัง
ด้านท้อง

ดา้ นหลงั ปลากระเบน (Ray)

ด้านทอ้ ง

ปลาฉนาก (Sawfishes)



ปลากระดกู แข็ง (Bony fish)

รูปร่างของปลากระดูกแข็งมีความแตกต่างกันมากทังในด้านสัดส่วนและขนาด
ตัวปลาแบ่งเป็น 3 ส่วน คือ ส่วนหัว (Head) ส่วนลาตัว (Body) และส่วนหาง (Tail)
ปกติร่างกายของปลาจะแบ่งเป็นซีกซ้ายและขวาสมมาตรกัน (Bilateral symmetry)
ยกเวน้ ปลาในวงศ์ Heterosomata คือ ปลาซกี เดียว หรือ ปลาลนิ หมา ซึ่งจะมลี าตัว
ด้านซ้ายและขวาต่างกันและมีตาทังสองอยู่ทางด้านเดียวกัน อาจจะเป็นด้านซ้ายหรือ
ดา้ นขวาก็ไดแ้ ล้วแตช่ นิด

ลาตัวอาจปกคลุมดว้ ยเกล็ดหรือเมือก บางชนิดเกล็ดเปล่ียนรูปไปเป็นหนาม เช่น
ปลาปักเป้า บางชนดิ เป็นเกราะ เชน่ ปลาม้านา ปลาสเี่ หล่ียม เป็นตน้

ตาแหน่งท่ีตังของปากอาจอยู่ด้านบน ด้านล่าง หรือด้านหน้าริมสุดจะงอยปาก
ปากประกอบดว้ ยขากรรไกร และขากรรไกรล่าง จมูกมี 1 - 2 คู่ ตามีขนาดต่างๆ กัน
รวมทังทตี่ ัง ตาอาจมีเย่ือไขมนั ปกคลุม (Nictitating membrane)

จมกู ตา ครบี หลงั ตอนแรก ครบี หาง
Nostril Eyes First dorsal fin ครบี หลงั ตอนท่ีสอง Caudal fin

จะงอย Second dorsal fin
Snout เส้นขา้ งลาตวั
Lateral line

ปาก ครีบอก เกลด็ รทู วาร
Mouth Pectoral fin Scale Anus ครีบกน้

แผน่ กระดูกปิดเหงือก ครบี ท้อง Anus fin
Operculum Pelvic fin
ปลากะพงขาว (Lates calcarifer.)

ครบี หลงั ครีบไขมัน
Dorsal fin Adipose fin

แผน่ กระดูกปดิ เหงอื ก ครีบหาง
Caudal fin
1 จะงอย ตา Operculum
Snout Eyes

ปาก 2 ครีบอก รทู วาร ครีบก้น
Mouth 4 3 Pectoral fin ครบี ท้องAnus Anus fin

1. หนวดจมกู (Nasal barbels) Pelvic fin ปลากดเหลอื ง (Nake catfish ;
2. หนวดบนขากรรไกรบน (Maxillary barbels)
3. หนวดที่ขากรรไกรลา่ ง (Mandible barbels) Hemibagrus filamentus.)
4. หนวดท่ีคาง (Chin barbels)

ครีบหลังตอนแรก
First dorsal fin ครบี หลังตอนท่ีสอง

Second dorsal fin

ตา ครบี หาง
จะงอย Eyes Caudal fin
Snout

ปาก ครบี ฝอย
Mouth Finlets

ครีบอก ครบี ทอ้ ง รูทวาร ครีบกน้
Pectoral fin Pelvic fin Anus Anus fin

แผน่ กระดกู ปิดเหงือก

Operculum ปลาทู (Mackerel ; Rastrelliger spp.)