สำนักงานส่งเสริมการเรียนรู้จังหวัดสงขลา ศูนย์ส่งเสริมการเรียนรู้อำเภอหาดใหญ่ ศูนย์การเรียนรู้ตำบลท่าข้าม ทีมงานดำเนินเรื่อง เล่าเรื่อง : นายอรุณ แก้วสัตยา ต้นเรื่อง : นายอรุณ แก้วสัตยา เขียนเรื่อง : นางวรรณา จินดาเพชร ทีมสนับสนุน : ดร.ชยุต อินทร์พรหม ดร.สุจิรา วิจิตร นางสุพิทย์ ลอยแก้ว นายธนบดี มีสัจจานนท์ บุคคลอ้างอิง : นายอรุณ แก้วสัตยา ทีมสนับสนุนระดับสถานศึกษา ผู้บริหารสถานศึกษา : ดร.ไพโรจน์ คเชนทองสุวรรณ์ ทีมสนับสนุนระดับหน่วยงาน ผอ.สกร.จังหวัดสงขลา : นางเกษร ธานีรัตน์ รอง ผอ.สกร.จังหวัดสงขลา : นางสาวบุปผชาติ เรืองกูล
ครู อรุณ คนแกะลาย ครูอรุณ เป็นปราชญ์ชาวบ้านและภูมิปัญญาที่มี ความสามารถในงานศิลปะ ช่างสิบหมู่ หลายแขนง เช่น การแสดงหนังตะลุง การแสดงโนรา ช่างแกะรูป หนังตะลุง ช่างแกะปรุกระดาษ ช่างบุเงิน และการ แทงหยวก เป็นต้น
ในที่นี้ครูอรุณพูดถึงเรื่องการแทงหยวก แรกเริ่ม ของการแทงหยวกต้องเป็นคนที่ชอบและรักงาน ทางด้านศิลปะ มีความสามารถด้านการเขียนลายไทย ใช้มีดเป็นอุปกรณ์แทนปากกา มีดต้องมีปลายแหลม ไม่มีการร่างแบบ เป็นงานที่ละเอียด ใจเย็น มีความคิด สร้างสรรค์
พันธุ์กล้วยที่ใช้แทงหยวก คือ กล้วยตานีที่ยังไม่ ออกเครือ คุณสมบัติของกล้วยตานีที่รวงผึ้งด้านใน กาบกล้วยค่อนข้างถี่กว่ากล้วยพันธุ์อื่น มีความชุ่มน้ำ ผิวกาบกล้วยมีความคงทน สวยงาม ไม่เปราะบาง หรือ แตกง่าย ไม่เน่าเปื่อย แต่จะเหี่ยวไปตามกาลเวลา เนื้อผิวมีสีขาวนวลสวย ลำต้นมีความสูงตั้งแต่ 3 เมตร ขึ้นไป มีเส้นผ่านศูนย์กลางของโคนต้นประมาณ 20 เซนติเมตร จึงเหมาะกับการฉลุลายได้ดี
การแทงหยวก เป็นการฉลุหรือสลักกาบกล้วยให้เป็น ลวดลายต่างๆ ที่สวยงาม เช่น ลายฟันปลา ลายน่องสิงห์ ลายกลีบบัว ลายฟันสาม เป็นต้น เพื่อนำไปประดับใน สถานที่ต่างๆ ตามที่ต้องการ การแทงหยวกสืบทอดกัน มาหลายสิบปี ขั้นตอนการแทงหยวก มี 3 ขั้นตอนใหญ่ คือ การเตรียมหยวกกล้วย ขั้นแทงลายลงบนหยวก และขั้นประกอบลายเป็นชุด เพื่อนำไปประดับตาม สถานที่เตรียมไว้ เป็นงานศิลปะที่มีคุณค่าทางจิตใจ จัดเป็นวัฒนธรรมอันงดงามของท้องถิ่น
ครูอรุณเล่าว่า หัดเรียนงานแทงหยวกครั้งแรก กับครูมงคล บ้านปากรอ เรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ปี พ.ศ. 2523 ได้ใช้วิชาความรู้ในการแทงหยวกทำเมรุ ชั่วคราวให้กับศพอาจารย์สมพร สิ้นทุกข์ ผู้ช่วย ผู้อำนวยการวิทยาลัยเกษตรกรรมสงขลา ต่อมาปี พ.ศ. 2526 ได้ไปเรียนเพิ่มกับช่างวิน บ้านน้ำน้อย ซึ่งท่าน เป็นครูช่างงานศิลปะพื้นบ้าน ช่างปรุกระดาษ และ แทงหยวก จนครูช่างวินยอมรับในฝีมือจึงทำการ ครอบครูหรือครอบมืองานแทงหยวกให้ในปี พ.ศ. 2532
ต่อมาได้มีโอกาสแสดงฝีมือในงานแทงหยวกให้ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาสยามบรมราชกุมารี ทอดพระเนตร ในเดือนกันยายน พ.ศ. 2545 ได้ใช้ ความเชี่ยวชาญในการตกแต่งพระเมรุพิธีพระราชทาน เพลิงพระศพสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอเจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ จัดที่วัดโลการาม อำเภอสิงหนคร จังหวัดสงขลา เพื่อให้ประชาชนได้ ร่วมถวายความอาลัย และการวางดอกไม้จันทน์
ตกแต่งพระเมรุพิธีพระราชทานเพลิงพระศพสมเด็จพระเจ้าพี่นาง เธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์
ครูอรุณพัฒนาฝีมืองานศิลปะอาศัยความตั้งใจจริง พยายามมาเรื่อย ๆ จนเกิดความชำนาญมีชื่อเสียง มีผลงานเป็นที่ยอมรับของคนในพื้นที่และจังหวัด ใกล้เคียง ปัจจุบันมีลูกศิษย์หลายท่านที่สามารถ ถ่ายทอดความรู้แทนได้แล้วมีความภูมิใจที่คนรุ่นใหม่ สนใจงานศิลปะแขนงนี้มากขึ้นสืบทอดมิให้สูญหาย
นอกจากนี้ครูอรุณ ยังเชี่ยวชาญศิลปะอีกหลาย แขนงเช่น งานช่างแกะ(ปรุกระดาษ) ช่างแกะรูปหนัง ตะลุง งานช่างบุเงิน การแสดงหนังตลุง การแสดง โนรา ทำหีบศพโบราณ ประดิษฐ์เครื่องแต่งกายโนรา ปลอกมีด เครื่องเชี่ยน เป็นต้น งานช่างแกะ(ปรุกระดาษ) งานช่างบุเงิน
งานแกะสลักไม้ การแสดงโนรา ครูอรุณถ่ายทอดความรู้งานศิลปะพื้นบ้านให้แก่ เยาวชนที่สนใจเข้ามาศึกษาถึงที่บ้านได้ โดยสร้างบ้าน ไม้เรือนไทยออกแบบลวดลายและแกะสลักไม้เองเพื่อ เป็นพิพิธภัณฑ์ส่วนบุคคลนายอรุณ แก้วสัตยา
พิพิธภัณฑ์รวบรวมภูมิปัญญางานศิลปะไทยโบราณที่ ครูอรุณมีความรู้และเชี่ยวชาญ ประวัติและผลงาน ถ่ายทอดให้โดยไม่คิดค่าใช้จ่ายหรือค่าสอนแต่อย่างใด จะมาเดี่ยวหรือมาเป็นกลุ่มก็สอนให้หมด แต่ต้องมี ความสนใจตั้งใจจริงๆ เป็นการถ่ายทอดให้เห็นคุณค่า ของงานศิลปะทุกแขนงเพื่อไม่ให้ภูมิปัญญาเหล่านี้สูญ หายไป และสืบทอดสู่คนรุ่นหลังต่อไป
ผู้ให้ข้อมูล : นายอรุณ แก้วสัตยา วัน เดือน ปีเกิด 11 กันยายน 2506 อายุ 60 ปีอาชีพ ส่วนตัว ระดับการศึกษา ปริญญาตรี บุคคลอ้างอิง/หลักฐานอ้างอิง/ร่องรอยหลักฐาน : นายอรุณ แก้วสัตยา พ.ศ.2543 ได้มีโอกาสแสดงฝีมือในงานแทงหยวกให้สมเด็จ พระเทพรัตนราชสุดาสยามบรมราชกุมารี(สมัยนั้น) ทอดพระเนตรเมื่อ กันยายน 2543 ปัจจุบันได้เป็นครูสอนงานแทงหยวกให้กับลูกศิษย์และผู้สนใจในการ อบรมช่างสิบหมู่ ณ ศูนย์พัฒนาอาชีพจังหวัดสงขลา พ.ศ.2562ได้รับปริญญาศิลปศาสตร์มหาบัณฑิตกิตติมศักดิ์ สาขา การออกแบบประยุกต์ศิลป์ มหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลา จากรากเหง้าและเบ้าหลอม ท่าข้าม ชุมชนร่วมสมัยอยุธยา ตอนปลาย โดยอาจารย์ จรูญ หยูทอง ผู้บันทึก : นางวรรณา จินดาเพชร ครู กศน.ตำบลท่าข้าม
สำนักงานส่งเสริมการเรียนรู้จังหวัดสงขลา ศูนย์ส่งเสริมการเรียนรู้อำเภอหาดใหญ่ ผู้ทรงคุณวุฒิ ดร.ชยุต อินทร์พรหม : อาจารย์ประจำหลักสูตรสวัสดิการสังคม คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลา ดร.สุจิรา วิจิตร : อาจารย์ประจำหลักสูตรสวัสดิการสังคม คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลา บรรณาธิการ นางสุพิทย์ ลอยแก้ว : บรรณารักษ์ชำนาญการพิเศษ สกร.อำเภอหาดใหญ่ คำประพันธ์/ออกแบบตรวจทานเนื้อหา นางวรรณา จินดาเพชร ครู กศน.ตำบลท่าข้าม นางสุพิทย์ ลอยแก้ว : บรรณารักษ์ชำนาญการพิเศษ สกร.อำเภอหาดใหญ่ รูปเล่มและภาพประกอบ นางสาวอริสรา เกื้อกูล : ครู กศน.ตำบลพะตง จัดพิมพ์ สำนักงานส่งเสริมการเรียนรู้จังหวัดสงขลา