ซีดาห์

1

1 ส ำนักงำนส่งเสริมกำรเรียนรู้จังหวัดสงขลำ ศูนย์ส่งเสริมกำรเรียนรู้อ ำเภอสะเดำ ศูนย์กำรเรียนรู้ต ำบลสะเดำ ทีมงำนด ำเนินเรื่อง ผู้ให้ข้อมูล/บุคคลอ้างอิง : นายบัญญัติ อัตมณีย์ ผู้ส ารวจข้อมูล/ผู้เขียนเรื่องราว: นางสาวอิสรีย์ พัชรวิจิตร : นางปริยากร เพชรมรกฎ : นางสาวฮาหวา ปอทอง ทีมสนับสนุนระดับสถำนศึกษำ ผู้น าชุมชน : นายวัชชพล ปริสุทธิ์กุล ผู้น าศาสนา : พระครูปภัสสรสีลโสภณ ผู้บริหารสถานศึกษา : นางโสเพ็ญ ย้อยอัด ทีมสนับสนุนระดับหน่วยงำน ผู้อ านวยการ ส านักงาน สกร.จังหวัดสงขลา : นางเกษร ธานีรัตน์ รองผู้อ านวยการ ส านักงาน สกร.จังหวัดสงขลา : นางสาวบุปผาชาติ เรืองกูล

2

3

4

5 ซีดำห์ ซีดาห์เมืองชายแดนไทย-มาเล มีเสน่ห์ชวนหลงใหลให้ค้นหา จากจังหวัดไทรบุรีที่ผ่านมา จนถึงคราเสียดินแดนแสนอาลัย ด้วยพระปรีชาชาญอันหาญกล้า พ่อหลวงรัชกาลที่ 5 รักษาไว้ เมืองซีดาห์ หรือสะดาห์ ยังเป็นไทย ลูกหลานได้พึ่งพาบารมี 1

6 ในอดีตหัวเมืองประเทศราช ถวายบุหงามาศแก่สยาม พระยาไทรบุรีพร้อมผู้ติดตาม เดินทางข้ามผ่านซีดาห์มายังกรุง จากซีดาห์ สะดาห์ เป็นสะเดา เพี้ยนเสียงมาให้เราเข้าใจใหม่ สะเดามิใช่ต้นไม้ขมแต่อย่างใด คือผืนดินศิวิไลซ์แนวชายแดน 2

7 ประวัติอ ำเภอสะเดำ ชื่อสะเดาปรากฏในบันทึกทางประวัติศาสตร์ครั้ง แรกในจดหมายหลวงอุดมสมบัติ ซึ่งเขียนขึ้นในปี พ.ศ. 2381 ในระยะที่เกิดกบฏไทรบุรีครั้งที่ 2 ในเอกสาร ดังกล่าวได้ออกชื่อท้องที่สะเดาว่า “บ้านสะเดา” อ าเภอสะเดา จังหวัดสงขลา เป็นอ าเภอพื้นที่ ชายแดนไทยติดกับประเทศมาเลเซีย ก่อตั้งเมื่อปี พ.ศ. 2460 เดิมเป็นต าบล ชื่อต าบลสะเดา ขึ้นอยู่กับอ าเภอ จังโหลน จังหวัดไทรบุรี ต่อมาเมื่อปี พ.ศ. 2452 รัฐบาล ไทยได้ยกเมืองกลันตัน ตรังกานู ปะลิสและ ไทรบุรี 3

8 ตลอดจนเกาะใกล้เคียงให้กับรัฐบาลอังกฤษ ตามสัญญา ลงวันที่ 10 มีนาคม ร.ศ.128 (พ.ศ.2452) ตรงกับสมัย รัชกาลที่ 5 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ แต่ไม่ได้ยกต าบล สะเดาให้ไปด้วย จึงได้รวมกับต าบลปริก ต าบลทุ่งหมอ ไปขึ้นกับอ าเภอเหนือ (หาดใหญ่) จังหวัดสงขลา และ ยกฐานะเป็นอ าเภอสะเดา เมื่อปี พ.ศ. 2460 ในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ตอนต้นมีการปกครอง หัวเมืองประเทศราช ไทรบุรีเป็นมณฑลหนึ่งในหัวเมือง มลายูซึ่งเป็นเมืองประเทศราชของสยาม ต้องส่งต้นไม้ เงินต้นไม้ทองหรือ “บุหงามาศ” และเครื่องบรรณาการ ทุกสามปีให้แก่กษัตริย์สยาม โดยพระยาไทรบุรีใน ขณะนั้นต้องเดินช้างผ่าน เพื่อน าต้นไม้เงินต้นไม้ทอง เป็นเครื่องราชบรรณาการมายังกรุงเทพฯ เส้นทางจาก ไทรบุรีไปยังกรุงเทพฯ นั้นต้องผ่านพื้นที่ของจังโหลน ท าให้ผู้น าต้นไม้เงินต้นไม้ทองต้องแวะพักที่นี่ จึงเรียก ที่นี่ว่า “สะดาห์” หรือ “ซีดาห์” ซึ่งเป็นภาษามลายู หมายถึงผู้น าหรือที่รวมคนซึ่งเป็นผู้น ามาพัก 4

9 ต่อมาพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้ปฏิรูปการปกครองยกเลิกหัวเมืองประเทศราชส่งผลให้ ธรรมเนียมการส่งต้นไม้เงินต้นไม้ทองเป็นบรรณาการถูก ยกเลิกไปด้วย ในปีพ.ศ. 2414 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้า เจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ได้เสด็จประพาสเมืองไทรบุรี จึงได้ มีการปรับปรุงถนนสายสงขลา – ไทรบุรีขึ้น ต่อมาในปี พ.ศ. 2450 เมืองไทรบุรีได้ตกเป็นเมืองขึ้นของอังกฤษใน ยุคล่าอาณานิคม รัฐบาลไทยและรัฐบาลอังกฤษจึงได้มี การปักปันเขตแดนกันใหม่ จากเดิมเมืองไทรบุรีมี เขตแดนถึงบ้านหัวถนน ติดกับต าบลปริก ซึ่งรวมเอา สะเดาไปด้วย ก าหนดใหม่ให้ตั้งแต่บ้านควนไม้ด าหรือจัง โหลนเป็นเขตของไทย ต าบลสะเดาขึ้นกับอ าเภอเหนือ (อ าเภอหาดใหญ่) ก่อนที่ต าบลสะเดา จะได้รับการยก ฐานะเป็นเทศบาลต าบลสะเดา ในปี พ.ศ. 2482 ดัง นั้ น ค าว่า “สะเดา” ที่เราเรียกกันในปัจจุบันจึงเพี้ยนเสียงมา จาก“สะดาห์ หรือ ซีดาร์” ไม่ใช่ชื่อต้นไม้ (ต้นสะเดา) อย่างที่ใครหลายคนเข้าใจ 5

10 ค ำขวัญอ ำเภอสะเดำ เขาเล่สะดุดตา บ้านไทยจังโหลน-ปาดังเบซาร์ เลื่องลือนาม งามถ้ าเขารูปช้าง สวยสล้างเขื่อนห้วยคู ประตูสู่มาเลเซีย 6

11 สถำนที่ตั้งและอำณำเขต ที่ว่าการอ าเภอสะเดา ตั้งอยู่ในเขตเทศบาลเมือง สะเดา มีทางหลวงแผ่นดินสายที่ 4 (ถนนกาญจนวณิชย์) ตัดผ่าน อยู่ห่างจากศาลากลางจังหวัดสงขลาไปทางทิศใต้ ประมาณ 75 กิโลเมตร มีเนื้อที่ทั้งหมดประมาณ 858.6 ตารางกิโลเมตร หรือ 587,350 ไร่ 7

12 อ าเภอสะเดา มีอาณาเขตติดต่อทั้งกับอ าเภออื่น ในจังหวัดสงขลา รวมทั้งมีพื้นที่ติดต่อกับประเทศเพื่อน บ้านอย่างมาเลเซียอีกด้วย โดย อำณำเขต ทิศเหนือ : ติดต่อกับอ าเภอหาดใหญ่ ต าบล คลองหอยโข่ง จังหวัดสงขลา ทิศใต้: ติดต่อกับรัฐเคดาห์ , รัฐเปอร์ลิส ประเทศ มาเลเซีย ทิศตะวันออก : ติดต่อกับอ าเภอนาทวี ,อ าเภอจะนะ จังหวัดสงขลา ทิศตะวันตก : ติดต่อกับรัฐเปอร์ลิส ประเทศมาเลเซีย , อ าเภอควนโดน จังหวัดสตูล 8

13 ประชาชนส่วนใหญ่ในอ าเภอสะเดา ร้อยละ 64 นับถือศาสนาพุทธ ร้อยละ 35 นับถือศาสนาอิสลาม และ ร้อยละ 1 นับถือศาสนาคริสต์ โดยมีวัดจ านวน 20 แห่ง ที่พักสงฆ์ จ านวน 12 แห่ง มัสยิด จ านวน 39 แห่ง และศาลเจ้า จ านวน 12 แห่ง อีกทั้งยังมีศิลปวัฒนธรรม ประเพณีวัฒนธรรมที่ ส าคัญ อาทิประเพณีชักพระ ประเพณีท าบุญเดือนสิบ ประเพณีท าบุญตักบาตรวันปีใหม่ ประเพณีวันลอย กระทง ประเพณีวันสงกรานต์ ประเพณีท าบุญประจ าปี ศาลเจ้าฯ 9

14 อ าเภอสะเดา เป็นเมืองเศรษฐกิจส าคัญมากที่สุด แห่งหนึ่ง ของเมืองชายแดนไทย - มาเลเซีย โดยมีด่าน พรมแดนที่ส าคัญ 2 ด่าน คือ ด่านสะเดา พรมแดนไทยมาเลเซีย (รัฐเกอดะฮ์) และด่านปาดังเบซาร์ พรมแดน ไทย-มาเลเซีย (รัฐปะลิส) นอกจากนี้สะเดายังเปรียบเสมือนประตูสู่ ประเทศไทยของชาวมาเลเซียและสิงคโปร์อีกด้วย 10

15 ประชาชนในอ าเภอสะเดา ส่วนใหญ่ประกอบ อาชีพด้านเกษตรกรรม เนื่องจากสภาพของดินที่อุดม สมบูรณ์ และเนื่องจากในอดีตเมื่อมีการสร้างถนน เชื่อมต่อระหว่างสงขลากับไทรบุรี ท้องที่ต่างๆ ใน เส้นทางดังกล่าว ค่อย ๆ เจริญเป็นชุมชนใหญ่ขึ้น จาก บ้านหรือหมู่บ้านเริ่มกลายเป็นต าบล และเนื่องจากอยู่ บริเวณชายแดนติดต่อกับหัวเมืองมาลายูชาวจีนทางหัว เมืองมาลายูจึงน าเอายางพาราเข้ามาปลูกในสะเดา ตั้งแต่ในระยะแรกเริ่ม ท าให้อ าเภอสะเดาปัจจุบัน กลายเป็นอ าเภอที่ใช้พื้นที่ปลูกยางพารามากกว่าปลูก พืชผลไม้ชนิดอื่น 11

16 การคมนาคมมีทั้งทางรถยนต์ และรถไฟ โดยทาง รถยนต์ใช้ทางหลวงแผนดินหมายเลข 4054 ซึ่งแยก จากทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4 บริเวณอ าเภอสะเดา เชื่อมสู่ชายแดนมาเลเซีย ทางรถไฟ มีเส้นทางรถไฟ กรุงเทพฯ - หาดใหญ่- ปาดังเบซาร์ - มาเลเซีย เชื่อมสู่สิงคโปร์ โดยขบวนการ รถไฟระหว่างประเทศ (บัตเตอร์เวอร์ธ - กรุงเทพฯ) ใน ปัจจุบันสถานีรถไฟตั้งอยู่ในเขตแดนประเทศมาเลเซีย ส่วนใหญ่ใช้ส าหรับการขนส่งสินค้าที่มีน้ าหนักมาก 12

17 อ าเภอสะเดามีคลองสะเดาซึ่งเกิดจากต้นน้ า เทือกเขาสันกาลาคีรี และคลองหลาปังซึ่งเกิดจาก ภูเขาบูกิตกายูอิต าจากประเทศมาเลเซีย ซึ่งคลองทั้ง สองจะไหลลงสู่คลองอู่ตะเภาในอ าหาดใหญ่และ ทะเลสาบสงขลา คลองหลาปังมีความกว้างยาวลึก เหมือนล าคลองธรรมดาทั่ว ๆ ไป แต่หาก เป็นช่วงที่ฤดู ฝนตกชุก ล าคลองจะมีน้ ามากและจะไหลอย่างรุนแรง รวดเร็ว หากระบายน้ าไปลงคลองอู่ตะเภาไม่ทัน จะท า ให้เกิดน้ าท่วมในพื้นที่ราบลุ่มได้ 13

18 ส ำนักงำนส่งเสริมกำรเรียนรู้จังหวัดสงขลำ ศูนย์ส่งเสริมกำรเรียนรู้อ ำเภอสะเดำ บรรณำธิกำร นางสาวอิสรีย์ พัชรวิจิตร : บรรณารักษ์ นางฮาหวา ปอทอง : ครูอาสาสมัคร กศน. ค ำประพันธ์ นางสาวอิสรีย์ พัชรวิจิตร : บรรณารักษ์ นางปริยากร เพชรมรกฎ : ครู กศน. ต าบล รูปเล่มและภำพประกอบ นางสาวขวัญตา หลงขาว : ครูผู้สอนผู้ด้อยโอกาส นางรอชีด๊ะ หีมล๊ะ : ครู กศน. ต าบล จัดพิมพ์ ศูนย์ส่งเสริมการเรียนรู้อ าเภอสะเดา ส านักงานส่งเสริมการเรียนรู้จังหวัดสงขลา พ.ศ. 2567

19