นางนพมาศ

ตำรับท้าวศรีจุฬาลักษณ์

นางนพมาศ

คำนำ

หนังสืออิเล็กทรอนิกส์ (e-book) นี้จัดทำขึ้น
เพื่อเป็นสื่อการเรียนการสอนในรายวิชาภาษาไทยผู้จัดจึงได้
ทำการรวบรวมข้อมูลจากเว็บไซต์ต่างๆและนำข้อมูลมาสรุปให้
เข้าใจง่ายมากยิ่งขึ้น เพื่อให้ผู้ที่สนใจได้มีความรู้ ความเข้าใจใน
เนื้อหามากยิ่งขึ้น นำเสนอในรูปแบบที่น่าสนใจมีภาพประกอบ
ให้เห็นภาพจริง ประกอบการเรียนรู้ได้ดียิ่งขึ้น

ผู้จัดทำหวังเป็นอย่างยิ่งว่าจะเป็นประโยชน์
แก่นักเรียนและผู้สนใจไม่มากก็น้อย

คณะผู้จัดทำ

นายภูมิชาย พราวศรี
นายศุภกร วรวิบูลย์สวัสดิ์
นางสาวภัทรธารดา องค์สถาพร
นางสาวกชพร สายราช
นางสาวกัลยาภัสร์ ศิริโชคมงคลชัย
นางสาวธนภรณ์ เมืองหงษ์

สารบัญ 1
2
ประวัตินางนพมาศ 3
เหตุการณ์สำคัญ 4
ลักษณะคำประพันธ์และเนื้อเรื่อง 5
คุณค่าของหนังสือ
แหล่งอ้างอิงข้อมูล

1

ประวัติของนางนพมาศ

นางนพมาศ เป็นธิดาของ พระศรีมโหสถ กับนางเรวดี เกิดในรัชกาลพญาเลอ
ไท กษัตริย์ที่ 4 แห่งราชวงศ์พระร่วง มีรูปลักษณ์และคุณสมบัติที่งดงาม ได้รับ
การอบรมจากบิดามารดา อีกทั้งยังมีความรู้ทางอักษร, พระพุทธศาสนา, การ
ช่างของสตรี รวมไปถึงการขับร้องเสียงดนตรี
ด้วยความที่นางนพมาศ มีความเพียบพร้อมทุกด้าน ทำให้นางได้เข้ารับ
ราชการในสมัยพระยาลิไท หลังจากเข้ารับราชการ นางนพมาศก็ได้ขึ้นมาเป็น
สนมเอก และเปลี่ยนชื่อเป็น ท้าวศรีจุฬาลักษณ์
ในพงศาวดารบันทึกไว้ว่า นางนพมาศเป็นสตรีที่ความเพียบพร้อมทุกเรื่อง
อีกทั้งยังทำคุณงามความดี เป็นที่โปรดปรานของพระร่วงอยู่เสมอ

2

เหตุการณ์สำคัญ

1.ภายหลังที่นางนพมาศเข้าวังได้เพียง 5 วันเท่านั้น ก็ถึงพระราชพิธีจอง
เปรียงลอยพระประทีป นางได้คิดประดิษฐ์โคมเป็นรูปบัวกมุทบาน มีนก
เกาะดอกไม้สีสวยๆ ต่างๆ กัน นำไปถวายพระร่วงเจ้า เป็นที่โปรดปรานของ
พระร่วงเจ้ามาก

2.ในเดือนห้า มีพิธีคเชนทร์ศวสนาน เป็นพิธีชุมนุมข้าราชการทุกหัวเมือง
ในพิธีนี้พระเจ้าแผ่นดินทรงรับแขกด้วยเครื่องหมากพลู นางนพมาศได้คิด
ประดิษฐ์พานหมากสองชั้นร้อยกรองด้วยดอกไม้งดงาม พระร่วงทรง
โปรดปรานและรับสั่งว่า ต่อไปผู้ใดจะทำการมงคลก็ดี รับแขกก็ดี ให้ใช้
พานหมากรูปดังนางนพมาศประดิษฐ์ขึ้น ซี่งเป็นต้นเหตุของพานขันหมาก
เวลาแต่งงาน ซึ่งยังคงใช้จนถึงปัจจุบัน

3.นางนพมาศได้ประดิษฐ์พนมดอกไม้ ถวายพระร่วงเจ้าเพื่อใช้บูชาพระ
รัตนตรัย พระร่วงทรงพอพระทัยในความคิดนั้น ตรัสว่า แต่นี้ต่อไปเวลามี
พิธีเข้าพรรษาจะต้องบูชาด้วยพนมดอกไม้กอบัวนี้

3

ลักษณะคำประพันธ์และเนื้อเรื่อง

ลักษณะคำประพันธ์

เป็นความเรียงทำนองชีวประวัติ มีคำประพันธ์ร้อยกรองแทรกบางตอน
ได้แก่ โคลงสี่สุภาพและกลอนดอกสร้อย เป็นต้น

เนื้อเรื่อง

เนื้อหาแบ่งออกเป็น ๒ ตอน ได้แก่
ตอนที่ ๑ ว่าด้วยชีวประวัตินางนพมาศ ตั้งแต่เกิดจนกระทั่งเข้ารับราชการ
ฝ่ายใน ในราชสำนักของพระร่วงเจ้า และได้เลื่อนขึ้นเป็นพระสนมเอกใน
รัชกาลนั้น และกล่าวถึงพิธีต่าง ๆ ที่ปฏิบัติกันอยู่เป็นประเพณีตลอด ๙
เดือน เช่น พิธีเผาข้าว พิธีจรดพระนังคัล พิธีวิสาขะ พิธีอาสวยุช (แข่งเรือ)
พิธีจองเปรียงลอยพระประทีป เป็นต้น
ตอนที่ ๒ อาจถือเป็นภาคผนวก หรือเป็นตอนที่ผู้อื่นแต่งเติมเข้ามาก็ได้
เพราะมีนิทานต่าง ๆ แทรกอยู่หลายเรื่อง ซึ่งไม่ค่อยเกี่ยวกับเนื้อหาสาระ
เท่าใดนัก

นิทานที่แทรกในหนังสือเล่มนี้ เป็นเรื่องนิทานสอนผู้หญิงในแง่ต่าง ๆ ให้
เห็นลักษณะ
ของการประพฤติชั่วว่ามีโทษอย่างไร และการทำดีมีผลสนองอย่างไร เช่น
นิทานเรื่องนางนกกระต้อยตีวิดโลเล นางช้างแสนงอน นางนกกระเรียนคบ
นางนกไส้ช่างยุ เป็นต้น

4

คุณค่าของหนังสือ

๑. ด้านวัฒนธรรม ทำให้รู้เรื่องขนบธรรมเนียมประเพณีในพระราชสำนัก
ได้แก่ ประเพณีลอยกระทง การปฏิบัติตัวของหญิงชาววัง เช่น ตำแหน่ง
หน้าที่ของนางนพมาศ และการศึกษาของเด็กไทยสมัยก่อน ตลอดจน
ขนบธรรมเนียมการรับราชการบางประการในราชสำนัก เช่น กล่าวว่า “แม้
จะทำกิจราชการเฝ้าแหน จงประพฤติจริตกิริยาหมอบคลานให้เรียบร้อย
ต้องที่ต้องทาง อย่าทำรี ๆ ขวาง ๆ ให้เขาว่า” และการลอยกระทงซึ่งสืบทอง
มาจนถึงทุกวันนี้

๒. ด้านสังคม ให้ความรู้เกี่ยวกับคุณสมบัติสตรีและค่านิยมทางสังคม
ได้แก่ ความประพฤติ ความขยัน รวมทั้งวิชาทางช่าง ทำให้มองเห็นชีวิต
ความเป็นอยู่ของคนในสังคมในสมัยของพระยาลิไท ประชาชนมีความเป็น
อยู่สมบูรณ์พูนสุข มีความสนุกสนานรื่นเริง และมีใจบุญสุนทาน

๓. ด้านภาษา มีคุณค่าทางอักษรศาสตร์และวรรณคดี เรื่องนี้ใช้โวหารเชิง
พรรณนาได้อย่างดียิ่งมีความไพเราะ ทำให้อ่านเข้าใจง่าย

๔. ด้านโบราณคดี ให้ความรู้ทางโบราณคดี เป็นประโยชน์ในการตรวจ
สอบพระราชพิธี
ต่าง ๆ รัชกาลที่ ๕ ทรงพระราชนิพนธ์พระราชพิธีสิบสองเดือน ก็อาศัยหลัก
การค้นคว้าจากตำรับท้าวศรีจุฬาลักษณ์ประกอบด้วย

๕. ด้านอิทธิพลตอ่วรรณคดีอื่น ตำรับท้าวศรีจุฬาลักษณ์ มีอิทธิพลต่อ
วรรณคดียุคหลัง คือ พระราชพิธี ๑๒ เดือน ซึ่งพระบาทสมเด็จพระ
จุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๕ ทรงพระราชนิพนธ์ขึ้น ได้ทรงใช้หนังสือ
เล่มนี้ค้นคว้าประกอบการพระราชนิพนธ์ และมีการกล่าวอ้างถึงนางนพมาศ
ในพระราชนิพนธ์นี้ด้วย

5

แหล่งอ้างอิงข้อมูล

https://sites.google.com/site/wannakade123
45/tarab-thaw-sri-cula-laksn-nang-nphmas-

เนื้อเรื่อง และคุณค่า

https://www.springnews.co.th/news/801741
ประวัติและเหตุการณ์สำคัญ