เมลขา-รามสูร

แผนบรหิ ารการสอนประจาบทที่ 6

หัวข้อเนือ้ หา

บทท่ี 6 การปฏบิ ตั ริ ามาตรฐาน ชดุ เมขลา-รามสูร

1. ประวตั คิ วามเป็นมาของการแสดงชุด เมขลารามสูร
2. องคป์ ระกอบของการแสดงชุด เมขลา-รามสูร

2.1 ผแู้ สดง
2.2 เครื่องแต่งกาย

2.3 บทร้องและทานองเพลง
2.4 วงดนตรที ีใ่ ชป้ ระกอบการแสดง
2.5 โอกาสทีใ่ ช้แสดง
3. นาฏยศัพท์ที่ใชใ้ นการแสดงชุด เมขลา-รามสรู
4. การปฏบิ ตั ิท่าราชุด เมขลารามสูร

วตั ถุประสงคเ์ ชงิ พฤตกิ รรม
1. สามารถอธบิ ายลกั ษณะของการราคู่ได้
2. สามารถอธิบายประวตั คิ วามเปน็ มาของการแสดงชุด เมขลา-รามสรู
3. สามารถตอบคาถามเกี่ยวกบั องค์ประกอบในการแสดงชดุ เมขลา-รามสรู ได้
4. เข้าใจและสามารถปฏบิ ัตินาฏยศัพท์ทใี่ ชใ้ นการแสดงชดุ เมขลา-รามสรู ได้
5. สามารถปฏิบัตกิ ารรอ้ งและราเมขลา-รามสูรไดถ้ ูกตอ้ งตามจงั หวะและทานองเพลง

วิธสี อนและกจิ กรรมการเรยี นการสอน
1. วิธสี อน
1.1 วิธีสอนแบบบรรยายและสาธติ

1.2 วิธสี อนแบบปฏิบตั กิ าร
1.3 วิธสี อนแบบสบื เสาะความรู้

2. กิจกรรมการเรียนการสอน
2.1 แนะนาเนอ้ื หารายวชิ า ร่วมกาหนดข้อตกลงในการเรียน วธิ ีการเรียนตลอดจนการ
วดั ผล จากเอกสารแผนบรหิ ารการสอน
2.2 ตงั้ คาถามและร่วมสนทนาพูดคุยกับผเู้ รียนเพื่อประเมินความรผู้ ู้เรยี นก่อนดาเนินการสอน
2.3 การบรรยายประกอบสอื่ นาเสนอในรปู แบบ power point
2.4 ฝึกปฏิบัตกิ ารรอ้ งและการราตามผสู้ อน โดยผสู้ อนจะทาการบรรยายประกอบการสาธิต

2.5 ทบทวนและฝกึ ทักษะการแสดงชุด เมขลารามสรู ให้ถูกตอ้ งตามมาตรฐาน

ส่ือการเรียนการสอน
1. วดี ิทัศน์การแสดงชุด เมขลารามสรู
2. ส่อื นาเสนอในรูปแบบ power point
3. อปุ กรณใ์ นการฝึกปฏบิ ตั ิ ประกอบดว้ ยเครือ่ งบนั ทกึ เสียงและแผ่นบันทึกเสยี ง

63

การวัดผลและประเมินผล
1. ใชว้ ธิ กี ารสังเกตและบันทึกผล
1.1 สังเกตจากความสนใจในการเรยี นและการตอบคาถาม
1.2 สงั เกตจากการส่งผลงานทีท่ า
1.3 สงั เกตจากการทางานเป็นกลุ่ม
2. ตรวจแบบฝกึ หัดท่กี าหนดให้ทา
3. ประเมินผลดว้ ยการสอบภาคปฏบิ ตั ิ

1. ประวัติความเป็นมาของการแสดงชดุ เมขลารามสรู

เมขลา-รามสรู เป็นระบาเร่ือง ของนาฏศลิ ปะไทย มมี าแต่โบราณ สาหรบั แสดงเบกิ โรง
กอ่ นทจ่ี ะแสดงนาฏศิลปเรื่องใหญ่ เขา้ ใจว่าตรงกับ Prelude ของฝรง่ั เมขลา เป็นชอ่ื ของนางฟา้ ประจา
ทะเล คือ สมทุ รเทวี ส่วนรามสรู เป็นชอื่ ของยักษ์ถือขวาน เขา้ ใจวา่ เพีย้ นมาจาก “รามปรศุ” เร่อื งที่เลา่
กันมาแตโ่ บราณมวี า่

เมอ่ื ถึงฤดฝู น ฝงู เทพบุตรเทพธดิ าตา่ งก็ออกจากวมิ านของตนๆ แล้วมาชุมนุมกันเลน่ นักษัตรจบั
ระบาราฟ้อนกันสนุกสนาน มีเทวดาองคห์ นงึ่ ชื่อ อรชนุ มพี ระขรรค์เป็นอาวุธคมู่ ือก็ออกจากวมิ านของตน
มาร่วมสนกุ นางเมขลามดี วงแกว้ เป็นค่มู ือ ก็มารว่ มขับรอ้ งเพลงและโยนแก้วมณเี ล่นเป็นแสงแวววบั ใน
ขณะเดยี วกันนนั้ รามสรู ยกั ษจ์ รจัดไม่มวี ิมานอยู่เท่ยี วอาศัยอยู่ตามกลบี เมฆ มขี วานเปน็ อาวุธค่มู ือ กจ็ ะ
มาร่วมสนุกกับเขาบา้ ง แต่พอมาเหน็ นางมณีเมขลาโยนแกว้ เลน่ ก็อยากไดแ้ ก้ว จึงว่งิ ตามไลจ่ ับ คิดจะแยง้
เอาด้ือๆ นางเมขลาก็เยาะเยา้ ทาท่าจะใหแ้ ก้ว แล้วกไ็ มใ่ ห้ ผละหนีไปเสยี พอรามสูรตามใกล้จะทันก็โยน
แก้วฉายแสงเข้าตารามสูรให้ตาฟางตามหานางไม่พบ รามสูรกโ็ กรธ พอหายมัวตา ก็ขว้างขวานดัง
คร้ืนครนั่

ซง่ึ ผู้ใหญ่ผ้เู ฒา่ แตก่ ่อนมาชอบเลา่ ใหล้ กู หลานฟงั ว่า เวลาเสยี งครื้นครน่ั สนนั่ หวั่นไหวนั้น ว่าเป็น
เสียงขวานของรามสูรทข่ี ว้างไป ท้ังยงั มเี ร่อื งเกร็ดเลา่ ต่อไปว่า ที่จริงตวั รามสรู เองนนั้ ไม่ตอ้ งการดวงแกว้
มณี อยากได้แตต่ ัวนางมณเี มขลาส่วนดวงแก้วนั้นรามสรู จะเอาไปใหพ้ ระอินทร์ เพราะพระอนิ ทร์ท่านสั่งไว้
ดว้ ยแก้วดวงนน้ั นางเมขลาไปลักเอาของพระอินทร์ทา่ นมา เพราะนางเมขลาต้องมีหน้าที่เขา้ เวรรับใชพ้ ระ
อนิ ทร์เปน็ ครั้งคราว พระอนิ ทรค์ งจะไปเทีย่ ววางท้ิงเผอเรอไว้ จึงใหน้ างเมขลาลักไปได้และจะติดตามกนั มา
แตก่ าลครง้ั ไรไมท่ ราบ เข้าใจว่าว่าจนบัดน้ี รามสรู ก็ยงั ไมไ่ ดต้ ัวนางเมขลาและพระอนิ ทร์ก็ยังไม่ได้ดวงแกว้
มณคี ืน เพราะยงั เห็นแสงแก้วทน่ี างเมขลาฉายแสงเปน็ ฟ้าแลบแวบวับ และเสยี งขวานของรามสรู เปน็ ฟ้า
ร้องเปร้ยี งปร้างอยู่ แสดงวา่ ยังติดตามกันอยูจ่ นทุกวนั นี้ ยงิ่ ฤดูฝนด้วยแล้วดูตดิ ตามกันกระชน้ั ชิดมาก
ในขณะท่ตี ดิ ตามกันอย่นู ้ันอรชนุ ไดเ้ หาะผา่ นตดั หน้ารามสูรไป รามสูรจงึ โกรธหาวา่ อรชนุ ดูหมิ่น จงึ ละจาก
ตดิ ตามนางเมขลา ตรงเขา้ รบกับอรชุน ในทส่ี ุดอรชนุ พลาดทา่ ถูกรามสรู จับขาฟาดกบั เขาพระสเุ มรุ
อรชนุ ก็ตาย

เนอื้ เรื่องท่ีเล่ามาน้ี แต่เดมิ คงเป็นเร่ืองของดนิ ฟา้ อากาศ แล้วภายหลงั นึกให้ดนิ ฟา้ อากาศเหลา่ น้ี
เกดิ เป็นตวั ตนขึน้ เชน่ เป็นยกั ษ์ นางฟ้า เทวดา เปน็ ต้น เอาเรือ่ งฟ้าผ่าฟ้ารอ้ งใหม้ ีตวั ตนเป็นยกั ษ์ถือ

64

ขวาน ขวา้ งขวานไปทีไรก็เป็นเสยี งฟ้ารอ้ งฟา้ ผา่ เอาเรอ่ื งฟ้าแลบให้มีตวั ตนเปน็ นางฟา้ ถือดวงมณี และเอา
เรือ่ งของฝนฟ้าใหม้ ีตวั ตนเป็นเทวดาแลว้ เอาช่ือเทวดาทางอินเดยี ท่มี ีลกั ษณะคล้ายคลงึ กับเรอื่ งท่ีกล่าวมานี้
ใหเ้ ปน็ ช่ือของทง้ั 3 น้วี ่า รามสรู เมขลา และอรชนุ ทางนาฏศลิ ปของไทยโบราณ นาเอามาจัดทาเป็น
ระบาเร่ืองสาหรับเลน่ เบกิ โรง บรรจทุ า่ ราในเรือ่ งนใี้ หเ้ ห็นได้เด่น เช่น ทา่ แสดงความรนื่ เรงิ สนุกสนาน

ทา่ ย่วั ยวน ท่ารกั ท่าดใี จ ท่าโกรธเคอื งขัดแคน้ ท่าโลดไล่ติดตามดว้ ยความรักและความโกรธ
เหล่าน้เี ปน็ ตน้ ลว้ นมลี ีลาอนั งดงามแบบนาฏศิลปของไทย และแทรกเพลงขับร้องกบั เพลงดนตรเี ขา้
ประกอบให้ฟงั ไพเราะ นยิ มกันวา่ ระบาเร่ืองเมขลารามสรู นเี้ ปน็ นาฏศลิ ปชนั้ เยี่ยมชนิดหนึ่งของไทย เคย
มีบทขับร้องทีป่ รับปรุงตัดทอนมาจากพระราชนิพนธ์เรอ่ื งรามเกยี รติ์ สานวนรัชกาลท่ี 1 สว่ นเพลงดนตรี
ประกอบระบาเปน็ เพลงหนา้ พาทย์ทส่ี มเด็จเจา้ ฟ้าฯ กรมหลวงนครราชสีมาทรงบรรจุไว้แต่เดิม

2. องคป์ ระกอบการแสดงชดุ เมขลารามสรู

ในการแสดงชุด เมขลารามสรู มีองคป์ ระกอบทสี่ าคัญดงั นี้

2.1 ผู้แสดง

ผ้แู สดงนับเปน็ องคป์ ระกอบสาคญั ประการแรก ซ่ึงต้องได้รบั การคัดเลือกให้มีบคุ ลิกลักษณะ
เหมาะสมกบั บทบาทของตัวละคร และได้รับการฝกึ หัดจนมีความเช่ียวชาญ สามารถรา่ ยราได้งดงาม
แมน่ ยา และถูกต้องตามจงั หวะดนตรี

การแสดงชุดเมขลา-รามสรู เป็นการราคเู่ พอื่ อวดฝมม ือ ดังนั้นจึงควรคัดเลือกผแู้ สดงท่ีมีรูปรา่ ง
หน้าตาและความสามารถในการร่ายราทง่ี ดงามควบคู่กนั ไปเป็นหลัก นอกจากนผี้ ู้แสดงควรมคี วามแม่นยา
ในทา่ รา จงั หวะเพลงรอ้ ง และดนตรที ่ีใช้ประกอบการแสดง รวมทั้งสามารถแสดงออกทางอารมณไ์ ด้อยา่ ง
สมบทบาท การแสดงจงึ จะออกมาถูกต้องสมบรู ณ์ และสวยงามตามแบบแผน

2.2 เคร่อื งแตง่ กาย

เครอ่ื งแตง่ กาย
รามสรู แตง่ กายยนื เครื่องยักษ์แบบละครใน สวมศีรษะรามสรู
นางเมขลา แต่งกายยืนเครือ่ งนางฟ้าสีนา้ เงิน สวมเสอื้ ในนางแขนยาวสีนา้ เงิน เพ่ือให้ผชู้ มมองเหน็
ความแตกต่างของตัวละครท่ีเป็นนางฟ้า ไม่ใช่มนุษย์ ศีรษะสวมมงกุฎ

65

อปุ กรณ์

ลูกแก้ว , ขวาน

2.3 บทร้องและทานองเพลง

จากบทพระราชนพิ นธ์ของพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก

เมอื่ นัน้ นวลนางเมขลามารศรี

เลี้ยวล่อรามสรู อสุรี กรโยนมณจี ินดา

ทาทีประหน่ึงจะให้แกว้ กลอกแสงพราวแพรวบนหัตถา

คร้ันรามสูรไลเ่ ล้ยี วมา กัลยาราล่ออสุรี

นางแกลง้ เลย้ี วลดั ฉวัดเฉวียน เวยี นไปตามจักราศี

มือหน่งึ ชูแกว้ มณี ทาทีเยาะเย้ยอสุราฯ

2.4 วงดนตรที ใ่ี ชป้ ระกอบการแสดง

วงดนตรไี ทยประเภทหนึ่งซง่ึ ประกอบด้วยเครื่องเปา่ คือ ป่ม ผสมกับเคร่อื งตี ได้แกร่ ะนาดและฆ้อง
วงชนิดต่าง ๆ เป็นหลกั และยังมเี คร่ืองกากับจงั หวะ เชน่ ฉิ่ง ฉาบ กรบั โหม่ง ตะโพน กลองทัด กลองแขก
และกลองสองหน้า ป่มพาทย์นี้บางสมัยเรยี กวา่ "พิณพาทย"์

วงปพ่ม าทย์เครื่องหา้
ที่มา : โน้ตเพลงไทย เล่ม 3 : 13,25.

2.5 โอกาสทใ่ี ชแ้ สดง
- งานทั่วไป

66

3. นาฏยศัพทท์ ่ใี ชใ้ นการแสดงชดุ
นาฏยศพั ทท์ ี่ใช้ในการแสดงชดุ ฉุยฉายศูรปนขา ประกอบดว้ ย
1. กล่อมหน้า เป็นการเคลื่อนทข่ี องใบหนา้ ในลักษณะการเอยี งแล้วบงั คับคางใหเ้ คลื่อนทไี่ ปในทิศทาง

ตรงกันข้าม โดยไม่ต้องเคล่ือนไหล่ แลว้ เปล่ียนสลับปฏบิ ัตอิ กี ดา้ น
2. ลกั คอ เป็นการกดไหลด่ ้านตรงข้ามกบั ศรี ษะทเี่ อยี ง
3. ต้ังวง เป็นการต้ังมือในลักษณะเรียงน้ิวท้ังส่ีคือ น้ิวช้ี น้ิวกลาง นิ้วนางและนิ้วก้อยให้ชิดกัน เก็บ

นวิ้ หวั แมม่ ือ ลาแขนจะอยใู่ นลักษณะโคง้ แบ่งเป็น 3 ระดับ คือ วงบน วงกลาง วงลา่ ง
4. จีบ เป็นลักษณะการใช้นิ้วหัวแม่มือจรดที่ข้อสุดท้ายของปลายน้ิวช้ี นิ้วที่เหลือกรีดออกแบ่งเป็น

จบี หงาย จีบคว่า จบี หลัง จีบปรกขา้ ง เปน็ ตน้
5. กรายมือ เป็นการม้วนมือจบี ออกต้งั วงบนโดยใหล้ าแขนเหยียดตงึ แล้วจงึ คอ่ ยๆงอแขนตงั้ วง
6. ก้าวเท้า เป็นการเคล่ือนไหวเท้าโดยการก้าวเท้าท่ียกไปด้านใดด้านหน่ึง แบ่งเป็น ก้าวหน้า ก้าว

ขา้ ง
7. จรดเทา้ เปน็ การใชส้ ่วนของจมูกเท้าข้างใดขา้ งหนึง่ แตะพนื้ โดยเปดิ ส้นเท้าขนึ้ เลก็ น้อย
8. ซอยเท้า เป็นการย่าเท้าลงพ้ืน สลับซ้าย-ขวาในจังหวะสม่าเสมออย่างถ่ี ๆ ปฏิบัติได้ท้ังการซอย

เท้าอยู่กับท่ีหรอื การเคลื่อนที่

4. การปฏบิ ตั ทิ ่าราชดุ เมขลารามสูร 67
การปฏิบัตทิ ่ารา เมขลา-รามสูร จัดเรยี งตามลาดับเพลงดงั ต่อไปน้ี
ภาพ
ท่าที่ บทร้อง/ทานอง วิธีปฏบิ ตั ิ

1 เพลงฉง่ิ เมขลา

ทศิ : ด้านหน้า

ศีรษะ: เอียงซ้าย

มือ: มอื ทง้ั สองจีบคว่าด้านหน้าระดบั อกงอแขน

เท้า: ซอยเทา้ วิ่งออก

(มือขวาถอื แก้วมณเี สมอ)

2 เพลงฉิง่ เมขลา
ทศิ : เฉียงดา้ นหน้า 45 องศา
ศีรษะ: เอยี งซา้ ย
มอื : มือทั้งสองต้งั วงด้านหน้าระดับสายตาวาดมือออก
ลงแขนตงึ กดปลายมือลง
เท้า: กา้ วข้างเท้าซ้าย
(มอื ขวาถือแก้วมณเี สมอ)

3 เพลงฉ่ิง เมขลา
ทศิ : หมนุ จากดา้ นขวามาดา้ นซ้าย
ศีรษะ: เอียงขวา
มอื : มือท้ังสองผสานกันระดับอก
เท้า: หมุนเทา้ เท้าขวาอยหู่ น้าเท้าซ้ายอยูห่ ลัง
(มือขวาถือแกว้ มณีเสมอ)

ทา่ ที่ บทรอ้ ง/ทานอง วธิ ีปฏบิ ตั ิ 68
ภาพ

4 เพลงฉงิ่ เมขลา

ทิศ: หมนุ มาดา้ นหนา้

ศรี ษะ: เอยี งซา้ ย

มือ: มือขวาจีบหงายระดับชายพกมือซ้ายจบี สง่ หลงั

เท้า: เท้าซา้ ยก้าวหน้า

(มอื ขวาถือแกว้ มณีเสมอ)

5 เพลงฉ่ิง เมขลา
ทิศ: ดา้ นหน้า
ศีรษะ: เอยี งขวา
มอื : มอื ขวาจีบส่งหลังมือซ้ายตงั้ มอื งอแขนดา้ นหน้า
ระดบั อกสา่ ยมือเลก็ น้อย
เท้า: กา้ วหนา้ เทา้ ขวา
(มือขวาถอื แก้วมณีเสมอ)

6 เพลงฉง่ิ เมขลา
ทศิ : ด้านหน้า
ศรี ษะ: เอยี งซา้ ย
มือ: มอื ขวาจีบหงายระดับชายพกมือซา้ ยจีบที่ปาก
เทา้ : เท้าซา้ ยประสมเท้าเหล่ือม
(มือขวาถอื แกว้ มณีเสมอ)

ทา่ ที่ บทร้อง/ทานอง วธิ ีปฏิบตั ิ 69
ภาพ

7 เพลงฉงิ่ เมขลา

ทิศ: ดา้ นหนา้ วิง่ เปน็ วงกลม

ศรี ษะ: เอียงข้างเดยี วกลบั มือที่จีบ

มือ: มอื ขวาคลายจบี ออกเป็นตง้ั วงหงายมืองอแขนมือ

ซา้ ยตง้ั วงกลางทาสลับมือตามจงั หวะ

เท้า: ซอยเท้าว่งิ

(มอื ขวาถือแกว้ มณเี สมอ)

8 เพลงฉง่ิ เมขลา
ทศิ : หมุนมาด้านหนา้
ศีรษะ: เอียงซ้าย
มอื : มือขวาจีบหงายระดับชายพกมือซา้ ยจีบสง่ หลงั
เท้า: เท้าซา้ ยก้าวหน้า
(มือขวาถอื แกว้ มณเี สมอ)

9 เพลงฉิ่ง เมขลา
ทิศ: ดา้ นหน้า
ศรี ษะ: เอียงขวา
มอื : มอื ขวาจีบส่งหลงั มอื ซา้ ยช้ีนวิ้ ด้านหน้าระดับ
สายตา
เท้า: เทา้ ขวากา้ วหน้า
(มอื ขวาถอื แกว้ มณีเสมอ)

ท่าท่ี บทรอ้ ง/ทานอง วธิ ปี ฏบิ ตั ิ 70
ภาพ

10 เพลงฉิ่ง เมขลา

ทิศ: ด้านหนา้

ศรี ษะ: เอยี งขวา

มอื : มอื ขวาจบี สง่ หลังมือซ้ายชน้ี วิ้ ด้านหน้าระดับ

สายตา

เทา้ : เทา้ ขวาก้าวหนา้

(มือขวาถอื แก้วมณีเสมอ)

11 เพลงฉิ่ง เมขลา
ทศิ : ด้านหนา้
ศรี ษะ: ลกั คอ
มือ: มือทั้งสองตัง้ มืองอแขนระดบั ศีรษะขนานกัน
เทา้ : ก้าวหนา้ เทา้ ซา้ ย
(มือขวาถอื แกว้ มณเี สมอ)

12 เพลงฉ่ิง เมขลา
ทิศ: ด้านหน้า
ศรี ษะ: เอียงขวา
มือ: มือขวาจีบระดบั ชายพกมือซา้ ยจีบที่อก
เท้า: เท้าซ้ายประสมเหล่ือม
(มือขวาถอื แกว้ มณีเสมอ)

ท่าท่ี บทรอ้ ง/ทานอง วิธีปฏบิ ัติ 71
ภาพ

13 เพลงฉงิ่ เมขลา

ทิศ: ด้านหนา้

ศีรษะ: เอียงขวา

มอื : มอื ขวาจีบสง่ หลงั มอื ซา้ ยตงั้ วงกลาง

เทา้ : เท้าขวาก้าวหน้า

(มือขวาถือแกว้ มณีเสมอ)

14 เพลงฉง่ิ เมขลา
ทศิ : ดา้ นหน้า
ศรี ษะ: เอียงขวา
มือ: มอื ขวาตัง้ วงบน มือซา้ ยต้ังวงดา้ นหนา้ ระดับปาก
เทา้ :เทา้ ซา้ ยประสมเหลอื่
(มือขวาถือแก้วมณเี สมอ)

15 เพลงฉิ่ง เมขลา
ทิศ: ด้านหนา้ เฉียง 45 องศา
ศีรษะ: เอียงซา้ ย
มอื : มอื ขวาตั้งวงบน มือซ้ายจีบหงายระดับชายพก
เทา้ : ถอนเทา้ ขวาก้าวเท้าซ้าย
(มือขวาถือแก้วมณเี สมอ)

ท่าท่ี บทร้อง/ทานอง วธิ ปี ฏิบัติ 72
ภาพ

16 เพลงฉ่งิ เมขลา

ทศิ : ด้านหนา้ มุมซ้าย

ศีรษะ: เอียงขวา

มือ: มือขวาตัง้ วงบน มือซ้ายเท้าสะเอว

เทา้ :เท้าซ้ายประสมเหล่ือ

(มอื ขวาถอื แกว้ มณเี สมอ)

รามสรู

ทศิ : ดา้ นหนา้

ศรี ษะ: เอียงขวา

มือ: มอื ขวาถือขวานตัง้ วงยกั ษ์ มือซา้ ยช้นี วิ้ แขนตงึ ท่ี

เมขลา

เทา้ : ย่อเหลยี่ มนา้ หนักอยู่ตรงกลาง

17 เพลงฉง่ิ เมขลา
ทศิ : ดา้ นหนา้ มุมซ้าย
ศีรษะ: เอียงขวา
มอื : มือขวาจบี หงายทช่ี ายพก มอื ซา้ ยจบี สง่ หลัง
เทา้ : ซอยเทา้
(มือขวาถอื แกว้ มณีเสมอ)
รามสูร
ทศิ : ด้านหน้า
ศรี ษะ: เอียงขวา
มือ: มือขวาถอื ขวานตั้งวงยกั ษ์ มอื ซา้ ยตงั้ วงยักษร์ ะดบั
ปาก
เท้า: ย่อเหลย่ี มนา้ หนักอยู่ตรงกลาง

ท่าท่ี บทรอ้ ง/ทานอง วิธีปฏบิ ตั ิ 73
ภาพ

18 เพลงฉิง่ เมขลา

ทิศ: ดา้ นหน้า

ศรี ษะ: เอยี งซา้ ย

มอื : มือขวาจบี สง่ หลงั มอื ซ้ายจบี หงายทชี่ ายพก

เทา้ : ซอยเทา้

(มือขวาถือแกว้ มณเี สมอ)

รามสรู

ทศิ : ด้านหลงั

ศีรษะ: เอยี งขวา

มอื : มือขวาถือขวานตัง้ วงยกั ษ์ มือซ้ายตั้งวงยักษร์ ะดับ

ปาก

เทา้ : ย่อเหล่ียมนา้ หนกั อยู่ตรงกลาง วง่ิ ตามเมขลา

19 เม่ือน้นั เมขลา
ทศิ : ดา้ นหน้า
ศรี ษะ: เอยี งขวา
มอื : มือขวาถือลูกแกว้ มอื ซา้ ยจีบหงายทหี่ ัวเข็มขัด
เทา้ : ยืนกดไหลข่ วา
รามสรู
ทศิ : หนา้ ตรง
ศรี ษะ: เอยี งทางซ้ายเปิดปลายทาง
มอื : เหนบ็ ขวานไว้ทางซา้ ยมือ ในลักษณะ หวั ขวาน
ขดั กับหัวเขม็ ขดั มือ
เท้า: แสดงท่ายืน ขาซ้ายยดื ตึง ขาขวาทอดไปข้างๆ

ท่าท่ี บทร้อง/ทานอง วิธีปฏบิ ัติ 74
ภาพ

20 นวลนางเมขลา เมขลา

ทิศ:ดา้ นหน้า

ศรี ษะ:เอยี งขวา

มือ: มอื ขวาจีบหงายสง่ ไปด้านหลังมอื ซา้ ยจีบเขา้ อก

เทา้ : กา้ วเท้าขวา กระดกเท้าซ้าย

รามสรู

ทศิ : ด้านหนา้

ศีรษะ: เอียงขวา

มือ: มอื ทั้งสองลงวง

เท้า: น้าหนกั อยู่เทา้ ขวา

21 มารศรี เมขลา
ทิศ: ด้านหน้า
ศรี ษะ:เอยี งซา้ ย
มอื :มือซ้ายตงั้ มือแตะข้อศอกขวา มอื ขวาถอื ดวงแกว้
หงายมือแขนตึงระดับไหล่
เท้า:กระดกเส้ียวเทา้ ซา้ ย
รามสรู
ทศิ ดา้ นซ้าย
ศีรษะ:เอยี งซา้ ย
มือ:ทง้ั สองต้งั วงลง
เท้า:แตะเท้าซา้ ย

ท่าท่ี บทรอ้ ง/ทานอง วิธีปฏิบตั ิ 75
ภาพ

22 เล้ียวล่อ เมขลา

ทศิ :ด้านหลัง

ศรี ษะ:เอียงขวา มองรามสรู

มือ:มือซ้ายต้ังวงบน มือขวาถือดวงแกว้ หงายมอื แขน

ตึงระดบั ไหล่

เทา้ :กา้ วเทา้ ขวาไขว้

รามสูร

ทิศ:ด้านหนา้

ศีรษะ:เอียงซา้ ย(ใบหน้าหันทางขวา)

มอื :มอื ซา้ ยต้ังวงบน มือขวาแสดงท่า "ขอ"ในลักษณะ

หงายฝ่ามอื

เทา้ :ก้าวเทา้ ขวาวางเหล่ียม น้าหนกั อยทู่ ่ีเข่าขวา

23 รามสรู อสรุ ี เมขลา
ทิศ:ด้านหลัง
ศีรษะ:เอียงซา้ ยและเอยี งขวาไปมา
มอื :มือซ้ายตง้ั วงบน มือขวาถือดวงแกว้ หงายมือแขน
ตงึ ระดบั ไหลแ่ ละหมนุ ข้อมอื ออกตามจังหวะ
เท้า:วง่ิ ล่อกบั รามสรู เป็นวงกลม แล้วกลับมาท่เี ดิม
รามสรู
ทศิ :ดา้ นหน้า
ศรี ษะ: หน้ามองขวาตลอด ขณะทเ่ี กบ็
มอื :มือซ้ายตง้ั วงบน มือขวาแสดงท่า "ขอ"ในลักษณะ
หงายฝ่ามอื
เทา้ : ยืดยุบ วิ่งไลเ่ มขลาเปน็ วงกลม แลว้ กลับมาทีเ่ ดิม

ท่าที่ บทรอ้ ง/ทานอง วิธีปฏบิ ัติ 76
ภาพ

24 กรโยนมณี เมขลา

(ทานองเอื้อน) ทศิ :หันทางซา้ ย

ศีรษะ:เอียงซ้าย

มอื :มอื ซ้ายจีบสง่ หลัง มือขวาถือดวงแก้วระดบั หน้า

แลว้ โยนแกว้ ตรงคาว่า "กรโยนมณี''

เทา้ :กระดกหลงั เทา้ ขวา

รามสูร

ทศิ :ดา้ นหน้า

ศีรษะ:ตรง

มอื :มือขอลูกแกว้

เทา้ :ก้าวเทา้ ซา้ ยวางเท้าขวา

25 ทานองเอ้ือน เมขลา

ทิศ:ด้านหลัง

ศีรษะ:เอยี งขวา

มือ:มือซา้ ยแขนตึงระดับไหลม่ ือขวาสอดสงู

เทา้ : ก้าวเทา้ ขวาไปข้างๆและจรดขาซา้ ย

รามสูร

ทิศ:ดา้ นหน้า

ศรี ษะ:เอียงซ้าย สายตามองนางเมขลา

มอื :มือซ้ายแตะทตี่ า มอื ขวาตั้งวงลง

เทา้ :ลงเหลยี่ ม

26 ทานองเอ้ือนจินดา เมขลา

ทิศ:ด้านหนา้

ศีรษะ:ลกั คอขวาและลักคอซ้ายไปมา

มือ:มอื ขวาถือดวงแก้วมณีหงายมอื ระดับเอว

เปลี่ยนเป็นตง้ั ข้อมอื แขนตึงระดับเอว มือซ้ายมือถือต้ัง

วงระดบั ชายพกและเปลย่ี นเป็นจบี หงายระดับชายพก

เทา้ :ขยนั่ เท้าท้ังสองไปมา

ทา่ ท่ี บทรอ้ ง/ทานอง วธิ ีปฏบิ ัติ 77
ภาพ

รามสรู

ทศิ :ดา้ นหนา้

ศรี ษะ:เอยี งซ้าย

27 ทานองเอื้อนจินดา เมขลา

ทศิ :ด้านหนา้

ศีรษะ:ลักคอขวาและลกั คอซ้ายไปมา

มือ:มือขวาถือดวงแกว้ มณีหงายมอื ระดบั เอว

เปลี่ยนเป็นต้ังขอ้ มอื แขนตงึ ระดบั เอว มอื ซ้ายมือถือตั้ง

วงระดบั ชายพกและเปลีย่ นเป็นจบี หงายระดบั ชายพก

เทา้ :ขย่นั เทา้ ทั้งสองไปมา

รามสรู

ทิศ:ด้านหน้า

ศรี ษะ:เอยี งซ้าย

มอื :มือซ้ายและมอื ขวาต้งั วงลง

เท้า:เก็บเทา้

28 ทานองเอ้ือน เมขลา
ศรี ษะ:เอยี งขวาและเอียงซา้ ย
มอื :มอื ซ้ายจีบหงายระดบั หวั เขม็ ขัด
มอื ขวาถอื ดวงแกว้ ตง้ั วงบน
เท้า: จรดเท้าขวา
รามสูร
ทศิ :ดา้ นหน้า
ศรี ษะ:เอียงซ้าย
มอื :มอื ซา้ ยและมือขวาตง้ั วงลง
เทา้ :เก็บเท้า

ทา่ ที่ บทร้อง/ทานอง วธิ ปี ฏิบัติ 78
ภาพ

29 ท่ารับเชดิ ฉิง่ เมขลา

(น้อย นิ นอย น้อย ทศิ :ดา้ นหน้า

นอย) ศีรษะ:มองรามสรู ไปทางซ้าย

มอื :มือซ้ายหงายมืองอศอกข้างลาตวั ระดับเอว มือขวา

ถือดวงแกว้ ตงั้ วงสูง

เทา้ :กระดกเส้ยี วเทา้ ซ้าย

รามสูร

ทิศ:ดา้ นหน้า

ศีรษะ:ใบหน้ามองไปทางซา้ ย

มอื :มือซ้ายตั้งวงบน มือขวาตั้งวงหงายมืองอแขน

ระดบั เอว

เทา้ :กา้ วเทา้ ซ้ายและยกเทา้ ขวา

30 ท่ารับเชดิ ฉิง่ ปฎบิ ตั ซิ า้ ท่า 22-25 ตามจังหวะ

31 ทา่ รับเชิดฉงิ่ เมขขลา
ทศิ : หันเขา้ หารามสรู
ศีรษะ: เอยี งซา้ ยขวาตามจงั หวะ
มือ: มอื ทงั้ สองแขนตึงระดบั ไหลส่ ลบั หลบั จีบหงาย
และต้งั มือสลับกันตามจังหวะ
เทา้ : กา้ วเทา้ ขวาแตะเท้าซา้ ยทาสลบั เท้าตามจังหวะ
รามสูร
(ทาตรงกันขา้ มกับเมขลา)

32 ทาที เมขลา
ทศิ : หนา้
ศรี ษะ: เอยี งซา้ ย
มือ: มือขวาจีบลอ่ แกว้ ระดบั วงบน มอื ซา้ ยหงายมือ
แขนตึง
เท้า: กระดกเทา้ ขวา
รามสูร
ทิศ ดา้ นซ้าย

ท่าที่ บทร้อง/ทานอง วิธีปฏิบัติ 79
ภาพ

ศรี ษะ:เอียงซา้ ย

มือ:ท้ังสองต้ังวงลง

เท้า:แตะเทา้ ซ้าย

33 ประหนงึ่ เมขลา

ทิศ:ดา้ นหน้า

ศีรษะ: เอยี งขวา

มือ: มอื ซ้ายตงั้ วงระดับวงกลาง มอื ขวาจบี ล่อแก้ว

ส่งไปด้านหลงั

เทา้ :เท้าขวาก้าวหนา้

รามสรู

ทศิ :ด้านหนา้

ศีรษะ: เอยี ฃขวา

มอื :มือขวากามอื แขนตงึ มือซ้ายตั้งวงลง

เทา้ :ยกเท้าขวา

34 จะใหแ้ ก้ว เมขลา
ทศิ :ด้านหน้า
ศรี ษะ:เอยี งขวา
มอื : มอื ขวาจีบล่อแก้วระดบั แงศ่ ีรษะ มอื ซ้ายชไ้ ปท่ี
ลูกแกว้
เท้า: เหลือ่ มเท้าขวา
รามสูร
ศีรษะตรง มองดวงมณี
มอื มือทงั้ สองตั้งทาท่าขอแก้ว
เทา้ ขยับเทา้ ซ้าย ขวาหมนุ ตวั ไปทางขวา ขยบั เทา้ ขวา
ซา้ ย ยกเทา้ ขวา วางเทา้

ทา่ ที่ บทรอ้ ง/ทานอง วิธีปฏิบัติ 80
ภาพ

35 กรอกแสงพราว เมขลา

แพรว ทิศ:หนั หน้าเขา้ หารามสรู

ศีรษะ:เอยี งขวาซา้ ย

มอื :มอื ขวาจบี ล่อแก้วระดับหนา้ มือซา้ ยจบี ส่งหลงั

เท้า:เทา้ ขวากา้ วหนา้

รามสรู

ทศิ :หนา้ หนา้ เข้าหาเมขลา

ศีรษะ:เอยี งซ้ายขวามองลูกแก้ว

มอื :มอื ท้ังสองตัง้ วงลง

เทา้ :ขย่ันเท้าท้ังสอง

36 บนหัตฐา เมขลา

ทิศ:ดา้ นหลัง

ศีรษะ:เอียงซา้ ย

มอื : มือขวาจบี ลอ่ แกว้ หงายมือระดับแง่ศีรษะ มือซ้าย

จีบส่งหลัง

เทา้ : กระดกเท้าขวา

รามสูร

ทิศ: หน้าตรง

ศีรษะ: หน้ามองไปทางขวา

มอื : มอื ซ้ายตงั้ วงสงู มือขวาตั้งวงลง

เทา้ : ยอ่ เหลย่ี มนา้ หนักอยู่เข่าขวา

37 ครนั้ รามสูร เมขลา

ทิศ:ด้านหนา้

ศีรษะ: เอียงขวา

มอื : มอื ขวาจบี ล่อแกว้ ส่งไปด้านหลงั มือซา้ ยจีบสง่ หลัง

เท้า:เท้าขวากา้ วหน้า

รามสูร

ทศิ :หนา้

ศีรษะ: หนา้ มองไปทางซ้าย

มอื :มอื ขวาต้ังวงลง มือซ้ายถูวนที่อก

ทา่ ที่ บทรอ้ ง/ทานอง วธิ ปี ฏิบัติ 81
ภาพ

เท้า:กา้ วเท้าขวาวางเหลย่ี ม น้าหนักอยทู่ ่ีเขา่ ซา้ ย

38 ไล่ เมขลา

ทิศ: หันหนา้ ออกเวที

ศรี ษะ: เอยี งซา้ ย

มือ: มอื ขวาจีบหงายแขนตึงส่งไปดา้ นหลัง มือซ้ายจีบ

หงายทห่ี วั เข็มขัด

เท้า: ถอนเทา้ ขวา ยกเท้าซ้ายแล้วก้าวลง

รามสรู

ทศิ : หันหน้าเข้าเวที

ศรี ษะ: เอยี งขวา

มือ: มือซา้ ยตั้งวงยักษร์ ะดบั ปาก มอื ขวาจบี ระดบั แง่

ศรี ษะ

เท้า: ยกเทา้ ขวาวางลงหลัง ก้าวเท้าซา้ ย ไปทางซ้าย

39 เล้ียวมา เมขลา
ทศิ : ว่ิงสลับทกี่ ับรามสรู
ศีรษะ: เอยี งขวา
มือ: เปลี่ยนมอื ซ้ายจีบหงายแขนตงึ สง่ ไปด้านหลงั มอื
ขวาถือแกว้ มณหี งายมือระดบั หวั เข็มขดั
เทา้ : ยืดยุบ วง่ิ ซอยเท้า
รามสรู
ทศิ : วิ่งมาด้านขวาของเวที แทนทนี่ างเมขลา
ศีรษะ: เอยี งซา้ ย
มอื : เปล่ยี นมอื ซ้ายจบี มอื ขวาต้ังวงกลางเยื้องมา
ข้างหนา้
เทา้ : ก้าวเทา้ ขวาไปขา้ งหนา้ แลว้ หมนุ ตวั ทางขวา

ทา่ ที่ บทรอ้ ง/ทานอง วิธปี ฏิบตั ิ 82
ภาพ

40 กัลยาราล่อ เมขลา

ทิศ: อยทู่ างด้านซา้ ยของเวที

ศีรษะ: เอยี งขวา

มอื : มือซ้ายตงั้ วงบน มือขวาถือแกว้ มณหี งายแขนตงึ

ระดบั ไหล่

เท้า: กา้ วเทา้ ขวาไขวห้ น้าเท้าซา้ ย

รามสูร

ทิศ: มาอยดู่ า้ นขวาของเวที ในลกั ษณะหนั หลัง แล้วว่งิ

เป็นครง่ึ วงกลมกลบั ไปอยูท่ ีต่ าแหนง่ เดมิ

ศรี ษะ: ใบหน้าหนั ทางขวา สายตามองนางเมขลา

มอื : ม้วนมอื จบี ออกไปเป็นตงั้ วงบน มอื ขวาหงาย

ระดับเอวแสดงท่าขอ แล้วมอื ขวาช้อนมอื รับจังหวะลอ่

แก้วของนางเมขลา

เทา้ : ก้าวเท้าซา้ ย ยดื ยุบ หมุนตัวทางขวา

41 ทานองเอ้ือน เมขลา
ทศิ : หันหนา้ เข้าเวที
ศรี ษะ: เอยี งขวาและเอยี งซา้ ย
มอื : มอื ซ้ายต้งั วงบน มือขวาถือแก้วมณหี งายแขนตงึ
ระดบั ไหล่ ม้วนข้อมือตามจังหวะ
เท้า: ว่ิงซอยเท้าตามรามสูร มาด้านขวาของเวที
รามสูร
ทศิ : หันหน้าออกเวที
ศีรษะ: เอยี งซา้ ยและเอียงขวา
มอื : มือซ้ายต้ังวงสงู มือขวาหงายทาท่าขอ ขณะเกบ็
พลกิ ข้อมือขวาช้อนลูกแกว้ ในมือเมขลา
เทา้ : ยอ่ เหลีย่ มน้าหนักอยู่ตรงกลาง แลว้ เก็บเคล่ือนที่
ไปทางขวาในจังหวะรุก เก็บเคลอ่ื นที่ไปทางซา้ ยใน
จงั หวะถอย เกบ็ เคลื่อนทที่ างขวา ตาแหนง่ กลางเวที

ทา่ ที่ บทร้อง/ทานอง วธิ ปี ฏิบตั ิ 83
ภาพ

42 อสรุ ี เมขลา

ทศิ : หนั หนา้ เขา้ เวที

ศรี ษะ: เอียงซา้ ย

มอื : มอื ขวาถือดวงแก้วมณรี ะดับหน้า แลว้ โยน มอื

ซา้ ยจีบสง่ หลงั

เท้า: กระดกเทา้ ขวา

รามสูร

ทศิ : หันหนา้ ออกเวที

ศรี ษะ: เอยี งซา้ ย

มอื : มอื ซ้ายตง้ั วงสงู มือขวาชอ้ นมือควา้ ดวงแก้วจาก

นางเมขลา

เทา้ : กา้ วเท้าขวาลงเหล่ียม แลว้ ทาท่าเซถอยหลงั

43 ทานองเอ้ือน เมขลา
ทิศ: หันหนา้ เข้าเวที
ศรี ษะ: เอยี งขวา
มอื : มอื ขวาสอดสูงหงายมือ มือซา้ ยแขนตึงระดบั ไหล่
เท้า: กา้ วเท้าขวาแตะเท้าซา้ ย
รามสูร
ทิศ: หนั หนา้ ออกเวที
ศีรษะ: หนา้ มองทางขวา
มอื : มือขวาชีน้ ้วิ แขนตึงระดับไหล่ แลว้ ฟาดน้วิ ลงตวัด
ข้อมือเข้าหาลาตวั มอื ซ้ายต้ังวงยักษ์ระดับวงลา่ ง
เทา้ : กระทืบเทา้ ขวา น้าหนกั อยทู่ ่ีเทา้ ขวา แลว้ ทาท่า
เกบ็

ทา่ ที่ บทร้อง/ทานอง วธิ ีปฏบิ ัติ 84
ภาพ

44 ทา่ รับ เมขลา

(น้อย นิ น่อย นอย ทศิ : หน้า

น่อย) ศีรษะ: เอียงซา้ ย

มอื : มอื ขวาถือดวงแก้วต้งั วงสูง มอื ซ้ายหงายมืองอ

ศอกข้างลาตัวระดบั เอว

เทา้ : กระดกเสยี้ วเทา้ ซา้ ย ยืดยบุ ตามจังหวะเดยี วกับ

รามสูร

ทิศ: หนั หน้าออกเวที

ศีรษะ: หน้ามองทางซา้ ย

มือ: มอื ซ้ายจบี ม้วนเข้าหาลาตวั หงายมอื งอศอกขา้ ง

ลาตัวระดบั เอว

เท้า: ก้าวเทา้ ซา้ ย ยกเท้าขวาหนีบน่อง ยดื -ยุบ ใน

ทานอง

45 ทา่ รับเพลงเชิดฉง่ิ เมขลา
ทิศ: หนั หนา้ เข้าหารามสรู
ศรี ษะ: เอียงขวาสลับเอยี งซา้ ย
มือ: มอื ซ้ายตง้ั วงสูง มือขวาถือดวงแกว้ มณใี นลักษณะ
ควา่ มือแขนตงึ ระดบั ไหล่ แล้วทาสลับมือตงั้ วงและจบี
คว่า
เท้า: กา้ วเท้าขวาแตะเท้าซ้าย แตะเทา้ ซอยเท้าวิ่งเข้า
หารามสูร
รามสรู
ทิศ: หันหน้าเขา้ หานางเมขลา
ศีรษะ: เอยี งขวาสลับเอยี งซ้าย
มือ: มอื ซ้ายตงั้ วงสงู มือขวาจีบคว่าแขนตงึ ระดับไหล่
แลว้ สลบั มอื ต้งั วงและจบี ควา่
เท้า: เก็บเคลอ่ื นทไ่ี ปทางขวาและซา้ ย

ทา่ ท่ี บทร้อง/ทานอง วิธีปฏบิ ัติ 85
ภาพ

46 นางแกล้ง เมขลา

ทศิ : หันหนา้ ออกเวที

ศรี ษะ: เอียงซ้าย

มอื : มือขวาถือแกว้ มณีตั้งขึน้ ระดบั หัวเขม็ ขดั มือซ้าย

จีบหงายแขนตึงส่งไปดา้ นหลัง ตีไหล่ขวาออก

เทา้ : เทา้ ซ้ายกา้ วหนา้ เท้าขวาวางหลังเปดิ ส้นเทา้

รามสูร

ทิศ: หนั หนา้ ออกเวที

ศีรษะ: หนา้ หนั ทางขวา เปิดปลายคาง

มือ: มอื ทัง้ สองลงวงยักษ์

เทา้ : ขยบั เทา้ ซา้ ยยกเทา้ ขวาวางลงเหลย่ี ม นา้ หนักอยู่

ทีเ่ ขา่ ขวา

47 เล้ียวลัด เมขลา
ทศิ : หันหนา้ ออกเวที
ศีรษะ: เอยี งซ้าย
มือ: มือขวาจบี หงายแขนตงึ ส่งไปดา้ นหลัง มือซ้ายจีบ
หงายระดบั หัวเข็มขัด
เท้า: ถอนเทา้ ขวา ยกเท้าซา้ ยวางหนา้ ว่ิงสลับทีก่ บั
รามสูร
รามสรู
ทิศ: หนั หนา้ เข้าเวที
ศีรษะ: หน้าหันทางซา้ ย เปดิ ปลายคาง
มือ: มือซ้ายตงั้ วงระดับปาก มือขวาจบี ระดับวงบน
เท้า: หนั ตวั ทางขวา ก้าวเทา้ ขวาวางลงเหล่ียม น้าหนัก
อยทู่ ีเ่ ข่าซ้าย

ทา่ ที่ บทร้อง/ทานอง วธิ ีปฏิบตั ิ 86
ภาพ

48 ฉวัด เมขลา

ทศิ : หนั หนา้ เขา้ เวที

ศรี ษะ: เอียงซ้าย

มอื : มอื ขวาคว่ามือลง มอื ซ้ายหงายมืองอศอกขา้ ง

ลาตวั ระดับไหล่

เทา้ : ยืดยุบวิ่งมาแทนทร่ี ามสูร ก้าวเทา้ ซ้ายกระดกเทา้

ขวา

รามสูร

ทศิ : หันหน้าออกเวที

ศีรษะ: หน้ามองนางเมขลา

มอื : มอื ขวางอศอกระดับอก มอื ซ้ายหงายข้อศอก

ระดบั เอว แลว้ มือขวาสอดจีบหงายข้อสอกระดบั ศรี ษะ

มือซ้ายตั้งมือแขนตึงระดบั ไหล่

เทา้ : แทนทนี่ างเมขลา กา้ วเท้าขวา ยกเทา้ ซ้ายหมนุ

ตวั ทางขวา ใชห้ นา้ เส้ยี วขวา

49 เฉวียน เมขลา
ทิศ: หันหน้าเขา้ หารามสรู
ศรี ษะ: เอียงซา้ ย
มอื : มือขวาหงายมือขึน้ มือซ้ายตั้งมอื แขนตึงระดับ
ไหล่
เทา้ : หมุนตัวไปทางขวา เจอกับรามสูรกระดกเท้าขวา
รามสรู
ทศิ : หันหน้าเข้าหานางเมขลาศรี ษะ: เอยี งขวา
มือ: มือขวาปลอ่ ยจบี หงายมอื งอข้อศอกระดบั ศรี ษะ
มอื ซ้ายต้ังมือขึน้ แขนตงึ ระดับไหล่
เท้า: ยกเทา้ ซา้ ยหมนุ ตวั ไปทางขวา ใช้หนา้ เสย้ี ว

ท่าท่ี บทรอ้ ง/ทานอง วิธีปฏบิ ตั ิ 87
ภาพ

50 เวียนไปตามจกั ร เมขลา

ทิศ: หนั หน้าเข้าเวที

ศีรษะ: เอยี งขวาแลว้ เอยี งซา้ ย

มอื : มอื ซ้ายจบี ควา่ แลว้ สอดข้ึนแบมอื หงาย มอื ขวาต้ัง

มือแขนตงึ ระดบั ไหล่

เท้า: ถอนเทา้ ขวาประเทา้ ซ้าย (ตรงคาว่าจกั ร) แลว้

กา้ วเท้าที่ยกลง

รามสรู

ทศิ : หนั หนา้ ออกเวที

ศีรษะ: หน้ามองทางซา้ ย

มือ: จบี มือขวามว้ นมือตั้งมือแขนตึงระดับไหล่ มือซ้าย

แทงมือแลว้ หงายมือตั้งข้อศอกข้นึ

เท้า: ถอนเทา้ ขวาประเทา้ ซ้าย (ตรงคาวา่ จกั ร) แลว้

กา้ วเท้าท่ียกลง

51 ทานองเอ้ือน เมขลา
ทิศ: หันหน้าเขา้ เวที เดินวนคู่กบั รามสรู
ศีรษะ: เอียงขวาสลับเอยี งซ้าย
มือ: มอื ขวาต้งั มือแขนตงึ ระดับไหล่ มอื ซ้ายหงายมือตง้ั
ขอ้ ศอก
เท้า: ก้าวเท้าขวาสลบั กบั เทา้ ซา้ ยตามจังหวะ 4 จงั หวะ
ยืด-ยุบวงิ่ ไปขา้ งหนา้
รามสูร
ทศิ : หันหน้าออกเวที เดนิ วนคกู่ บั นางเมขลาศรี ษะ:
เอียงขวาสลบั เอยี งซา้ ย
มือ: มอื ขวาต้ังมือแขนตึงระดับไหล่ มือซ้ายหงายมือตง้ั
ขอ้ ศอก
เทา้ : กา้ วเท้าขวาสลบั กบั เท้าซา้ ยตามจงั หวะ 4 จงั หวะ
ยดื -ยุบว่ิงไปข้างหน้า

ทา่ ท่ี บทร้อง/ทานอง วธิ ปี ฏิบัติ 88
ภาพ

52 ทา่ โคมสามใบ เมขลา

ทศิ : วิ่งเป็นวงกลม

ศรี ษะ: เอียงขวาสลบั เอียงซ้าย

มอื : ใช้ทา่ สอดสงู และท่าผาลาสลับกนั ท่าสอดสงู มือ

ซ้ายหงายมือต้งั ข้อศอก มอื ขวาตัง้ มือแขนตึงระดบั ไหล่

ท่าผาลา มือขวาต้ังวงสงู มือซ้ายหงายมอื ลงข้างลาตวั

งอข้อศอก

เทา้ : วิ่งสืบเทา้

รามสูร

ทศิ : วง่ิ เป็นวงกลม

ศีรษะ: เอียงขวาสลบั เอยี งซา้ ย

มอื : ใชท้ า่ สอดสูงและท่าผาลาสลับกัน ท่าสอดสงู มือ

ซ้ายหงายมือตั้งข้อศอก มอื ขวาต้งั มือแขนตึงระดับไหล่

ทา่ ผาลา มือขวาต้ังวงสูง มอื ซ้ายหงายมือลงข้างลาตวั

งอข้อศอก

เทา้ : ว่ิงสืบเท้า

คาถามทบทวน

1. จงอธิบายความหมายของคาว่า “ราค”ู่
2. จงบอกประเภทของการราคู่ พรอ้ มอธิบายในลักษณะของการราแตล่ ะประเภท
3. จงบอกประวตั คิ วามเป็นมาของการแสดงชุด เมขลารามสูร
4. จงบอกลักษณะการแต่งกาย ในการแสดงชดุ เมขลารามสูร
5. จงเขยี นบทรอ้ งเพลงเมขลารามสรู
6. เพลงทใี่ ช้ในการราเมขลารามสรู มกี เ่ี พลง ประกอบดว้ ยเพลงอะไรบา้ ง ให้อธบิ าย
7. จงยกตัวอย่างกระบวนท่าราในการแสดง ชุด เมขลารามสูรที่เป็นท่าราซึ่งกล่าวถึงการแต่งกาย และท่าราท่ี

กล่าวถงึ ความภาคภมู ิใจในความงามของตัวละคร

89

เอกสารอา้ งองิ
นาฏดรุ ยิ างคศิลป,์ สถาบนั . วิพธิ ทัศนา. กรงุ เทพฯ : บริษัท เซเวน่ พริ้นต้ิงกรุ๊ป, 2542.
ศลิ ปากร, กรม. ทะเบียนข้อมูล : วิพิธทศั นา ชุดระบา รา ฟ้อน เล่ม 3. กรงุ เทพฯ : บริษัท อมรินทร์

พร้ินต้ิงแอนด์พบั ลชิ ช่ิง จากัด (มหาชน), 2551.
ศลิ ปากร, กรม. ศิลปนิ ศลิ ปะ ศลิ ปากร. กรงุ เทพฯ : บรษิ ัท ไทภมู ิ พบั ลิชชง่ิ จากัด , 2558.
www.reurnthai.com