เหตุการณ์ 14 ตุลา 22

เหตกุ ารณ์ 14 ตุลา 2516 ( วนั มหาวิปโยค ) และ 6 ตุลา 2519

เป็นครัง้ แรกท่ีประชาชนคนไทยได้แสดงพลงั ประชาชนและประชาธิปไตย ซง่ึ มีผลใน การเปลย่ี นแปลงทิศทาง
การเมืองและสังคมอย่างท่ไี มเ่ คยปรากฏมาก่อน

การทดลองประชาธิปไตย

▪ เหตุการณ์ 14 ตลุ า พ.ศ. 2516 หรอื วันมหาวปิ โยค หรอื วนั มหาปติ ิ
▪ เหตุการณ์ 6 ตลุ า พ.ศ. 2519 หรือในภาษาองั กฤษเรยี กชอื่ เชิง

พรรณนาว่า การสงั หารหมทู่ ่ีมหาวทิ ยาลยั ธรรมศาสตร์[
▪ เผด็จการทหารสงั หารนกั ศึกษา-ประชาชน

เหตกุ ารณ์ 14 ตลุ าคม พ.ศ. 2519

▪ เหตุการณ์ 14 ตุลา (พ.ศ. 2516) หรือ วนั มหาวปิ โยค หรือ วนั มหาปิ ติ
▪ เป็นเหตุการณ์การปราบปรามผปู้ ระทว้ งบริเวณพระบรมมหาราชวงั และถนนราชดาเนินอยา่ งรุนแรงโดยรัฐบาลนายกรัฐมนตรีจอมพล ถนอม กิตติ

ขจร
▪ มีผเู้ สียชีวติ หลายสิบคนอา้ งอิงวา่ 73 คน บาดเจบ็ กวา่ 800 คน และมีผสู้ ูญหายอีกเป็นจานวนมาก
▪ การประทว้ งน้นั เกิดข้ึนเน่ืองจาก คือ ประเทศไทยไดอ้ ยภู่ ายใตร้ ะบอบเผดจ็ การทหารมานานเกือบ 15 ปี

ต้งั แต่สมยั จอมพล สฤษด์ิ ธนะรัชต์
▪ ประกอบกบั ข่าวการฉอ้ ราษฎร์บงั หลวงหลายอยา่ งในรัฐบาล รวมท้งั รัฐประหารตวั เองในปี 2514 ข่าวการลกั ลอบล่าสัตวป์ ่ าในเขตอุทยานแห่งชาติ
▪ การประทว้ งใหญ่เร่ิมต้งั แต่วนั ท่ี 9 ตุลาคมที่ มหาวทิ ยาลยั ธรรมศาสตร์ สู่การเดินประทว้ งใน ถนนราชดาเนิน โดยมีประชาชนทยอยเขา้ ร่วมหลาย

แสนคน วนั ที่ 13 ตุลาคม รัฐบาลจอมพลถนอมประกาศยอมรับขอ้ เรียกร้องของผปู้ ระทว้ งวา่ จะร่างรัฐธรรมนูญ ทาใหผ้ ชู้ ุมนุมบางส่วนสลายตวั

หลังเหตุการณ์ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอย่หู วั ทรงแตง่ ตั้ง สัญญา ธรรมศกั ดิ์ เป็นนายกรฐั มนตรี

▪ 14 ตุลาคม 2516 – เผดจ็ การทหารสังหารนกั ศกึ ษา-ประชาชน
▪ นกั เรียนและนิสิตนกั ศึกษาไดร้ ่วมกบั ประชาชนจานวนนบั แสนคน

ชุมนุมโดยสนั ติ ณ มหาวทิ ยาลยั ธรรมศาสตร์
▪ เรียกร้องใหร้ ัฐบาล จอมพล ถนอม กิตติขจร, จอมพล ประภาส

จารุเสถียร และ พ.อ. ณรงค์ กิตติขจร ปล่อยนกั โทษการเมือง 13
คนท่ีถูกจบั กมุ ฐานเรียกร้องรัฐธรรมนูญ
▪ แต่ถูกแจง้ ขอ้ หากบฏ และมีการ กระทาอนั เป็นคอมมิวนิสต์
▪ และเมื่อมีการรวมตวั ประทว้ ง รัฐในเวลาน้นั กใ็ ชอ้ านาจมาตรา 17
สงั่ จบั แกนนา 13 คน ต้งั ขอ้ หา “กบฏ” ตรงน้ีเองที่ทาใหก้ ลุ่ม
นกั ศกึ ษาและประชาชนเร่ิมลุกฮือ

14 ตุลาคม 2516 – เผด็จการทหารสังหารนกั ศกึ ษา-ประชาชน

▪ นกั เรียนและนิสิตนกั ศึกษาไดร้ ่วมกบั ประชาชนจานวนนบั ▪ เมื่อมีการเดินขบวนออกจากมหาวิทยาลยั ธรรมศาสตร์มาถึง
แสนคนชุมนุมโดยสนั ติ ณ มหาวิทยาลยั ธรรมศาสตร์ ถนนราชดาเนิน รัฐบาลไดใ้ ชก้ าลงั ทหารปราบปรามผู้
ชุมนุมประทว้ ง ทาใหม้ ีผบู้ าดเจบ็ ลม้ ตายจานวนมาก
▪ เรียกร้องใหร้ ัฐบาล จอมพล ถนอม กิตติขจร, จอมพล
ประภาส จารุเสถียร และ พ.อ. ณรงค์ กิตติขจร ปล่อย ▪ เหตุการณ์ 14 ตุลาคม 2516 เป็นเหตุการณ์ท่ีมีผบู้ าดเจบ็ ลม้
นกั โทษการเมือง 13 คนที่ถูกจบั กมุ ฐานเรียกร้อง ตายจานวนมาก
รัฐธรรมนูญ
▪ จากการต่อสูก้ บั เผดจ็ การเพ่ือใหไ้ ดม้ าซ่ึงรัฐธรรมนูญ จึงมี
▪ ในวนั ท่ี 14 ตุลาคม 2516 ผปู้ ระทว้ งบางส่วนเดินทางไป การเรียกบุคคลผสู้ ูญเสียวา่ ‘วีรชน’ และเรียกเหตุการณ์
พระบรมมหาราชวงั เพ่ือขอพบผแู้ ทนพระบาทสมเดจ็ พระ ดงั กล่าววา่ วนั มหาวิปโยค
เจา้ อยหู่ วั เม่ือตกลงสลายตวั แลว้ จู่ ๆ กเ็ กิดเหตุระเบิดแถว
พระบรมมหาราชวงั

▪ และเร่ิมการปราบปรามการประทว้ งอยา่ งรุนแรงมีการระดม
รถถงั และเฮลิคอปเตอร์ ฝ่ ายผปู้ ระทว้ งมีผเู้ ขา้ ร่วมเพ่ิมเป็น
ประมาณ 500,000 คน

การปราบปรามการประทว้ งอยา่ งรนุ แรงมกี ารระดมรถถงั และเฮลคิ อปเตอร์

รฐั ในเวลานัน้ ก็ใชอ้ านาจมาตรา 17 ส่งั จับแกนนา 13 คน ต้งั ขอ้ หา “กบฏ”

▪ นกั เรียนและนิสิตนกั ศกึ ษาไดร้ ่วมกบั ประชาชนจานวนนบั แสนคน
ชุมนุมโดยสนั ติ ณ มหาวทิ ยาลยั ธรรมศาสตร์ เรียกร้องใหร้ ัฐบาล
จอมพล ถนอม กิตติขจร, จอมพล ประภาส จารุเสถียร และ พ.อ.
ณรงค์ กิตติขจร ปล่อยนกั โทษการเมือง 13 คนที่ถูกจบั กมุ ฐาน
เรียกร้องรัฐธรรมนูญ แต่ถูกแจง้ ขอ้ หากบฏ และมีการ กระทาอนั
เป็ นคอมมิวนิสต์

▪ ส่ิงท่ีรัฐบาลทาในช่วงท่ีผา่ นมา อาทิ การใชเ้ ฮลิคอปเตอร์ไปล่าสัตว์
ป่ าที่ทุ่งใหญ่นเรศวร การลบชื่อนกั ศึกษาที่มหาวทิ ยาลยั รามคาแหง
และการต่ออายรุ าชการของ จอมพลถนอม กติ ติขจร จอมพล
ประภาส จารุเสถยี ร

▪ มีแกนนาหลายคน อาทิ ธรี ยทุ ธ บุญมี เสกสรรค์ ประเสริฐกลุ
เสาวนีย์ ลมิ มานนท์ จิระนันท์ พติ รปรีชา จากน้นั นกั ศกึ ษาทุกๆ
มหาวทิ ยาลยั กเ็ ริ่มก่อหวอดการชุมนุม ต้งั แต่วนั ท่ี 12 ตุลาคม เพื่อ
เรียกร้องใหป้ ล่อยตวั 13 คนที่ถูกต้งั ขอ้ หากบฏ

จอมพล ถนอม, จอมพล ประภาส และ พ.อ. ณรงค์ ตอ้ งล้ีภยั ไปตา่ งประเทศ

ต่อมา จอมพล ถนอม, จอมพล ประภาส และ พ.อ. ณรงค์ ตอ้ งล้ีภยั ไป
ต่างประเทศ และโปรดเกลา้ ฯ ให้ สญั ญา ธรรมศกั ด์ิ เป็นนายกรัฐมนตรี
ต่อมาไดป้ ระกาศใชร้ ัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2517 ซ่ึงไดร้ ับการยอมรับวา่ เป็น
รัฐธรรมนูญที่เป็นประชาธิปไตยมากที่สุดฉบบั หน่ึงของไทย

เหตุการณ์ 14 ตุลาคม 2516 เป็นเหตุการณ์ที่มีผบู้ าดเจบ็ ลม้ ตายจานวนมาก
จากการต่อสู้กบั เผดจ็ การเพื่อใหไ้ ดม้ าซ่ึงรัฐธรรมนูญ จึงมีการเรียกบุคคลผู้
สูญเสียวา่ ‘วรี ชน’ และเรียกเหตุการณ์ดงั กล่าววา่ วนั มหาวปิ โยค

รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจกั รไทย พทุ ธศกั ราช 2517 รัฐธรรมนูญฉบบั ท่ี 10 ของประเทศไทยซ่ึงร่างโดยคณะกรรมการร่าง
รัฐธรรมนูญภายหลงั จากจอมพลถนอม กิตติขจร ไดป้ ระกาศลาออกจากตาแหน่งนายกรัฐมนตรีในเหตุการณ์ วนั มหาวปิ โยค เมื่อ
วนั ท่ี 14 ตุลาคม พ.ศ. 2516 เพื่อใชแ้ ทน ธรรมนูญการปกครองราชอาณาจกั ร พทุ ธศกั ราช 2515 ซ่ึงใชบ้ งั คบั อยกู่ ่อนหนา้ น้นั โดย
พระบาทสมเดจ็ พระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ไดล้ งพระปรมาภิไธยประกาศใชเ้ ป็น
รัฐธรรมนูญเม่ือวนั ท่ี 7 ตุลาคม พ.ศ. 2517 โดยมี หม่อมราชวงศค์ ึกฤทธ์ิ ปราโมช ในฐานะ ประธานสภานิติบญั ญตั ิแห่งชาติ เป็นผลู้ ง
นามรับสนองพระบรมราชโองการ

แต่หลงั จากบงั คบั ใชไ้ ดเ้ กือบ 2 ปี รัฐธรรมนูญฉบบั น้ีกถ็ ูกยกเลิกโดยประกาศของ คณะปฏิรูปการปกครองแผน่ ดิน ซ่ึงมี พลเรือเอก
สงดั ชลออยู่ เป็นหวั หนา้ คณะเมื่อวนั พธุ ที่ 6 ตุลาคม พ.ศ. 2519

▪ 47 ปี มาแลว้ สาหรับ “วนั มหาวปิ โยค” 14 ตุลาคม 2516 กบั
เหตุการณ์เรียกร้องประชาธิปไตย ท่ีเปรียบเสมือนอีกหน่ึงหนา้
ประวตั ิศาสตร์ของการเมืองไทย

▪ การเมืองที่กาลงั ร้อนแรงในสมยั น้นั ที่บรรยากาศสงั คมเวลาน้นั
เรียกวา่ “คุกรุ่น” โดยก่อนถึง "วนั มหาวปิ โยค"

ส่งิ ท่ที าใหม้ อ็ บจดุ ตดิ

ส่ิงที่ทาใหม้ อ็ บจุดติดเพราะการปกครองในสมยั น้นั ทหารมี
อานาจสมบูรณ์แบบ3 ผนู้ า คือ จอมพลถนอม กิตติขจร
นายกรัฐมนตรี พลเอกประภาส จารุเสถียร รมว.มหาดไทย
และ พนั เอกณรงค์ กิตติขจร (ลูกชายจอมพลถนอม) ไดใ้ ช้
อานาจจบั กมุ คุมขงั คนที่ไม่เห็นดว้ ยกบั รัฐบาลมากมาย เป็น
การ “เพาะเชื้อความอยุตธิ รรม” ในหัวใจประชาชนมากมาย”

ชยั ชนะของกล่มุ นสิ ิตนกั ศึกษา

▪ จากหนา้ ประวตั ิศาสตร์ในวนั น้นั ภาพที่ออกมาคือชยั ชนะของกลุ่มนิสิตนกั ศึกษา แต่เม่ือมองยอ้ นกลบั ไป มี
การต้งั ขอ้ สงั เกตวา่ “ชยั ชนะ” ในวนั น้นั ความจริงกม็ ีผอู้ ยเู่ บ้ืองหลงั คือ มีทหาร ตารวจ อีกกลุ่มหน่ึงในระดบั
รองลงมาจากผนู้ าสูงสุด ไม่ไดส้ นบั สนุนการกระทาของรัฐบาลในเวลาน้นั อยา่ งเตม็ ท่ี บางคนกท็ าตวั ก่ึงวาง
เฉย เร่ิมมีการเปิ ดทางใหก้ ลุ่มนกั ศึกษา

▪ พดู ตรงๆ ลาพงั แค่กาลงั ประชาชนจริงๆ จะทาสาเร็จคงยาก เพราะปราบปรามจริงๆ คงมีคนเสียชีวติ ลม้ หาย
ตายจากมากกวา่ น้ี แต่เมื่อทหารระดบั รองมีจิตสานึก เร่ิมเห็นการลม้ ตายของประชาชน จึงวางเฉย ดว้ ยเหตุน้ี 3
ผนู้ าในเวลาน้นั จึงไม่มีทางออก สิ่งเดียวท่ีทาไดค้ ือการลาออก

ผลจากเหตกุ ารณ์

▪ ประเทศไทยช่วงหลงั เหตุการณ์ ๑๔ ตุลาคม เป็นช่วงที่กระแสประชาธิปไตยเบ่งบานท่ีสุดช่วงหน่ึง ในประวตั ิศาสตร์

▪ มีการแต่งต้งั สภานิติบญั ญตั ิแห่งชาติ ร่างรัฐธรรมนูญที่มีความเป็นประชาธิปไตย มากท่ีสุด และจดั ใหม้ ีการเลือกต้งั คร้ัง
ใหม่ในเวลาต่อมา

▪ ปัญหาสงั คมที่สงั่ สมมาเป็นเวลานานไดร้ ะเบิดออกมาหลงั เหตุการณ์ขบวนการนกั ศึกษาและ กระแสประชาธิปไตย
แสดงพละกาลงั อยา่ งชดั เจน มีการสไตรคข์ องกรรมการบ่อยคร้ัง และเกิดการรวมตวั ของชาวนาและเกษตรกรอยา่ ง
กวา้ งขวางและเป็นระบบทวั่ ประเทศ

▪ ตามมาดว้ ยขบวนการของกลุ่มอานาจฝ่ ายขวาอยา่ งเช่น กลมุ่ นวพลลูกเสือชาวบา้ นและกระทิงแดง ท่ีจดั ต้งั ข้ึนเพอ่ื ใช้
ความรุนแรงต่อตา้ นขบวนการนกั ศึกษาในลกั ษณะ ?ขวาพิฆาตซา้ ย?

ความสาคญั ของเหตุการณ์

▪ เป็นคร้ังแรกที่ประชาชนคนไทยไดแ้ สดงพลงั ประชาชน และ
ประชาธิปไตย ซ่ึงมีผลในการเปล่ียนแปลงทิศทางการเมืองและ
สงั คมอยา่ งท่ีไม่เคยปรากฏมาก่อน

ถือวา่ เหตุการณ์น้ีเป็นหน่ึงในปรากฏการณ์
ที่มี”สถานะพิเศษ”ของการเมืองไทย
สมยั ใหม่ หรือในทางรัฐศาสตร์เรียกวา่
เป็น”การปฏิวตั ิทางการเมือง”(political
revolution)ของสงั คมการเมอื งไทยดว้ ย

จอมพลประภาส จารเุ สถยี ร เข้ามาสูป่ ระเทศ

▪ การคุกคามฝ่ ายนกั ศึกษาเกิดข้ึนอยา่ งหนกั ใน พ.ศ.2519 ต้งั แต่ตน้ ปี การปฏิบตั ิการดงั กล่าวกระทาจนกระทง่ั
แน่ใจไดว้ า่ ขบวนการอ่อนกาลงั ลงมากแลว้ จึงไดม้ ีการนาเอาตวั จอมพลประภาส จารุเสถียร เขา้ มาสู่ประเทศ
เม่ือวนั ที่ 16 สิงหาคม 2519 ในขอ้ อา้ งของจอมพลประภาสวา่ จะเขา้ มารักษาตา

▪ ฝ่ายนกั ศึกษาไดเ้ รียกชุมนุมประชาชน เพือ่ เรียกร้องใหน้ าตวั จอมพลประภาสมาลงโทษ ในการประทว้ งคร้ังน้ี
กลุ่มอนั ธพาลการเมืองกก็ ่อกวนเช่นเดิม ดว้ ยการขวา้ งระเบิดใส่ท่ีชุมนุมของฝ่ายนกั ศึกษา ทาใหม้ ีผเู้ สียชีวติ 2
คน และบาดเจบ็ อีก 38 คน แต่ปรากฏวา่ เหตุการณ์น้ี กลุ่มชนช้นั นายงั ไม่มีความพร้อมเพียงพอท่ีจะก่อการ
รัฐประหารได้ จึงตอ้ งผลกั ดนั ใหจ้ อมพลประภาสเดินทางออกนอกประเทศไปก่อน

▪ ในท่ีสุดจอมพลประภาสยนิ ยอมเดินทางออกไปยงั กรุงไทเปอีกคร้ังในวนั ที่ 22 สิงหาคม โดยก่อนออกเดินทาง
ไดร้ ับพระราชทานพระบรมราชานุญาตใหเ้ ขา้ เฝ้าฯ พระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ วั ภูมิพลอดุลยเดช อีกดว้ ย

จอมพลประภาส จารเุ สถยี ร

ศูนยน์ ิสิตไดเ้ รียกประชุมกลุ่มต่างๆ 165 กลุ่ม เพื่อคดั คา้ นการกลบั เขา้ มาของจอมพลถนอม กิตติขจร
โดยระบุความผดิ ของจอมพลถนอม 11 ขอ้ จากน้นั ในวนั ที่ 7 กนั ยายน กม็ ีการอภิปรายที่หอประชุม
ใหญ่มหาวทิ ยาลยั ธรรมศาสตร์ ในหวั ขอ้ ทาไมจอมพลถนอมจะกลบั มา ซ่ึงผอู้ ภิปรายหลายคนได้
สรุปวา่ การเขา้ มาของจอมพลถนอมส่วนหน่ึงเป็นแผนการท่ีวางไวเ้ พื่อจะหาทางก่อการรัฐประหาร
นน่ั เอง

เริ่มมีขา่ ววา่ จอมพลถนอม กิตติขจร จะขอกลบั
เขา้ สู่ประเทศไทยอีกคร้ังเพือ่ เยย่ี มบิดาที่ใกลถ้ ึง
แก่กรรม เน่ืองจากบิดาคือขนุ โสภิตบรรณ
ลกั ษณ์ (อาพนั กิตติขจร) มีอายถุ ึง 90 ปี แลว้
ต้งั แตว่ นั ท่ี 3 กนั ยายน 2519

จอมพล ถนอม กติ ตขิ จรได้เดนิ ทางกลบั แล้วบวชเปน็ พระสามเณร

▪ จอมพล ถนอม กติ ตขิ จร (11 สิงหาคม 2454 – 16 มิถุนายน 2547) เป็นนายกรัฐมนตรีไทยคนที่ 10 เคยดารงตาแหน่ง ผบู้ ญั ชาการ
ทหารบก ผบู้ ญั ชาการทหารสูงสุด รัฐมนตรีวา่ การกระทรวงกลาโหม และ รัฐมนตรีวา่ การกระทรวงการต่างประเทศ ไดช้ ื่อวา่ หน่ึง
ใน "สามทรราช" เป็นหวั หนา้ คณะรัฐบาลในเหตุการณ์ 14 ตุลา ปี 2516 ภายหลงั เหตุการณ์ จอมพล ถนอม กิตติขจร กไ็ ดเ้ ดินทาง
กลบั แลว้ บวชเป็นพระสามเณร

▪ เป็นชนวนไปสู่การขบั ไล่ ของ นกั ศึกษาธรรมศาสตร์ จนโยงไปสู่ เหตุการณ์ 6 ตุลา ปี 2519 ทาใหม้ ีผบู้ าดเจบ็ เสียชีวติ และสูญหาย
จานวนมาก

▪ จอมพลถนอมเดินทางกลบั ประเทศในฐานะสามเณร เน่ืองจาก สมคั ร สุนทรเวช แจง้ วา่ ราชสานกั อนุญาต และไดบ้ วชเป็นพระภิกษุ
ที่ วดั บวรนิเวศวิหารโดย สมเดจ็ พระญาณสงั วร สมเดจ็ พระสงั ฆราช สกลมหาสงั ฆปริณายก เจา้ อาวาสวดั ซ่ึงเป็นพระพี่เล้ียงของ
พระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ วั เป็นผอู้ ุปสมบทให้ พระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ วั และพระราชินีนาถเสดจ็ ฯ เยยี่ มพระถนอมท่ีวดั ดว้ ย

อยา่ งไรกต็ าม คณะรัฐมนตรีของนายกรัฐมนตรี ม.ร.ว.เสนีย์ ปราโมช ไดม้ ีมติมิใหจ้ อมพลถนอม

กิตติขจร กลบั เขา้ ประเทศ เม่ือถึงวนั ที่ 19 กนั ยายน 2519 จอมพลถนอม กิตติขจร กก็ ลบั เขา้ ประเทศจนได้ โดย
บวชเป็นสามเณรมาจากสิงคโปร์ จากน้นั กต็ รงไปยงั วดั บวรนิเวศฯ เพ่อื บวชเป็นภิกษุ โดยมีพระญาณสงั วร เป็น
องคอ์ ุปัชฌาย์ และเมื่อบวชเรียบร้อยกข็ นานนามวา่ สุกิตติขจโรภิกษุ

ในกรณีน้ี วทิ ยยุ านเกราะไดน้ าคาปราศรัยของจอมพลถนอมมาออกอากาศในวนั ที่ 19 กนั ยายน ซ่ึงมี
สาระสาคญั วา่ จอมพลถนอมกลบั เขา้ มาในประเทศคร้ังน้ีเพอ่ื เยยี่ มอาการป่ วยของบิดา จึงไดบ้ วชเป็นพระภิกษุ
ตามความประสงคข์ องบิดา และไม่มีจุดมุ่งหมายทางการเมืองอยา่ งใดเลย
จากน้นั วทิ ยยุ านเกราะไดต้ กั เตือนมิใหน้ กั ศึกษาก่อความวนุ่ วาย มิฉะน้นั แลว้ อาจจะตอ้ งมีการประหารสกั สาม
หม่ืนคน

แสดงการคดั คา้ นจอมพลถนอมทใ่ี ช้ศาสนาบังหนา้

▪ เพ่ือใหช้ าติบา้ นเมืองรอดพน้ จากภยั มื่อเกิดเหตุการณ์เช่นน้ี ขบวนการนกั ศึกษาที่นาโดยศูนยน์ ิสิตและแนว
ร่วมตา้ นเผดจ็ การแห่งชาติกเ็ คลื่อนไหวโดยทนั ที โดยยน่ื ขอ้ เสนอต่อรัฐบาล แสดงการคดั คา้ นจอมพลถนอมที่
ใชศ้ าสนาบงั หนา้ ทาใหพ้ ระศาสนามวั หมอง เรียกร้องใหน้ าเอาจอมพลถนอมมาข้ึนศาลพิจารณาคดี พร้อมท้งั
คดั คา้ นความพยายามท่ีจะก่อการรัฐประหาร

▪ ขณะท่ีกลุ่มยวุ สงฆก์ อ็ อกคาแถลงคดั คา้ นสถานะภิกษุของจอมพลถนอม โดยขอใหม้ หาเถรสมาคมตรวจสอบ
การบวชคร้ังน้ีวา่ ถูกตอ้ งตามพระวนิ ยั หรือไม่ และถวายหนงั สือต่อสงั ฆราชใหส้ อบสวนพระญาณสงั วร ดว้ ย
ในฐานะท่ีทาการบวชใหแ้ ก่ผตู้ อ้ งหาคดีอาญา ปรากฏวา่ สมเดจ็ พระสงั ฆราชยอมรับวา่ การบวชน้นั ถูกตอ้ ง
ส่วนเรื่องขบั ไล่จอมพลถนอมจากประเทศน้นั เป็นเรื่องทางโลก ท่ีทางมหาเถรสมาคมไม่อาจเกี่ยวขอ้ งได้

วนั ที่ 24 กนั ยายน 2519 นายสมคั ร สุนทรเวช รัฐมนตรีช่วยวา่
การกระทรวงมหาดไทย ไดแ้ ถลงวา่ การที่พระบาทสมเดจ็ พระ
เจา้ อยหู่ วั เสดจ็ วดั บวรฯ กลางดึก แสดงใหเ้ ห็นวา่ พระองค์
ตอ้ งการใหพ้ ระถนอม อยใู่ นประเทศต่อไป อยา่ งไรกต็ าม ใน
คืนวนั น้นั ขบวนการนกั ศึกษาไดอ้ อกติดโปสเตอร์ต่อตา้ นจอม
พลถนอมทวั่ ประเทศ

ฆาตกรรมแลว้ นาไปแขวนคอ

▪ ปรากฏวา่ นิสิตจุฬาลงกรณ์ท่ีออกติดโปสเตอร์ถูกชายฉกรรจจ์ านวนหน่ึงดกั ทาร้าย และนาเอาโปสเตอร์ท่ีจะ
ติดน้นั ไปทาลาย

▪ นอกจากน้ี นายชุมพร ทุมไมย และนายวชิ ยั เกษศรีพงศา พนกั งานการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค นครปฐม และเป็น
สมาชิกแนวร่วมประชาชน ซ่ึงออกติดโปสเตอร์ต่อตา้ นจอมพลถนอม ไดถ้ ูกคนร้ายฆาตกรรมแลว้ นาไป
แขวนคอท่ีประตูทางเขา้ ที่ดินจดั สรรบริเวณหมู่บา้ น 2 ตาบลพระประโทน

▪ ปรากฏจากการชนั สูตรวา่ ท้งั สองคนถูกซอ้ มและฆ่าอยา่ งทารุณก่อนท่ีจะนาศพไปแขวน สนั นิษฐานวา่
เจา้ หนา้ ท่ีตารวจนครปฐมเป็นผลู้ งมือ

▪ ซ่ึงกรณีน้ี ไดส้ ร้างความสะเทือนใจอยา่ งมาก ศูนยน์ ิสิตจึงไดต้ ้งั ขอ้ เรียกร้องเพิ่มต่อรัฐบาลใหจ้ บั คนร้ายมา
ลงโทษโดยเร็ว ทางฝ่ ายรัฐบาลไดต้ ้งั ให้ พล.ต.ท.ชุมพล โลหะชาละ เป็นผคู้ วบคุมคดี



▪ ในวนั ท่ี 27 กนั ยายน 2519 นายส่งสุข ภคั เกษม ส.ส.พรรคประชาธิปัตยฝ์ ่ายขวา ไดอ้ อกมาแถลงข่าวใส่ร้ายป้ายสีวา่ กลุ่ม
ฝ่ ายซา้ ยในพรรคประชาธิปัตย์ ซ่ึงหมายถึงกลุ่มของ นายดารงค์ ลทั ธพิพฒั น์ และนายชวน หลีกภยั ไดจ้ ่ายเงินใหแ้ ก่ศูนย์
นิสิต 8 แสนบาท โดยผา่ น นายสุธรรม แสงประทุม ในกรณีเคลื่อนไหวต่อตา้ น จอมพล ประภาส จารุเสถียร

▪ เมื่อเดือนสิงหาคมท่ีผา่ นมาการชุมนุมคดั คา้ นจอมพลถนอมของขบวนการนกั ศึกษาไดเ้ ริ่มข้ึนเมื่อวนั ท่ี 28 กนั ยายน ท่ี
จุฬาลงกรณ์มหาวทิ ยาลยั

▪ ไดย้ น่ื คาขาดใหร้ ัฐบาล ม.ร.ว.เสนีย์ ปราโมช แกไ้ ขปัญหาเร่ืองจอมพลถนอม กิตติขจร ใหจ้ บั ตวั คนร้ายที่ก่อการ
ฆาตกรรม 2 ช่างไฟฟ้านครปฐมมาลงโทษ และขอใหร้ ัฐบาลจดั กาลงั รักษาความปลอดภยั แก่ผชู้ ุมนุม

▪ ต่อมาศูนยน์ ิสิตไดใ้ ชม้ าตรการรุก คือขอใหร้ ัฐบาลตอบภายใน 3 วนั วนั ที่ 1 ตุลาคม 2519
▪ ตวั แทนญาติวรี ชน 14 ตุลาคม ไดเ้ ขา้ พบนายกรัฐมนตรี ขอใหด้ าเนินการขบั จอมพลถนอม กิตติขจร ออกจากประเทศ

ไทย และไดเ้ ร่ิมอดอาหารประทว้ งท่ีหนา้ ทาเนียบรัฐบาล
▪ ในวนั เดียวกนั กลุ่มฝ่ายขวา 13 กลุ่ม ไดร้ ่วมออกแถลงการณ์วา่ ศูนยน์ ิสิตนกั ศึกษา สภาแรงงานแห่งประเทศไทย และ

นกั การเมืองฝ่ายซา้ ย ไดถ้ ือเอาพระถนอมมาเป็นเงื่อนไขสร้างความไม่สงบข้ึนภายในประเทศชาติ ถึงข้นั จะก่อ
วนิ าศกรรมทาลายวดั บวรนิเวศวหิ าร และลม้ ลา้ งรัฐบาล เร่ืองน้ีกลุ่มต่างๆ ดงั กล่าว ไดป้ ระชุมลงมติวา่ 1. จะร่วมกนั
ปกป้องวดั บวรฯ ทุกวถิ ีทาง ตามพระราชเสาวณีย์

กาหนดเวลาเสน้ ตายทศ่ี นู ยน์ สิ ิตยืน่ ไว้มาถึง

▪ 2 ตุลาคม 2519 กาหนดเวลาเส้นตายท่ีศนู ยน์ ิสิตยน่ื ไวม้ าถึง
▪ ทางฝ่ ายกระทิงแดงไดต้ ้งั กาลงั ลอ้ มวดั บวรนิเวศฯ โดยอา้ งวา่ เพื่อป้องกนั ศาสนสถาน
▪ ปรากฏวา่ ตวั แทนศูนยน์ ิสิตไดเ้ ขา้ พบนายกรัฐมนตรี แต่กย็ งั ไม่มีอะไรคืบหนา้
▪ จึงไดม้ ีการตกลงใหม้ ีการชุมนุมประชาชนคร้ังใหญ่ที่สนามหลวงในเวลาเยน็ วนั จนั ทร์ที่ 4 ตุลาคมในเวลากลางวนั ของวนั ที่ 4 ตุลาคม 2519 น้นั เอง
▪ กลุ่มอิสระ 21 กลุ่มของมหาวิทยาลยั ธรรมศาสตร์ ไดร้ ณรงคใ์ หน้ กั ศึกษามหาวิทยาลยั ธรรมศาสตร์งดสอบ เพ่อื ร่วมการประทว้ งขบั ไลจ่ อมพลถนอม
▪ ในการรณรงคง์ ดสอบน้ี ชมรมนาฏศิลป์ และการละครไดจ้ ดั การแสดงละครเรียกร้องใหน้ กั ศึกษามีจิตสานึกในการเขา้ ร่วมการต่อสู้ โดยมีฉากหน่ึงที่เป็นภาพ

สะทอ้ นถึงช่างไฟฟ้าท่ีถกู สงั หารท่ีนครปฐม ปรากฏวา่ การรณรงคป์ ระสบผล จนทาใหม้ หาวทิ ยาลยั ตอ้ งประกาศเลื่อนการสอบออกไปอยา่ งไม่มีกาหนด
▪ ต่อมาเวลาต้งั แต่ 15.30 น. ไดม้ ีการชุมนุมประชาชนท่ีสนามหลวง จนกระทง่ั เกิดฝนตก และมีแนวโนม้ การคุกคามของกลุม่ ฝ่ ายขวาในเวลา 19.30 น. กลุ่ม

นกั ศึกษาที่นาการชุมนุมจึงมีมติใหย้ า้ ยเวทีเขา้ มาชุมนุมในมหาวทิ ยาลยั ธรรมศาสตร์เพ่อื ความสะดวกในการรักษาความปลอดภยั
▪ การประทว้ งกข็ า้ มคืนมาจนถึงวนั ท่ี 5 ตุลาคม มีการชุมนุมประทว้ งจอมพลถนอมเกิดข้ึนในอีกหลายจงั หวดั เช่น ท่ีเชียงใหม่ ขอนแก่น นครราชสีมา สงขลา

เป็ นตน้

ชนวนแห่งเหตรุ ้าย

▪ ชนวนแห่งเหตุร้ายอยา่ งไม่คาดหมายเกิดข้ึนเม่ือเชา้ วนั ที่ 5 ตุลาคม 2519
▪ หนงั สือพิมพ์ บางกอกโพสต์ ลงภาพการแสดงละครแขวนคอของนกั ศึกษา
▪ เพอ่ื ประกอบข่าวที่ทางการตารวจแถลงวา่ จบั กมุ คนร้ายในกรณีสงั หารช่างไฟฟ้านครปฐมไดแ้ ลว้ ซ่ึงเป็น

ตารวจช้นั ผนู้ อ้ ย 5 คน
▪ ปรากฏวา่ ใบหนา้ ของผแู้ สดงของนกั ศึกษา คือ อภินนั ท์ บวั หภกั ดี เม่ือถ่ายภาพออกมาแลว้ มีความคลา้ ยคลึง

กบั พระบรมโอรสาธิราชอยา่ งไม่คาดหมาย



หนังสอื พิมพ์ ดาวสยาม

▪ เมื่อเกิดการวพิ ากษว์ จิ ารณ์ในประเดน็ น้ี บรรณาธิการหนงั สือพมิ พ์ ดาวสยาม จึงไดเ้ ลือกเอารูปการแสดงละคร
ของนายอภินนั ทท์ ่ีมีความคลา้ ยคลึงกบั พระบรมโอรสาธิราชมากท่ีสุด

▪ เพ่อื ตีพิมพเ์ ผยแพร่ประโคมข่าวในหนงั สือพมิ พฉ์ บบั บ่ายวนั ที่ 5 ตุลาคม โดยมีการพมิ พใ์ หม่อยา่ งรวดเร็ว
▪ แลว้ ออกเผยแพร่โจมตีขบวนการนกั ศึกษาวา่ จงใจหม่ินพระบรมเดชานุภาพ ซ่ึงเป็นเจตจานงในการทาลาย

สถาบนั พระมหากษตั ริย์ และเป็นส่วนหน่ึงของแผนการของคอมมิวนิสต์
▪ หลงั จากน้ีสถานีวทิ ยทุ หารทุกแห่งกอ็ อกข่าวเก่ียวกบั กรณีหมิ่นพระบรมเดชานุภาพน้ี
▪ และระดมผรู้ ักชาติจานวนนบั พนั ไปชุมนุมที่ลานพระบรมรูปทรงมา้ เพอ่ื ต่อตา้ นกรณีดงั กล่าว
▪ โดยเฉพาะกลุ่มพลงั ฝ่ายขวาเช่น กระทิงแดง ลูกเสือชาวบา้ น และนวพล จากการอา้ งเอาเรื่องการหมิ่นสถาบนั

พระมหากษตั ริยน์ ้ีเอง



การปราบปรามใหญ่กรณี 6 ตลุ าคม

▪ กลุ่มปฏิกิริยาจึงสามารถระดมประชาชนที่โกรธแคน้ เป็นจานวนมากมาร่วมการชุมนุมได้
▪ โดยประเดน็ ที่วทิ ยยุ านเกราะเรียกร้องกค็ ือ ใหท้ าลายพวกคอมมิวนิสตท์ ี่อยใู่ นธรรมศาสตร์ และประทว้ ง

รัฐบาล ม.ร.ว.เสนีย์ ปราโมช ที่ต้งั รัฐบาลใหม่ โดยไม่ใหน้ ายสมคั ร สุนทรเวช และนายสมบุญ ศิริธร เขา้ ร่วม
ในคณะรัฐมนตรี
▪ เวลาดึกของวนั น้นั การชุมนุมของฝ่ ายขวากย็ า้ ยสถานที่มายงั ทอ้ งสนามหลวงตรงบริเวณฝ่ังตรงขา้ ม
ธรรมศาสตร์
▪ และไดม้ ีการยว่ั ยปุ ระชาชนอยา่ งหนกั ใหเ้ กลียดชงั นกั ศึกษามากยงิ่ ข้ึน
▪ และเชา้ วนั ท่ี 6 ตุลาคม ฝ่ ายเจา้ หนา้ ที่ตารวจกเ็ ร่ิมยงิ อาวธุ สงครามใส่ผชู้ ุมนุม
▪ จากน้นั ต่อมากไ็ ดใ้ ชก้ องกาลงั ตารวจกองปราบและหน่วยตารวจตระเวนชายแดนนาการกวาดลา้ งนกั ศึกษาใน
มหาวทิ ยาธรรมศาสตร์ดว้ ยอาวธุ สงครามเตม็ อตั รา นี่คือการปราบปรามใหญ่กรณี 6 ตุลาคมนนั่ เอง



วันพธุ สุดวปิ โยคของ "ผปู้ ราศรัยคนสดุ ท้าย"

▪ เสียง "ว้ดี ..." ดงั ข้ึน ธงชยั มองนาฬิกาบอกเวลา 05.30 น. จงั หวะน้นั เองมีเสียง "ตูม" สนนั่ ตามมาพร้อม
แรงสน่ั สะเทือนทวั่ สนามฟุตบอลภายใน ม. ธรรมศาสตร์

▪ เขามาทราบภายหลงั วา่ เป็นเสียงระเบิดเอม็ 79 ส่งผลใหม้ ีผเู้ สียชีวติ ทนั ที 4 ราย
▪ "หยดุ ยงิ เถิดครับ เราไม่มีอาวธุ เราชุมนุมอยา่ งสนั ติ" ธงชยั ออ้ นวอนผา่ นไมโครโฟนซ้าไปซ้ามา ขณะกาบงั ตวั

อยขู่ า้ งหลงั ถงั เหลก็ ท่ีถูกแปรสภาพใหเ้ ป็นฐานเวทีปราศรัย
▪ ผนู้ านกั ศึกษาวยั 19 ปี ไม่รู้ตวั วา่ กล่าววงิ วอนตารวจดว้ ยขอ้ ความวกวนอยนู่ านแค่ไหน รู้เพยี งวา่ หากเสียงจาก

เวทีเงียบหายไป เพ่อื น ๆ อาจยง่ิ เสียขวญั กระทง่ั เวลาเดินไปกวา่ ชวั่ โมง เขาหมดเสียง หมดแรง และวางไมค์
ลง
▪ "เป็นคาพดู ที่มีความหมายท่ีสุดเพอ่ื ชีวติ นบั พนั ในธรรมศาสตร์ แต่กลบั ไร้ความหมายที่สุด" ธงชยั ระบุ

"ผปู้ ราศรัยคนสุดทา้ ย" อยา่ งธงชยั จึงบอกเสมอวา่ เขาคือ "ประจกั ษพ์ ยาน" ของเหตุการณ์
"สงั หารหมู่" 6 ตุลา 2519เขาโกรธแคน้ หวาดกลวั สิ้นหวงั เสียใจ ละอายใจ ร่าไหไ้ ม่ต่างจากคน
บา้ คลง่ั ... ไม่มีเวทีปราศรัยขบั ไล่เผดจ็ การอีกต่อไป มีแต่นกั ศึกษาและประชาชนวง่ิ หนีตายอยา่ ง
สบั สนอลหม่านใน "วนั พุธสุดวปิ โยค"
ธงชยั กบั พวกหนีไปไดไ้ ม่ไกลก่อนถูกจบั กมุ ในวนั น้นั วนั ท่ีความรุนแรงท้งั หมดจบลงดว้ ยการ
รัฐประหารโดยคณะปฏิรูปการปกครองแผน่ ดิน ท่ีมี พล.ร.อ. สงดั ชลออยู่ เป็นหวั หนา้ ในเวลา
18.00 น.

ภาพท่ีเห็นตรงหนา้ คือเพ่ือนนกั ศึกษานอนราบอยกู่ บั พ้ืน หลายคนไม่หายใจแลว้ แต่ตอนแรก
ธงชยั คิดวา่ ผชู้ ุมนุมแคห่ มอบหลบ "ห่ากระสุน" ตามท่ีนดั แนะกนั ไว้ ทวา่ มีภาพอื่น ๆ เคล่ือนตามมาอยา่ ง
ต่อเนื่อง เขาเห็นหน่วยรักษาความปลอดภยั ที่หอประชุมใหญ่นอนแน่นิ่ง เห็นเพื่อนถูกยงิ ลม้ ลงขณะพยายามวง่ิ
หนีเขา้ ไปหลบในตึก เห็นชีวิตนบั พนั ท่ีไม่มีทางสู้

สถิติใน 6 ตุลา 2519
45 ราย เสียชีวติ (นศ./ปชช. 40 ราย จนท.รัฐ 5 ราย)

145 ราย ไดร้ ับบาดเจบ็

3,094 ราย ถูกจบั กมุ

18 ราย ตกเป็นจาเลย
0 ราย ผกู้ ่อการสงั หารที่ถูกดาเนินคดี คือไม่มีใครไดร้ ับความผดิ จากเหตุการณ์คร้ังน้ี
ท่ีมา : โครงการ "บนั ทึก 6 ตุลา" (เฉพาะวนั ลอ้ มปราบ ไม่ไดร้ วมเหตุการณ์ที่เก่ียวเน่ืองไว้ ณ ที่น้ี)