ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1

หน่วยการเรยี นรทู้ ่ี 1
เวลาและการแบ่งยุคสมัยทางประวัติศาสตร์

ตัวชี้วดั

ส 4.1 ม.1/1 วเิ คราะหค์ วามสาคัญของเวลาในการ
ศกึ ษาประวัติศาสตร์

ส 4.1 ม.1/2 เทยี บศกั ราชตามระบบต่างๆ ที่ใช้ศึกษา
ประวัติศาสตร์

ปวศ. ชัน้ มธั ยมศกึ ษาปีท่ี 1 By Kru B-Boom

ความสาคัญของเวลาและช่วงเวลา

บอกให้รู้วา่ เหตกุ ารณ์ตา่ งๆ 1
เกิดขึ้นและสิ้นสุดเวลาใด

บอกใหร้ วู้ า่ เหตุการณ์ตา่ งๆ 2
เกิดขนึ้ มานานเทา่ ใด

บอกใหร้ ู้วา่ เหตกุ ารณต์ ่างๆ 3
เกดิ ขึ้นกอ่ นหรือหลัง เมื่อเปรียบเทียบ
กบั เหตุการณ์อ่นื ๆ

บอกใหร้ ู้ถงึ ความสัมพันธ์หรือ 4
เก่ยี วขอ้ งของประวัตศิ าสตร์

ทาให้เขา้ ใจและวเิ คราะห์ 5
เหตุการณต์ ่างๆ ในประวัตศิ าสตร์ได้ดี
ข้นึ

เกรด็ ความรู้เรื่องการนบั เวลา

หลักการนับเวลาของไทย

การนับเวลาทีน่ ิยมใช้ในประเทศไทยดงั กล่าวมาแล้ว
ในปัจจุบนั ยงั คงมีใช้อยทู่ ง้ั 2 แบบ คือ

1. การนับเวลาแบบจันทรคติ อา่ นวา่ วันอาทิตย์ อ่านว่า วนั อาทติ ย์
เดือน 6 ขึ้น 15 คา่ เดือน 6 แรม 15 ค่า
การนบั เวลาแบบจนั ทรคติ เปน็ การนบั เวลา
โดยยดึ เอาการโคจรรอบโลกของดวงจนั ทร์เป็นหลัก *** วิธีเขยี นบอกวันทางจันทรคตแิ บบน้ี มคี วามหมาย ดังนี้
ซ่งึ วนั ทางจนั ทรคตเิ รยี กว่า ข้างขน้ึ ข้างแรม เลขตวั แรก หมายถงึ วันใน 1 สัปดาห์ เริ่มนบั วันแรก คอื

ข้างขนึ้ คือ วนั ท่ีดวงจันทร์คอ่ ย ๆ สวา่ งขนึ้ วันอาทติ ย์
เริ่มนับต้งั แต่วนั ขนึ้ 1 คา่ วันขน้ึ 2 คา่ เรอื่ ยไป เลขทอ่ี ยูล่ ่างเครือ่ งหมายไปยาลน้อย (ฯ) หมายถงึ ข้างข้ึน
จนถงึ วนั ขึน้ 15 ค่า ซ่งึ เปน็ วันท่ดี วงจันทร์สว่างเต็ม เลขตัวสดุ ท้าย หมายถงึ เดือน
ดวง

ขา้ งแรม คอื วันท่ดี วงจนั ทร์คอ่ ย ๆ มืดลง เร่มิ
นับต้งั แต่วนั แรม 1 คา่ วันแรม 2 ค่า เร่อื ยไปจนถึง
วันแรม 15 ค่า ซ่ึงเปน็ วันทดี่ วงจนั ทร์มืดเต็มดวง

2. การนบั เวลาแบบสุริยคติ การโคจรของดวงอาทติ ย์
การนบั เวลาแบบสรุ ิยคติ เป็นการนับเวลาทถ่ี อื เปน็

เวลาสากล และนิยมใช้กนั ท่ัวไปในปจั จบุ ัน เปน็ เวลา
นับเวลาโดยยดึ การโคจรของโลกรอบดวงอาทิตย์เป็นหลกั
ดงั น้ี

ระยะเวลาท่ีโลกหมุนรอบตัวเอง 1 รอบ เท่ากับ 1 วนั
ระยะเวลาที่โลกหมุนรอบดวงอาทติ ย์ 1 รอบ เทา่ กับ
365.25 วนั หรอื 365 วนั 6 ชวั่ โมง ทุก 1 ปี จะมเี ศษ
วนั เหลอื อยู่ 0.25 วนั เมอ่ื ครอบ 4 ปี กจ็ ะเท่ากับ 1 วนั
พอดี จึงเพ่มิ วันเขา้ ไปในเดือนกมุ ภาพันธ์ ดงั นน้ั ทุก 4 ปี
เดือนกมุ ภาพนั ธ์ จงึ มี 29 วนั และในปีนัน้ จะมี 365 วัน

การนับวนั ทางสรุ ิยคติ
เช่น วันจนั ทรท์ ่ี 15 กันยายน พ.ศ. 2551 วนั ศกุ รท์ ี่ 3 ตุลาคม

พ.ศ. 2551 เปน็ ตน้
การนบั เวลาทัง้ สองแบบน้ียังมใี ช้กันอยูท่ ั่วไป สาหรับประเทศ

ไทย มกี ารนับเวลาท้ังสองแบบ แตใ่ นอดตี นิยมใช้การนบั เวลาแบบ
จนั ทรคติ และนับวันเป็นข้างขึ้น ขา้ งแรม เรียกชอื่ เดือนแบบง่าย ๆ
วา่ เดอื นอา้ ย (เดอื นหนึ่ง) เดือนย่ี (เดือนสอง) เดอื นสาม เดอื นสี่
จนถงึ เดอื นสิบสอง นบั ปตี ามปนี กั ษตั ร เชน่ ปชี วด ปฉี ลู ปขี าล
ปัจจบุ นั ประเทศไทยนิยมใช้การนบั เวลาแบบสรุ ยิ คติมากกวา่ ซึง่
เหน็ ได้จากชวี ติ ประจาวันของเรา เช่น
- วันเสาร์ที่ 12 มกราคม พ.ศ. 2551 เป็นวนั เดก็
- วนั จนั ทร์ที่ 7 กมุ ภาพนั ธ์ เปน็ วันเกิดของฉัน

สว่ นการนับช่วงเวลาทางจนั ทรคติจะนยิ มใช้ในเรอ่ื งเกีย่ วกบั
วนั ทางพระพุทธศาสนา วัฒนธรรมประเพณี เช่น
- วันมาฆบชู า ตรงกับวนั ข้ึน 15 ค่า เดอื น 3
- วนั วิสาขบูชา ตรงกบั วนั ขึน้ 15 คา่ เดือน 6

เวลาและชว่ งเวลา

เวลาและชว่ งเวลาในประวตั ศิ าสตร์ ถูกกาหนดข้ึนเพ่ือใช้ลาดบั เหตกุ ารณท์ างประวัติศาสตร์

เวลาในประวัติศาสตร์ ช่วงเวลาในประวัตศิ าสตร์

นยิ มบอกเปน็ ปี บอกใหร้ ู้ระยะเวลาทชี่ ดั เจน เกี่ยวกับบคุ คล
หรือเหตกุ ารณ์ทางประวัตศิ าสตร์ เชน่
ถา้ ต้องการระบุใหช้ ัดเจน จะบอกเป็น วัน เดือน - พอ่ ขุนรามคาแหงมหาราช ครองราชย์
ระหว่าง พ.ศ. 1822 - 1841
ปี สว่ นศักราชเปน็ เวลาทีต่ ้งั ข้ึนเป็นทางการ เชน่ - สมยั สโุ ขทยั ตรงกับช่วงเวลา
พ.ศ. 1792 - 2006
พทุ ธศกั ราช (พ.ศ.)

คริสต์ศกั ราช (ค.ศ.)

มหาศักราช (ม.ศ.)

ฮจิ เราะหศ์ ักราช (ฮ.ศ.)

จลุ ศักราช (จ.ศ.)

รตั นโกสนิ ทร์ศก (ร.ศ.)

ฯลฯ

การนบั และการเทียบศักราช

แบบสากล แบบไทย

ครสิ ตศ์ ักราช (ค.ศ.) พุทธศักราช (พ.ศ.) จุลศกั ราช (จ.ศ.)
ครสิ ต์ศกั ราชท่ี 1 เริ่ม ไทยเริ่มนบั พทุ ธศักราชท่ี 1
นบั ต้ังแต่ปที พ่ี ระเยซูคริสต์ เมอ่ื พระพทุ ธเจ้าเสด็จดบั ขันธ์ บปุ ผะอรหันต์ กษตั ริย์พมา่ ทรง
ปรนิ ิพพานไปแล้ว 1 ปี ต้งั ขึ้น เรมิ่ ภายหลังพุทธศกั ราช 1181 ปี
ประสตู ิ พบมากในศลิ าจารกึ และพงศาวดารของ
ตรงกบั พ.ศ. 544 มหาศกั ราช (ม.ศ.)
พระเจ้ากนิษกะ แห่ง ลา้ นนา สโุ ขทยั อยุธยา และ
ฮิจเราะหศ์ ักราช (ฮ.ศ.) รตั นโกสนิ ทร์
ฮิจเราะหศ์ ักราชที่ 1 ยดึ ปี ราชวงศ์กษุ าณะ ทรงตง้ั ขน้ึ เริ่ม
ภายหลงั พุทธศักราช 621 ปี รตั นโกสินทรศ์ ก (ร.ศ.)
ที่ท่านนบมี ุฮมั มดั อพยพจาก พบมากในศลิ าจารึกสโุ ขทยั เริ่มนบั ปที ร่ี ชั กาลท่ี 1 ทรง
เมอื งเมกกะไปเมอื งเมดนิ ะ สถาปนากรุงเทพมหานคร ขึ้นเป็น
ราชธานีแหง่ ใหมข่ องไทย เมื่อ พ.ศ.
ตรงกบั พ.ศ. 1165 2325 เป็นรตั นโกสินทรศ์ กท่ี 1

หลักเกณฑก์ ารเทยี บศักราช

ม.ศ. + 621 = พ.ศ. พ.ศ. - 621 = ม.ศ.
จ.ศ. + 1,181 = พ.ศ. พ.ศ. - 1,181 = จ.ศ.
ร.ศ. + 2,324 = พ.ศ. พ.ศ. - 2,324 = ร.ศ.
ค.ศ. + 543 = พ.ศ. พ.ศ. - 543 = ค.ศ.
ฮ.ศ. + 1,122 = พ.ศ. พ.ศ. - 1,122 = ฮ.ศ.

นักเรยี น ลองคานวณดนู ะคะวา่ พ.ศ. ปัจจบุ นั ของเราตรงกับศกั ราชอ่ืนๆ ท่ีเทา่ ไร

การแบง่ ช่วงเวลาตามแบบสากล

ยคุ หนิ สมยั กอ่ นประวตั ิศาสตร์

ยคุ หนิ เก่า ยุคสาริด
ยคุ หนิ กลาง ยุคเหลก็

ยุคหนิ ใหม่

การแบ่งยคุ สมยั กอ่ นประวัตศิ าสตรต์ ามแบบสากล

สมยั ก่อนประวตั ิศาสตร์

ยุค แบ่งตามเทคโนโลยี ช่วงระยะเวลา ลักษณะการดาเนนิ ชวี ติ ของมนษุ ย์ ภาพ
ยุคหิน เครื่องมือ เคร่อื งใช้ โดยประมาณ
ยคุ โลหะ
ยุคหินเก่า 2,500,000 – 10,000 ปี ลา่ สตั ว์ อาศัยอยใู่ นถา้
ลว่ งมาแลว้ ใชเ้ ครอ่ื งมือหินขัดแบบหยาบๆ ร้จู ักเขยี นภาพ

ตามผนงั

ยคุ หนิ กลาง 10,000 – 8,000 ปี รจู้ กั ทาเคร่ืองมือหนิ ทีป่ ระณีตขนึ้
ล่วงมาแล้ว รู้จกั ทาเครอื่ งปนั้ ดินเผาผวิ เรยี บมนั

ยคุ หนิ ใหม่ 8,000 – 4,000 ปี ร้จู ักการเพาะปลกู ตัง้ หลักแหลง่ ถาวร
ลว่ งมาแลว้ ทาเคร่ืองมอื หนิ ขัด เคร่อื งปนั้ ดินเผา

เครื่องประดับ

ยุคสารดิ 4,000 – 3,000 ปี อาศยั เป็นชมุ ชนใหญ่ขึ้น ร้จู กั เพาะปลูก
ล่วงมาแล้ว เลี้ยงสัตว์

และรจู้ ักใชส้ ารดิ ทาเครอื่ งประดบั

ยคุ เหลก็ 3,000 – 1,500 ปี มีการติดตอ่ ค้าขาย รับอารยธรรมจากตา่ งแดน
ลว่ งมาแลว้ มกี ารนาเหล็กมาเป็นเครอื่ งมอื

สมยั ประวตั ิศาสตร์

สมัยโบราณ สมัยกลาง

เร่ิมต้นต้ังแต่อารยธรรมเมโสโปเตเมีย และ ภายหลังกรุงโรมแตกใน พ.ศ. ๑๐๑๙
สิ้นสุดใน พ.ศ. 1019 เมื่อกรุงโรมของอาณาจักร จนถึง พ.ศ. 1996 พวกเติร์กท่ีนับถือศาสนา
โรมนั ถกู พวก อนารยชนตแี ตก อสิ ลามตีกรุงคอนสแตนตโิ นเปิลแตก เป็นสมัย
ที่อารยธรรมหยุดชะงักในช่วงแรก และเร่ิม
สมยั ใหม่ เปลีย่ นแปลงในคร่งึ หลัง

หลังกรงุ คอนสแตนตโิ นเปิลแตก ร่วมสมยั
จนสิ้นสุดสงครามโลกคร้ังท่ี 2 ใน พ.ศ. 2488
มีการเปล่ียนแปลงมากมายท้ังด้านศาสนา หลังสงครามโลกครั้งท่ี 2 ปัจจุบันมี
ดา้ นการปกครอง ด้านเศรษฐกจิ ความกา้ วหน้าและเปลี่ยนแปลงอยา่ งรวดเร็วมี
เคร่ืองมือและอุปกรณ์เทคโนโลยีสารสนเทศ
เชน่ โทรทศั น์ คอมพวิ เตอร์ โทรศัพท์เคล่ือนที่
GPS เป็นตน้

ชือ่ เรยี กสมยั การแบง่ ชว่ งเวลาตามแบบไทย การแบ่งตามยุคสมยั
ช่ือเรียกยุค การแบง่ ยคุ ยอ่ ย
สมัยกอ่ น ช่วงระยะเวลา
ประวตั ศิ าสตร์
ยคุ หินเกา่ 700,000 – 10,000 ปลี ่วงมาแล้ว

ยุคหนิ ยุคหินกลาง 10,000 – 4,300 ปลี ่วงมาแล้ว

ยุคหนิ ใหม่ 4,300 – 3,500 ปลี ว่ งมาแล้ว

ยุคโลหะ ยุคสาริด 3,500 – 2,500 ปลี ว่ งมาแล้ว
ยุคเหล็ก 2,500 ปลี ่วงมาแลว้

สมัย มวี ิธีการแบง่ ท่ี ดนิ แดนไทยเขา้ สู่สมัยประวตั ศิ าสตร์
ประวัติศาสตร์ หลากหลาย เมอ่ื ประมาณพุทธศตวรรษที่ 12

ชอ่ื เรยี กยุคสมัย อาณาจักรหรอื แควน้ การแบ่งตามอาณาจกั ร

สมยั ทวารวดี ทวารวดี ช่วงระยะเวลา
สมยั ละโว้ ละโว้ (ประมาณพทุ ธศตวรรษ)
สมัยศรวี ชิ ยั ศรีวชิ ัย
สมัยตามพรลงิ ค์ ตามพรลงิ ค์ 11 - 16

12 - 18

13 - 18

13 - 18

ชื่อเรยี กยุคสมยั ราชธานี การแบง่ ตามราชธานี

สมยั สุโขทัย ช่วงระยะเวลาของราชวงศ์
สมยั อยธุ ยา
สมัยธนบุรี สโุ ขทยั พ.ศ. 1792 - 2006
สมยั รัตนโกสนิ ทร์ กรงุ ศรีอยุธยา พ.ศ. 1893 - 2310
กรุงธนบรุ ี พ.ศ. 2130 - 2325
พ.ศ. 2325 - ปัจจบุ ัน
กรุงเทพฯ หรอื กรงุ รตั นโกสนิ ทร์

การแบ่งตามรชั กาล

พอ่ ขุนรามคาแหงมหาราช สมเด็จพระนารายณ์มหาราช พระบาทสมเด็จพระจลุ จอมเกลา้ เจา้ อยู่หัว
ช่ือเรียกยุคสมยั
ช่วงระยะเวลา ยุคสมัยราชวงศ์ ยุคสมยั ตามราชธานี
สมยั พ่อขนุ รามคาแหงมหาราช
พ.ศ. 1822 - 1841 สมยั ราชวงศ์พระร่วง สมัยสโุ ขทัย
สมยั สมเด็จพระนารายณ์มหาราช พ.ศ. 2199 - 2231 สมยั อยุธยา
สมัยพระบาทสมเดจ็ พ.ศ. 2411 - 2453 สมยั ราชวงศ์ สมยั รัตนโกสนิ ทร์
ปราสาททอง
พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยูห่ วั
สมัยราชวงศ์จกั รี

นอกจากน้ใี นสมยั รตั นโกสนิ ทร์ ไดน้ าเอาลาดับของรชั กาลมาเป็นเกณฑใ์ นการแบ่งดว้ ย

การแบ่งตามการเปลย่ี นแปลงทางการเมอื ง

ชอ่ื เรยี กยคุ สมัย ช่วงระยะเวลา
สมยั สมบรู ณาญาสทิ ธริ าชย์
ตั้งแต่เริม่ แรกถึงเมื่อมีการเปลย่ี นแปลงการปกครอง
สมยั ประชาธิปไตย หรอื สมัยรัฐธรรมนญู มาเปน็ ระบอบประชาธิปไตย เม่ือวันที่ 24 มิถุนายน 2475

24 มถิ นุ ายน 2475 - ปัจจุบนั

ช่อื เรียกยคุ สมัย การแบง่ ตามการเปล่ยี นแปลงทางวฒั นธรรม
สมัยโบราณ
สมัยใหม่ ช่วงระยะเวลา

สมยั เริม่ ตน้ ประวตั ศิ าสตรไ์ ทย - สมัยเร่ิมรบั วัฒนธรรม
ตะวนั ตก (ในชว่ งรัชกาลที่ 4)

สมัยเร่มิ รบั วฒั นธรรมตะวันตก - ปจั จบุ ัน

ราชทตู สยามทีร่ าชสานกั ฝร่งั เศส เมอื่ วนั ท่ี 27 มิถนุ ายน พ.ศ. 2404

ชือ่ เรียกยคุ สมัย การแบ่งตามรัฐบาลบริหารประเทศ

สมัยรัฐบาลจอมพลสฤษดิ์ ธนะรชั ต์ ชว่ งระยะเวลา

สมยั รฐั บาลพลเอกเปรม ตณิ สูลานนท์ กุมภาพันธ์ 2502 - ธนั วาคม 2506
มนี าคม 2523 - สงิ หาคม 2531
สมยั รฐั บาลนายอภสิ ทิ ธิ์ เวชชาชีวะ ธันวาคม 2551- สิงหาคม 2554
สิงหาคม 2554 - พฤษภาคม 2557
สมยั รฐั บาลนางสาวยิง่ ลกั ษณ์ ชินวัตร สิงหาคม 2557 - ปจั จบุ ัน

สมัยรฐั บาลพลเอกประยทุ ธ์ จันทร์โอชา

จอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ พลเอกเปรม ติณสลู านนท์ นายอภสิ ทิ ธ์ิ เวชชาชวี ะ นางสาวยิ่งลกั ษณ์ ชินวัตร พลเอกประยุทธ์ จนั ทร์โอชา

ความสัมพนั ธข์ องอดีตทมี่ ีตอ่ ปัจจบุ นั และอนาคต

อดีตกาหนดปจั จบุ ัน ปจั จบุ ันส่องทางแก่อนาคต

อดีตใหบ้ ทเรยี นกับปัจจุบนั

ประวัติศาสตร์ อดีตทาใหเ้ กดิ บทเรียน สภาพปจั จุบันจะบอกให้เรา
มคี วามตอ่ เน่อื ง เปน็ ตัวอย่างให้กับ ร้ไู ดว้ า่ อนาคตจะเป็น
ความเจรญิ หรอื ความเสื่อม คนร่นุ ปจั จุบัน อย่างไร
จากอดีตยอ่ มมผี ลตอ่ เน่อื ง ท้งั ในเรือ่ งดแี ละไม่ดี

ถึงปจั จุบัน