ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1

หน่วยการเรียนร้ทู ี่ 2

วิธกี ารทางประวัติศาสตร์

ตัวชวี้ ดั

ส 1.1 ม.1/3 นาวธิ ีการทางประวตั ิศาสตรม์ าใช้
ศกึ ษาเหตกุ ารณท์ างประวตั ศิ าสตร์

ปวศ. ชนั้ มธั ยมศกึ ษาปีที่ 1 By Kru B-Boom

ความหมายและความสาคญั ของประวตั ศิ าสตร์

ความหมายของประวตั ศิ าสตร์

ประวัติศาสตร์ เป็นการศึกษาเรื่องราวประสบการณ์ของมนุษย์ในอดีต จากหลักฐานท่ีมีการจด
บนั ทึกไว้หรือจากหลกั ฐานท่ีเปน็ ลายลกั ษณอ์ ักษร

ประวัติศาสตร์มนุษย์เมื่อมีการบันทึกเป็นลายลักษณ์อักษร
เรียกวา่ สมัยประวัตศิ าสตร์ มนุษยเ์ รม่ิ มตี ัวหนังสือและจดบันทึกเมื่อ
ราว 5,000 - 6,000 ปลี ว่ งมาแล้ว

อักษรคนู ิฟอร์ม หรอื อักษรล่ิม

ความแตกต่างของการศกึ ษาประวตั ศิ าสตรแ์ ละโบราณคดี

ประวัติศาสตร์ ......

ศกึ ษาเรอื่ งราวของมนษุ ย์ จากหลกั ฐาน หลักฐาน วิเคราะห์ ตคี วามจากวัตถุ
ทเี่ ป็นลายลกั ษณอ์ กั ษร ประเภทคาบอกเล่า ประจกั ษพ์ ยานต่างๆ
โบราณคดี

ศกึ ษาเรือ่ งราวและพฤตกิ รรม จากการวเิ คราะห์ วจิ ัย และแปลความ โบราณวัตถุ ใชร้ ะเบยี บ วธิ ีการ
ของมนษุ ยใ์ นอดตี โบราณสถาน ศึกษากระบวนการตา่ งๆ

ความสาคัญของประวัติศาสตร์ พระบดิ าแหง่
ประวัติศาสตร์ไทย
1. ใหค้ วามรเู้ กีย่ วกับความเป็นมาของมนุษย์ทกุ เร่อื ง
2. เปน็ รากฐานความเจรญิ ของมนษุ ยใ์ นปัจจบุ ัน สมเดจ็ พระเจ้าบรมวงศเ์ ธอ กรม
3. ทาใหม้ นุษย์มีความเฉลยี วฉลาด มเี หตผุ ล มีความคดิ ทดี่ ี พระยาดารงราชานุภาพ
4. ใหบ้ ทเรียนทางจรยิ ธรรม
5. สอนให้เข้าใจความแตกต่างทางวัฒนธรรม
6. ทาใหม้ นษุ ย์มีความละเอยี ดรอบคอบในการศึกษาคน้ ควา้
โดยใชว้ ธิ กี ารทางประวัติศาสตร์

ความหมายและความสาคญั ของประวตั ิศาสตร์

ความหมายของวธิ ีการทางประวตั ศิ าสตร์

เปน็ ขั้นตอน หรือวธิ กี ารท่ีนกั ประวัตศิ าสตรห์ รอื ผทู้ ศ่ี กึ ษาทางดา้ นประวัติศาสตร์ใช้เพื่อศึกษาค้นคว้า และเรียบเรียง
เหตุการณท์ างประวัติศาสตร์จากหลักฐานต่างๆ เพ่อื ใหไ้ ด้ขอ้ มลู ท่ีมีความถูกต้องและชัดเจนมากที่สุด

ความสาคญั ของวิธีการทางประวตั ิศาสตร์

วธิ ีการทางประวัตศิ าสตร์ทาให้เรอ่ื งราวทางประวตั ิศาสตรม์ ีความถูกตอ้ ง เทย่ี งตรง สมบรู ณ์ และมคี วามน่าเชอ่ื ถอื
มากท่ีสุด

วิธีการทางประวัติศาสตร์

การกาหนดหวั ขอ้ เรื่องทจี่ ะศึกษา การรวบรวมหลกั ฐาน

1 2

ขัน้ ตอนของวธิ กี าร 3
ทางประวัตศิ าสตร์
การประเมนิ คณุ คา่
5การเรียบเรยี ง ของหลักฐาน

หรือการนาเสนอ 4

การวิเคราะห์ สงั เคราะห์
และจดั หมวดหมขู่ ้อมลู

1 การกาหนดหวั ข้อเรื่องท่จี ะศกึ ษา

เป็นข้นั ตอนแรก นักประวัติศาสตร์ต้องมีจุดประสงคช์ ัดเจนว่าจะศึกษาอะไร อดีตส่วนไหน สมยั
อะไร และเพราะเหตุใด เป็นการตงั้ คาถามท่ีตอ้ งการศกึ ษา นักประวัตศิ าสตรต์ ้องอาศยั การอา่ น การ
สงั เกต และควรต้องมคี วามรกู้ วา้ งๆ ทางประวตั ิศาสตรใ์ นเรอื่ งน้นั ๆมาก่อนบ้าง ซึ่งคาถามหลักท่ีนกั
ประวตั ศิ าสตรค์ วรคานึงอยู่ตลอดเวลาก็คือทาไมและเกดิ ขนึ้ อย่างไร

2 การรวบรวมหลกั ฐาน

หลกั ฐานทางประวัตศิ าสตร์ทใ่ี หข้ อ้ มลู มที ้งั หลักฐานทเ่ี ป็นลายลกั ษณอ์ กั ษรและหลักฐานที่ไมเ่ ป็น
ลายลกั ษณอ์ ักษรมี ทง้ั ท่เี ป็นหลักฐานชน้ั ต้น (ปฐมภมู )ิ และหลกั ฐานชัน้ รอง (ทตุ ยิ ภูมิ) การรวบรวม
ข้อมลู นนั้ หลกั ฐานช้ันตน้ มคี วามสาคัญและความนา่ เชือ่ ถอื มากกวา่ หลกั ฐานชั้นรอง แตห่ ลักฐานช้ันรอง
อธบิ ายเร่อื งราวให้เขา้ ใจได้งา่ ยกว่าหลกั ฐานชน้ั รอง ในการรวบรวมขอ้ มูล จดบันทึกรายละเอียดต่างๆ
ท้ังขอ้ มูลและ แหลง่ ขอ้ มูลใหส้ มบรู ณ์และถกู ตอ้ งเพื่อการอ้างอิงทนี่ ่าเชอื่ ถือ

3 การประเมนิ คุณค่าของหลกั ฐาน

การตรวจสอบหลกั ฐานและขอ้ มูลในหลักฐานเหล่านั้นว่า มีความนา่ เชื่อถือหรือไม่ ประกอบด้วย
การวิพากษห์ ลักฐานและวพิ ากษ์ขอ้ มลู โดยขั้นตอนทงั้ สองจะกระทาควบคกู่ นั ไป
- วพิ ากษ์ภายนอกการวพิ ากษ์หลักฐาน (external criticism) คอื การพิจารณาตรวจสอบ

หลกั ฐานท่ีได้คัดเลือกไว้แต่ละชิน้ วา่ มคี วามนา่ เชื่อถือ เพียงใด แต่เปน็ เพยี งการประเมนิ ตัวหลักฐาน
มไิ ดม้ งุ่ ทข่ี อ้ มูลในหลกั ฐาน
- วพิ ากษ์ภายในการวพิ ากษ์ขอ้ มลู (internal criticism) คอื การพจิ ารณาเน้ือหาหรือความหมาย
ทแ่ี สดงออกในหลักฐานเพื่อประเมินวา่ น่าเชอื่ ถอื เพยี งใด โดยเนน้ ถึงความถกู ตอ้ ง คุณค่า ตลอดจน
ความหมายท่ีแทจ้ ริง

4 การวเิ คราะห์ สงั เคราะห์ และจัดหมวดหม่ขู ้อมูล

การพจิ ารณาขอ้ มูลในหลกั ฐานวา่ ผู้สร้างหลกั ฐานมีเจตนาท่ีแทจ้ รงิ อย่างไร โดย ดูจากลีลาการ
เขียนของผู้บนั ทกึ และรูปร่างลกั ษณะโดยทั่วไปของประดษิ ฐกรรม ตา่ งๆเพ่อื ให้ได้ความหมายทีแ่ ทจ้ ริงซึ่ง
อาจแอบแฟงโดยเจตนาหรือไม่ก็ตามในการ ตคี วามหลกั ฐาน

5 การเรยี บเรียงหรือการนาเสนอ

เปน็ ข้ันตอนสุดทา้ ยของวธิ ีการทางประวตั ศิ าสตร์ซ่งึ ผู้ศกึ ษาคน้ คว้าจะต้อง เรยี บเรยี ง
เร่ือง หรอื นาเสนอข้อมูลในลกั ษณะทเี่ ปน็ การตอบหรืออธิบายความอยากรู้ ขอ้ สงสยั ตลอดจน
ความร้ใู หม่ ความคดิ ใหม่ท่ไี ด้จากการศกึ ษาคน้ คว้านน้ั ในขนั้ ตอนน้ี ผศู้ กึ ษาจะต้องนาขอ้ มลู ที่
ผ่านการตีความมาวิเคราะห์ หรอื แยกแยะเพ่ือจดั แยกประเภทของเร่ืองโดยเรอ่ื งเดยี วกันควรจัด
ไวด้ ้วยกนั รวมทง้ั เรื่องทีเ่ กี่ยวขอ้ งหรือสมั พนั ธก์ ัน เรอ่ื งทีเ่ ปน็ เหตเุ ป็นผลซึ่งกนั และกัน จากนนั้ จงึ
นาเรือ่ งท้ังหมดมาสงั เคราะหห์ รือรวมเข้าดว้ ยกนั

วธิ กี ารทางประวัติศาสตร์

ลักษณะของหลกั ฐาน

หลกั ฐานทางประวัตศิ าสตรไ์ ทย หลักฐานบางอยา่ งถกู ทาลายไป
ทเี่ ป็นลายลักษณ์อกั ษร ในสงคราม
โดยทวั่ ไปไม่คอ่ ยสมบูรณ์
การไมม่ ีระบบการพมิ พ์
เพราะคนไทยไม่ชอบจดบนั ทึก ทาใหต้ ้องคัดลอกข้อมลู ด้วยลายมือ

อากาศท่รี อ้ นชืน้
ทาใหห้ ลกั ฐานเสียหายเร็ว

การศกึ ษาประวตั ศิ าสตรส์ มยั โบราณ
ต้องมีการสันนิษฐานกันมาก

หลักฐานทางประวัติศาสตร์

หลักฐานทเ่ี ป็นลายลักษณอ์ กั ษร

หนงั สอื ชนิ กาลมาลปี กรณ์ จารกึ วดั ศรีชุม หนงั สือจดหมายเหตุ
หรอื ศลิ าจารกึ สุโขทัย หลักท่ี 2 บางกอกรคี อร์เดอร์

พระราชพงศาวดาร แผนทก่ี รงุ ศรอี ยธุ ยา เอกสารทางราชการ
ฉบับหลวงประเสริฐฯ ในจดหมายเหตุลาลแู บร์

หลกั ฐานทไ่ี มเ่ ปน็ ลายลักษณ์อกั ษร

โบราณสถาน

คอื สถานทห่ี รอื ส่ิงกอ่ สรา้ งทีม่ อี ายเุ กนิ กว่า 100 ปี
ไมส่ ามารถเคล่ือนทีไ่ ด้

โบราณวัตถุ

คอื ส่งิ ของโบราณทมี่ อี ายเุ กนิ กวา่ 100 ปี โดยสามารถ
เคลื่อนทไ่ี ด้

การนาหลกั ฐานไปใช้ในการศึกษาประวัตศิ าสตร์สุโขทยั

หลกั ฐานช้นั ต้น

1. หลักศิลาจารึก 2. เจดยี ท์ รงดอกบวั ตมู

เป็นหลักฐานทใ่ี หข้ ้อมลู ของ แสดงให้เหน็ ถึงความเจรญิ รุง่ เรือง
อาณาจักรสโุ ขทัยในหลายๆ ดา้ น ของพระพุทธศาสนาในสมยั สุโขทยั

หลกั ฐานชน้ั รอง

1. สารนิพนธ์ ประเสริฐ ณ นคร 2. หนังสือสุโขทยั เมืองพระรว่ ง

รวบรวมบทความเก่ยี วกับการค้นคว้า จัดทาโดยกรมศลิ ปากรมีเนื้อหา
ประวตั ศิ าสตร์สุโขทัย ของ เกย่ี วกับสุโขทยั พรอ้ มภาพประกอบ
ศาสตราจารย์ ดร. ประเสริฐ ณ นคร