Best-Practice-บ้านหนังสือชุมชนต้นแบบส่งเสริมการอ่าน

รายงานผลการปฏิบัติงานที่ดี เรื่อง บ้านหนังสือชุมชนต้นแบบส่งเสริมการอ่าน นางสาวนันทวัน อ่อนจิตร ครู กศน.ตำบล Best Practice ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอำเภอตะพานหิน สำนักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยจังหวัดพิจิตร

ผลการปฏิบัติงานที่ดี (Best Practice) ของ นางสาวนันทวัน อ่อนจิตร ตำแหน่ง ครู กศน.ตำบล สถานศึกษา ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอำเภอตะพานหิน ชื่อผลงาน : บ้านหนังสือชุมชนต้นแบบส่งเสริมการอ่าน หน่วยงาน/สถานศึกษา : กศน.ตำบลทับหมัน ตำบลทับหมัน อำเภอตะพานหิน จังหวัดพิจิตร ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอำเภอตะพานหิน สำนักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยจังหวัดพิจิตร หน่วยงาน/สถานศึกษา : นางสาวนันทวัน อ่อนจิตร ครู กศน.ตำบลทับหมัน สอดคล้องกับยุทธศาสตร์และจุดเน้นการดำเนินงาน สำนักงาน กศน. ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. ๒๕๖๖ ภารกิจต่อเนื่อง 1. ด้านการจัดการศึกษาและการเรียนรู้ 1.4 การศึกษาตามอัธยาศัย 1) พัฒนาแหลงการเรียนรูที่มีบรรยากาศและสภาพแวดลอมที่เอื้อตอการอานและพัฒนาศักยภาพการ เรียนรูใหเกิดขึ้นในสังคมไทย ใหเกิดขึ้นอยางกวางขวางและทั่วถึง เชน การพัฒนา กศน. ตำบลหองสมุดประชาชน ทุกแห่งใหมีการบริการที่ทันสมัย สงเสริมและสนับสนุนอาสาสมัครสงเสริมการอาน การสรางเครือขาย สงเสริมการอาน จัดหน่วยบริการหองสมุดเคลื่อนที่ หองสมุดชาวตลาด พรอมหนังสือและอุปกรณเพื่อจัดกิจกรรมส งเสริมการอานและการเรียนรูที่หลากหลายใหบริการกับประชาชนในพื้นที่ตางๆ อยางทั่วถึง สม่ำเสมอ รวมทั้งเสริมสรางความพรอมในดานบุคลากร สื่ออุปกรณเพื่อสนับสนุนการอาน และการจัดกิจกรรมเพื่อสงเสริม การอานอยางหลากหลายรูปแบบ ที่มาและความสำคัญของผลงาน กระทรวงศึกษาธิการ ได้มีนโยบายดำเนินงานด้านส่งเสริมการอ่านของประชาชนทุก กลุ่มเป้าหมาย โดยมุ่งหวังให้คนไทยมีนิสัยรักการอ่าน และกำหนดให้การอ่านเป็นวาระแห่งชาติ พ.ศ. 2552- 2561 เพื่อส่งเสริมและสนับสนุนนโยบายด้านการส่งเสริมการอ่าน สำนักงาน กศน. ได้กำหนดนโยบายส่งเสริม การอ่านในหลากหลายรูปแบบ ในการพัฒนาให้เป็น บ้านหนังสือชุมชน เพื่อพัฒนาให้บ้านหนังสือชุมชนเป็นแหล่ง เรียนรู้อย่างยั่งยืน และส่งเสริมให้เกิดการนิสัยรักการอ่านการเรียนรู้ ขยายขอบเขต และเพิ่มโอกาสการเรียนรู้ ให้กับผู้เรียน นักศึกษา และประชาชนทั่วไป และเป็นการกระตุ้นให้เกิดความสนใจทั่วทุกพื้นที่อย่างทั่วถึง และ ต่อเนื่องอันจะนำไปสู่สังคมแห่งการเรียนรู้ในตำบล ซึ่งตำบลทับหมันมีพื้นที่ค่อนข้างกว้างและประชากรมีจำนวน มากการส่งเสริมการอ่านยังไม่ครอบคลุมทุกพื้นที่ กศน.ตำบลทับหมัน จึงจัดกิจกรรมส่งเสริมการอ่านบ้านหนังสือ ชุมชน โดย กศน.ตำบลทับหมัน จัดตั้งบ้านหนังสือในหมู่บ้าน/ชุมชน เพื่อเป็นห้องสมุดประชาชนหมู่บ้าน/ชุมชน จัดหาหนังสือและสื่อสิ่งพิมพ์อื่นสำหรับบ้านหนังสือชุมชนตามความต้องการของทุกกลุ่มเป้าหมายในพื้นที่ประสาน ความร่วมมือกับภาคีเครือข่ายในจัดกิจกรรมเสริมสร้างนิสัยรักการอ่านของกลุ่มเป้าหมาย โดยการส่งเสริมการอ่าน ให้เข้าถึงทุกครอบครัว สามารถจะอ่านได้ทุกที่ รวมทั้งสร้างความรู้ความเข้าใจให้ผู้ใช้บริการเกี่ยวกับระเบียบวินัย และข้อพึงปฏิบัติในการใช้บ้านหนังสือชุมชนหรือห้องสมุดประชาชนหมู่บ้าน/ชุมชน การเคารพสิทธิผู้อื่น ตลอดจน การช่วยกันดูแลรักษาและพัฒนาบ้านหนังสือชุมชนอย่างยั่งยืน เพื่อเป็นกลไกในการส่งเสริมการอ่านให้เกิดขึ้นกับ ประชาชนอย่างกว้างขวางและต่อเนื่องทุกพื้นที่ในตำบลทับหมัน บ้านหนังสือชุมชน ตั้งอยู่ที่ หมู่ที่ ๑ บ้านทับหมัน ตำบลทับหมัน อำเภอตะพานหิน จังหวัดพิจิตร มีขนาดพื้นที่ กว้าง 8 เมตร ยาว 8 เมตร โดยได้รับอนุญาตจาก นายประวิตร พุ่มไพจิตร เจ้าของบ้าน ให้เป็นแหล่งเรียนรู้ส่งเสริมการอ่านของชุมชน เป็นที่ทำกิจกรรมรวมกัน พบปะพูดคุย นั่งอ่านหนังสือ ซึ่งบ้านหนังสือชุมชน เป็นบ้านที่อยู่อาศัย ที่มีการจัดมุมหนังสือ วารสาร สิ่งพิมพ์ต่างๆ

เป็นต้น ที่จัดไว้อย่างเป็นสัดส่วนสะอาด เป็นระเบียบ สวยงาม อยู่บริเวณหน้าบ้าน ที่สามารถมองเห็นได้อย่าง ชัดเจน และสะดวกในการให้บริการมีทิวทัศน์สวยงาม และบรรยากาศที่ร่มรื่นเหมาะแก่อ่านหนังสือและการบริการ ต่างๆ มีหนังสือและการบริการที่หลากหลาย มีโต๊ะเก้าอี้ให้บริการอย่างเหมาะสม เปิดให้บริการทุกวันตั้งแต่เวลา 07.00 น. - 19.00 น. จัดกิจกรรมส่งเสริมรักการอ่านให้แก่ประชาชนทุกเพศ ทุกวัย ผ่านแหล่งการเรียนรู้ จึงได้มี แนวคิดที่จะให้มีแหล่งการเรียนรู้อยู่ใกล้บ้านให้มากที่สุดในรูปแบบของบ้านหนังสือ ชุมชน โดยยึดคนในชุมชนเป็น หลัก ดังนั้น กศน.ตำบลทับหมัน มีบทบาทหน้าที่ในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ให้กับประชาชนได้เรียนรู้ตลอดชีวิต จึงได้ ดำเนินกิจกรรมส่งเสริมการอ่าน โดยใช้การขับเคลื่อนของ บ้านหนังสือชุมชน ในการส่งเสริมการอ่านและการ เรียนรู้เพื่อส่งเสริมให้ประชาชนได้อ่านหนังสือและเกิดการเรียนรู้น าความรู้ไปปรับใช้ในการดำเนินชีวิตประจำวัน ต่อไป วัตถุประสงค์ 1. เพื่อส่งเสริมการอ่านให้กับประชาชนตำบลทับหมัน 2. เพื่อให้เกิดแหล่งเรียนรู้ใกล้ชุมชน โดยให้ชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมในการบริหารจัดการ ตัวชี้วัด ตัวชี้วัดเชิงปริมาณ จำนวนผู้มาใช้บริการ 100 คน /เดือน ซึ่งเป็นนักศึกษา กศน. รวมทั้งเด็กและประชาชนทั่วไป ตัวชี้วัดเชิงคุณภาพ ร้อยละ ๘๐ ของผู้รับบริการได้รับความพึงพอใจในการรับบริการในระดับ ดีขึ้นไป ร้อยละ ๘๐ ของประชาชนตำบลทับหมันมีนิสัยรักการอ่าน ใฝ่เรียน ใฝ่รู้ มีเจตคติที่ดีต่อการอ่าน และภาคีเครือข่ายมีส่วนร่วมในการสนับสนุนการดำเนินงานบ้านหนังสือชุมชน

ลำดับขั้นตอนการดำเนินกิจกรรมพัฒนา Flow Chart (แผนภูมิ) ขั้นตอนการดำเนินงาน flow Chart ศึกษาสภาพปัจจุบัน ปัญหาและความต้องการของประชาชน การวางแผนงานและเตรียมการบ้านหนังสือชุมชน ออกแบบกิจกรรมบ้านหนังสือชุมชน ดำเนินการจัดกิจกรรมที่ส่งเสริมการอ่านโดยใช้บ้านหนังสือชุมชนขับเคลื่อนการนำไปใช้ ติดตามและประเมินผล สรุปรายงานผลการดำเนินงาน การดำเนินกิจกรรมส่งเสริมการอ่านอย่างต่อเนื่อง ขั้นตอนการดำเนินงาน ขั้นที่ 1 ศึกษาสภาพปัญหาความต้องการ/แนวคิดในการปฏิบัติงานการเตรียมความพร้อมบ้านหนังสือ ชุมชนสร้างความเข้าใจเกี่ยวกับการดำเนินงานบ้านหนังสือชุมชน ให้กับคนในชุมชน ขั้นที่ 2 วางแผนการดำเนินงาน/กำหนดแนวปฏิบัติในการดำเนินงาน ขั้นที่ 3 ประชุมชี้แจงผู้เกี่ยวข้องเพื่อสร้างความเข้าใจและตระหนักถึงความสำคัญในการปฏิบัติงานสร้าง ความเข้าใจเกี่ยวกับการด าเนินงานบ้านหนังสือชุมชน ให้กับคนในชุมชน

ขั้นที่ 4 ดำเนินการตามแนวปฏิบัติที่กำหนด ดำเนินการจัดกิจกรรมส่งเสริมการอ่าน 1) กิจกรรมการรับบริจาคหนังสือ 1.1 ประชาสัมพันธ์ให้คนในชุมชน และส่วนราชการ เข้าร่วมโครงการ 1.2 รับบริจาคหนังสือ จากหน่วยราชการ ชุมชน ณ ห้องสมุดประชาชนอำเภอตะพานหิน และ กศน.ตำบลทับหมัน 1.3 จัดสื่อที่ได้รับบริจาคและสื่อจากห้องสมุดประชาชนอำเภอตะพานหิน 2) กิจกรรมหมุนเวียนสื่อ 3) กิจกรรม ส่งเสริมการอ่าน ขั้นที่ 5 นิเทศ กำกับ ติดตาม /ประเมินผลเพื่อทบทวน 1) ประชุมผู้เกี่ยวข้อง ในการกำกับ ติดตามอย่างต่อเนื่อง 2) ประเมินผลเพื่อทบทวนการปฏิบัติงาน ลำดับขั้นตอนต่าง ๆ ว่าครบถ้วนสมบูรณเน้น การประเมินเพื่อพัฒนาให้ดียิ่งขึ้น ขั้นที่ 6 นำผลการประเมินมาพัฒนาปรับปรุง/สรุปผลการดำเนินงาน 1) นำผลการประเมินไปใช้ในการปรับปรุงส่วนที่เป็นจุดอ่อนและพัฒนาในส่วนที่ดีเป็นที่ ยอมรับให้ก้าวหน้ายิ่งขึ้นเพื่อให้มีความมั่นคงเข้มแข็งตลอดไป 2) นำข้อมูลจากการเสนอความคิดเห็นในการประชุมมาวิเคราะห์จุดเด่นจุดด้อยและ ร่วมกันหาแนวทางในการปรับปรุงต่อไป 3) สรุปผลการดำเนินงานและหาแนวทางในการแก้ไขปัญหาอุปสรรคปรับปรุงจุดด้อย และข้อบกพร่องต่างๆเพื่อปรับวิธีการขั้นตอนการดำเนินงานให้มีประสิทธิภาพและยั่งยืน ผลการดำเนินการ ชุมชนที่ร่วมส่งเสริมการอ่านบ้านหนังสือชุมชน เพื่อสร้างสังคมแห่งการเรียนรู้ เป็นวิธีการหนึ่งที่ สามารถให้แก้ไขปัญหาที่นักศึกษา กศน. เด็ก และประชาชนทั่วไปไม่ชอบอ่านหนังสือ จึงเป็นโครงการที่ทำให้ กลุ่มเป้าหมายมีนิสัยรักการอ่านที่ ซึ่ง ครู กศน.ตำบล ต้องมีความรู้ความเข้าใจและตระหนักในการพัฒนาคุณภาพ ของการปฏิบัติงานที่เป็นเลิศ โดยพัฒนาความรู้ ออกแบบกิจกรรมส่งเสริมการอ่านที่มีความหลากหลายและทักษะ การปฏิบัติงานเพิ่มขึ้น ทั้งด้านปริมาณและคุณภาพส่งผลต่อสถานศึกษา ทำให้สถานศึกษาเป็นที่ยอมรับและศรัทธา โดยการขับเคลื่อนกิจกรรมส่งเสริมการอ่าน ซึ่งใช้แหล่งเรียนรู้ บ้านหนังสือชุมชนเป็นแหล่งเรียนรู้ที่สนับสนุนการ จัดการศึกษาของสถานศึกษา ซึ่งบริหารจัดการแบบมีส่วนร่วมของคนในชุมชน ชุมชนที่จัดกิจกรรมส่งเสริมการอ่าน บ้านหนังสือสร้างสังคมแห่งการเรียนรู้บรรลุเป้าหมายได้นั้น เกิดจากการที่สมาชิกในชุมชนผู้นำชุมชน/ผู้นำหมู่บ้าน เล็งเห็นความสำคัญของการส่งเสริมการอ่านของบ้านหนังสือชุมชนที่เป็นแหล่งเรียนรู้ นำสิ่งที่ได้จากการเรียนรู้ไป พัฒนาตนเอง พัฒนางาน พัฒนาหมู่บ้าน ทำให้มีผู้มาใช้บริการหลากหลายกลุ่มอายุ ทั้ง เด็ก เยาวชน ประชาชนใน หมู่บ้าน และหมู่บ้านใกล้เคียง รู้จักการใช้เวลาว่างให้เกิดประโยชน์ จนทำให้ชุมชนมีความภาคภูมิใจศรัทธาต่อ สถานศึกษาและช่วยกันพัฒนาเพิ่มขึ้น

บทเรียนที่ได้รับ 1. การปฏิบัติงานที่เป็นระบบมีแนวปฏิบัติที่ชัดเจนมีการสนับสนุนมีการนิเทศกำกับติดตามอย่างต่อเนื่อง ย่อมส่งผลให้งานบรรลุผลสำเร็จตามเป้าหมาย 2. การน้อมนำหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงมาประยุกต์ใช้ในการดำเนินงานช่วยทำให้ได้มีหลักคิด และแนวทางในการดำเนินงานที่หลากหลายขึ้น เช่น การเลือกใช้เทคโนโลยีที่เหมาะสมพอประมาณกับงบประมาณ เป็นต้น 3. การปรับเปลี่ยนหรือพัฒนาระบบการทำงานนั้นมีการประชุมชี้แจงถึงความสำคัญและผลดีที่จะเกิดจาก การพัฒนางานร่วมกันความจริงจังในการปฏิบัติงานของสถานศึกษาการทำงานเป็นทีมการมีส่วนรับผิดชอบร่วมกัน ในการปฏิบัติงานความร่วมมือร่วมใจการเอาใจใส่เสียสละการอุทิศตนของผู้เกี่ยวข้องส่งผลให้งานประสบผลสำเร็จ ได้ผลงานที่มีคุณภาพ ปัจจัยความสำเร็จ ปัจจัยที่นำไปสู่ความสำเร็จของการดำเนินงานเกิดจากความร่วมมือของบุคลากรฝ่ายต่างๆและปัจจัย เกื้อหนุนดังนี้ 1. ผู้บริหารมีภาวะผู้นำมีวิสัยทัศน์มีความคิดริเริ่มมีการกำหนดนโยบายและแนวปฏิบัติที่ชัดเจนการมีส่วน ร่วมและสนับสนุนการดำเนินงานตลอดจนมีการประชุมนิเทศติดตามงานอย่างสม่ำเสมอ 2. ครูกศน.ตำบลทับหมัน และบุคลากรที่เกี่ยวข้องมีความเข้าใจจุดมุ่งหมายและตระหนักถึงความสำคัญ ของบ้านหนังสือชุมชนมีความร่วมมือร่วมใจมีความเสียสละความมุ่งมั่นเอาใจใส่ 3. การมีส่วนร่วมของชุมชน ทั้งระดับผู้นำชุมชน ผู้นำท้องถิ่น ภูมิปัญญาหมู่บ้าน เห็นความสำคัญของ กิจกรรมส่งเสริมการอ่าน และสร้างนิสัยรักการอ่าน ทั้งเป็นแกนนำหลักในรูปแบบคณะกรรมการแหล่งเรียนรู้ กศน.ตำบล จากการประสานงาน และวางแผนร่วมกับภาคีเครือข่าย เพื่อจัดกิจกรรม รวมทั้งระดมทรัพยากรและ สนับสนุนสื่อหนังสือ ส่งเสริมการอ่านในรูปแบบต่างๆ ดำเนินการรับสมัครอาสาสมัคร กศน เพื่อเป็นตัวแทนในการ ประสานงาน เผยแพร่ข้อมูลและขับเคลื่อนการศึกษาสู่ชุมชนให้เกิดการเรียนรู้อย่างต่อเนื่องในชุมชน 4. ผู้ใหญ่บ้าน ครู กศน. ใช้กลยุทธ์ดำเนินงานลุยถึงที่ ทำให้ชุมชนยอมรับและเป็นที่รู้จักอย่างกว้างขวางทั้ง ในชุมชนและชุมชนใกล้เคียง 5. มีบรรยากาศที่เอื้อต่อการเรียนรู้ ไม่เฉพาะแต่จากสื่อที่มีในบ้านหนังสือชุมชนเท่านั้น ยังเป็นแหล่ง เรียนรู้เกี่ยวกับอาชีพ และเป็นต้นแบบความเป็นอยู่อย่างพอเพียง 6.อาสาสมัครมีความกระตือรือร้น เอาใจใส่ จัดบรรยากาศในการส่งเสริมการอ่านได้ดี มีหนังสือที่ หลากหลาย จนทำให้ชุมชนเห็นความสำคัญและให้ความร่วมมือ 5. มีการบริหารจัดการที่ดี เช่น ในเรื่องการรับหนังสือ การจัดหาอุปกรณ์สื่อ ชั้น/ตู้หนังสือ มีการบริจาค หนังสือให้กับบ้านหนังสือชุมชน การเผยแพร่/การได้รับการยอมรับ และรางวัลที่ได้รับ - ปี 256๖ ได้รับรางวัลที่ 1 สาขา หน่วยงาน/สถานศึกษา ประเภทบ้านหนังสือชุมชนดีเด่น ระดับ จังหวัด จาก สำนักงาน กศน.จังหวัดพิจิตร

ภาคผนวก

หลักฐานประกอบบ้านหนังสือชุมชนต้นแบบส่งเสริมการอ่าน เจ้าของบ้านหนังสือชุมชน บ้านทับหมัน หมู่ที่ ๑ ตำบลทับหมัน อำเภอตะพานหิน จังหวัดพิจิตร นายประวิตร พุ่มไพจิตร เกียรติบัตร

ชุมชน มีความสนใจกิจกรรมส่งเสริมการอ่าน การเรียนรู้สิ่งใหม่ๆ มีความพร้อม เพื่อที่จะส่งเสริม กิจกรรมความรู้ต่างๆ ในชุมชนให้มีการพัฒนาต่อไป บ้านหนังสือชุมชนบ้านทับหมัน หมู่ที่ ๑ ตำบลทับหมัน อำเภอตะพานหิน จังหวัดพิจิตร เป็นที่ทำการผู้ใหญ่บ้านเป็นจุดศูนย์กลางของหมู่บ้านที่มีผู้คนพบปะพูดคุยกัน ระหว่างคนในชุมชน ซึ่งเป็นสถานที่ที่คนในชุมชนยอมรับและมีความเห็นชอบร่วมกัน ➢ มีบรรยากาศที่เอื้อต่อการอ่านและการเรียนรู้ ➢ มีความสะอาดและร่มรื่น ➢ มีแสงสว่างที่เพียงพอ ➢ สะดวกต่อการใช้บริการและเข้าใช้ได้ง่าย ➢ มีโต๊ะ/เก้าอี้ สำหรับนั่งอ่าน ➢ มีหนังสือบริการ ➢ มีชั้นวางหนังสือ ➢ มีป้ายชื่อชัดเจน ➢ มีป้ายนิเทศ

ภาพกิจกรรม ❖ มีผู้ดูแลและให้บริการ กศน.ตำบลทับหมัน ได้จัดทำกิจกรรมพัฒนาคุณภาพชีวิตโดยให้นักศึกษาทำโครงการส่งเสริมการ เรียนรู้ในบ้านหนังสือชุมชน โดยให้นักศึกษาหมุนเวียนกับมาพัฒนาบ้านหนังสือรวมทั้งนำสื่อใหม่ๆมาแนะนำให้ ประชาชนพร้อมทั้งให้ความรู้แก่ประชาชนผู้มาใช้บริการ

ภาพกิจกรรม ❖ มีระบบการให้บริการที่ดี มีการจัดบริการหนังสือที่ต้องการและแนะนำการอ่านในหัวข้อต่างๆให้กับนักศึกษาและประชาชนที่สนใจ ในการรักการอ่านหนังสือ

ภาพกิจกรรม ❖ หมุนเวียนสื่อ/เอกสารจากแหล่งอื่น เป็นสื่อที่ตรงกับความต้องการและเหมาะสมกับคนในชุมชนเป็นหลัก มีความหลากหลาย เช่น หนังสือพิมพ์รายวัน นิตยสาร วารสาร หนังสือสำหรับเด็ก ผู้สูงอายุ หนังสือเกี่ยวกับการประกอบอาชีพ ฯลฯ นอกจากนี้จัดให้มีสื่อที่คนในชุมชนควรรู้ เช่น หนังสือกฎหมายสำหรับประชาชน หนังสือเกี่ยวกับสุขภาพอนามัย เป็นต้น ตลอดจนการจัดให้มีเทคโนโลยีสมัยใหม่ในการสืบค้นข้อมูลความรู้ข่าวสาร

ภาพกิจกรรม ❖ มีการนิเทศจากบรรณารักษ์ชำนาญการพิเศษ มีการนิเทศตรวจเยี่ยมจากบรรณารักษ์ชำนาญการพิเศษจาก กศน.อำเภอตะพานหิน

❖ ประชาสัมพันธ์เชิญชวนใช้บริการ ประชาสัมพันธ์เชิญชวนให้เข้ามาเป็นสมาชิกบ้านหนังหนังสือผ่านเพจบ้านหนังสือชุมชนโดยคิว อาร์โค้ด คิวอาร์โค้ดบ้านหนังสือชุมชนตำบลทับหมัน