ปริศนาคำทายในท้องถิ่น

ปริศนาคำทายในท้องถิ่น ของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ ๖ โรงเรียนบ้านนา นางสาวปณัฐชา อินทร์ชัย โรงเรียนบ้านนา สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษานครศรีธรรมราช เขต ๓ สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน

ก คำนำ โครงงานภาษาไทย เรื่อง ศึกษาปริศนาคำทำนายในท้องถิ่นนี้ จัดทำขึ้นเพื่อรวบรวมปริศนาคำทาย ในท้องถิ่น ที่มาจากภูมิปัญญาของชาวบ้าน ซึ่งนับวันจะหมดไป เพราะขาดการเผยแพร่และสืบต่อกันมา คณะผู้จัดทำรวบรวมไว้เพื่อที่จะได้เผยแพร่แก่ผู้ที่สนใจ การศึกษาปริศนาคำนายในท้องถิ่นนี้ได้ศึกษาจาก คนแก่ๆในหมู่บ้านโดยตรง โดยการออกสัมภาษณ์นอกเวลาเรียนแล้วจดบันทึกไว้ ซึ่งในปริศนาคำทำนายที่ ได้นั้นมีทั้งภาษาถิ่น คำผวน คำคล้องจอง คำศัพท์แปลก ๆ และมีการใช้ภาษาสองแง่สองง่าม ปริศนาคำ ทายที่ได้ศึกษามีคุณค่ามาก สามารถรวบรวมได้ ๓๗ ปริศนาคำทาย และแยกเป็นหมวดได้ ๘ หมวด เพื่อให้ นักเรียนรุ่นหลังได้ศึกษาสืบไป นางสาวปณัฐชา อินทร์ชัย ผู้จัดทำ

ข สารบัญ บทที่ ๑ บทนำ.....................................................................................................................................1 ๑.๑ ที่มาและความสำคัญของโครงงาน..................................................................................................1 ๑.๒ วัตถุประสงค์ในการศึกษา...............................................................................................................1 ๑.๓ ขอบเขตของการศึกษา...................................................................................................................1 ๑.๔. สมมุติฐานในการศึกษา..................................................................................................................2 ๑.๕ ผลที่คาดว่าจะได้รับ........................................................................................................................2 บทที่ ๒ เอกสารที่เกี่ยวข้อง..................................................................................................................3 ๒.๑ ประเภทของปริศนาคำทายทั่วไปได้จัดหมวดหมู่ไว้ดังนี้..................................................................3 ๒.๒ ปริศนาคำทายในท้องถิ่น ................................................................................................................4 บทที่ ๓ วิธีดำเนินการศึกษา.................................................................................................................5 ๓.๑ เครื่องมือที่ใช้.................................................................................................................................5 ๓.๒ แหล่งศึกษาค้นคว้า.........................................................................................................................5 ๓.๓ วิธีการศึกษา...................................................................................................................................5 บทที่ ๔ ผลการศึกษา...........................................................................................................................6 บทที่ ๕ สรุปผลการศึกษา..................................................................................................................20 ๕.๑ ประโยชน์ที่ได้รับจากการทำโครงงาน...........................................................................................20 ๕.๒ การนำผลการศึกษาไปใช้..............................................................................................................21 ๕.๓ ข้อเสนอแนะ................................................................................................................................21 บรรณานุกรม.....................................................................................................................................22

1 บทที่ ๑ บทนำ ๑.๑ ที่มาและความสำคัญของโครงงาน จากการเรียนภาษาไทยจะมีการนำปริศนาคำทาย มาทายกันอยู่เสมอ โดยมากนำมาจาก หนังสือ ซึ่งเป็นคำถามที่คล้ายๆกัน ทำให้ไม่ชวนติดตามเมื่อได้ฟังปริศนาคำทายจากคนแก่ๆในหมู่บ้าน รู้สึก สนุกสนานน่าสนใจ เพราะมีทั้งภาษาถิ่นที่คนรุ่นใหม่ไม่รู้ความหมาย มีคำคล้องจอง ซึ่งบางปริศนาจะสร้าง คำใหม่ขึ้นใช้เพื่อให้มีสัมผัสคล้องจอง มีคำผวนชวนให้คิด บางปริศนาก็ใช้ภาษาสองแง่สองง่ามทำให้การทาย มีความสนุกสนาน คำตอบของปริศนาคำทายส่วนมากเป็นสิ่งใกล้ตัวและเกี่ยวข้องกับชีวิตประจำวัน สามารถ คิดหาคำตอบได้ง่าย ปริศนาคำทายในท้องถิ่นเป็นความคิดของคนในท้องถิ่น แสดงให้เห็นถึงภูมิปัญญาในการ ใช้ภาษาของชาวบ้าน ถือเป็นวัฒนธรรมทางภาษาของท้องถิ่นสมาชิกในกลุ่มเห็นว่าปริศนาคำทายในท้องถิ่น นี้น่าศึกษาและรวบรวมไว้เผยแพร่ให้ผู้อื่นได้รู้จักและศึกษา เพื่อเป็นการอนุรักษ์มรดกทางภาษาของท้องถิ่น จึงได้จัดทำโครงงานนี้ขึ้น ๑.๒ วัตถุประสงค์ในการศึกษา ๑. เพื่อรวบรวมปริศนาคำทายในท้องถิ่น ๒. เพื่อนำปริศนาคำทายมาทายกันในเวลาว่าง ๓. เพื่อจัดทำเอกสารเผยแพร่ในโรงเรียนและผู้ที่สนใจ ๔.. เพื่ออนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรมของท้องถิ่น ๑.๓ ขอบเขตของการศึกษา เนื้อหา ศึกษาและรวบรวมปริศนาคำทายในเขตหมู่บ้านปากด่าน บ้านดอนคาและบ้านดอนเมา ซึ่งอยู่ในตำบลสะพลี อำเภอปะทิว จังหวัดชุมพร แหล่งศึกษา ศึกษาจากผู้รู้ในหมู่บ้าน โดยการสัมภาษณ์และจดบันทึกรวบรวมไว้ ระยะเวลา ใช้เวลาในการศึกษาระหว่างวันที่ ๑ - ๑๔ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๔๔ เป็นเวลา ๒ สัปดาห์

2 ๑.๔. สมมุติฐานในการศึกษา ปริศนาคำทายในท้องถิ่นเป็นภูมิปัญญาชาวบ้านและเป็นมรดกทางวัฒนธรรมของท้องถิ่นที่มีค่าและ น่าศึกษาและควรเผยแพร่เพื่อเป็นการอนุรักษ์ไว้ให้อยู่คู่ท้องถิ่นตลอดไป ๑.๕ ผลที่คาดว่าจะได้รับ ๑. ได้ปริศนาคำทายในท้องถิ่นไว้ทายในเวลาว่างและเผยแพร่ให้แก่ผู้ ที่สนใจได้ศึกษา ๒. ปริศนาคำทายในท้องถิ่นเป็นที่รู้จักของเพื่อนๆ น้องๆและบุคคล ที่สนใจไม่สูญหายไปจาก ท้องถิ่น

3 บทที่ ๒ เอกสารที่เกี่ยวข้อง ปริศนาคำทายคือ ปัญหาหรือคำถามซึ่งผู้ถามอาจจะถามตรงๆ หรือถามทางอ้อมก็ตาม คำถาม อาจจะใช้ถ้อยคำธรรมดาเป็นภาษาร้อยแก้ว หรือจะมีสัมผัสแบบภาษาร้อยกรองก็ได้ภาษาที่ใช้นั้นเป็นภาษา สั้น ๆ ง่าย ๆ กระชับความแต่ยากแก่การตีความในตัวปริศนาอยู่บ้าง ส่วนคำไข มักจะเป็นสิ่งที่พบเห็นใน ชีวิตประจำวันในสมัยนั้นๆ และในบางคำถามนั้นมักจะมีเค้าหรือแนวทางสำหรับคำตอบ ซึ่งผู้ตอบจะต้องใช้ การสังเกตความคิดและไหวพริบในการคิดหาคำตอบในสมัยก่อนนิยมเล่นกันทั้งเด็กและผู้ใหญ่ มักจะเล่นกัน ในยามว่างจากการงาน เช่นตอนหัวค่ำหลังจากรับประทานอาหารเย็นแล้ว บรรดาสมาชิกในครอบครัวหรือ อาจจะมีเพื่อนบ้านใกล้เคียงมาร่วมด้วยก็ได้จะนั่งล้อมวงกันหรือนั่งตามสบาย ผู้ทายจะผลัดกันแล้วแต่ว่า ใครจะคิดปัญหาได้ถ้ามีผู้ตอบถูก ผู้ตอบคนนั้นก็มีสิทธิ์ลงโทษผู้ทาย เช่น ให้ดื่มน้ำ ให้เขกหัว เป็นต้น แต่ถ้า ตอบไม่ได้ผู้ทายก็มีสิทธิ์จะลงโทษผู้ตอบทั้งหมดเช่นกัน เมื่อผู้ตอบปฏิบัติตามแล้วผู้ทายก็จะเฉลยปัญหาของ ตน แล้วก็จะทายปัญหาใหม่ต่อไป การเล่นทายปริศนานอกจากจะทำให้ผู้เล่นได้รับความสนุกสนาน เพลิดเพลินแล้ว ยังช่วยฝึกให้มีนิสัยช่างสังเกต ช่างคิดและได้รับความรู้ต่างๆ เป็นผลพลอยได้เช่นความรู้ เกี่ยวกับสำนวนภาษาสังคมวิทยาและธรรมชาติวิทยา เป็นต้น ๒.๑ ประเภทของปริศนาคำทายทั่วไปได้จัดหมวดหมู่ไว้ดังนี้ ๑. ปริศนาที่เปรียบกับสิ่งมีชีวิตแต่ไม่ทราบแน่ชัดว่าเป็นคนหรือสัตว์เช่น อะไรเอ่ย มีปากไม่มีฟัน กินข้าวทุกวันได้มากกว่าคนอื่น (หม้อข้าว) ๒. ปริศนาที่เปรียบกับสัตว์ตัวเดียว เช่น อะไรเอ่ย ตัวอยู่นา ตาอยู่บ้าน(ตาปู) ๓. ปริศนาที่เปรียบกับสัตว์หลายตัว เช่น อะไรเอ่ย จะว่านกก็ไม่ใช่นก จะว่ากาก็ไม่ใช่กา บินมาใต้ เขา (หูวัว หูควาย) ๔. ปริศนาเปรียบเทียบบุคคลคนเดียว เช่น อะไรเอ่ยตาแก่หัวโล้น กระโจนน้ำแต่ดึก (ขันตักน้ำ) ๕. ปริศนาที่เปรียบเทียบกับบุคคลหลายคน เช่น อะไรเอ่ย พระหน่อนอนกลาง พระนางนอนริม พระหน่อลุกขึ้นทิ่ม พระนางยิ้มแฉ่ง (ไม้ขีดไฟ) ๖. ปริศนาที่เปรียบกับพืช เช่น อะไรเอ่ย ต้นเท่าครก ใบปรกดิน (ตะไคร้) ๗. ปริศนาที่เปรียบกับสิ่งไม่มีชีวิต เช่น อะไรเอ่ย เวลาใช้เอาทิ้ง เวลาไม่ใช้เก็บไว้บนหัว (สมอเรือ) ๘. ปริศนาที่ให้รายละเอียดเกี่ยวกับการเปรียบเทียบ เช่น อะไรเอ่ย ขาวเหมือนนกยาง มีแต่รังไม่มี ไข่ (งอบ) ๙. ปริศนาที่ให้รายละเอียดเกี่ยวกับรูป และอาการ เช่น อะไรเอ่ย ตูดเป็นขน ก้นเป็นเหลี่ยม (กระเทียม กระบุง) ๑๐. ปริศนาที่ให้รายละเอียดเกี่ยวกับสี เช่น อะไรเอ่ย ชักออกมาดำ ตำเข้าไปแดง (ไม้ขีดไฟ)

4 ๑๑. ปริศนาที่ให้รายละเอียดเกี่ยวกับการกระทำ เช่น อะไรเอ่ย เช้ามา เย็นกลับ (พระ อาทิตย์) ๑๒. ปริศนาเกี่ยวกับภาษา เช่น อะไรเอ่ย ตัดหัว ตัดหาง เหลือกลางวาเดียว (ควาย หรือกวาง) ๒.๒ ปริศนาคำทายในท้องถิ่น หมายถึง ปริศนาคำทายที่คนในท้องถิ่นคิดขึ้นมาเพื่อใช้ทายกันเฉพาะคนในท้องถิ่น โดยใช้ภาษาถิ่น ของตนเป็นหลัก ทำให้คนต่างถิ่นเข้าใจยาก แต่มีคำสัมผัสคล้องจองเหมือนปริศนาคำทายทั่วไปส่วนคำตอบ ก็เป็นของใกล้ตัวและมีใช้ในท้องถิ่น

5 บทที่ ๓ วิธีดำเนินการศึกษา ๓.๑ เครื่องมือที่ใช้ - แบบบันทึก - ดินสอ ปากกา - กล้องถ่ายรูป ๓.๒ แหล่งศึกษาค้นคว้า - สัมภาษณ์ผู้รู้ในหมู่บ้านปากด่าน บ้านดอนเมาและบ้านดอนคา - พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน - พจนานุกรมภาษาถิ่น ๓.๓ วิธีการศึกษา ขั้นที่ ๑ ขั้นศึกษา - เสนอโครงสร้างของโครงงานต่อครูและขอคำปรึกษา - ประชุมสมาชิกในกลุ่มแบ่งเขตศึกษาค้นคว้า - จดบันทึกความรู้เดิม - สำรวจผู้รู้ในชุมชน ในครอบครัวและเพื่อนๆ - รวบรวมปริศนาคำทายแต่ละเขต พร้อมคำตอบ - แยกหมวดปริศนาคำทาย - จัดทำผลงานเป็นรูปเล่ม นำเสนอต่ออาจารย์ที่ปรึกษา เพื่อแก้ไขปรับปรุงส่วนที่บกพร่อง ขั้นที่ ๒ ขั้นนำเสนอผลงาน - แนะนำและชี้แจงการจัดทำโครงงาน หน้าชั้นเรียน - เสนอผลงาน - แนะนำนักเรียนศึกษาค้นคว้าเพิ่มเติม - จัดทำเอกสารเผยแพร่ผลงาน - จัดนิทรรศการในชั้นเรียน

6 บทที่ ๔ ผลการศึกษา จากการศึกษาปริศนาคำทายในท้องถิ่นตำบลสะพลี เขตบ้านปากด่าน บ้านดอนเมาและบ้านดอน คานั้นสามารถรวบรวมปริศนาคำทายได้ ๑๐๐ คำทาย และแยกออกเป็นหมวดๆได้ทั้งหมด ๘ หมวด ดังนี้ ๑. ปริศนาคำทายหมวดสัตว์ ๒. ปริศนาคำทายหมวดพืช ๓. ปริศนาคำทายหมวดของใช้ในชีวิตประจำวัน ๔. ปริศนาคำทายหมวดอวัยวะ ๕. ปริศนาคำทายหมวดการทำมาหากิน ๖. ปริศนาคำทายหมวดคำผวน ๗. ปริศนาคำทายหมวดการใช้ภาษาสองแง่สองง่าม ๘. ปริศนาคำทายหมวดทั่วไป

7 ปริศนาคำทายหมวดสัตว์ ๑. อะไรเอ่ย สี่ตีนผาดโผน สองโคนหกยอด คำคล้องจอง โผน – โคน ความหมาย เป็นสัตว์สี่เท่า มีเขาสองเขาแต่ปลายเขา มีหกยอด คำตอบ กวาง ๒. อะไรเอ่ย ฤๅษีอยู่ในถ้ำ นอนคว่ำทงหัวเขา คำคล้องจอง ถ้ำ – คว่ำ ความหมาย ทงหัวเข่า ( ภาษาถิ่น ) หมายถึง งอเขาแล้วยกขึ้น ถ้ำ หมายถึง รู คำตอบ จิ้งหรีด ๓. อะไรเอ่ย ไอ้ขนยนไอ้แขวน น้ำออก คำคล้องจอง ขน – ยน ความหมาย ไอ้ขน หมายถึง สัตว์ที่มีขน ยน เป็นภาษาถิ่น หมายถึงกระแทกเข้าไปแรงๆ ไอ้แขวน หมายถึง ผลมะพร้าวที่ติดอยู่กับทะลายบนต้น คำตอบ กระรอกเจาะมะพร้าว ๔. อะไรเอ่ย แบกขวานขึ้นหมาก แบกขวากขึ้นเขา นกเภาตีอู่ ตีนทู่ลงน้ำ คำคล้องจอง หมาก- ขวาก เขา – เภา อู่ – ทู่ ความหมาย แบกขวานขึ้นหมาก หมายถึง เอาขวานขึ้นบนต้นไม้ คือนกหัวขวาน

8 แบกขวาก หมายถึง มีหนาม แหลม คือ เม่น นกเภาตีอู่ หมายถึง การหมุนส่ายตะแกรงช้อนกุ้ง ในน้ำให้น้ำวนเพื่อให้กุ้งเข้าอยู่ใน ตะแกรง คือ ตะแกรงช้อนกุ้ง ตีนทู่ลงน้ำ หมายถึง สัตว์ที่มีเท้าทู่ ๆ ชอบเล่นน้ำ คือ ช้าง คำตอบ นกหัวขวาน เม่น ตะแกรงช้อนกุ้ง และช้าง ๕. อะไรเอ่ย ตะโจหุ้มมังสัง โลมายังทั่วกายี บัพโตโงหากัน สองเนตรนั้นอยู่ใต้คีรีทันตะบนไม่มี แลให้ ดีข้างล่างยัง คำคล้องจอง สัง – ยัง โต – โง กัน – นั้น รี – มี – ดี ความหมาย ตะโจหุ้มมังสา หมายถึง หนังหุ้มเนื้อ โลมายังทั่วกายี หมายถึง มีขนอยู่ทั่ว บัพโตโงหากัน หมายถึง เขาโง้งเข้าหากัน (โง เป็นภาษาถิ่น) สองเนตรนั้นอยู่ใต้คีรี หมายถึง มีสองตาใต้เขา ทันตะบนไม่มี หมายถึง ไม่มีฟันบน และให้ดีข้างล่างยัง แล เป็นภาษาถิ่น หมายถึง ดู แปลว่า ฟันล่างยังมี คำตอบ ควาย

9 ปริศนาคำทายหมวดพืช ๑.อะไรเอ่ย ไอ้แดงไปเที่ยว ไอ้เขียวอยู่บ้าน คำคล้องจอง เที่ยว–เขียว ความหมาย ไอ้แดงไปเที่ยว หมายถึง ที่เป็นสีแดงเขาเก็บไปกิน ไอ้เขียวอยู่บ้าน หมายถึง สีเขียวอยู่กับต้น คำตอบ พริก ๒.อะไรเอ่ย ถอดพลกแดงแจ๋ มองแลรูว่ง คำคล้องจอง แจ๋–แล ความหมาย ถอดพลก หมายถึง ดึงออกอย่างรวดเร็ว ( พลกเป็นภาษาถิ่น ) แดงแจ๋ หมายถึง แดงมาก (แจ๋เป็นภาษาถิ่น ) มองแล หมายถึง เห็น ( แล เป็นภาษาถิ่น ) รูว่ง หมายถึง รูกลวง ( ว่ง เป็นภาษาถิ่น ) คำตอบ มะขาม ( ฝักมะขามแห้ง เมื่อดึงเนื้อสีแดงออกเหลือแต่เปลือกจะเป็นรูโหว่กลวง) ๓. อะไรเอ่ย เล็ก ๆ นุ่งผ้า พอใหญ่ขึ้นมาแก้ผ้าโพกหัว คำคล้องจอง ผ้า – มา – ผ้า ความหมาย พอใหญ่ขึ้นมา ( ภาษาถิ่น ) หมายถึง เมื่อโตขึ้น คำตอบ มะเขือ ๔. อะไรเอ่ย สุกไม่หอมงอมไม่หล่น เหลืองคาต้น คนกินได้ คำคล้องจอง หอม – งอม หล่น – ต้น คำตอบ ข้าว ๕. อะไรเอ่ย นกคูดตูดตัน ผลัดขนทุกวัน คำคล้องจอง คูด – ตูด ตัน – วัน ความหมาย

10 นกคูด ( ภาษาถิ่น ) หมายถึง นกกะปูด ตูดตัน หมายถึง ก้นไม่มีรู คำตอบ หัวปลี ( เมื่ออยู่บนต้นจะสลัดเปลือกทิ้งวันละเปลือก )

11 ปริศนาคำทายหมวดของใช้ในชีวิตประจำวัน ๑. อะไรเอ่ย ไอ้สูงจูงไอ้วัลย์ รบกันในห้วย ขี้เมาเข้าช่วย เลือดย้อยหลามไหล คำคล้องจอง สูง –จูง วัลย์ –กัน ห้วย – ช่วย ความหมาย ไอ้สูง หมายถึงพืชที่อยู่สูง ไอ้วัลย์ หมายถึงพืชที่เป็นเถา ในห้วย หมายถึงปาก ขี้เมา หมายถึงสิ่งที่เสพแล้วเมา เลือดย้อยหลามไหล หมายถึง มีของเหลวสีแดงไหลออกมา คำตอบ คนกินหมาก ๒. อะไรเอ่ย กะริดติ๊ดตี มีขนลุกขี้สองเส้น คำคล้องจอง ริด – ติ๊ด ตี่ – ขี้ ความหมาย กะริดติ๊ดตี่ หมายถึง เสียงของจักร ลุกขี้ ( ภาษาถิ่น ) หมายถึง ก้น คำตอบ จักรเย็บผ้า ๓. อะไรเอ่ย กดหัวพุงป้ง ความหมาย พุงป้ง ( ภาษาถิ่น ) หมายถึง ท้องป่อง คำตอบ สาแหรก ๔. อะไรเอ่ย ผูกคอเพื่อนแล้ว ตีหัวเพื่อนเล่า คำคล้องจอง ไม่มี ความหมาย ตีหัวเพื่อนเล่า ( ภาษาถิ่น ) หมายถึง ตีหัวเพื่อนอีก คำตอบ หลักล่ามควาย

12 ๕. อะไรเอ่ย สีซุ้มสี่เสา สีซุ้มนกเขา สีเสานางนอน คำคล้องจอง เสา – เขา – เสา ความหมาย ใช้เสาสี่ต้นสำหรับผูกเพื่อใช้ในการนอน คำตอบ มุ้ง

13 ปริศนาคำทายหมวดอวัยวะ ๑. อะไรเอ่ย เห็ดกระด้างขึ้นข้างเขาเขียว หวายกอเดียว ตัดลัด ตัดลัด คำคล้องจอง ด้าง – ข้าง เขียว – เดียว ความหมาย เห็ดกระด้าง หมายถึง อวัยวะที่คล้ายเห็ดแต่ค่อนข้างแข็ง เขาเขียว หมายถึง อวัยวะที่ใหญ่ หวายกอเดียว หมายถึง อวัยวะที่รวมกันเป็นกลุ่ม ตัดลัด ตัดลัด หมายถึง ตัดแล้วขึ้นอีก คำตอบ หู ศีรษะ ผม ๒. อะไรเอ่ย หนองน้อยหนองแหน ก้มลงแลปากเบี้ยวถึงหู คำคล้องจอง แหน – แล ความหมาย หนองน้อยหนองแหน ( หนองแหนเป็นคำเสริมบท ไม่มีความหมาย ใช้ให้เกิดคำ สัมผัสคล้องจอง ) หมายถึง แอ่งน้อยๆ ก้มลงแลปากเบี้ยวถึงหู หมายถึง เมื่อก้มดูปากจะเบี้ยว คำตอบ รักแร้ ๓. อะไรเอ่ย หีบน้อยใส่แจเหล็ก ผ้าผืนเล็กตากไม่แห้ง คำคล้องจอง เหล็ก - เล็ก ความหมาย ใส่แจ ( ภาษาถิ่น) หมายถึง ใส่กุญแจ คำตอบ ลิ้น

14 ปริศนาคำทายหมวดการทำมาหากิน ๑. อะไรเอ่ย ข้างใต้รนข้างบนกด พอถึงกำหนดเอามือคลำแล คำคล้องจอง รน – บน กด – หนด ความหมาย รน หมายถึง ดิ้น คลำแล ( ภาษาถิ่น) หมายถึง คลำดู คำตอบ คนสุ่มปลา ๒. อะไรเอ่ย สามอกหกหู มองดูชายคลอง คำคล้องจอง อก – หก หู – ดู ความหมาย สามอก หมายถึง คนสองคนกับอกเลื่อยหนึ่งปื้น คลอง ในที่นี้หมายถึง คลองเลื่อย คำตอบ คนเลื่อยไม้ ๓. อะไรเอ่ย สองตีนยืนยัน กรันธรณี หางยาวรีอยู่หว่างขาคน คำคล้องจอง ยัน – กรัน ความหมาย สองตีนยืนยัน หมายถึง คนหนึ่งมีสองเท้ากำลังยืน กรันธรณี หมายถึง ยันพื้นดินไว้ หว่างขา ( ภาษาถิ่น) หมายถึง ระหว่างขา คำตอบ คนยกยอ ๔. อะไรเอ่ย สับปะร่อง สับปะแร่ง สับปะแกว่งหารู สับปะรุ้น ตุ้นตู๋ สับปะรั้ง ถึงโคน คำคล้องจอง แร่ง – แกว่ง รู – ตู๋ รุ้น – ตุ้น ความหมาย สับปะ ในที่นี้ไม่มีความหมาย ต้องการให้คำทายมีภาษา ที่สนุกสนาน ร่องแร่ง (ภาษาถิ่น) หมายถึง หิ้วร่องแร่ง แกว่างหารู หมายถึง มองหารูกระบอกไม้ไผ่

15 รุ้นตุ้นตู๋ (ภาษาถิ่น) หมายถึง สั้น ในที่นี้ หมายถึง ตัดจั่นมะพร้าวให้สั้น รั้งถึงโคน หมายถึง ลงจากปลายต้นมาถึงโคน คำตอบ คนตัดตาล ๕. อะไรเอ่ย สีขายืนหยัด ทำท่าหนอย ๆ ทำท่าเหมือนจะต่อย ขี้ย้อยติดขา คำคล้องจอง หนอย – ต่อย – ย้อย ความหมาย สีขายืนหยัด หมายถึง สองคนยืนอยู่กับที่ หนอย ๆ (ภาษาถิ่น) หมายถึง นิดหน่อย ขี้ย้อย หมายถึง ขี้ไหล คำตอบ คนเลื่อยไม้

16 ปริศนาคำทายหมวดการใช้คำผวน ๑. อะไรเอ่ย ฝรั่งทำ จีนขาย ไทยเขียน ความหมาย ข้อความข้างหน้าเป็นการหลอก ส่วนคำตอบอยู่ที่ข้อความหลัง คือ ไทยเขียน คำตอบ เทียนไข ๒. อะไรเอ่ย หนึ่งหนำ สองหนำ เข้าหนำเดียว ความหมายที่ต้องการ คือ เข้าหนำเดียว คำตอบ ข้าวเหนียวดำ ๓. อะไรเอ่ย ปี่แจ้ง ข้าวแหนงเดียว คำตอบ แป้งจี่ ข้าวเหนียวแดง ๔. อะไรเอ่ย หัวโม่ง คันคน คำตอบ หัวมดคันโค่ง โค่ง (ภาษาถิ่น) หมายถึง ใหญ่ มดคันโค่ง หมายถึง มดตัวใหญ่ ๆ

17 ปริศนาคำทายหมวดการใช้ภาษาสองง่ามสองง่าม ๑. อะไรเอ่ย รูปร่างเหมือนใบพลู มีขนรุมรู่ มีรูตรงกลาง คำคล้องจอง พลู – รู่ – รู ความหมาย รุมรู่ (ภาษาถิ่น ) หมายถึง รุงรัง คำตอบ ใบหูควาย ๒. อะไรเอ่ย ปั่นให้แข็ง แยงเข้าหว่างขา คำคล้องจอง แข็ง – แยง ความหมาย แยง (ภาษาถิ่น) หมายถึง แหย่ หว่างขา (ภาษาถิ่น) หมายถึง ระหว่างขา คำตอบ นุ่งโจงกระเบน ๓. อะไรเอ่ย ฉีกขาเถิดน้อง พี่จะใสให้น้ำไหลทางหว่างขา คำคล้องจอง ใส – ไหล ความหมาย หว่างขา (ภาษาถิ่น) หมายถึง ระหว่างขา คำตอบ กรรไกรหนีบอ้อย ๔. อะไรเอ่ย ผู้หญิงอยู่ใต้ ผู้ชายอยู่บน ชายหญิงสองคน ทำไรกัน คำคล้องจอง ใต้ – ชาย บน – คน คำภาษาถิ่น ทำไร หมายถึง ทำอะไร คำตอบ ผู้หญิงส่งจากให้ผู้ชายมุงหลังคา ๕. อะไรเอ่ย หัวแดงเหมือนหมากสุก ไม่ลุกไม่เข้า

18 คำคล้องจอง สุก – ลุก ความหมาย ไม่ลุก ในที่นี้ หมายถึง ไม่ยกให้ขึ้น คำภาษาถิ่น ไม่มี คำตอบ หัวประแจรถไฟ

19 ปริศนาคำทายหมวดทั่วไป ๑. อะไรเอ่ย สาวน้อยอยู่ในวัง ไม่สั่งไม่ออก คำคล้องจอง วัง – สั่ง คำภาษาถิ่น ไม่มี คำตอบ น้ำมูก ๒. อะไรเอ่ย ปลดกระเบนกินกัน กุมภัณฑ์ไม่ใช่ยักษ์ คำคล้องจอง กัน – ภัณฑ์ คำภาษาถิ่น ไม่มี ความหมาย กระเบน หมายถึง โจงกระเบน คำตอบ ข้าวต้มใบกระพ้อ ๓. อะไรเอ่ย สี่เหลี่ยมเทียมทิศ ประตูปิด หลังคาเปิด คำคล้องจอง ทิศ – ปิด คำตอบ คอกควาย ๔. อะไรเอ่ย กะลุ่มกะล่ำ เดินยังค่ำ ไม่เห็นรอย คำคล้องจอง ล่ำ – ค่ำ ความหมาย กะลุ่มกะล่ำ ไม่มีความหมาย ต้องการเล่นคำคล้องจอง ยังค่ำ (ภาษาถิ่น) หมายถึง ตลอดเวลา คำตอบ เรือ ๕. อะไรเอ่ย กิ้งกือตัวใหญ่ ไต่บนเหล็ก ตัวมันไม่เล็ก กินคนตั้งพัน คำคล้องจอง ใหญ่ – ไต่ เหล็ก – เล็ก คำภาษาถิ่น ไม่มี คำตอบ รถไฟ

20 บทที่ 5 สรุปผลการศึกษา ๕.๑ ประโยชน์ที่ได้รับจากการทำโครงงาน - ได้ปริศนาคำทายในท้องถิ่น โดยการรวบรวมไว้ศึกษาเอง และให้ผู้อื่นได้ศึกษา ได้ทั้งหมด ๘ หมวด มี ๑. ปริศนาคำทายหมวดสัตว์ ๕ คำทาย ๒. ปริศนาคำทายหมวดพืช ๕ คำทาย ๓. ปริศนาคำทายหมวดของใช้ในชีวิตประจำวัน ๕ คำทาย ๔. ปริศนาคำทายหมวดอวัยวะ ๓ คำทาย ๕. ปริศนาคำทายหมวดการทำมาหากิน ๕ คำทาย ๖. ปริศนาคำทายหมวดการใช้คำผวน ๔ คำทาย ๗. ปริศนาคำทายหมวดการใช้คำสองแง่สองง่าม ๕ คำทาย ๘. ปริศนาคำทายหมวดทั่วไป ๕ คำทาย ได้ปริศนาคำทายทั้งหมด ๓๗ คำทาย - รู้จักคำและความหมายของภาษาถิ่นในปริศนาคำทาย เช่น ว่ง หมายถึงโหว่ นกคูด หมายถึงนกกะปูด ลุกขี้ หมายถึงก้น - ได้เรียนรู้คำคล้องในปริศนาคำทายทำให้เข้าใจคำคล้องจองดียิ่งขึ้น เช่น อะไรเอ่ย มาจากเมืองเทศ มีจุกบนเกศ มีตารอบตัว เทศ คล้องจองกับคำว่า เกศ อะไรเอ่ย ไอ้ขนยนไอ้แขวน น้ำออก ขน คล้องจองกับคำว่า ยน อะไรเอ่ย กะลุ่มกะหลู วิ่งลงรูปิดหางไม่เม็ด หลู คล้องจองกับคำว่า รู

21 - เห็นคุณค่าของปริศนาทำทาย โดยได้รวบรวมปริศนาคำทายที่ได้ศึกษาไว้เป็นรูปเล่มของ เอกสาร และจะหาเพิ่มเติมจากหมู่บ้านอื่น ๆ ที่ใกล้เคียงบันทึกเพิ่มเติม ๕.๒ การนำผลการศึกษาไปใช้ - นำปริศนาคำทายมาทายกับเพื่อน ๆ ในเวลาว่าง ทำให้สนุกสนานและเกิดปัญญา - ใช้ภาษากลางได้ดีขึ้น โดยไม่นำภาษาถิ่นมาใช้ปะปนกับภาษากลาง - เข้าใจคำคล้องจอง สามารถเขียนบทร้อยกรอง และปริศนาคำทายง่าย ๆ ได้ - ได้นำปริศนาคำทายที่ได้จากการศึกษา เผยแพร่แก่เพื่อน ๆ น้อง ๆ และผู้ที่สนใจ โดยการทาย ในเวลาว่างทั้งที่บ้านและที่โรงเรียน จัดทำเอกสารไว้ในห้องเรียนและห้องสมุดโรงเรียน ๕.๓ ข้อเสนอแนะ จากการศึกษาปริศนาคำทายในท้องถิ่น ทำให้เห็นคุณค่าของปริศนาคำทาย ต้องการให้ทุกคนได้ ศึกษาปริศนาคำทายที่ได้รวบรวมไว้ และถ้ามีโอกาสน่าจะศึกษาเพิ่มเติมให้มากกว่านี้ การที่ได้พบปะกับคนแก่ ๆ ในหมู่บ้าน ทำให้รู้จักสิ่งดี ๆ อีกหลายอย่าง เช่น เพลงกล่อมเด็ก ภาษา ถิ่น เพลงบอก เพลงนา ซึ่งสิ่งเหล่านี้เป็นวัฒนธรรมของท้องถิ่น ควรอนุรักษ์ไว้ให้ชนรุ่นหลังได้รู้จัก เพื่อที่จะ ได้รักและหวงแหนไว้ และน่าจะทำโครงงานเรื่องเหล่านี้ในโอกาสต่อไป

22 บรรณานุกรม ประจักษ์ ประภาพิทยากร. (๒๕๒๔). ภาษากับวัฒนธรรม. กรุงเทพมหานคร : อักษรเจริญทัศน์. พรรณี จันทร์ณรงค์. (๒๕๒๐). พจนานุกรมภาษาถิ่นอำเภอปะทิว. เอกสารอัดสำเนาฉบับปรับปรุง. อักษรเจริญทัศน์, สำนักพิมพ์. (๒๕๒๕). พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน. กรุงเทพมหานคร: อักษรเจริญทัศน์.