MODUL LATIHAN TROPIKAL SAINS TINGKATAN 2

9.2.2 – Pengaliran Haba dalam Fenomena Alam

Tenaga haba dari Matahari dipindahkan ke Bumi melalui ______________
Cara ini sahaja dapat _______________________________. Tenaga yang
dipancarkan dari Matahari ___________________________________ lalu
diserap oleh tanah dan air.

** Pembentukan bayu darat dan bayu laut merupakna contoh semula jadi bagi proses (konduksi/perolakan/sinaran)

Bayu Laut
Pada waktu siang, Matahari memanaskan darat lebih
cepat berbanding dengan laut. Udara panas di darat
_________________, menjadi ___________________ dan
________________ kerana lebih ringan. Udara sejuk yang
________________ bergerak dari permukaan laut untuk
____________________________________ di darat dan
menghasilkan bayu laut.

Bayu Darat
Pada waktu malam, darat menjadi sejuk lebih cepat
berbanding dengan laut. Udara di permukaan laut yang
lebih panas __________________________ lalu ________
___________. Udara sejuk yang _________________ dari
darat ___________________________ dan menghasilkan
bayu darat.

9.2.3 – Konduktor Haba dan Penebat Haba

Konduktor haba a) maksud: ___________________________________________________________
Penebat haba b) contoh:___________________________________________________________
a) maksud: ___________________________________________________________
b) contoh:___________________________________________________________

9.2.4 – Keseimbangan Terma

Tenaga haba dipindahkan dari objek yang ____________________ ke objek
yang ____________________. Apabila pemindahan haba antara dua objek
adalah sifar, objek-objek itu dikatakan berada dalam ______________________
___________. Dua objek yang berada dalam keseimbangan terma mempunyai
____________________.

9.3 – Prinsip Pengembangan dan Pengecutan Jirim

Tujuan : Mengkaji haba boleh menyebabkan pepejal, cecair dan gas mengembang dan mengecut

A) PEPEJAL Situasi 1: Apabila hujung batang besi dipanaskan.

Pemerhatian: __________________________________________________

Inferens : _____________________________________________________

Kesimpulan : __________________________________________________

Situasi 2: Apabila hujung batang besi dibiar menyejuk.
Pemerhatian: __________________________________________________
Inferens : _____________________________________________________
Kesimpulan : __________________________________________________

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.

B) CECAIR Situasi 1: Masukkan kelalang kon ke dalam besen air panas.
C) GAS Pemerhatian: __________________________________________________
Inferens : _____________________________________________________
Kesimpulan : __________________________________________________

Situasi 2: Masukkan kelalang kon ke dalam besen yang ada kuib ais.
Pemerhatian: __________________________________________________
Inferens : _____________________________________________________
Kesimpulan : __________________________________________________
Situasi 1: Masukkan kelalang kon ke dalam besen air panas.
Pemerhatian: __________________________________________________
Inferens : _____________________________________________________
Kesimpulan : __________________________________________________

Situasi 2: Gantikan air panas dengan kuib ais.
Pemerhatian: __________________________________________________
Inferens : _____________________________________________________
Kesimpulan : __________________________________________________

9.3.1 – Kegunaan Pengembangan dan Pengecutan Jirim dalam Kehidupan Harian.

a) Merkuri di dalam termometer ialah sejenis konduktor haba
yang boleh _____________________________________.

b) Landasan kereta api mempunyai __________________ di
antara penyambung rel untuk ________________________
__________________________pada cuaca panas. Tanpa
ruang-ruang ini, landasan berisiko untuk ______________
____________________________.

c)

*** Kuprum mengembang dan mengecut lebih cepat berbanding dengan besi.

Apabila litar terdedah kepada haba yang disebabkan oleh ________________, kuprum akan ______________
lebih cepat berbanding dengan besi dan menyebabkan ____________________________________________
____________________. Keadaan ini ___________________________________________ dan
____________________________________.

9.4 – Hubung Kait Jenis Permukaan Objek dengan Penyerapan dan Pembebasan Haba

Keupayaan suatu objek untuk menyerap dan membebaskan haba bergantung pada ___________________________

James (berbaju hitam) dan Jason (berbaju putih) keluar rumah pada cuaca yang
panas. Siapa akan berasa lebih panas.
______________________________________________

Apakah kesimpulan yang boleh dibuat berdasarkan situasi James dan Jason?
_______________________________________________________________________
_______________________________________________________________________

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.

CIKGU OOI YUAN SHENG

BAB 10

Gelombang
Bunyi

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.

BAB 10 – GELOMBANG BUNYI

10.1 – Ciri-ciri Gelombang Bunyi

Persekitaran kita penuh dengan pelbagai bunyi. Bunyi adalah satu bentuk ____________ yang dihasilkan oleh
_____________.

*** Marilah kita tengok beberapa situasi / fenomena untuk mengkaji ciri-ciri gelombang bunyi.

Situasi 1

Bunyikan jam loceng dan dengarkan bunyi yang terhasil. Kemudian,
hidupkan suis pam vakum untuk menyedut keluar udara.

Pemerhatian : ___________________________________________
__________________________________________

Kesimpulan: ____________________________________________
____________________________________________

Situasi 2

Bunyi boleh merambat (menyebar). Jadual di bawah menunjukkan jarak di mana bunyi dirambat (disebar) di

dalam medium yang berbeza pada masa 1 saat.

Jarak (m) bunyi merambat dalam 1 saat *** Dalam masa yang sama, jika satu objek bergerak
pada jarak yang lebih jauh, kita boleh kata objek tersebut

Gas (Udara) 2000 4000 6000 8000 bergerak dengan lebih _____________.
Cecair (Etanol)
Cecair (Lemak) Pemerhatian : __________________________________
______________________________________________
Cecair (Air) ______________________________________________
Pepejal (Aluminium)
Keimpulan : ____________________________________
Pepejal (Keluli) ______________________________________________
Pepejal (Tembaga)

0

Bunyi dipindahkan dengan ___________ melalui pepejal. Apabila zarah-zarah pada

Pepejal satu hujung pepejal bergetar, getaran itu menyebabkan zarah-zarah yang bersebelahan

turut ___________ dengan pantas kerana zarah-zarah pepejal ____________________

Susunan zarah-zarah dalam cecair yang _______________________ menyebabkan

Cecair getaran bunyi dipindah dengan __________________ berbanding dengan pepejal.

Gelombang bunyi merambat melalui gas ________________________ kerana susunan
Gas zarah-zarah gas yang ___________________________________ melambatkan

pemindahan getaran.

Situasi 3

Soalan: Kenapa kita boleh dengan gema suara kita apabila kita menjerit di dalam terowong?

Jawapan : ___________________________________________________________________
___________________________________________________________________

Soalan: Kenapa dinding pawagam perlu ditampal dengan kain yang lembut dan kasar?

Jawapan : ___________________________________________________________________
___________________________________________________________________

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.

Berdasarkan ketiga-tiga situasi di atas, nyatakan ciri-ciri gelombang bunyi:

1) ____________________________________________________________________________________________
2) ____________________________________________________________________________________________
3) ____________________________________________________________________________________________

10.2 – Kenyaringan dan Kelangsingan Bunyi

Telinga kita mampu membezakan bunyi-bunyi yang didengar kerana bunyi mempunyai ________________________
___________________ yang berbeza.

Apa itu Kenyaringan?
Kenyaringan bunyi (boleh juga dipanggil ________________ bunyi) yang dihasilkan bergantung pada _____________
gelombang bunyi.

Lelaki A bercakap dengan keyaringan bunyi yang lebih
_______________

Lelaki B bercakap dengan keyaringan bunyi yang lebih
_______________

Lelaki A Lelaki B

*** Kita boleh melihat bentuk gelombang bunyi pada skrin ________________________________________

Lelaki A Lelaki B

 Amplitud gelombang ________________________  Amplitud gelombang ________________________
 Bunyi yang _______________________ dihasilkan  Bunyi yang _______________________ dihasilkan

Apa itu Kelangsingan?
Kelangsingan bunyi bergantung pada _________________ gelombang bunyi yang dihasilkan. Frekuensi diukur dalam
unit _______________________

*** Dalam Bab 4, Tingkatan 1, kita telah belajar bahawa apabila
seorang lelaki sudah akil baligh, suara akan menjadi garau.

Suara Hael Husaini lebih (garau / langsing). Jadi, frekuensi
gelombang Hael Husaini lebih ____________. Kelangsingan bunyi
Hael Husaini lebih ____________.

Hael Husaini Shila Amzah Suara Shila Amzah lebih (garau / langsing). Jadi, frekuensi
gelombang Shila Amzah lebih ____________. Kelangsingan bunyi
Shila Amzah lebih ____________.

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.

Hael Husaini Shila Amzah

 Frekuensi gelombang ________________________  Frekuensi gelombang ________________________
 Bunyi yang _______________________ dihasilkan  Bunyi yang _______________________ dihasilkan
Kesan Doppler
Kesan Doppler ialah ________________________________________ yang disebabkan oleh ____________________
_________________________, pemerhati atau kedua-duanya.

lebih langsing kurang langsing

10.3 – Fenomena dan Aplikasi Pantulan Gelombang Bunyi
Fenomena Pantulan Gelombang Bunyi

Gema terhasil apabila gelombang bunyi ________________
______________ kepada pendengar dari suatu permukaan
____________.
Bunyi yang dipantulkan ini menyerupai _________________
tetapi mengambil sedikit ________ untuk sampai ke telinga
pendengar.
Gema boleh didengar di kawasan seperti ________________
__________________________________________________
__________________________________________________
Aplikasi Pantulan Gelombang Bunyi
Ultrabunyi merupakan sejenis gelombang bunyi yang _________________________________________. Ultrabunyi
tidak dapat didengar oleh manusia kerana frekuensi bunyi yang dapat dikesan oleh telinga manusia terhad kepada
julat ____________________________. Namun, ultrabunyi boleh didengar oleh _____________________________
_________________________.

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.

Haiwan dan teknologi yang menggunakan ultrabunyi:

Haiwan seperti kelawar dan dolfin menggunakan ultrabunyi untuk
__________________________ atau ____________________________

Teknologi pantulan ultrabunyi yang dikenali sebagai ____________ digunakan
dalam industry perkapalan untuk ___________________________________
atau _______________________________.

Ibu yang mengandung juga boleh menggunakan ultrabunyi untuk ___________
_________________________________________________

Had Pendengaran Haiwan Julat pendengaran (Hz)
Kelawar
Frekuensi bunyi yang dapat dikesan oleh telinga manusia terhad kepada Anjing
julat ____________________________. Julat ini semakin _____________ Dolfin
apabila usia kita meningkat kerana _______________________________
___________________________________________________

Haiwan pula mempunyai had pendengarannya yang tersendiri. Gajah
________________________________ adalah antara haiwan yang Kuda
mempunyai julat pendengaran yang lebih tinggi.

Deria pendengaran manusia yang terhad menyebabkan kita tidak dapat mendengar bunyi yang terlalu lemah atau
jauh. Jadi, kita perlu menggunakan peralatan khas untuk mengatasi had pendengaran manusia seperti:

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.

CIKGU OOI YUAN SHENG

BAB 11

Bintang dan
Galaksi
dalam Alam
Semesta

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.

BAB 11 – BINTANG DAN GALAKSI DALAM ALAM SEMESTA

11.1 Bintang dan Galaksi dalam Alam Semesta

11.1.1 Galaksi

Galaksi adalah satu himpunan jasad yang terdiri daripada _______________________________________________
Galaksi wujud dalam pelbagai bentuk, iaitu _________________, ________________ dan ______________________
Sistem suria kita terletak dalam ________________________(satu contoh galaksi berpilin)

Jenis galaksi

Contoh: Contoh: Contoh:

BIMA SAKTI

 Bima sakti adalah satu galaksi _____________ yang ______________________
 Sistem suria kita berada di ____________________________________ berpilin

Bima Sakti
 Bima sakti terdiri daripada lebih kurang _____________________________ dan

_______________ merupakan salah satu daripadanya.

11.1.2 Kelahiran Bintang

Bintang dilahirkan daripada __________. Nebula ialah _______________ yang terdiri
daripada ________ dan gas-gas seperti __________________________.

Debu  Gas-gas dan zarah debu dalam nebula ditarik oleh __________________________
Hidrogen yang kuat lalu membentuk satu _______________ yang dipanggil teras.
Helium
 Apabila suhu dan tekanan dalam teras menjadi terlalu tinggi, _________________
_______________ akan berlaku. Gas hidrogen ditukarkan kepada _____________.
Banyak tenaga ________________________________dibebaskan.

 Teras itu menyinar dan satu ______________ dilahirkan.
 Bintang yang dilahirkan dikenal sebagai __________________________
 Bintang muda ini akan terus berkembang menjadi sama ada __________________

__________ seperti Matahari, ________________ atau ______________________

11.1.3 Kematian Bintang

Haba yang banyak dijanakan dan memanaskan lapisan bintang yang __________________. Akibatnya, ___________
dalam lapisan ini mula ________________ dan menyebabkan bintang itu __________________. Pada peringkat ini,
bintang berwarna _______________ dan disebut ______________________________.

*** Bintang akan mati apabila Hidrogen telah habis digunakan.

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.

Jika bintang raksasa merah tidak begitu besar, _____________________________ akan terbentuk.

Sekiranya bintang raksasa merah sangat besar, bintang ini akan _________________ dengan cepat dan menghasilkan
letupan besar yang disebut __________________. Supernova amat cerah dan boleh dilihat pada waktu siang. Akibat
letupan tersebut, ___________________________ akan terbentuk.

Jika bintang yang asal ialah Bintang super besar, letupan supernova akan membentuk __________________. Lohong
hitam merupakan ruang yang tidak membolehkan sebarang ___________ terlepas darinya termasuklah ___________.

11.1.4 – Perbandingan Saiz Relatif antara Bumi dengan Alam Semesta
Di alam semesta, saiz bumi lebih kecil daripada sebutir habuk.
11.1.5 – Ciri-ciri Bintang
Terdapat 5 ciri-ciri pengelasan bintang, iaitu ___________________________________________________________.
1. Warna + 2. Suhu

Secara umumnya, bintang mempunyai warna mengikur suhu di permukaannya.
Warna

Suhu (K)

Kesimpulan: Untuk bintang yang berwarna makin biru, suhu ia akan ________________________
Untuk bintang yang berwarna makin merah, suhu ia akan _______________________

3. Saiz
Bintang mempunyai saiz yang berlainan.
Saiz sangat besar = ____________________
Saiz besar = _________________________
Szia kecil = __________________________

4. Kecerahan + 5. Jarak
Kecerahan bintang bergantung pada saiz, jarak dari Bumi dan suhu permukaan bintang tersebut. Bintang yang
paling cerah di langit ialah ___________ dan ___________.

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.

CIKGU OOI YUAN SHENG

BAB 12

Sistem Suria

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.

12.1 – Sistem Suria BAB 12 – SISTEM SURIA

Apakah nama planet 1 hingga planet 8 yang terdapat
dalam sistem suria kita?
1. 5.
2. 6.
3. 7.
4. 8.

12.1.1 – Perbandingan Jarak Planet dalam Sistem Suria dari Matahari

1) Unit Astronomi (A.U)
Unit Astronomi (A.U) ialah jarak purata di antara _________________________,
iaitu kira-kira ______________ kilometer.

1 A.U = km

2) Tahun Cahaya (ly)
Tahun cahaya adalah _______________________________________________________. Cahaya bergerak pada
halaju __________ km setiap saat. Maka, cahaya boleh bergerak sejauh ____________ kilometer dalam setahun.

1 tahun cahaya = km

*** tahun cahaya bukan ukuran kepada masa, tetapi ukuran kepada JARAK !!!

12.1.2 – Planet-planet dalam Sistem Suria.

1) Planet Utarid
 Planet yang paling __________ dengan Matahari.
 Planet yang _____________ dalam sistem suria.
 Disebabkan _________________________, cahaya tidak dapat diserakkan. Akibatnya,

langit kelihatan ___________ seperti di angkasa lepas.
2) Planet Zuhrah

 Planet ________________________ dengan Matahari.
 Zuhrah juga dikenali sebagai ___________________________ kerana kandungan

_________________ yang tinggi di dalam atmosphera.
 Zuhrah berputar dari _________________________, berbeza dengan planet-planet lain.

3) Planet Bumi
 Planet ____________ dari Matahari.
 Merupakan satu-satunya tempat di alam semesta yang __________________________
 Bumi mempunyai lapisan udara yang dikenali sebagai __________________
 Lebih 71% kawasan Bumi dilitupi oleh ______ dan 29% terdiri daripada ____________

4) Planet Marikh
 Planet ____________ dari Matahari dan juga dikenali sebagai ____________________
 Marikh mempunyai ________________, iaitu Phobos dan Demos
 Marikh dibahagikan kepada dua kawasan yang berbeza:

i) Kawasan yang lebih cerah dilitupi oleh ________ dan _______________________
ii) Kawasan kutub mengandungi ______________ dan _____________________.

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.

5) Planet Musytari
 Planet ___________ dari Matahari dan planet yang ____________ dalam sistem suria.
 Jisimnya hampir _______ kali ganda daripada jisim Bumi.
 Musytari dikatakan sebagai _____________ kepada Bumi, ia mampu _______________

objek-objek besar daripada ______________________ dengan ____________________
yang sangat kuat.

6) Planet Zuhal
 Planet ___________ dari Matahari dan planet __________________ dalam sistem suria.
 Zuhal dikelaskan sebagai _______________________________
 Mempunyai sistem ___________ atau ___________ yang kebanyakan terdiri daripada

(i) ___________ (ii) ____________________ (iii) ____________
 Zuhal mempunyai ________ bulan.

7) Planet Uranus
 Planet ___________ dari Matahari dan planet __________________ dalam sistem suria.
 Uranus juga dikelaskan sebagai _______________________________
 Uranus mempunyai ___________________ seperti Zuhal tetapi __________________
 Uranus mempunyai ________ bulan.
 Uranus mengambil masa _______ tahun untuk mengelilingi Matahari.

8) Planet Neptun
 Planet ___________ dari Matahari.
 Neptun juga dikelaskan sebagai _______________________________
 Neptun mengambil masa ________ tahun untuk mengelilingi Matahari.

12.1.3 – Hubungan antara Suhu Planet dengan Matahari
Secara teorinya, planet yang berada lebih dekat dengan Matahari menerima _________________________ daripada
Matahari. Oleh itu……

ℎ _____________________________, ℎ ________________________

12.1.4 – Hubungan antara Ketumpatan dengan Tarikan Graviti Planet
Tarikan graviti di permukaan sesuatu planet bergantung pada JISIM planet itu.

___________________________, ____________________________
Ketumpatan sesuatu planet pula bergantung pada keadaan JIRIM planet itu. Bagi planet ______________________
seperti Musytari, Zuhal, Uranus dan Neptun, mereka mempunyai ketumpatan yang ___________________ kerana
mereka dilitupi oleh ____________.

12.1.5 –Hubungan Jarak, Masa dan Kelajuan

Kesimpulan : __________________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________________

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.

12.1.6 – Arah Putaran Planet

Semua planet berputar dari ______________________ kecuali __________________________.
 Zuhrah berputar dari _______________________
 Uranus berputar ______________________

12.1.7 – Situasi Hipotetikal berkaitan dengan Sistem Suria

12.1.8 – Satelit Semula Jadi
Satelit semula jadi merupakan jasad yang ___________________________ dengan __________________________.
_________ merupakan satu-satunya satelit semula jadi Bumi.
12.1.9 – Bumi Sebagai Planet untuk Hidupan
Setakat ini, Bumi merupakan satu-satunya planet yang mempunyai ____________. Bumi dapat menampung hidupan
akibat beberapa faktor seperti ___________________, ____________________, _________________________ dan
__________________________.
Ciri-ciri Bumi:
i. Mempunyai ____________________ yang banyak untuk semua keperluan hidupan.
ii. Mempunyai _______________________ yang tinggi untuk proses respirasi.
iii. Mempunyai _________________ yang sesuai, iaitu tidak terlalu panas atau terlalu sejuk.
iv. Mempunyai _______________ yang menghalang sinar-sinar yang berbahaya sampai ke Bumi.
v. Menerima _____________________ untuk proses fotosintesis tumbuhan.
vi. Mempunyai _____________________ yang menarik objek di Bumi supaya tidak melayang ke angkasa lepas.

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.

CIKGU OOI YUAN SHENG

BAB 13

Meteoroid,
Asteroid,
Komet

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.

BAB 13 – METEOROID, ASTEROID, KOMET

13.1 – Jasad Lain dalam Sistem Suria, iaitu Meteoroid, Asteroid and Komet

1) Meteoroid
Meteoroid merupakan ____________________ dan ________________ yang
terapung dan bergerak di ________________.
 Saiz bermula dari _________ hingga ___________
 Terbina daripada _____________________ seperti ____________________
 Berasal daripada ___________________________________.

2) Asteroid
Asteroid merupakan ____________________ dan _________ yang beredar
mengelilingi _______________ mengikut _________________
 Saiz bermula dari _________ hingga ___________
 Terbina daripada _____________________ seperti _____________________
 Juga disebut sebagai ___________________
 Suhu permukaan yang sejuk, iaitu sekitar ___________
 Asteroid membentuk __________________________ di antara orbit planet

_______________ dengan _______________

3) Komet
Komet merupakan jasad kecil yang terdiri daripada _______________,______ dan
_____________ yang bergerak mengelilingi _____________ mengikut orbitnya.

 Terdiri daripada dua bahagian utama, iaitu ___________ dan ________
 Panjang ekor komet boleh mencapai sehingga _________________ km. Saiz

kepalanya boleh mencapai _______________ km.
 Orbit komet berbentuk ___________

13.1.1 – Pergerakan Meteoroid, Asteroid dan Komet Bergerak secara bebas di angkasa
 ___________________
Bergerak melalui orbitnya sendiri mengelilingi Matahari
 ____________________
 ____________________

1) Pergerakan Meteoroid
Meteoroid bergerak secara bebas di angkasa dan akan memasuki atmosfera Bumi.
Apabila Meteoroid memasuki atmosfera Bumi, ia disebut sebagai _____________.
Geseran molekul antara __________ dengan ____________ menghasilkan haba
sehingga ____________ dan terhasil ____________________. Kebiasaannya,
meteor akan ________________ sebelum sampai ke Bumi.

2) Pergerakan Asteroid + 3) Pergerakan Komet
Asteroid dan komet berisiko untuk berlanggar dengan Bumi apabila:
a) Orbit Asteroid ________________ atau ________________ dengan orbit Bumi.
b) Komet _____________ dari orbitnya disebabkan tarikan graviti planet luar.

*** Asteroid dikatakan menjadi salah satu faktor kepupusan dinosaur.

13.1.2 – Melindungi Bumi daripada hentaman Asteroid

____________ akan dikeluarkan jika terdapat asteroid yang berisiko untuk berlanggar dengan Bumi. Asteroid yang
menghampiri Bumi mungkin dapat __________________ atau ________________________________.

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.

CIKGU OOI YUAN SHENG

SAINS JAWAPAN

TINGKATAN 2

Kandungan:

 Bab 1 – Biodiversiti
 Bab 2 – Ekosistem
 Bab 3 – Nutrisi
 Bab 4 – Kesihatan Manusia
 Bab 5 – Air dan Larutan
 Bab 6 – Asid dan Alkali
 Bab 7 – Keelektrikan dan Kemagnetan
 Bab 8 – Daya dan Gerakan
 Bab 9 – Haba
 Bab 10 – Gelombang Bunyi
 Bab 11 – Bintang dan Galaksi dalam Alam Semesta
 Bab 12 – Sistem Suria
 Bab 13 – Meteoroid, Asteroid, Komet

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.

CIKGU OOI YUAN SHENG

BAB 1

Biodiversiti

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.

BAB 1 – BIODIVERSITI

1.1 – Kepelbagaian Organisma
Malaysia merupakan salah satu daripada 12 buah negara mega biodiversiti di dunia.
Apakah Biodiversiti?
Biodiversiti merupakan kepelbagaian organisma, sama ada mikroorganisma, haiwan atau tumbuhan.
Biodiversiti wujud akibat kepelbagaian habitat dan cuaca.

1.2 – Pengelasan Organisma

Organisma

Haiwan Tumbuhan

Vertebrata Invertebrata Berbunga Tidak Berbunga

Mamalia Tanpa kaki Monokotiledon Dikotiledon
Reptilia
Amfibia Badan tanpa Berkaki Paku-pakis
Burung segmen Lumut
Tiga pasang Konifer
Ikan Badan kaki
bersegmen Lebih

daripada tiga
pasang kaki

Haiwan dapat dikelaskan kepada dua kumpulan, iaitu vertebrata dan invertebrata.

Vertebrata

Vertebrata ialah haiwan yang mempunyai tulang belakang. Terdapat 5 jenis haiwan vertebrata, iaitu
amfibia, ikan, reptilia, burung dan mamalia.

*** Sebelum kita belajar ciri-ciri setiap jenis vertebrata, marilah kita mengenali maksud dua perkataan ini dulu:

a) Poikiloterma : Haiwan yang mempunyai suhu badan yang berubah-ubah mengikut suhu persekitaran.
b) Homoioterma : Haiwan yang suhu badannya tetap dan bebas daripada pengaruh suhu persekitaran.

Ciri-ciri Haiwan Vertebrata:

1) Amfibia
 Poikilo terma
 Boleh hidup di darat dan air
 Badan dilitupi kulit yang lembap
 Anak amfibia bernafas melalui insang
 Amfibia dewasa bernafas menggunakan peparu dan kulit yang lembap
 Menghasilkan telur yang berlendir dan tidak bercangkerang
 Melakukan persenyawaan luar

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.

2) Ikan
 Poikilo terma
 Badan dilitupi sisik keras yang berlendir.
 Mempunyai sirip dan ekor
 Bernafas melalui insang
 Bertelur
 Melakukan persenyawaan luar

3) Reptilia
 Poikilo terma
 Menghasilkan telur yang bercangkerang
 Bernafas melalui peparu
 Bersisik dan berkulit keras
 Melakukan persenyawaan dalam

4) Burung
 Homoio terma
 Badan dilitupi bulu pelepah untuk mengekalkan suhu badan
 Bernafas melalui peparu
 Mempunyai sayap atau kepak yang membantu sesetengah burung

untuk terbang.
 Mempunyai sepasang kaki yang bersisik
 Menghasilkan telur yang bercangkerang keras
 Melakukan persenyawaan dalam

5) Mamalia
 Homoio terma
 Melahirkan dan menyusukan anak
 Bernafas melalui peparu
 Badan dilitupi bulu dan rambut
 Melakukan persenyawaan dalam

Invertebrata

Invertebrata ialah haiwan yang tidak bertulang belakang.

Invertebrata

1) Tanpa kaki 2) Berkaki
a) Badan tanpa segmen
b) Badan bersegmen a) Tiga pasang kaki b) Lebih daripada tiga
pasang kaki

Nama haiwan: Nama haiwan: Nama haiwan: Nama haiwan:
 Siput  Cacing pita  Semut  Udang
 Planaria  Cacing tanah  Belalang  Labah-labah

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.

Pengelasan Tumbuhan
Tumbuhan dikelaskan kepada tumbuhan tidak berbunga dan tumbuhan berbunga

Tumbuhan Tidak Berbunga

Lumut Paku-pakis Konifer

 Membiak dengan menghasilkan  Membiak dengan menghasilkan  Membiak dengan menghasilkan

spora spora kon

 Bukan vaskular  Vaskular  Vaskular

*** Tumbuhan vaskular mempunyai sistem vaskular yang mengangkut air dan makanan ke seluruh bahagian tumbuhan.

Tumbuhan Berbunga

Tumbuhan berbunga menghasilkan bunga yang akan menjadi buah dan mempunyai biji. Setiap biji benih
mempunyai kotildeon, iaitu makanan smimpanan yang digunakan oleh biji benih untuk bercambah.
Biji benih mempunyai satu kotiledon dipanggil monokotiledon. Biji benih yang mempunyai sepasang kotiledon
dipanggil dikotiledon.

Jenis-jenis akar dan daun bagi tumbuhan berbunga:

Akar Daun

Akar tunjang Akar serabut Berurat jejala Berurat selari

Bagaimanakah kita membezakan tumbuhan berbunga monokotiledon dan dikotiledon ???

Monokotiledon Bilangan Kotiledon Dikotiledon
Satu Akar Dua
Berakar serabut Daun Berakar tunjang
Daun berurat selari Batang Daun berurat jejala
Kebanyakan pokok berbatang lembut Kebanyakan pokok batang berkayu

Pokok padi dan pokok jagung Contoh Pokok tomato dan pokok durian

1.3 – Membina Kekunci Dikotomi

Kekunci dikotomi adalah satu cara yang digunakan oleh ahli-ahli biologi untuk mengenal pasti dan
mengelaskan organisma-organisma secara sistematik.

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.

CIKGU OOI YUAN SHENG

BAB 2

Ekosistem

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.

BAB 2 – EKOSISTEM

2.1 – Aliran Tenaga dalam Ekosistem

Sumber tenaga dalam semua ekosistem berasal dari Matahari. Tumbuhan hijau
menukarkan tenaga cahaya kepada tenaga kimia melalui proses fotosintesis.
Tenaga kimia tersebut dipindahkan kepada pengguna primer dan seterusnya kepada
pengguna sekunder dan kepada pengguna tertier dalam rantai makanan
dan siratan makanan.

Pengeluar, Pengguna dan Pengurai

1) Pengeluar
Pengeluar ialah organisma yang boleh membuat makanan sendiri. Sebahagian
besar tumbuhan merupakan pengeluar.

2) Pengguna
Pengguna ialah organisma yang memakan organisma lain.
 Pengguna primer memakan pengeluar
 Pengguna sekunder memakan pengguna primer
 Pengguna tertier memakan pengguna sekunder

3) Pengurai
Pengurai ialah organisma yang menguraikan haiwan dan tumbuhan mati
kepada bahan-bahan yang lebih ringkas atau nutrien. Hubungan ini dikenali
sebagai saprofitisme. Contoh pengurai : cendawan, mukor, bakteria.

Rantai Makanan
Rantai makanan boleh digunakan untuk menunjukkan hubungan pemakanan antara organisma. Contohnya:

Kubis Belalang Katak Ular

Pengeluar Pengguna primer Pengguna sekunder Pengguna tertier

Siratan Makanan
Gabungan beberapa rantai makanan disebut sebagai siratan makanan. Rajah di bawah menunjukkan
satu contoh siratan makanan. Bolehkah anda tulis tiga rantai makanan yang membentuk siratan makanan tersebut?

1. Pokok beri  Rusa  Musang  Singa

2. Pokok beri  Burung  Musang  Singa

3. Pokok beri  Tupai  Burung gagak  Musang 
Singa

Aliran Tenaga dalam Siratan Makanan
Tenaga dipindahkan daripada satu organisma kepada organisma yang lain dalam siratan makanan. Namun,
sebahagian tenaga hilang kerana digunakan oleh organisma untuk bergerak dan menjalankan proses
hidup yang lain seperti respirasi.

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.

2.2 – Kitar Nutrien dalam Ekosistem

Kitar Nutrien

1. Kitar Air 2. Kitar Karbon 3. Kitar Oksigen

 Tumbuhan dan haiwan melakukan respirasi yang menggunakan

oksigen dan membebaskan karbon dioksida

 Tumbuhan dan haiwan yang telah mati diuraikan oleh bakteria

dan kulat di dalam tanah menggunakan oksigen lalu

membebaskan karbon dioksida.

 Tumbuhan hijau mengekalkan kandungan karbon dioksida dan oksigen

di dalam udara melalui fotosintesis yang menyerap karbon

dioksida dan membebaskan oksigen.

Langkah-langkah untuk menyelesaikan masalah gangguan kepada kitar nutrien
Aktiviti-aktiviti manusia yang mengganggu kitar nutrien

Penebangan hutan yang tidak Pembakaran bahan api fosil Penggunaan sumber air secara

terkawal berlebihan

Langkah-langkah untuk menyelesaikan masalah gangguan kepada kitar nutrien

Mewujudkan Menggunakan Menyimpan air Menanam semula Memperketat
sistem pertanian kenderaan awam hujan untuk pokok undang-undang
yang terancang kegunaan harian

2.3 – Saling Bersandaran dan Interaksi antara Organisma dan antara Organisma dengan Persekitaran

1 Habitat Persekitaran atau tempat tinggal sesuatu organisma.
2 Spesies Sekumpulan organisma yang mempunyai ciri-ciri yang serupa dan boleh saling membiak
dan menghasilkan anak.
3 Populasi Sekumpulan organisma yang sama species dan hidup di habitat yang sama.
4 Komuniti Beberapa populasi organisma yang berbeza dan hidup bersama dalam satu habitat dan
saling berinteraksi antara satu sama lain.
5 Ekosistem Beberapa komuniti yang tinggal bersama-sama dalam satu habitat saling berinteraksi
antara satu sama lain termasuk segala komponen bukan hidup seperti air, udara, tanah.

Interaksi antara Organisma

Jenis interaksi antara organisma

A) Simbiosis B) Mangsa-pemangsa C) Persaingan

i) Mutualisme ii) Komensalisme iii) Parasitisme

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.

A) SIMBIOSIS

Simbiosis berlaku apabila dua atau lebih organisma yang berlainan spesies, hidup bersama-sama dan berinteraksi
antara satu sama lain. Simbiosis terdiri daripada (i) mutualisme, (ii) komensalisme dan (iii) parasitisme

i) Mutualisme
Interaksi yang memberi manfaat kepada kedua-dua jenis organisma

 Burung tiung mendapat makanan daripada kerbau dengan memakan kutu yang
melekat di badan kerbau

 Badan kerbau bebas daripada kutu

 Buran mendapat makanan daripada ikan badut
 Ikan badut mendapat perlindungan daripada buran

ii) Komensalisme
Interaksi antara dua organisma yang memberi manfaat kepada satu organisma sahaja tanpa memudaratkan
atau menguntungkan organisma yang satu lain.
 Komensal ialah organisma yang mendapat keuntungan.

 Ikan remora (komensal) mendapat makanan daripada serpihan mangsa ikan jerung
 Ikan jerung (perumah) tidak dapat apa-apa manfaat atau kerugian

 Paku-pakis langsuir (komensal) menumpang di celah-celah dahan pokok untuk
mendapatkan cahaya matahari.

 Pokok (perumah) tidak dapat apa-apa manfaat atau kerugian
iii) Parasitisme
Interaksi antara dua organisma yang memberi manfaat kepada satu organisma sahaja tetapi memudaratkan
atau merugikan organisma yang satu lain.

 Parasit ialah organisma yang mendapat keuntungan.
 Perumah ialah organisma yang dimudaratkan.

 Kutu (parasit) menghisap darah manusia dan haiwan
 Manusia dan haiwan (perumah) akan berasa gatal dan kehilangan darah

B) MANGSA-PEMANGSA
Melibatkan satu organisma yang makan organisma lain.
 Mangsa ialah organisma yang dimakan
 Pemangsa ialah organisma yang memburu organisma lain.

C) PERSAINGAN
Persaingan berlaku apabila organisma dalam satu habitat bersaing untuk mendapatkan keperluan asas
yang terhad seperti cahaya, ruang, air, makanan dan pasangan.

KAWALAN BIOLOGI
Kawalan biologi adalah satu kaedah yang menggunakan pemangsa semula jadi untuk mengurangkan bilangan
haiwan perosak di sesuatu kawasan. Contohnya:

 Burung hantu dipelihara di ladang kelapa sawit untuk mengawal populasi tikus
 Kumbang kura-kura makan afid, iaitu perosak tanaman
 Itik diternak di sawah padi untuk makan perosak seperti siput dan serangga

Kebaikan kawalan biologi: (i) lebih mesra alam (ii) lebih murah (iii) tidak menjejaskan kesihatan manusia
Kelemahan kawalan biologi: (i) mengambil masa yang lama (ii) keseimbangan ekosistem mungkin terganggu

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.

CIKGU OOI YUAN SHENG

BAB 3

Nutrisi

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.

BAB 3 – NUTRISI

3.1 – Kelas Makanan

Makanan bukan sahaja membekalkan tenaga, malah memberi nutrien untuk memelihara kesihatan
kita. Makanan kita terbahagi kepada tujuh kelas utama, iaitu:

Kelas makanan

Karbohidrat Protein Lemak Vitamin Mineral Pelawas Air

1) Karbohidrat Karbohidrat membekalkan tenaga yang banyak kepada kita. Contoh makanan:
2) Protein Tiga jenis karbohidrat: Kanji, glikogen dan selulosa Kentang
3) Lemak  Kanji ialah makanan simpanan dalam tumbuhan Nasi
 Glikogen ialah makanan simpanan dalam haiwan Roti
4) Vitamin  Selulosa membentuk dinding sel dalam tumbuhan. Gula
5) Pelawas Madu
Protein diperlukan untuk: Contoh makanan:
6) Mineral  Pertumbuhan dan pembaikan tisu-tisu badan Ayam Ikan
7) Air  Menggantikan sel-sel yang telah mati Daging
 Mensintesis enzim, hormon dan antibodi Telur
Kacang
Lemak terbentuk daripada gliserol dan asid lemak Contoh makanan:
Lemak diperlukan untuk: Mentega
 Membekalkan tenaga yang banyak kepada kita. Minyak
 Melindungi organ badan seperti jantung dan ginjal. Krim
 Pengangkut bagi vitamin A,D,E dan K
 Penebat haba untuk mengawal suhu badan Contoh makanan:
Buah-buahan
Vitamin diperlukan oleh badan dalam kuantiti yang sedikit Sayur-sayuran
untuk mengekalkan kesihatan yang baik. Susu
 Vitamin larut air : Vitamin B dan C Daging
 Vitamin larut lemak : Vitamin A, D, E dan K Contoh makanan:
Buah-buahan
Pelawas sangat penting untuk merangsang peristalsis, iaitu Sayur-sayuran
pergerakan yang disebabkan oleh pengecutan dan pengenduran Bijirin
otot-otot di salur pencernaan seperti esofagus, usus
kecil dan usus besar. Hal ini dapat: Contoh makanan:
 Memudahkan pergerakan makanan di sepanjang salur itu. Garam
 Mengelakkan sembelit Makanan laut
Susu
Mineral diperlukan dalam kuantiti yang sedikit untuk mengawal Sayur-sayuran
atur proses-proses badan bagi mengekalkan kesihatan. Contoh makanan:
Contoh mineral: Kalsium, natrium, besi, iodin, fosforus, kalium Air

Air bertindak sebagai pelarut bahan kimia dan medium
pengangkutan nutrien dan oksigen ke dalam sel.

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.

Ujian makanan
Ujian makanan dijalankan untuk menguji kehadiran kanji, glukosa, protein dan lemak dalam sampel makanan.

A) Ujian Iodin untuk kanji
Pemerhatian: Larutan iodin bertukar warna dari perang
kepada biru tua
Kesimpulan : Sample makanan mengandungi kanji

B) Ujian Benedict untuk glukosa
Pemerhatian : Larutan Benedict bertukar warna dari biru
kepada merah bata
Kesimpulan : Sample makanan mengandungi glukosa

C) Ujian Millon untuk protein

Pemerhatian : Mendakan merah terbentuk

Kesimpulan : Sample makanan mengandungi protein

D) Ujian alcohol-emulsi untuk lemak
Pemerhatian : Emulsi putih terbentuk

Kesimpulan : Sample makanan mengandungi lemak

3.2 – Kepentingan Gizi Seimbang
Gizi seimbang ialah pemakanan yang mengandungi semua kelas makanan yang diperlukan oleh tubuh
badan dalam kuantiti yang betul.

Lemak, minyak, gula dan garam (LEMAK)

Susu dan produk tenusu Ikan, ayam, daging dan
(VITAMIN, MINERAL, PROTEIN) kekacang

Buah-buahan dan Sayur-sayuran (PROTEIN)
(PELAWAS)

Nasi, mi, roti, bijirin dan ubi-ubian
(KARBOHIDRAT)

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.

Faktor-faktor yang Mempengaruhi Keperluan Kalori

No. Faktor Penerangan

1 Saiz badan Orang yang mempunyai saiz badan yang besar perlu mengambil kuantiti makanan

yang lebih banyak kerana mereka memerlukan lebih banyak tenaga.

2 Umur Kanak-kanak dan remaja memerlukan karbohidrat dan protein yang lebih banyak

untuk tenaga dan pertumbuhan badan.

3 Pekerjaan Petani, buruh dan nelayan memerlukan lebih banyak tenaga kerana mereka

melakukan kerja berat.

4 Jantina Secara umumnya, lelaki lebih berotot dan melakukan aktiviti yang lebih berat. Jadi,

Lelaki memerlukan kuantiti makanan yang lebih banyak daripada perempuan.

5 Keadaan kesihatan Orang yang sakit adalah lemah dan memerlukan sajian makanan yang lebih sesuai

dengan keadaan kesihatannya.

6 Iklim Orang yang tinggal di negara beriklim sejuk memerlukan kuantiti makanan yang lebih

banyak untuk mengekalkan suhu badan.

Nilai Kalori Makanan

Karbohidrat, protein dan lemak boleh membekalkan tenaga kepada badan kita. Ketiga-
tiga kelas asas ini menghasilkan kuantiti tenaga yang berbeza apabila dibakar. Tenaga dapat diukur dalam unit
kalori ( cal ) atau joule ( J )

Kepentingan Mengekalkan Kesihatan

Kita haruslah mengamalkan gaya hidup yang sihat seperti pemakanan yang rendah kandungan gula, garam,
minyak dan lemak. Selain itu, kita harus melakukan senaman dan tidak merokok untuk
mengekalkan kesihatan demi mengurangkan risiko diserang penyakit berbahaya.

3.3 – Sistem Pencernaan Manusia

Pencernaan makanan
Pencernaan makanan ialah proses penguraian makanan yang kompleks dan besar kepada molekul-molekul
yang lebih kecil, ringkas dan boleh larut supaya dapat diserap ke dalam sel-sel badan.

Pencernaan Fizikal Pencernaan Kimia
 Proses pemecahan makanan yang dimakan kepada  Proses penguraian makanan daripada molekul-

cebisan-cebisan kecil di dalam mulut molekul kompleks kepada molekul-molekul
dengan bantuan gigi, lidah dan air liur. ringkas dengan bantuan enzim.
 Melibatkan peristalsis

Berlaku di dalam Berlaku Berlaku di dalam
mulut sahaja pemecahan makanan mulut, perut,

duodenum dan usus

Tidak melibatkan Berlaku di dalam Melibatkan
enzim salur pencernaan bantuan enzim

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.

Struktur Sistem Pencernaan Manusia No. Organ
Gambar Salur Pencernaan Manusia 1 Mulut

2 Esofagus
3 Perut

4 Duodenum

5 Usus kecil

6 Usus besar
7 Rektum
8 Dubur

Terdapat beberapa organ lain yang bukan di dalam salur pencernaan tetapi membantu

No. Organ

1 Hati Menghasilkan jus hempedu dan disimpan oleh pund

2 Pundi hempedu Simpan jus hempudu yang berfungsi untuk mengem

dalam kim.

3 Pankreas Menghasilkan jus pankreas yang mengandungi Enzi

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertu

Fungsi Organ-organ di Salur Pencernaan
 Makanan dikunyah oleh gigi
 Cebisan makanan dilembutkan oleh air liur
 ENZIM AMILASE LIUR : mencernakan kanji kepada maltosa
 Makanan yang memasuki esofagus disebut sebagai bolus
 Proses peristalsis pada dinding esofagus menolak bolus ke perut.
 Dinding perut merembeskan enzim protease dan asid hidroklorik
 Asid hidroklorik : Mengaktifkan protease dan membunuh bakteria

di dalam makanan yang masuk ke dalam perut.
 ENZIM PROTEASE : mencernakan protein kepada polipeptida
 Makanan yang menjadi separa cecair disebut sebagai kim
 Pankreas merembeskan enzim amilase, protease dan lipase
 ENZIM AMILASE PANKREAS: mencernakan kanji kepada maltosa
 ENZIM PROTEASE : mencernakan polipeptida kepada dipeptida
 ENZIM LIPASE : mencernakan lemak kepada asid lemak dan gliserol
 Usus kecil merembeskan enzim maltase dan protease
 ENZIM MALTASE : mencernakan maltosa kepada glukosa
 ENZIM PROTESASE: mencernakan dipeptida kepada asid amino
 Makanan yang tidak tercerna akan memasuki usus besar.
 Proses penyerapan semula air berlaku di dalam susu besar.
 Makanan yang tidak tercerna dikenali sebagai tinja akan memasuki

rektum dan tersimpan sementara di dalamnya.

 Tinja disingkirkan dari badan melalui dubur

u dalam pencernaan:
Fungsi organ dalam pencernaan
di hempudu.
mulsikan lemak menjadi titisan kecil dan meneutralkan asid

im Amilase, Protease dan Lipase.

g mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
ulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.

ENZIM = Bahan kimia yang terdapat di dalam tubuh manusia yang menyebabkan perubahan kepada bahan kimia lain

No. Kelas Enzim Proses Organ

makanan Mulut
Duodenum
1 Karbohidrat Amilase liur Kanji  Maltosa Usus kecil
Perut
2 Amilase pankreas Kanji  Maltosa Duodenum
Usus kecil
3 Maltase Maltosa  Glukosa Duodenum

4 Protein Protease Protein  Polipeptida

5 Protease Polipeptida  Dipeptida

6 Protease Dipeptida  Asid amino

7 Lemak Lipase Lemak  Asid lemak + Gliserol

Daripada jadual di atas, kita boleh lihat hasil akhir pencernaan bagi karbohidrat, protein dan lemak adalah:

 Karbohidrat  Glukosa
 Protein  Asid amino
 Lemak  Asid lemak + Gliserol

3.4 – Proses Penyerapan dan Pengangkutan Hasil Pencernaan serta Penyahtinjaan

Dinding usus kecil kita dipenuhi dengan berjuta-juta unjuran halus yang disebut vilus. Unjuran-unjuran ini
meningkatkan luas permukaan untuk proses penyerapan makanan tercerna.

 Permukaan usus kecil berlipat-lipat untuk menambahkan luas
permukaan dan meningkatkan kadar penyerapan

 Dinding vilus sangat nipis, iaitu setebal satu sel sahaja untuk
meningkatkan kadar penyerapan

 Salur darah di usus kecil berfungsi untuk mengangkut nutrien ke
seluruh bahagian badan.

*** Nutrien bersaiz kecil boleh menembusi dinding usus kecil dan dibawa oleh darah ke sel-sel
*** Nutrien bersaiz besar tidak boleh menembusi dinding usus kecil

Eksperimen Tiub Visking telah dibuat untuk menunjukkan nutrien bersaiz kecil seperti glukosa boleh menembusi
dinding usus kecil tetapi nutrien bersaiz besar seperti kanji tidak boleh menembusi dinding usus kecil

Prosedur eksperimen:

1. Tuangkan 10 ml ampaian kanji ke dalam tiub Visking P dan 10 ml
larutan glukosa ke dalam tiub Visking Q.

2. Ikat hujung kedua-dua tiub Visking menggunakan benang.
3. Bilas kedua-dua tiub Visking dengan air suling.
4. Sediakan susunan radas seperti yang ditunjukkan di rajah sebelah.
5. Jalankan Ujian Benedict dan Ujian Iodin ke atas air suling di dalam

tabung didih P dan Q.
6. Rekodkan pemerhatian anda dalam satu judual.
7. Biarkan radas selama 30 minit. Kemudian, ulang langkah 5 dan 6.

*** Ujian Benedict : menguji kehadiran glukosa
*** Ujian Iodin : menguji kehadiran kanji

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.

Pemerhatian:

Tabung Ujian Awal eksperimen Pemerhatian
didih makanan Warna perang Akhir eksperimen
Ujian Iodin Warna biru
P Ujian Benedict Warna perang Tiada perubahan
Ujian Iodin Warna biru Tiada perubahan
Q Ujian Benedict Tiada perubahan
Biru menjadi merah bata

1) Apakah yang dapat dianalogikan oleh tiub Visking dalam eksperimen ini dengan bahagian badan manusia?
Tuib Visking mewakili usus kecil dalam badan manusia.

2) Apakah kesimpulan yang boleh dibuat berdasarkan eksperimen ini?
Kehadiran glukosa di tabung didih Q menunjukkan glukosa dapat diserap melalui usus kecil kerana glukosa
mempunyai saiz molekul yang sangat kecil.

Proses Pengangkutan Hasil Pencernaan

Makanan yang telah dicerna dan diserap ke dalam vilus perlu sampai ke sel-sel badan. Molekul yang
telah diserap ke dalam vilus akan mengalami asimilasi.

Asimilasi ialah proses pengagihan hasil akhir pencernaan bagi
kegunaan sel-sel badan kita.

Badan kita menggunakan hasil akhir pencernaan seperti yang berikut:

 Glukosa digunakan untuk menghasilkan tenaga dalam proses respirasi.
 Asid amino digunakan untuk membentuk komponen sel-sel.
 Asid lemak dan gliserol bergabung untuk membentuk lemak yang berfungsi sebagai penebat

haba dan pelindung organ dalaman.

Ketiga-tiga sistem di bawah ini bekerjasama untuk memastikan molekul makanan yang tercena sampai ke sel-sel
badan.

1 Sistem pencernaan [Dari mulut ke usus]  Memecahkan partikel makanan yang besar dan kompleks
kepada molekul kecil dan ringkas supaya boleh diserap ke dalam vilus.
2 Sistem peredaran Mengangkut molekul kecil dan ringkas ke se-sel badan.
darah
Agihan hasil akhir untuk:
3  Pembentukan sel-sel baharu
Asimilasi  Respirasi
 Pengawalan suhu bahan

Penyahtinjaan

 Makanan yang tidak dicerna dan makanan yang tidak diserap di dalam usus kecil seperti serat, sisa
rembesan salur pencernaan, sel-sel mati dan air akan bergerak ke usus besar.

 Semasa bergerak di sepanjang usus besar, air dan garam mineral akan diserap semuala ke dalam
aliran darah.

 Makanan yang tidak diserap dan tidak dicerna akan menjadi yang disebut sebagai tinja.
 Tinja akan disimpan sementara di dalam rektum sebelum disingkirkan melalui dubur.
 Proses penyingkiran tinja daripada badan disebut sebagai penyahtinjaan.

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.

CIKGU OOI YUAN SHENG

BAB 4

Kesihatan
Manusia

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.

BAB 4 – KESIHATAN MANUSIA

4.1 Penyakit Berjangkit dan Penyakit Tidak Berjangkit

Penyakit boleh dikelaskan kepada dua jenis, iaitu penyakit berjangkit dan penyakit tidak berjangkit.

Penyakit Berjangkit Penyakit Tidak Berjangkit
Penyakit berlaku disebabkan jangkitan daripada Penyakit berlaku disebabkan faktor genetik atau gaya
patogen secara langsung atau melalui medium dan hidup.
vektor.
Contoh : Tuberkulosis, selesema, kura, panau, Contoh : Kanser, hipertensi, diabetes, asma dan
penyakit kencing tikus, demam denggi, deman malaria penyakit kardiovaskular.
dan deman zika.
Penyakit yang boleh berpindah daripada seorang Penyakit yang tidak berpindah daripada seorang
individu kepada individu lain individu kepada individu lain.

Patogen merupakan organisma atau agen yang menyebabkan penyakit. Sebagai contoh, semua virus, sesetengah
bakteria, protozoa, kulat dan cacing.

Bagaimanakah Penyakit Berjangkit Disebarkan ?
Penyakit berjangkit disebarkan oleh pathogen melalui udara, air, sentuhan dan vektor.

1) Jangkitan penyakit bawaan UDARA

Terdapat dua cara jangkitan penyakit bawaan udara, iaitu jangkitan titisan dan jangkitan habuk.

Jangkitan titisan Jangkitan habuk
Percikan titisan air yang mengandungi patogen Bakteria di dalam air ludah pensakit yang sudah kering
daripada mulut dan hidung pensakit akan membentuk spora dan disebarkan bersama
melalui bersin, batuk, bercakap, menguap dan habuk dan angin.
bernafas.

Jangkitan melalui udara dapat dicegah dengan mengamalkan cara-cara yang berikut:

 Menutup mulut dan hidung semasa bersin, batuk dan menguap.
 Tidak meludah di merata-rata tempat
 Mengelakkan diri daripada berada di tempat yang penuh sesak.
 Memastikan tempat tinggal cukup cahaya (sinar ultraungu boleh membunuh mikroorganisma)

2) Jangkitan penyakit bawaan AIR

Jangkitan melalui air biasanya berlaku di kawasan yang tidak mempunyai sistem sanitasi
yang sempurna. Sebagai contoh, apabila seseorang menggunakan tandas yang dibina
di atas sungai, tinjanya yang mengandungi patogen akan memasuki sungai dan
mencemarkan sungai. Seseorang itu boleh dijangkiti pathogen apabila
terminum air sungai yang telah tercemar.

Jangkitan penyakit melalui air boleh dicegah dengan cara:

 Mencampurkan klorin di dalam kolam renang dan sistem belakan air.
 Membina tandas yang mempunyai sistem sanitasi yang sempurna.
 Mendidihkan air minuman dengan sempurna
 Mencuci tangan dengan sabun selepas menggunakan tandas.

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.

3) Jangkitan penyakit melalui SENTUHAN

Contoh penyakit Cara penyakit ini merebak
Kurap & Panau Jangkitan berlaku akibat tersentuh kulit yang telah dijangkiti atau memakai
(disebabkan oleh kulat) pakaian pesakit.
Sifilis & Gonorea Berjangkit melalui hubungan seks. Patogen penyakit-penyakit ini terdapat di
dalam air mani dan berdalir faraj.
AIDS Merebak melalui hubungan seks, darah dan perkongsian jarum suntikan dalam
(disebabkan oleh virus HIV) kalangan pesakit dan penagih dadah.

4) Jangkitan penyakit melalui VEKTOR
Vektor = Haiwan yang memindahkan patogen seperti virus, bakteria, protozoa, kulat dan cacing.

Contoh-contoh vector : Lipas, lalat, nyamuk Aedes, nyamuk Anopheles, tikus.

Lalat yang hinggap di atas kotoran Lalat memindahkan patogen ke Patogen memasuki badan
mempunyai patogen melekat pada makanan. seseorang yang makan makanan
kaki dan badan lalat. yang telah tercemar.

4.2 Pertahanan Badan

Patogen memasuki badan melalui sistem respirasi, sistem pencernaan, sistem perkumuhan dan kulit. Patogen
perlu dimusnahkan oleh badan.

Barisan Pertahanan Pertama

Menghalang patogen daripada memasuki badan.

Ꙭ Ꙭ ‘Askar’ badan kita = Kulit & Membran mukus

Kulit
 Kulit manusia terdiri daripada lapisan yang liat dan sukar ditembusi oleh mikroorganisma.
 Mikroorganisma hanya dapat menembusi kulit jika dapat luka atau kecederaan.
 Peluh dan sebum yang dirembeskan oleh kulit mengandungi bahan kimia yang boleh

memusnahkan mikroorganisma.

Membran mukus
 Membran mukus ialah membrane yang melapisi salur pencernaan dan salur pernafasan
 Mikroorganism yang memasuki salur pernafasan akan ditapis oleh bulu hidung dan

diperangkap oleh mukus yang terdapat di dalam rongga hidung.
 Lilin di dalam telinga, air mata dan lendir pada faraj juga berfungsi sebagai antiseptik untuk memusnahkan

mikroorgamisma.

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.

Barisan pertahanan kedua
Melawan patogen melalui fagositosis

 Proses FAGOSITOSIS
(sel darah putih ‘menelan’ patogen)

 Sel darah putih akan bertindak secara fagositosis dengan menelan dan mencerna patogen menggunakan
enzim.

Barisan pertahanan ketiga

Melawan patogen melalui penghasilan antibody
 Antibodi melekat pada patogen dan menyebabkan patogen

menggumpal

 Melibatkan penghasilan antibodi apabila terdapat patogen memasuki badan.
 Antigen, iaitu bahan yang bukan daripada bahan sendiri terdapat pada patogen dan molekul toksin dapat

merangsang penghasilan antibodi.
 Antibodi ialah protein yang dihasilkan oleh sel darah putih ke dalam aliran darah sebagai

gerak balas terhadap antigen.

Kepentingan Imunisasi MENCEGAH SEBELUM MERAWAT !!!!!!

Imunisasi merupakan suatu usaha untuk memberikan daya tahan secara aktif pada bayi, kanak-kanak dan dewasa
terhadap penyakit tertentu dengan memasukkan vaksin.

Vaksin mengandungi antigen (virus yang telah dilemahkan atau dimatikan). Antigen berfungsi untuk
merangsang penghasilan antibodi di dalam tubuh badan kita supaya tubuh badan kita membentuk
keimunan terhadap penyakit tertentu. Oleh sebab itu, bayi perlu disuntik dengan beberapa jenis vaksin yang
berbeza seperti BCG, Hepatitis B, Polio (IPV) dan HPV (perempuan sahaja)

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.

Keimunan Pasif dan Keimunan Aktif Keimunan Aktif
Badan menghasilkan antibodi sendiri apabila
Keimunan Pasif dirangsang oleh antigen.
Badan memperoleh antibodi daripada sumber luar.

Semula jadi Keimunan Pasif : Badan memperoleh antibodi daripada sumber luar
Anak mendapat antibodi daripada susu ibu / darah ibu yang
merentasi dinding plasenta.

Bersifat sementara.

Buatan Antiserum disuntik ke dalam badan pesakit.

Semula jadi Antiserum melawan patogen tanpa ganggu sistem keimunan.

Segera dan sementara.
Keimunan Aktif : Badan menghasilkan antibodi sendiri apabila dirangsang oleh antigen

Seseorang sembuh daripada penyakit

Berpanjangan selepas jangkitan

Buatan Vaksin dimasukkan ke dalam badan: sistem keimunan
menghasilkan antibodi.

Berpanjangan selepas jangkitan.

Sistem Keimunan yang Mantap

Punca sistem keimunan menjadi lemah

Terdedah kepada Terdedah kepada Mengalami tekanan Pengambilan gula secara
pencemaran udara berlebihan.
pestisid. perasaan.

Amalan yang menguatkan sistem keimunan

Mendapat rehat dan Beriadah dan Tidak merokok dan tidak Melakukan pemeriksaan
tidur yang mencukupi
menghisap udara segar. terdedap kepada asap rokok. kesihatan secara berkala.

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.

CIKGU OOI YUAN SHENG

BAB 5

Air dan
Larutan

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.

BAB 5 – AIR DAN LARUTAN

5.1- Sifat Fizik Air

Ciri-ciri Air

1 Takat didih 100 oC Lebih 70% permukaan Bumi
dilitupi oleh air.
2 Takat beku 0oC
Tanpa air, semua hidupan
3 Warna Tidak berwarna tidak dapat hidup.

4 Ketumpatan 1 g/cm3

5 Tegangan permukaan Tinggi

6 Daya lekatan Tinggi

*** maksud takat didih = Suhu di mana suatu bahan berubah dari cecair kepada gas
*** maksud takat beku = Suhu di mana suatu bahan berubah dari cecair kepada pepejal

Air mempunyai tegangan permukaan yang tinggi. Tegangan
permukaan ialah daya lekitan antara molekul air di permukaan.
(Daya lekitan = daya tarikan antara molekul yang sama)
Ini menyebabkan serangga seperti ayak-ayak dapat terapung di
permukaan air.
(Daya lekatan = daya tarikan antara molekul yang berbeza)

Air mempunyai daya lekatan yang tinggi. Ini membolehkan air dibawa
dari akar ke daun. Fenomena ini dikenali sebagai
tindakan kapilari.
*** data lekatan antara molekul air dan dinding xylem

Tiga Keadaan Air

Komposisi Air
Air merupakan suatu sebatian yang terdiri daripada oksigen dan hidrogen yang bergabung secara kimia. Kita boleh
tentukan komposisi unsur di dalam molekul air dengan menjalankan elektrolisis.

1) Silinder penyukat P diuji dengan kayu uji berbara.
Pemerhatian: Api akan menyala
Inferens: Gas P ialah oksigen

2) Silinder penyukat Q diuji dengan kayu uji menyala.
Pemerhatian: Api akan terpadam dan menghasilkan bunyi ‘POP’
Inferens: Gas Q ialah hidrogen

3) Nisbah Hidrogen : Oksigen = 2:1 Simbol kimia air = H2O

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.

Kesan Bendasing Terhadap Takat Lebur dan Takat Didih Air

Apabila bendasing seperti garam atau gula ditambah di dalam air, ia akan menjejaskan takat lebur dan takat didih
air.

Takat didih Air Air + Garam Kesimpulan
Takat lebur 100 oC 104oC Garam menaikkan takat didih air
-4oC Garam menurunkan takat lebur ais
0oC

Penyejatan air

Penyejatan air ialah proses yang berlaku di permukaan air yang
menukarkan air menjadi wap air.

Melainkan proses pendidihan, proses ini boleh berlaku pada sebarang
suhu.

Terdapat empat faktor yang mempengaruhi kadar penyejatan air, iaitu kelembapan udara, suhu persekitaran,
luas permukaan air yang terdedah dan pergerakan udara.

Kelembapan udara Suhu persekitaran

Udara kering mengandungi wap air yang sedikit. Apabila suhu persekitaran meningkat, molekul-molekul
Oleh itu, udara kering dapat menampung lebih banyak air di permukaan memperoleh lebih banyak tenaga,
molekul air yang terlepas dari permukaan air. bergerak dengan pantas dan mudah
terlepas ke udara.

Jadi, udara kering, kadar penyejatan air meningkat. Jadi, suhu tinggi, kadar penyejatan air meningkat.
Luas permukaan air yang terdedah Pergerakan udara

Permukaan air yang terdedah yang lebih luas Pergerakan udara akan membawa wap air di dalam
membolehkan lebih banyak molekul air ke udara. udara ke tempat lain. Tuipan angin yang kuat
menyebabkan udara di atas permukaan air menjadi
Jadi, permukaan luas, kadar penyejatan air meningkat. kering.

Jadi, angin kuat, kadar penyejatan air meningkat.

5.2 – Larutan dan Kadar Keterlarutan

Perkataan baru dalam topik ini : (1) Zat terlarut (2) Pelarut (3) Larutan (4) Larutan cair (5) Larutan pekat
(6) Larutan tepu (7) Mendakan (8) Ampaian (9) Koloid

(1) Zat terlarut : Bahan yang boleh melarut di dalam cecair.
(Contoh: Gula, Garam, Serbuk milo)

(2) Pelarut : Cecair yang boleh melarutkan bahan.
(Contoh: Air)

(3) Larutan : Hasil campuran yang terbentuk apabila zat terlarut melarut di
dalam pelarut.

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.

Kuantiti zat terlarut (seperti serbuk milo) di dalam suatu larutan mempengaruhi kepekatan larutan (seperti air milo)
tersebut. Larutan yang dihasilkan boleh dikelaskan sebagai larutan cair, larutan pekat dan
larutan tepu.

Larutan cair Larutan pekat Larutan tepu

 Kuantiti zat terlarut yang sedikit  Kuantiti zat terlarut yang  Kuantiti zat terlarut yang

di dalam pelarut banyak di dalam pelarut berlebihan di dalam pelarut

 Boleh melarutkan banyak lagi  Boleh melarutkan sedikit sahaja  Tidak boleh melarutkan zat

zat terlarut. lagi zat terlarut. terlarut lagi dan menghasilkan

mendakan.

*** Mendakan = Pepejal yang tidak larut yang terhasil dalam sesuatu tindak balas kimia

Larutan dan Ampaian

Apabila dua bahan dicampurkan untuk menghasilkan campuran, larutan atau
ampaian akan terhasil.

Larutan = Campuran di mana zat terlarut yang tersebar secara sekata di dalam
pelarut (Contoh: Air melarutkan serbuk milo secara sekata)

Ampaian = Campuran di mana ia terdapat zat terlarut yang tidak melarut di
dalam pelarut.

Keterlarutan

Keterlarutan suatu bahan ialah kuantiti maksimum zat terlarut yang dapat larut di dalam 100ml pelarut pada suhu
yang tertentu.

Faktor Kadar keterlarutan
Suhu Semakin tinggi suhu pelarut, semakin tinggi kadar keterlarutan.
Kadar kacauan Semakin tinggi kadar kacauan, semakin tinggi kadar keterlarutan.
Saiz zat terlarut Semakin kecil saiz zat terlarut, emakin tinggi kadar keterlarutan.

Soalan:

1) Kenapa gula larut lebih cepat di dalam air kopi yang panas apabila dikacau?
Suhu dan kadar kacauan yang tinggi menyebabkan zarah-zarah pelarut bergerak dengan pantas. Hal ini
menyebakan zarah-zarah pelarut lebih cepat mengisi ruang di antara satu sama lain.

2) Kenapa gula halus larut lebih cepat berbanding dengan gula kiub?
Semakin kecil saiz zat terlarut, semakin besar jumlah luas permukaan yang terdedah kepada zarah-zarah
pelarut. Hal ini menyebabkan zat terlarut melarut di dalam pelarut dengan lebih cepat.

Koloid

Koloid ialah campuran dua atau lebih zat terlarut yang tersebar secara sekata. Akan
tetapi, koloid tidak membentuk campuran yang jernih dan juga tidak menghasilkan
mendakan. Jadi, koloid adalah suatu bentuk campuran yang keadaanya terletak di
antara larutan dan ampaian.

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.

Contoh-contoh koloid:

Cat

5.3 – Pembersihan dan Pembekalan Air
Air merupakan sumber semula jadi Bumi yang sangat berharga. Air perlu dibersihkan dan dirawat
supaya selamat diminum oleh manusia. Pembersihan air dapat menyingkirkan bau, rasa, warna, mikroorganisma
dan bahan terlarut supaya air dapat digunakan untuk pelbagai kegunaan.

Kaedah-kaedah pembersihan air

Pendidihan Penurasan

Air dipanaskan sehingga mendidih. Mengasingkan bendasing terampai daripada cecair.

 Memisahkan bendasing  ( Ya / Tidak )  Memisahkan bendasing  ( Ya / Tidak )
 Membunuh mikroorganisma  ( Ya / Tidak)  Membunuh mikroorganisma  ( Ya / Tidak)

Pengklorinan Penyulingan

Klorin ditambah ke dalam air. Air dipanaskan sehingga mendidih. Stim yang terbebas

 Memisahkan bendasing  ( Ya / Tidak ) disejukkan oleh air pili yang disalurkan dan stim akan
 Membunuh mikroorganisma  ( Ya / Tidak) menjadi air.
 Memisahkan bendasing  ( Ya / Tidak )
 Membunuh mikroorganisma  ( Ya / Tidak)

Kelestarian Air

Bahan pencemar air Cara mengatasi pencemaran air
Bahan buangan domestik  Mendidik masyarakat tentang cara pembuangan sampah yang betul.
 Menyediakan kemudahan sanitasi yang sempurna.
Bahan buangan industri  Menguatkuasakan undang-undang untuk memastikan bahan buangan industri

Bahan kimia dalam pertanian dirawat sebelum dibuang ke dalam sungai.
 Mendidik para petani untuk menggunakan baja dan racun perosak
Tumpahan minyak
yang bersifat terbiodegradasi.
 Membendung dan memungut tumbahan minyak di laut.
 Mempertingkat pengawasan melalui udara.

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.

Sistem Pembekalan Air

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertu

Setiap hari kita menggunakan air untuk mandi, minum, mencuci pinggan dan
sebagainya. Air yang dikumpul daripada sumber air seperti sungai dan air hujan
disalurkan ke logi pembersihan air untuk dirawat sebelum dihantar kepada
pengguna.

Pembersihan air sangat penting untuk menyingkirkan bau, warna, rasa,
mikroorganisma dan bahan kimia berbahaya daripada air supaya selamat
diminum.

Proses 1 : Penapisan
Menyingkirkan bendasing seperti ranting kayi dan daun.

Proses 2 : Pengoksidaan
Menambahkan kandungan oksigen di dalam air untuk menyingkirkan bau dan
rasa yang kurang menyenangkan.

Proses 3 : Penggumpalan
 Alum dimasukkan supaya zarah-zarah lumpur bergumpal dan tenggelam.
 Kapur mati (kalsium hidroksida) ditambah untuk mengurangan keasidan

air.
Proses 4 : Pengenapan
Bahan terampai mendak di dasar tangki.

Proses 5 : Penurasan
Menyingkirkan bendasing dengan penapis pasir.

Proses 6 : Pengklorinan dan Pemfluoridaan
 Klorin dimasukkan untuk membunuh mikroorganisma di dalam air.
 Natrium fluoride dimasukkan untuk mengelakkan pereputan gigi.

g mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
ulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.

CIKGU OOI YUAN SHENG

BAB 6

Asid dan
Alkali

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.

BAB 6 – ASID DAN ALKALI

6.1 – Sifat Asid dan Alkali

Asid berasal daripada perkataan Latin, acidus yang bermaksud masam. Manakala, alkali berasal daripada perkataan
Arab, alqali yang bermaksud abu tumbuhan.

Contoh-contoh asid: Asid hidroklorik, asid sulfurik, cuka (nama kadang-kadang ditambah ASID)
Contoh-contoh alkali: Natrium hidroksida, air sabun (nama kadang-kadang ditambah HIDROKSIDA)

Sifat-sifat Asid Alkali
Nilai pH Kurang daripada 7 Lebih daripada 7
Rasa Masam Pahit
Sifat menghakis Menghakis Menghakis
Kesan terhadap kertas litmus Menukarkan kertas litmus biru kepada Menukarkan kertas litmus merah
merah kepada biru
Tindak balas terhadap logam Bertindak balas dengan logam untuk Tidak bertindak balas dengan logam
menghasilkan gas hidrogen

Peranan Air untuk Menunjukkan Sifat-sifat Asid dan Alkali

Pemerhatian : Kertas litmus berubah warna apabila asid dan alkali ditambah dengan air.
Kesimpulan : Asid dan alkali hanya boleh menunjukkan sifatnya dengan kehadiran air.

Bahan Berasid dan Beralkali

Soalan: Bagaimanakah kita tahu sama ada suatu bahan adalah neutral, bahan berasid atau bahan beralkali?

Jawapan : Dengan menggunakan penunjuk yang sesuai seperti kertas litmus, fenolftalein dan sebagainya.

Penunjuk ialah sejenis pewarna atau campuran beberapa jenis pewarna yang berubah warna berdasarkan bahan
yang diuji. Perubahan warna yang diperhatikan dapat menentukan sama ada suatu bahan adalah neutral, berasid
atau beralkali.

Penunjuk Asid Neutral Alkali
Fenolftalein Tidak berwarna Tidak berwarna Merah jambu
Penunjuk semesta Merah Hijau Biru
Metil jingga Merah Kuning Kuning
Kertas litmus biru Merah Biru Biru
Kertas litmus merah Merah Merah Biru

Kekuatan Asid dan Alkali

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.

Kegunaan Asid dan Alkali dalam Kehidupan Harian

Asid dan alkali banyak digunakan dalam kehidupan harian kita. Misalnya, kita menggunakan cuka yang berasid dalam
masakan dan detergen yang beralkali dalam pencucian makanan. Selain itu, asid dan alkai juga banyak digunakan
dalam pelbagai sektor seperti sektor pertanian, perindustrian dan perubatan.

Asid

Asid tartarik Minuman bergas Bateri kereta Jeruk
Asid tartarik Asid karbonik Asid sulfurik Cuka

Alkali

Sabun mandi Baja Pil antasid Detergen
Kalium hidroksida Ammonia Magnesium hidroksida Natrium hidroksida

6.2 – Peneutralan Rajah 6.2.1 - Pentitratan
Soalan - Apakah yang akan berlaku jika asid bercampur dengan alkali?
Tindak balas antara asid dan alkali akan menghasilkan garam dan air.
Tindak balas ini disebut sebagai peneutralan.
Kaedah yang digunakan untuk menjalankan tindak balas ini disebut sebagai
pentitratan.
Nyatakan persamaan perkataan bagi tindak balas peneutralan:

Asid + Alkali  Garam + Air

Asid dan alkali yang berbeza menghasilkan jenis garam yang berbeza. Contohnya:

1) Asid hidroklorik + Natrium hidroksida  Natrium klorida + air
2) Asid sulfurik + Kalium hidroksida  Kalium sulfat + air
3) Asid nitrik + Natrium hidroksida  Natrium nitrat + air
*** Semasa peneutralan, asid hilang sifat asidnya dan alkali hilang sifat alkalinya.

Soalan: Merujuk kepada rajah 6.2.1, bagaimanakah kita tahu larutan natrium hidroksida (alkali) sudah menjadi
neutral selepas ia bercampur dengan asid hidroklorik?
Apabila campuran natrium hidroksida dan fenolftalein berubah warna dari merah jambu kepada tidak berwarna.

Aplikasi Peneutralan dalam Kehidupan Harian

Ubat gigi yang mengandungi bahan beralkali yang
meneutralkan asid yang dihasilkan oleh bakteria.
Bahan buangan berasid daripada kilang dirawat dengan
alkali sebelum dibebaskan.

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.

CIKGU OOI YUAN SHENG

BAB 7

Keelektrikan
dan
Kemagnetan

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.

BAB 7 – KEELEKTRIKAN DAN KEMAGNETAN

7.1 – KEELEKTRIKAN

7.1.1 – Tenaga

Semua benda hidup memerlukan tenaga. Kenderaan yang bergerak, lampu yang menyala, malah kucing yang sedang
tidur juga menggunakan tenaga.

(i) Soalan : Apakah maksud tenaga?
Jawapan : Tenaga bermaksud keupayaan untuk melakukan kerja.
: Nyatakan dua contoh aktiviti yang menggunakan tenaga.
(ii) Soalan : 1) Manusia menggunakan tenaga untuk berlari.
Jawapan 2) Kereta memerlukan tenaga daripada bahan api untuk bergerak.
: Apakah unit S.I. tenaga?
(iii) Soalan : Joule (J)
Jawapan

7.1.2 – Pelbagai Bentuk Tenaga

Tenaga tidak boleh dicipta atau dimusnahkan tetapi tenaga boleh wujud dalam pelbagai bentuk.
Contoh-contoh pelbagai bentuk tenaga:

Tenaga bunyi Tenaga kinetik Tenaga elektrik Tenaga keupayaan Tenaga keupayaan
Tenaga cahaya Tenaga nuklear Tenaga haba
graviti elastik

Tenaga kimia Pelbagai
Bentuk
Tenaga

7.1.3 – Pelbagai Sumber Tenaga
Sumber tenaga merupakan ‘pembekal’ untuk menjana tenaga-tenaga seperti tenaga bunyi, tenaga elektrik , tenaga
haba dan sebagainya.
Contoh-contoh sumber tenaga: Matahari, angin, ombak, air, biojisim, geoterma, bahan api fosil, bahan radioaktif

7.1.4 – Cas Elektrostatik
Pernahkan anda terkena renjatan elektrik apabila memegang pemegang pintu?

Kejadian ini berlaku akibat pemindahan cas elektrik di antara badan kita dengan pemegang
pintu yang mempunyai cas elektrik yang statik.

Soalan : Apakah nama cas-cas statik ini?
Jawapan : Cas elektrostatik

HAK CIPTA © : Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian modul ini dalam sebarang
bentuk atau cara sekalipun tanpa kebenaran bertulis daripada pihak Penulis dan Testpaper.com.my.