QC 7 Tools-20200703

1

เครอ่ื งมอื สำคญั 7 อยำ่ ง
ในกำรทำ QCC

BY: BKC QC Comm2 ittee

QC 7 Tool : เคร่ืองมือควบคมุ คณุ ภำพ 7 แบบ

ในการควบคมุ คณุ ภาพ ต้องอาศัยการควบคมุ กระบวนการผลิตโดยใช้ กลวิธีทางสถิติ
(Statistical Process Control : SPC) เปน็ เคร่ืองมอื ทใี่ ช้แก้ปญั หาอยา่ งตอ่ เน่ือง ให้กระบวน
การผลติ ไมเ่ ปลี่ยนแปลงและมสี มรรถภาพสูงขนึ้

การแปรผนั (Variation) ในกระบวนการผลติ ซง่ึ มีสาเหตมุ าจาก
ปจั จัยสาคัญ 6 อย่าง คือ

1.ความบกพรอ่ งทีเ่ กดิ จากการกระทาของบคุ คล (Man-Made Error)
2.เครื่องจกั รกล (Machinery)
3.วิธกี ารทางาน (Method of Work)
4.วัตถุดิบ (Material)
5.เครอ่ื งมอื วัด (Measurements)
6.สภาพส่ิงแวดลอ้ มในกระบวนการผลติ (Environment)

3

QC 7 Tool

การแปรผนั (Variation) ในกระบวนการผลติ มที ัง้ ทีเ่ ราสามารถควบคมุ ไดแ้ ละควบคุม
ไมไ่ ด้ ซึ่งมีเครือ่ งมอื ท่จี ะช่วยในการควบคุมคุณภาพอยู่ 7 อย่าง (7 QC Tool) ดงั ต่อไปน้ี
1. ใบตรวจสอบ (Check Sheet)
2. ฮสิ โตแกรม (Histogram)
3. แผนภาพพาเรโต (Pareto Chart)
4. แผนผังก้างปลา (Fish one Diagram)
5. แผนภมู คิ วบคมุ (Control Chart)
6. แผนภาพการกระจาย (Scatter Diagram)
8. กราฟ (Graph)

4

สรุปหน้ำท่ขี อง 7 QC Tool
เคร่อื งมอื ควบคุมคณุ ภำพไดด้ ังน้ี

1) ใช้ในกำรเก็บรวบรวมขอ้ มูลคอื → ใบตรวจสอบ
2) ใช้ในกำรวิเครำะห์ข้อมลู → ฮสิ โตแกรม / แผนภำพพำเรโต /

แผนผังก้ำงปลำ / แผนภำพกำรกระจำย / แผนภูมคิ วบคมุ
1) ใช้ในกำรแสดงผลของข้อมูล → ฮสิ โทแกรม และกรำฟ

ขั้นตอนการนา 7 QC Tool เคร่ืองมอื ควบคุมคณุ ภาพทั้ง 7 อย่าง และการ
ดาเนนิ การ ทั้งนใ้ี นการใช้เครือ่ งมือทัง้ 7 อยา่ ง จะต้องคาถึงลกั ษณะ ชนดิ ของ
ขอ้ มลู ทีไ่ ด้ รวมถึงความเหมาะสมกบั สภาถะการณ์ท่เี กิดขึ้นจริง เพื่อให้การ
วิเคราะหท์ ่ีไดใ้ กลเ้ คยี งกบั ความจรงิ และเกดิ ความถูกตอ้ งมากท่ีสุด

5

1ใบตรวจสอบ (Check Sheet)

❑ ใบตรวจสอบ (Check Sheet) เป็นแผ่นงานทไี่ ดอ้ อกแบบมาอย่าง
เฉพาะเจาะจงตอ่ งานนน้ั ๆ โดยมีจุดประสงคท์ ่ีจะเกบ็ ข้อมลู สาคัญ ๆ ไดง้ า่ ยและ
เป็นระบบ

❑ สามารถใชเ้ กบ็ ข้อมูลได้งา่ ย ตรงจุดประสงค์ เพอื่ จะนาขอ้ มลู ไปวเิ คราะห์และ
ตรวจสอบได้อย่างมีประสิทธิผลสงู สดุ และเพ่อื ควบคมุ , ตดิ ตามดูผลการทางาน,

หาสาเหตขุ องความผดิ ปกติ, เพื่อการตรวจเช็คทั่วไป

ตัวอยา่ ง
Check Sheet

6

ฮสิ โตแกรม (Histogram) 2

ฮิสโตแกรม (Histogram) คือ กราฟแทง่ แบบเฉพาะ โดยแกนตั้งจะเป็นตัวเลข
แสดง “ ความถี่ ” และมีแกนนอนเปน็ ขอ้ มลู ของคณุ สมบตั ิของส่งิ ทเี่ ราสนใจ โดย
เรียงลาดบั จากน้อย ทใี่ ช้ดคู วามแปรปรวนของกระบวนการ โดยการสังเกตรปู รา่ ง
ของฮสิ โตแกรมท่สี รา้ งขึ้นจากขอ้ มูลทไี่ ด้มาโดยการสมุ่ ตวั อยา่ ง

ความถ่ี ❑ จากภาพ เป็นกราฟฮสิ โตแกรมทมี่ คี วามปกติ คือ
❑ ขอ้ มูลท่ีเกิดบ่อยครงั้ จะสะสมกันอยตู่ รงกลาง แลว้
คอ่ ยๆลดลงไปตามด้านข้างท้ังซา้ ยและขวา
❑ เม่ือลากเส้นต่อจดุ แลว้ จะออกมาเป็นกราฟที่
เรียกว่า Normal Curve หรือเสน้ โคง้ ปกติ ที่ทุก
กระบวนการตอ้ งการ

ค่าท่วี ัดได้

7

ฮิสโตแกรม (Histogram) 2

เมอ่ื ไรจึงจะใช้แผนภาพฮิสโตแกรม
1. เมื่อต้องการตรวจสอบความผิดปกติ โดยดกู ารกระจายของกระบวนการทางาน
2. เมอื่ ต้องการเปรยี บเทียบข้อมูลกับเกณฑ์ทก่ี าหนด หรอื าสูงสดุ -ต่าสุด
3. เม่อื ตอ้ งการตรวจสอบสมรรถนะของกระบวนการทางาน (Process -

Capability)
4. เม่ือต้องการวเิ คราะห์หาสาเหตุรากเหง้าของปัญหา (Root Cause)
5. เมอ่ื ตอ้ งการตดิ ตามการเปลย่ี นแปลงของกระบวนการในระยะยาว
6. เมื่อขอ้ มลู มีจานวนมากๆ

8

พำเรโต (Pareto Diagram) 3

หลกั การของพาเรโต คือ ในปัญหาใด ๆ กต็ ามย่อมเกดิ ขึน้ ยอ่ มเกิดข้นึ จากสาเหตุ
หลายๆ อย่างและในบรรดาสาเหตทุ ั้งหมดน้จี ะมสี าเหตุหลักเพียงไมก่ ีอ่ ยา่ งทม่ี บี ทบาทสาคัญ
ตอ่ ปญั หาท่ีเกดิ ขนึ้ ดงั นัน้ ถ้าแก้ไขให้สาเร็จลุล่วงอย่างมปี ระสทิ ธภิ าพจึงจาเป็นต้องแก้ไขสาเหตุ
หลักเสยี กอ่ น

การนาแผนภูมพิ าเรโตเปน็ เคร่อื งมือ 7 QC Tool ที่ใชล้ าดบั สาคญั ของสาเหตุ โดย
ประยุกต์กราฟแท่งทีแ่ สดงการเรยี งลาดบั คา่ ของข้อมลู ที่มีคา่ สงู สดุ ไวท้ างซ้าย แล้วเรียงลาดบั
ค่าของขอ้ มูลทล่ี ดลงมาทางขวาของกราฟ เพื่อใชเ้ ปรียบเทียบให้เหน็ ถึงการลาดบั ความสาคญั
ของขอ้ มูล พรอ้ มกบั ระบุขนาดหรือปริมาณของความสาคัญทีเ่ สนอน้ัน ๆแผนภาพพาเรโต
(Pareto Diagram) มลี กั ษณะเปน็ กราฟแท่งท่แี บง่ แยกขอ้ มลู เปน็ ช่วงๆ จากมากไปนอ้ ย
และจากซ้ายไปขวา โดยแกน y มี 2 แกนคอื แกนซ้ายมอื แทนความถ่ี และแกนขวามือ
แทนเปอรเ์ ซ็นต์ แกน x แทนสาเหตุ แผนภมู พิ าเรโตต่างจากฮสิ โทแกรมท่ีแกนนอนของ
แผนภมู พิ าเรโตเปน็ ประเภทของข้อมูล แตแ่ กนนอนของฮสิ โทแกรมเปน็ ตัวเลข

9

พำเรโต (Pareto Diagram) 3

❑ Pareto ชือ่ แผนภมู นิ ้ีมที ี่มาจากช่ือ 10
ของผคู้ ิดค้นซ่งึ เป็นนกั เศรษฐศาสตร์
ชาวอิตาเลียนช่ือ Vilfredo
Federico Damaso Pareto

❑ แผนภูมชิ นิดน้ีมักถกู นามาใชใ้ นการ
แสดงให้เห็นขนาดของปญั หาและ
เพอื่ จดั ลาดับความสาคญั ของปญั หา

พำเรโต (Pareto Diagram) 3

❑ หลักการของพาเรโตน้นั ใช้หลัก 20/80
คอื เน้นในแง่ความสาคญั และผลกระทบของปญั หา

20 ❑ สว่ นน้อย 20 % จะเปน็ สว่ นสาคญั
80 ❑ 80 % จะเปน็ สว่ นไม่คอ่ ยสาคญั
เชน่ มีปัญหาอยู่ 20 % เทา่ นนั้ ท่ีสร้างความ
เสียหาย ส่วนใหญ่ใหก้ บั กจิ การ จงึ ตอ้ งแก้
ตรงนน้ั กอ่ น

จัดเรียงชนดิ ของปญั หาทีม่ จี านวนของเสยี เกดิ ขน้ึ มากทสี่ ดุ
จากซ้ายไปขวา เป็นการจดั ลาดบั ความสาคัญเพ่ือแกไ้ ขสิง่ ที่

สาคญั กว่าก่อนเพือ่ ลดผลกระทบได้มากทสี่ ดุ

11

4แผนผังกำ้ งปลำ (Fish-bone Diagram)

แผนผงั ก้างปลา (Fish-bone Diagram) หรอื เรียกว่าแผนผงั อชิ กิ า
วา (Ishikawa Diagram) หรือแผนผงั แสดงเหตุและผล (Cause-and-Effect
Diagram)
มปี ระโยชนใ์ นการวเิ คราะห์ขอ้ มูล โดยการพจิ ารณาสาเหตุ (Causes) ท่มี ี
ผล (Effect) โดยตรงกับลักษณะคุณภาพ (Quality Characteristic) ของ
ปญั หาทสี่ นใจศกึ ษา (จานวนแผนผงั ก้างปลาจะเท่ากบั จานวนลกั ษณะ
คณุ ภาพท่ีศึกษา)

12

4แผนผังก้ำงปลำ (Fish-bone Diagram)

❑ ต้ังขึ้นตามช่อื ของผู้คิดค้นชาวญ่ีปนุ่ คอื Dr.Kaoru Ishikawa
ศาสตราจารยด์ า้ นวศิ วกรรมแหง่ มหาวิทยาลยั โตเกยี ว ผู้รเิ รม่ิ ใน
การนาผังนี้มาใช้ในวงการอุตสาหกรรม ต้งั แตป่ ี ค.ศ. 1953

❑ เปน็ แผนผงั ทแ่ี สดง
ความสมั พันธร์ ะหว่าง
คุณลักษณะ ทางคณุ ภาพกับ
ปจั จยั ตา่ ง ๆ ท่เี กยี่ วข้อง

13

5แผนภมู คิ วบคุม (Control Chart)

แผนภูมคิ วบคมุ (Control Chart) แผนภมู ิควบคมุ คณุ ภาพอยา่ งหนง่ึ ท่ีใช้ใน
การเฝ้าติดตามกระบวนการการผลิตที่กาลังดาเนินการผลิตอยู่

แผนภูมิ หรือ แผน่ กราฟ ท่เี ขียนข้ึนโดยอาศัยขอ้ มลู จากข้อกาหนดคณุ ภาพท่ี
ต้องการควบคุม เพอื่ เปน็ แนวทาง ในการตดิ ตามผลการปฏิบตั งิ าน ในขน้ั ตอนใด

ข้ันตอนหนึง่

14

6แผนภำพกำรกระจำย (Scatter Diagram)

แผนภาพการกระจาย (Scatter Diagram) เครื่องมอื ท่ีใช้ในการหาความสมั พันธท์ ่ีแท้จรงิ
ระหวา่ งตัวแปรทง้ั 2ได้ หรอื ผังทใ่ี ช้แสดงคา่ ขอ้ มูลทเี่ กดิ ขึน้ จากความสัมพนั ธ์ของตัวแปร 2

ตัวท่ีมแี นวโน้มไปในทางใด เพอ่ื หาความสมั พันธ์ทแี่ ทจ้ รงิ

จะเลอื กใชใ้ นสาเหตตุ า่ งๆ ดงั น้ี

1. เมือ่ ต้องการจะบ่งช้ี สาเหตทุ แ่ี ทจ้ ริงของปญั หา

2. เมื่อตอ้ งการจะตดั สินใจว่า ผลกระทบ 2 ตัว ซ่งึ มคี วามสัมพนั ธก์ ันอยู่

3.เม่อื ตอ้ งการใชเ้ ป็นแนวทางตัดสนิ ใจวา่ ในผงั ก้างปลาทีไ่ ดจ้ ากการระดมสมองน้ัน มี

สาเหตุใด (ก้างปลาใด) ทีม่ ีความสัมพันธ์ตอ่ ผลกระทบ (หัวปลา

4. เมอ่ื ต้องการใช้หาความสัมพนั ธ์ระหวา่ งข้อมลู หรอื ตัวแปร 2 ตวั ท่เี ราสนใจศกึ ษาวา่

จะมีความสัมพนั ธก์ ันหรือไม่ อย่างไร 15

กรำฟ (Graph) 7

กราฟ (Graph) เป็นสว่ นหน่ึงของรายงานตา่ งๆ ท่ีใชส้ าหรบั นาเสนอ
ข้อมลู ทส่ี ามารถทาใหผ้ ูอ้ า่ นเขา้ ใจข้อมูลต่างๆ ได้ดี สะดวกต่อการแปร
ความหมาย และสามารถให้รายละเอียดของการเปรยี บเทียบได้ดีกวา่ การนาเสนอ
ขอ้ มลู ดว้ ยวิธอี น่ื ทัง้ นเี้ พราะกราฟทาให้เห็นลักษณะของขอ้ มลู ตา่ งๆ ได้ทนั ทจี าก
เส้น รูปภาพ แทง่ เหลีย่ ม และวงกลม โดยกราฟมคี ณุ ลักษณะทจ่ี าเป็นคือ ทาให้
เขา้ ใจเนอ้ื หาได้ง่าย อ่านไดอ้ ย่างรวดเรว็ หรือสามารถเปรียบเทยี บ
ข้อมลู แตล่ ะข้อได้ชดั เจน

16

กรำฟ (Graph) 7

ใช้วเิ คราะหข์ ้อมูล แสดงความหมายของตวั เลขออกมา และสามารถ กราฟแท่ง
ชี้ใหเ้ ห็นขอ้ เทจ็ จริง จงึ มีประโยชน์มากในการวิเคราะหข์ ้อมลู ทง้ั ใน
อดีตและปจั จบุ ัน เพอ่ื ขดุ คน้ สาเหตแุ ละมาตรการในการแกไ้ ขปรับปรุง

ใช้อธบิ าย หรอื ช้แี จงเร่อื งราวหรอื เหตกุ ารณ์ใหแ้ ก่ผอู้ ่นื เขา้ ใจได้ง่าย กราฟวงกลม
ดกี ว่าการอธบิ ายโดยใช้ขอ้ มลู หรอื ตวั เลขโดยตรง

ใช้ควบคุม กราฟท่ีเขียนแสดงอตั ราการหยุดงาน หรอื ของเสยี ตาม กราฟเส้น
เวลาท่เี ปลี่ยนแปลง ซ่งึ กราฟเปน็ อปุ กรณส์ าคญั ที่จะทาให้ทราบวา่
อะไรทจ่ี ะต้องควบคมุ

ใชบ้ ันทึก ข้อมูลท่ไี ด้จดั เก็บสามารถบนั ทกึ เปน็ กราฟได้ กราฟท่นี ยิ ม กราฟเรดาร์
ใชก้ นั อยา่ งแพรห่ ลายมอี ยู่ 3 ประเภทคอื กราฟเสน้ กราฟแทง่
และกราฟ

17

BY: BKC QC Comm1i8ttee