ประวัติส่วนตัว

บทที่ 2

โรงเรือนสุกรและอุปกรณ์

การเล้ียงสุกรในปัจจุบนั พฒั นาเป็นการเล้ียงแบบอุตสาหกรรมมากข้ึน มีการจดั ระบบการผลิตสุกร
เป็น 2 ระบบใหญ่ คือ

1. ระบบการผลิตสุกรพนั ธุ์ เป็ นการเล้ียงสุกรพ่อพนั ธุ์และแม่พนั ธุ์เพ่ือผลิตสุกรขายเป็ นพ่อพนั ธุ์
และแมพ่ นั ธุห์ รือลูกสุกรขนุ ขายใหไ้ ปทาํ การขุนต่อไป

2. ระบบการผลิตสุกรขุน เป็นการเล้ียงสุกรขนุ ขายส่งตลาด
ดงั น้ัน การจัดการเก่ียวกบั โรงเรือนจึงเป็ นปัจจยั ท่ีมีความสาํ คัญ ถา้ มีการออกแบบโรงเรือนให้
เหมาะสมกบั ระบบการผลิตสุกรแลว้ ทาํ ให้สุกรมีการเจริญเติบโตดี มีสุขภาพดี ลดปัญหาเร่ืองโรคระบาด
ต่าง ๆ ประหยดั แรงงานและค่าใชจ้ ่าย และใชป้ ระโยชน์จากโรงเรือนไดอ้ ยา่ งมีประสิทธิภาพ ทาํ ใหส้ ามารถ
ลดตน้ ทุนการผลิตลงได้ (ภาพที่ 2.1)

5.1 สถานท่ีต้งั ฟาร์มสุกร

การเร่ิมตน้ สร้างฟาร์มสุกรควรพิจารณาถงึ สถานที่ต้งั ฟาร์มใหเ้ หมาะสม เพราะการลงทุนก่อสร้าง
โรงเรือนเป็นการลงทุนสูง การเลือกสถานท่ีต้งั ฟาร์มสุกรควรพจิ ารณา ดงั น้ี

1. บริเวณท่ีจะก่อสร้างโรงเรือนควรเป็ นที่ดอน นา้ํ ไม่ท่วม ถา้ หลีกเลย่ี งไม่ไดค้ วรถมดินและยกพ้ืน
โรงเรือนใหส้ ูงข้ึน และควรเป็นสถานที่กวา้ งขวางสามารถที่จะขยายกิจการไดใ้ นอนาคต

2. การคมนาคมสะดวก เพื่อใหส้ ามารถขนส่งวตั ถุดิบต่าง ๆ และอาหารสตั วเ์ ขา้ มาใชใ้ นฟาร์มและ
ขนส่งผลผลติ ไปสู่ตลาดไดอ้ ยา่ งสะดวกและรวดเร็ว นอกจากน้ียงั สามารถทราบข่าวสารการเคลอ่ื นไหวของ
ภาวะตลาดไดร้ วดเร็ว

3. ไมค่ วรอยใู่ กลแ้ หล่งชุมชน เพราะกลิ่นมูลและเสียงสุกรอาจรบกวนผอู้ ่ืน
4. บริเวณน้นั ไม่เป็นสถานที่เคยเกิดโรคระบาดของสุกรมาก่อน เพราะโรคระบาดของสุกรบางโรค
สามารถอาศยั อยใู่ นดินไดเ้ ป็นเวลานาน ถา้ ใชส้ ถานที่น้นั เล้ียงสุกร
5. เป็นแหล่งที่มีนา้ํ สะอาดและไม่มีสิ่งเจือปนที่เป็นอนั ตรายอยา่ งเพียงพอ เพื่อใชน้ ้าํ ในการกินและ
ใชท้ าํ ความสะอาดโรงเรือนและอุปกรณ์ ก่อนต้งั ฟาร์มควรตรวจสอบนา้ํ ในบริเวณน้นั ก่อนว่าเหมาะสมกบั
การท่ีจะนาํ มาใชเ้ ล้ยี งสุกรหรือไม่

6. มีระบบระบายน้าํ สะดวก สภาพพ้ืนที่ต้งั ฟาร์มควรมีความลาดเทพอสมควร เพือ่ สะดวกในการ
ระบายนา้ํ ทิ้งไม่ใหเ้ กิดความช้ืนแฉะหรือเป็นบ่อ ซ่ึงเป็นแหล่งเพาะพนั ธุย์ งุ แมลงวนั และสะสมเช้ือโรค

7. ไมม่ ศี ตั รูหรือโจรผรู้ ้ายรบกวน เช่น งู เหยยี่ ว เสือ มนุษย์ เป็นตน้
8. ใกลแ้ หล่งช่วยเหลือทางดา้ นวิชาการและการเงิน เช่น สถานีบาํ รุงพนั ธุ์สุกร สถานีรักษาโรค
สตั ว์ ธนาคาร เป็นตน้

5.2 การวางผงั ฟาร์มสุกร

การวางผงั ฟาร์มสุกร ควรมหี ลกั การดงั น้ี
1. จดั วางโรงเรือนตามความยาวในแนวทิศตะวนั ออก-ตะวนั ตก เพื่อลดความร้อนจากแสงแดดที่
ส่องเขา้ มาในโรงเรือน
2. ขนาดของโรงเรือน ข้ึนอยู่กับเน้ือที่ของฟาร์มและจาํ นวนสุกรที่เล้ียง ไม่ควรเล้ียงสุกรแน่น
จนเกินไปหรือเล้ียงน้อยจนโหรงเหรง ควรคาํ นึงถงึ ขนาดพ้นื ท่ีต่อตวั สุกรและสามารถใชป้ ระโยชน์ไดเ้ ตม็ ที่
โรงเรือนแต่ละหลงั ควรห่างกนั ไม่น้อยกว่า 20 เมตร และอยหู่ ่างจากบริเวณร้ัวไม่น้อยกว่า 20 เมตร เพื่อ
ความปลอดภยั ในการป้องกนั โรคและการระบายอากาศบริเวณรอบโรงเรือน
3. จดั วางโรงเรือนอยา่ งเป็ นระเบียบ อย่าให้บงั ทิศทางลมธรรมชาติ และควรมีถนนภายในฟาร์ม
ระหว่างโรงเรือนตามความจาํ เป็นเพ่ือสะดวกในการขนส่งภายในฟาร์ม
4. ฟาร์มจะตอ้ งมีร้ัวสามารถป้องกนั คนและสัตวผ์ า่ นเขา้ -ออกได้ นอกจากน้ันจะตอ้ งมรี ้ัวแบ่งเขต
เล้ยี งสุกรและเขตท่ีพกั ใหแ้ ยกจากกนั
5. จดั ใหม้ ีทางเขา้ -ออกฟาร์มเพยี งทางเดียวและตอ้ งผา่ นโรงฉีดพ่นนา้ํ ยาฆ่าเช้ือหรือบ่อนา้ํ ยาฆ่าเช้ือ
ท้งั เขตฟาร์มและเขตท่ีพกั (ภาพท่ี 2.2)
6. อาคารสาํ นกั งานและบา้ นพกั จะตอ้ งอยนู่ อกเขตเล้ียงสุกร ควรต้งั อยเู่ หนือลมและอยใู่ นท่ีสูง
เพ่ือใหร้ ะบายนา้ํ ไดด้ ีและสามารถมองเห็นโรงเรือนได้
7. โรงผสมอาหารและโกดงั เก็บอาหารและอุปกรณ์ควรต้งั อยู่ระหว่างเขตท่ีพกั และเขตเล้ียงสุกร
เพ่ือสะดวกในการขนส่งอาหารและอุปกรณ์เขา้ ไปยงั โรงเรือนเล้ยี งสุกร และสามารถป้องกนั โรคท่ีติดมากบั
รถยนตบ์ รรทุกอาหารท่ีมาส่ง
8. โรงเรือนพกั สุกรและโรงเรือนจาํ หน่ายสุกรควรต้งั อยนู่ อกเขตเล้ยี งสุกร ห่างจากร้ัวประมาณ 10
เมตร เพือ่ ป้องกนั โรคระบาด

9. โรงเรือนเล้ียงสุกรควรต้งั อยู่ภายในร้ัวเขตเล้ียงสุกร ลกั ษณะของโรงเรือนข้ึนอยกู่ บั ระบบการ
เล้ียงสุกรว่าเป็นระบบการเล้ยี งสุกรพนั ธุห์ รือระบบการเล้ยี งสุกรขนุ

10. การจดั วางโรงเรือนสุกร ถา้ เล้ยี งสุกรพนั ธุแ์ ละขุนควรวางโรงเรือนสุกรพ่อแมพ่ นั ธุไ์ วด้ า้ นใน
สุด ถดั ออกมาเป็ นโรงเรือนสุกรเล็ก โรงเรือนสุกรขนุ รุ่น และโรงเรือนสุกรขุนใหญ่ ตามลาํ ดบั ถา้ เล้ียง
สุกรขุนอย่างเดียวควรวางโรงเรือนสุกรขุนขนาดเล็กอยู่ด้านในสุด ถดั มาเป็ นโรงเรือนสุกรขุนรุ่นและ
โรงเรือนสุกรขุนใหญ่อยดู่ า้ นหนา้ ของฟาร์มเพอ่ื สะดวกในการจาํ หน่ายและป้องกนั โรคติดต่อไดอ้ ีกดว้ ย

ภาพที่ 2.1 การวางผงั ฟาร์มสุกรท้งั 2 แบบ
ที่มา: สุวรรณา พรหมทอง, (มปพ.)

ภาพที่ 2.2 โรงฉีดพ่นนา้ํ ฆ่าเช้ือหรือบ่อน้าํ ยาฆ่าเช้ือ ผนงั ดา้ นขา้ งมสี เปรยพ์ น่ น้าํ ยาฆ่าเช้ือ
ที่มา: สุวรรณา พรหมทอง, (มปพ.)

5.3 ลกั ษณะโรงเรือนที่ดี
โรงเรือนสุกรที่ดีควรมีลกั ษณะดงั น้ี
1. ป้องกนั แดด ลม ฝน และศตั รูต่าง ๆ ไดด้ ี
2. อากาศภายในโรงเรือนถ่ายเทสะดวก ไมอ่ บั ช้ืน สุกรอยไู่ ดอ้ ยา่ งสุขสบาย
3. สามารถรักษาความสะอาดไดง้ ่าย ไมเ่ ป็นที่ขงั นา้ํ และมอี ปุ กรณ์เพยี งพอ
4. สะดวกและประหยดั เวลาในการปฏิบตั ิงาน เพ่ือใหส้ ามารถใชแ้ รงงานไดอ้ ย่างมีประสิทธิภาพ

และลดการสูญเสียได้ เช่น รางอาหารสามารถป้องกนั สุกรคุย้ เขี่ยอาหารไม่ใหต้ กหล่นได้
5. ระบายของเสียได้ดี พ้ืนที่ลาดเทเล็กน้อย มีบ่อพกั มูลสุกรและระบบบาํ บัดน้าํ เสียอยู่นอก

โรงเรือนกล่ินจะไดน้ อ้ ยลงและทาํ ใหน้ า้ํ สะอาดข้ึนก่อนปล่อยออกภายนอกฟาร์ม
6. สร้างง่าย ราคาถกู ใชว้ สั ดุก่อสร้างที่มีในทอ้ งถิ่นและแขง็ แรงทนทาน
7. มกี ารจดั แบ่งพ้ืนที่ภายในโรงเรือนอยา่ งเหมาะสม ทาํ ใหส้ ามารถใชป้ ระโยชน์ไดอ้ ยา่ งเตม็ ท่ี

5.4 สภาพแวดลอ้ มที่เหมาะสมสาํ หรับสุกร

ประเทศไทยมสี ภาพอากาศร้อนช้ืน ทาํ ใหค้ วามร้อนภายในร่างกายระบายออกไดช้ า้ เพราะความช้ืน
ในอากาศสูง ประกอบกบั สุกรไม่มีต่อมเหง่ือ เมอ่ื ตอ้ งการระบายความร้อนภายในร่างกาย สุกรอาศยั การ
ระบายความร้อนโดยการหายใจ ดงั น้นั หากสภาพแวดลอ้ มมีอุณหภูมิสูงสุกรจะหายใจถ่ีและแรง สุกรเป็ น
สตั วไ์ ม่ชอบอากาศร้อนช้ืน เพราะทาํ ให้เกิดปัญหาเก่ียวกบั ระบบหายใจ สุกรเจ็บป่ วยและอ่อนแอไดง้ ่าย
โดยเฉพาะปัญหาโรคปอดอกั เสบและปอดบวม ซ่ึงพบเห็นบ่อย ๆ

โรงเรือนสุกรควรมีการระบายอากาศดีไม่อุดอูห้ รือร้อนอบอา้ ว พ้นื คอกแห้งไม่ช้ืนแฉะ อุณหภูมิ
ระหว่างกลางวนั และกลางคืนไม่แตกต่างกนั มากไม่ร้อนหรือหนาวจดั จนเกินไปและไม่ควรมีฝนตกหนัก
จนเกินไป อุณหภูมิภายในโรงเรือนควรต่าํ กว่าอุณหภูมิภายนอก อุณหภูมิภายในโรงเรือนท่ีเหมาะสม
สาํ หรับแม่สุกรเล้ียงลูกควรอยู่ระหว่าง 60-65 องศาฟาเรนไฮต์ (15-18 องศาเซลเซียส) ลูกสุกรหลงั หย่า
นมควรอยู่ระหว่าง 70-75 องศาฟาเรนไฮต์ (21-24 องศาเซลเซียส) และสุกรขุนควรอยู่ระหว่าง 70-75
องศาฟาเรนไฮต์ (21-24 องศาเซลเซียส)

หากอุณหภูมิภายในโรงเรือนสูงหรือต่าํ กว่าน้ีมีผลทําให้สุกรเครียดและการเจริ ญเติบโตไม่ดี
เท่าท่ีควร จึงควรปรับปรุงสภาพโรงเรือนให้มีอุณหภูมทิ ่ีพอเหมาะกบั สุกร เช่น กรณีท่ีโรงเรือนสุกรร้อน
เกินไปควรติดพดั ลมหรือติดหัวพ่นหมอกไอน้าํ ภายในโรงเรือนหรือติดท่ีพ่นน้าํ บนหลงั คา (ขนาด 2½
แกลลอนต่อ 1 ชวั่ โมง) หรือติดต้งั ระบบทาํ ความเยน็ ดว้ ยนา้ํ

และถา้ อุณหภูมิภายในโรงเรือนต่าํ เกินไปหรือเวลากลางคืนหรือฤดูหนาวหรือลมพดั แรงควรติด
ผา้ ใบเปิ ดปิ ดไดเ้ พอ่ื ป้องกนั ลมหรือปลกู ตน้ ไม้ เช่น ตน้ กระถินเป็นแนวกนั ลม

5.5 โรงเรือนสุกร

การสร้างโรงเรือนสุกรให้มีลกั ษณะอย่างไรน้ันข้ึนอยู่กับเงินทุน ปริมาณสุกรท่ีจะเล้ียง สภาพ
อากาศและเป้าหมายในการเล้ยี ง โรงเรือนเป็นองค์ประกอบท่ีสาํ คญั ในการเพ่ิมประสิทธิภาพการผลิต การ
ป้องกนั โรค การจดั การต่าง ๆ และตน้ ทุนการผลิต

โรงเรือนของสุกรแต่ละประเภทมลี กั ษณะแตกต่างกนั ออกไป ไดแ้ ก่ โรงเรือนพ่อพนั ธุ์ โรงเรือน
แมพ่ นั ธุ์ โรงเรือนคลอด โรงเรือนอนุบาล และโรงเรือนสุกรขุน

โรงเรือนสุกร แบ่งเป็น 2 ประเภทคือ
1. โรงเรือนเปิ ด เป็ นโรงเรือนเปิ ดโล่งหรือมีกาํ แพงฝาก้นั เป็ นบางส่วน อุณหภูมิอากาศภายใน
โรงเรือนจะผนั แปรไปตามอณุ หภูมภิ ายนอก นก แมลงวนั ยงุ และฝ่ นุ ละอองเขา้ ออกไดง้ ่าย แต่เดิมโรงเรือน
สุกรในประเทศไทยเป็นโรงเรือนเปิ ดท้งั ส้ิน (ภาพที่ 2.3)
2. โรงเรือนปิ ด เป็นโรงเรือนท่ีไดร้ ับความนิยมในปัจจุบนั โดยเฉพาะฟาร์มใหญ่ โรงเรือนแบบน้ีมี
ท้งั ท่ีปิ ดแบบไมถ่ าวร ซ่ึงดา้ นขา้ งโรงเรือนปิ ดดว้ ยผา้ ใบที่สามารถชกั ข้ึนลงได้ และแบบถาวรที่ก่ออิฐทึบท้งั
สองด้าน ส่วนภายในโรงเรือนควบคุมอุณหภูมิโดยใช้ระบบทาํ ความเยน็ ด้วยน้าํ เรียกว่า ระบบอีแวป
(Evaporated cooling system) โรงเรือนระบบอีแวปน้ีเริ่มตน้ ดดั แปลงใชก้ บั โรงเรือนพ่อพนั ธุ์ก่อน ต่อมา
ขยายใชก้ บั โรงเรือนขุน โรงเรือนอนุบาล และโรงเรือนแม่พนั ธุอ์ ุม้ ทอ้ งดว้ ย โรงเรือนระบบอีแวปจะตอ้ ง

ลงทุนสูง แต่ให้ผลคุ้มค่า ทาํ ให้ประสิทธิภาพการผลิตดีข้ึน เช่น การผลิตน้ําเช้ือของพ่อพนั ธุ์ การ
เจริญเติบโตของสุกรขุน การเพิม่ จาํ นวนสุกรท่ีเล้ียงไดม้ ากข้ึน นอกจากน้ียงั สามารถควบคุมการติดต่อของ
โรคบางชนิดได้ ควบคุมนก แมลงวนั ยุง ซ่ึงเป็ นพาหะของโรคได้ ปัจจุบนั มีการออกแบบวสั ดุท่ีใชเ้ ป็ น
แผน่ ทาํ ความเยน็ (cooling pad) ท่ีแต่เดิมใชก้ ระดาษราคาแพงมาเป็นการใชม้ งุ้ ไนลอนหรืออิฐแดงมรี ูหรือ
อิฐบลอ็ กที่ออกแบบพเิ ศษ ซ่ึงมรี าคาถูกกว่าและมปี ระสิทธิภาพในการทาํ ใหอ้ ากาศในโรงเรือนเกิดความเยน็
ไดใ้ นระดบั เป็ นที่พอใจ การพฒั นาโรงเรือนระบบอีแวปจึงเป็ นความกา้ วหนา้ ของการเล้ียงสุกรในประเทศ
ไทย (ภาพที่ 2.4)

ภาพท่ี 2.3 ลกั ษณะโรงเรือนเปิด
ท่ีมา: สุวรรณา พรหมทอง, (มปพ.)

ภาพที่ 2.4 ลกั ษณะโรงเรือนปิด
ที่มา: สุวรรณา พรหมทอง, (มปพ.)

การสร้างโรงเรือนสุกรควรพิจารณาดงั น้ี
1. พ้ืนคอก สาํ หรับเล้ียงสุกรมีความสาํ คญั เพราะมผี ลต่อการเจริญเติบโตของสุกรและความสะดวก
ในการทาํ ความสะอาด พ้นื คอกท่ีนิยมคือ พ้นื ซีเมนตแ์ ละพ้ืนสแลต็

ลกั ษณะของพ้ืนซีเมนต์ท่ีดีน้นั ควรมีความลาดเอียงไปทางดา้ นระบายมูล ความลาดเอยี ง 1 น้ิวต่อ
1 เมตร เพื่อป้องกนั ไม่ให้พ้ืนคอกเปี ยกแฉะอยเู่ สมอและทาํ ความสะอาดได้ง่าย พ้ืนคอกไม่หยาบหรือล่ืน
จนเกินไป ถา้ พ้นื คอกหยาบเกินไปจะทาํ ให้สุกรกีบเทา้ แตก หากเช้ือโรคเขา้ ไปจะทาํ ใหเ้ กิดฝีหรือเทา้ บวม
ได้ หากเกิดในสุกรพ่อแมพ่ นั ธุจ์ ะทาํ ใหส้ ุกรตวั น้นั ไมส่ ามารถใชผ้ สมพนั ธุไ์ ด้ ถา้ พ้นื คอกล่นื เกินไปจะทาํ ให้
สุกรลื่นขาฉีกหรือแม่สุกรแทง้ ได้ ดงั น้นั พ้นื คอกซีเมนตค์ วรมีอตั ราส่วนผสมปูน:ทรายกลาง:หินเบอร์ 1 =
1:2:4 และควรผสมยากนั ซึมดว้ ย พ้ืนผวิ เรียบแต่ไมต่ อ้ งขดั มนั

2. ฝาผนงั ก้นั คอก ฝาผนงั ก้นั คอกควรทาํ อยา่ งแข็งแรง เพราะสุกรชอบงดั และกดั แทะทาํ ใหค้ อกพงั
ไดง้ ่าย ฝาผนงั คอกอาจเป็นไม้ เหลก็ ท่อประปา ลวดถกั หรืออฐิ

3. หลงั คา วสั ดุท่ีใชท้ าํ หลงั คาน้นั ถา้ ใชจ้ ากหรือแฝกจะมรี าคาถูกและทาํ ใหอ้ ณุ หภูมิภายในโรงเรือน
เย็นสบายแต่ไม่ทนทาน ควรใช้หลงั คาสังกะสี กระเบ้ือง หรืออลูมิเนียมจะคงทนกว่าแต่ราคาแพงถา้ ใช้
หลงั คาสงั กะสีอุณหภูมิภายในโรงเรือนจะร้อน โดยเฉพาะในช่วงบ่าย ซ่ึงสามารถแกไ้ ขไดโ้ ดยใชจ้ ากหรือ
แฝกมุงซอ้ นดา้ นล่างหรือทาสีดา้ นในสงั กะสี หรือเพ่ิมความสูงของหลงั คาจะช่วยบรรเทาความร้อนได้

4. การจัดสร้างคอกภายในโรงเรือนสุกร แบ่งตามวตั ถุประสงค์ในการเล้ียงได้ 2 แบบ คือ แบบ
โรงเรือนสุกรพนั ธุแ์ ละแบบโรงเรือนสุกรขนุ

4.1 การจดั สร้างคอกภายในโรงเรือนสุกรพนั ธุ์ แบ่งไดเ้ ป็น 5 หน่วย คือ
ก. คอกสุกรพ่อพนั ธุ์ เป็นคอกส่ีเหลย่ี ม ขนาด 2x3 เมตร พ้นื คอกอาจเป็นพ้ืนซีเมนตห์ รือ
พ้ืนสแล็ตก็ได้ ฝาผนังอาจเป็ นอิฐบล็อกหรือแป้ปน้า สูง 1-1.5 เมตร เพ่ือป้องกันไม่ให้สุกรกระโดด
ออกไปนอกคอก ดา้ นหนา้ ติดรางอาหารและจุ๊บนา้ มพี ้ืนที่เดินออกกาํ ลงั กายและใชผ้ สมพนั ธุ์ (ภาพที่ 2.5)
ข. คอกสุกรสาวทดแทน สุกรสาวทดแทนในระยะแรกนิยมเล้ียงรวมกนั คอกละไม่ควร
เกิน 6 ตวั เพอื่ กระตุน้ ใหส้ ุกรเป็นสดั เร็วข้ึน ลกั ษณะคอกเหมือนคอกสุกรพอ่ พนั ธุห์ รือคอกสุกรขนุ
ค. คอกสุกรแม่พนั ธุ์ (อุม้ ทอ้ งและทอ้ งว่าง) เป็นซองขงั เดี่ยว ลกั ษณะเป็นซองติดกนั แม่
สุกรแต่ละตวั จะอยใู่ นซองเฉพาะ จะกินและนอนอยู่ในซองน้ีตลอดเวลาเพื่อป้องกนั การกระทบกระเทือน
และสะดวกในการควบคุมอาหารให้ถูกตอ้ ง บางคร้ังจะปล่อยออกมาเม่ือผสมพนั ธุ์และปล่อยให้เดินออก
กาํ ลงั ภายในแปลงหญ้าเป็ นคร้ังคราว มีรางอาหารและท่ีให้น้าอยู่หน้าซอง พ้ืนคอกควรเป็ นพ้ืนสแล็ต
เพอื่ ใหค้ อกแหง้ ไม่ลื่น คอกชนิดน้ีควรสร้างไวป้ ระมาณ 1 ใน 3 ของจาํ นวนแม่พนั ธุท์ ้งั หมด (ภาพท่ี 2.6)
ง. คอกคลอดและเล้ยี งลกู เป็นคอกท่ีใชค้ ลอดและเล้ียงลกู ช่วงเวลาส้นั ๆ ลกั ษณะเป็นคอก
สี่เหลีย่ ม (ภาพท่ี 2.7) มี 2 ส่วนคือ

1) ส่วนซองสาํ หรับตวั แม่เพื่อไมใ่ หเ้ หยยี บหรือทบั ลูก มีรางอาหารและที่ใหน้ า้ ติด

อยดู่ า้ นหนา้ ซอง

2) ส่วนพ้นื ท่ีว่างสาํ หรับลกู เป็นท่ีกกใหค้ วามอบอนุ่
จ. คอกอนุบาล สาํ หรับเล้ียงลกู สุกรหยา่ นมจนถึง 10 สปั ดาห์ (นา้ํ หนกั ประมาณ 15

กิโลกรัม) ขนาด 3 ตารางเมตร บรรจุลกู สุกรได้ 8-10 ตวั เมื่อลูกสุกรแขง็ แรงดีแลว้ จึงนาํ ไปเล้ยี งในคอก

สุกรขนุ ต่อไป มีรางอาหารและที่ใหน้ า้ ติดอยดู่ า้ นขา้ ง (ภาพท่ี 2.8)

ผเู้ ล้ยี งบางรายนิยมสร้างโรงเรือนสุกรพนั ธุ์เป็ นชุดหรือยนู ิต (unit) โดยมีทุกหน่วยย่อยอยใู่ นหลงั

เดียวกนั คือ โรงเรือนหลงั หน่ึงประกอบดว้ ย คอกผสมพนั ธุ์ คอกอุม้ ทอ้ ง คอกคลอด-เล้ียงลูก และคอก

อนุบาล ทาํ ให้ง่ายและสะดวกในการจดั การ แต่ในกรณีท่ีแม่สุกรมีจาํ นวนมากต้งั แต่ 300-400 แม่ข้ึนไป
อาจมกี ารสร้างโรงเรือนท่ีแยกเป็นสดั ส่วน คือ โรงเรือนอุม้ ทอ้ ง โรงเรือนคลอด และโรงเรือนอนุบาล

4.2 การจดั สร้างคอกภายในโรงเรือนสุกรขนุ โรงเรือนสุกรขุนสาํ หรับเล้ียงสุกรหลงั หยา่
นมจนถึงนา้ํ หนกั ส่งตลาด 90-120 กิโลกรัม ภายในโรงเรือนประกอบดว้ ยคอกต่าง ๆ ดงั น้ี

ก. คอกสุกรรุ่น นา้ํ หนกั 15-35 กิโลกรัม
ข. คอกสุกรขนุ นา้ํ หนกั 35-60 กิโลกรัม อาจแยกเป็นสุกรพนั ธุบ์ า้ ง
ค. คอกสุกรขุน นา้ํ หนกั 60-120 กิโลกรัม ส่งตลาด
ง. คอกสุกรขุน เล้ยี งต้งั แต่นา้ํ หนกั 15-100 หรือ 120 กิโลกรัม ส่งตลาด
คอกสุกรขุนควรจดั สร้างเป็น 2 แถว โดยแต่ละแถวมีคอกยอ่ ย ๆ เล้ียงสุกรขนุ ตามนา้ํ หนกั

ที่กล่าวมาแลว้ คอกละไม่ควรเกิน 20 ตวั ลกั ษณะเป็นคอกสี่เหล่ยี ม มรี างอาหารอยดู่ า้ นหนา้ คอก อาจเป็ น

ปูนก่อขนาดกวา้ ง 30 เซนติเมตร ลึก 20 เซนติเมตร รางแบบน้ีตอ้ งให้อาหารทุกวนั หรือใชถ้ งั อาหาร

อตั โนมตั ิต้งั อยกู่ ลางคอก เพอื่ ให้อาหารออกมาในช่องกินอาหาร สุกรจะกินอาหารไดต้ ลอดเวลา อาหารไม่
หกหล่นและมีที่ให้น้าเป็ นจุ๊บอตั โนมตั ิในจาํ นวนที่เพียงพอ พ้ืนคอกมีความลาดเอียงเล็กน้อยไปทาง

ดา้ นหลงั คอกเพ่อื สะดวกในการทาํ ความสะอาด ควรจดั ใหส้ ุกรถ่ายเป็นท่ีในส่วนหลงั คอกหรือทาํ เป็นอ่างมี

นา้ ขงั (สว้ มนา้ ) (ภาพท่ี 2.9)

ภาพท่ี 2.5 คอกสุกรพอ่ พนั ธุ์
ที่มา: สุวรรณา พรหมทอง, (มปพ.)

ภาพท่ี 2.6 คอกสุกรแม่พนั ธุอ์ มุ้ ทอ้ ง
ที่มา: สุวรรณา พรหมทอง, (มปพ.)

ภาพที่ 2.7 คอกสุกรคลอด
ที่มา: สุวรรณา พรหมทอง, (มปพ.)

ภาพท่ี 2.8 คอกอนุบาลสุกร
ท่ีมา: สุวรรณา พรหมทอง, (มปพ.)

ภาพท่ี 2.9 คอกสุกรขนุ
ท่ีมา: สุวรรณา พรหมทอง, (มปพ.)
5.6 อุปกรณ์ต่างๆ ในโรงเรือนสุกร

อปุ กรณ์ต่าง ๆ ในโรงเรือน (ตารางที่ 2.1) ไดแ้ ก่
1. ที่ใหน้ า้ํ สุกร ตอ้ งมีนา้ํ แรงพอสมควรและนา้ํ จะตอ้ งสะอาดและไมม่ ตี ะกอน นิยมในปัจจุบนั มี 2
ชนิดคือ

1.1 จุ๊บน้าํ อตั โนมตั ิ (nipple) ขนาดเสน้ ผา่ ศนู ยก์ ลาง 4-6 หุน ต่อเขา้ กบั ท่อประปา ปลาย
มีลกั ษณะเป็ นลิน้ สุกรจะใชป้ ากกดั หรือดนั นา้ํ ให้ไหลออกมา นิยมใชใ้ นคอกสุกรขุน สุกรพ่อพนั ธุ์ ซอง
ตบั แมส่ ุกรและคอกอนุบาล (ภาพที่ 2.10)

1.2 ถว้ ยน้าํ อตั โนมตั ิ ภายในมลี นิ้ ขนาดเสน้ ผา่ ศูนยก์ ลาง 6 หุน โดยต่อเขา้ กบั ท่อประปา
สุกรจะใชป้ ากดนั นา้ํ ใหไ้ หลออกมาในถว้ ย นิยมใชใ้ นคอกคลอด

2. รางอาหาร ท่ีนิยมในปัจจุบนั มี 3 ชนิดคือ (ภาพที่ 2.11)
2.1 รางอาหารธรรมดา รางแบบน้ีตอ้ งใหอ้ าหารทุกวนั และมีความประสงคจ์ ะใหส้ ุกรกิน

อยา่ งจาํ กดั มี 2 แบบคือ
ก. รางปูนก่อ ขนาดกวา้ ง 30 เซนติเมตร ลกึ 20 เซนติเมตร ยาวตามจาํ นวน

สุกร มกั ก่อติดกบั ผนงั ดา้ นหนา้ คอกสุกรขุนหรือสุกรพ่อพนั ธุห์ รือแมพ่ นั ธุซ์ องตบั
ข. รางสงั กะสีหรือรางอลมู ิเนียม เป็นรางเดี่ยว ๆ มกั ติดกบั ฝาผนงั คอกหรือแผง

ก้นั คอกดา้ นหนา้ คอกสุกรพอ่ แม่พนั ธุ์
2.2 ถงั อาหารอตั โนมตั ิ ดา้ นฐานเป็นถาดอาหารทาํ ดว้ ยเหลก็ หล่อหรือปูนหล่อ ส่วนตวั ถงั

เป็นสแตนเลสหรือพลาสติกหมุนรอบแกน เมอื่ สุกรดนั ตวั ถงั อาหารจะทาํ ใหอ้ าหารไหลออกมาเป็นระยะ ๆ
ในถาดอาหารดา้ นฐาน

2.3 รางอาหารอตั โนมตั รางอาหารเป็นปูนก่อยาว หรือรางสงั กะสี หรือรางอลูมเิ นียม
เฉพาะตวั มที ่อลาํ เลียงอาหารจากถงั เก็บอาหารต่อลงมาท่ีรางอาหาร

ภาพที่ 2.10 ก จุ๊บนา้ํ อตั โนมตั ิ ข ถว้ ยนา้ํ อตั โนมตั ิ
ท่ีมา: สุวรรณา พรหมทอง, (มปพ.)

ภาพท่ี 2.11 รางอาหาร ก รางปูน ข รางอลูมิเนียม ค ถงั อาหารอตั โนมตั ิ ง รางอาหารอตั โนมตั ิ
ที่มา: สุวรรณา พรหมทอง, (มปพ.)

ตารางท่ี 2.1 พ้ืนที่คอกต่อตวั ความยาวรางอาหาร ความสูงของคอกสุกร และวสั ดุในคอกสุกร

ที่มา: สุวรรณา พรหมทอง, (มปพ.)
5.7 การเตรียมคอกหรือโรงเรือนสาํ หรับการนาํ สุกรเขา้ ใหม่

ผเู้ ล้ยี งสุกรที่ซ้ือสุกรมาจากที่อ่ืนควรจะระมดั ระวงั ใหม้ ากในเร่ืองโรคติดต่อ ฉะน้นั ควรเตรียมคอก
หรือโรงเรือนใหห้ ่างไกลจากคอกหรือโรงเรือนที่เล้ียงสุกรอยกู่ ่อนใหม้ ากพอสมควร เรียกว่าคอกกกั กนั สุกร
และให้อยู่นานประมาณ 2 สปั ดาห์เป็ นอยา่ งน้อย เพ่ือใหส้ ุกรที่นาํ เขา้ ใหม่ค่อยสร้างภูมคิ ุม้ โรคข้ึนมาก่อน
ควรปฏิบตั ิกบั สุกรที่นาํ เขา้ ใหมอ่ ยา่ งนุ่มนวล อยา่ ใหเ้ ครียดและควรจะฉีดยาปฏชิ ีวนะเป็นรายตวั ก่อนท่ีจะให้
ดื่มน้าํ หลงั จากสุกรหายเหนื่อยแลว้ จึงจะใหอ้ าหารแก่สุกรม้อื แรกจาํ นวนเพยี งคร่ึงหน่ึงของปริมาณที่เคยกิน
อาหารท่ีให้ควรผสมยาป้องกันโรคระบาดทางเดินหายใจติดต่อกนั ประมาณ 2 สัปดาห์ หากไม่ปรากฏ
อาการผดิ ปรกติข้ึนควรฉีดวคั ซีนป้องกนั โรคต่าง ๆ ต่อไป ส่วนพวกยาฉีดก็ควรเตรียมไวส้ าํ หรับสุกรป่ วยที่
ไม่กินอาหารจะตอ้ งรักษาเป็นรายตวั ไป

5.8 การเตรียมโรงเรือนก่อนนาํ สุกรเขา้ เล้ียง

ปัญหาเร่ืองโรคของสุกรที่เกิดข้ึนอยู่เสมอน้ันมีสาเหตุหลายประการ แต่สาเหตุใหญ่ท่ีสุดคือการ

สุขาภิบาลไม่ดีพอหรือบกพร่อง จึงทาํ ใหส้ ุกรไดร้ ับเช้ือโรค การสุขาภิบาลท่ีถูกตอ้ งจะเป็ นหนทางหน่ึงซ่ึง

จะป้องกนั ไม่ใหเ้ กิดโรคข้ึนในฟาร์ม การเตรียมโรงเรือนควรทาํ ความสะอาดและฆา่ เช้ือโรคภายในโรงเรือน

เครื่องมือ และอุปกรณ์ ก่อนที่จะนําสุกรเข้ามาในฟาร์มประมาณ 1 สัปดาห์ การทาํ ความสะอาดแบ่ง

ออกเป็น 3 ข้นั ตอน ดงั น้ี

1. การทาํ ความสะอาดโรงเรือนและรอบโรงเรือนตลอดจนการกาํ จดั แมลง

2. การทาํ ความสะอาดอุปกรณ์ต่าง ๆ ภายในคอก

3. การทาํ ความสะอาดเคร่ืองมือที่ใชใ้ นการรักษาสุขภาพสุกร นอกจากน้ีควรมีการป้องกนั

เช้ือโรคเขา้ สู่ฟาร์มบริเวณทางเขา้ -ออกโรงเรือนและ หนา้ ฟาร์ม

5.8.1 การทาํ ความสะอาดโรงเรือนสุกร การทาํ ความสะอาดโรงเรือนสุกรเป็ นการจัดการด้าน

สุขาภิบาลที่ดีอยา่ งหน่ึงในฟาร์มสุกร เพื่อตดั วงจรของเช้ือโรคและช่วยป้องกนั โรคที่จะเกิดกบั สุกรได้อีก
ทางหน่ึงดว้ ย การทาํ ความสะอาดโรงเรือนโดยการใช้นา้ํ ลา้ งพ้ืนโรงเรือนเพียงอย่างเดียว จะช่วยทาํ ให้เช้ือ
โรคถกู เจือจางลงไปบา้ ง แต่ไม่สามารถท่ีจะกาํ จดั เช้ือโรคไดห้ มด ส่วนการทาํ ความสะอาดโดยการใชน้ า้ํ ยา

ฆ่าเช้ือเพียงอยา่ งเดียวไม่ไดผ้ ลดีเตม็ ท่ี ดงั น้นั การทาํ ความสะอาดโรงเรือนควรมีข้นั ตอนดงั น้ี

1. ปัดกวาดหยากไย่และฝ่ ุนละอองตามหลงั คา เสา ฝาผนัง เพดาน พดั ลม และแผงรังผ้งึ (ใน

โรงเรือนปิ ด) ออกใหห้ มด

2. ใชพ้ ลว่ั แซะตกั มูลสุกรและเศษอาหารใส่รถเขน็ นาํ ไปเทท่ีลานตาก
3. ใชส้ ายยางพร้อมหวั ฉีดทาํ การฉีดนา้ํ ลา้ งพ้ืนคอกใหท้ วั่ ทุกซอกทุกมุม รวมกบั การใชแ้ ปรงขดั พ้ืน
คอกและฝาผนงั ใหส้ ะอาดไม่มคี ราบสิ่งสกปรกหลงเหลืออยู่ (อาจใชผ้ งซกั ฟอกช่วยดว้ ย) แลว้ ใชน้ า้ํ สะอาด
ลา้ งอีกคร้ัง กวาดพ้ืนคอกดว้ ยไมก้ วาดทางมะพร้าว กวาดไล่นา้ํ และส่ิงสกปรกตามแนวลาดเอียงใหแ้ ห้งทาํ
ความสะอาดซา้ํ เพ่ือใหพ้ ้นื คอกสะอาดโดยเนน้ ตามซอกมุมแลว้ ปล่อยใหพ้ ้ืนแหง้
4. รางอาหารและรางนา้ํ ที่ถอดไม่ไดค้ วรลา้ งใหส้ ะอาดและปล่อยท้ิงไวใ้ หแ้ หง้ อยเู่ สมอ
5. ใชน้ า้ํ ละลายโซดาไฟความเขม้ ขน้ 5 เปอร์เซน็ ต์ เทลาดใหท้ ว่ั บริเวณรวมท้งั ฝาผนังคอกดว้ ยทิ้ง
ไวส้ กั ครู่แลว้ จึงลา้ งนา้ํ เปลา่ อีกคร้ัง
6. ใชน้ า้ํ ยาฆ่าเช้ือโรคพ่นหรือราดใหท้ วั่ ในอตั ราส่วนที่กาํ หนดในฉลากหรืออาจใชป้ ูนขาวโรยบาง
ๆ หรือใชน้ ้าํ ละลายปูนขาวในอตั ราส่วนน้าํ 4 ส่วนต่อปูนขาว 1 ส่วน ลาดให้ท่ัวเพ่ือทาํ ให้การทาํ ความ

สะอาดเป็นไปอยา่ งมปี ระสิทธิภาพดียงิ่ ข้ึน

7. บริเวณร่องนา้ํ ควรกวาดลา้ งและลาดดว้ ยนา้ํ ละลายโซดาไฟ
8. ทาํ การลา้ งและจดั เกบ็ เคร่ืองมอื และอปุ กรณ์ท่ีใชท้ าํ ความสะอาดใหเ้ รียบร้อย
9. เมอ่ื จะนาํ สุกรเขา้ มาเล้ียงตอ้ งทาํ การลา้ งดว้ ยนา้ํ สะอาดอกี คร้ัง (โดยเฉพาะคอกที่โรยหรือลาดปูน
ขาวไว้ เพราะสุกรอาจแพป้ ูนขาวทาํ ใหผ้ ิวหนงั อกั เสบได)้ ถา้ พกั คอกไวน้ านอาจพ่นน้าํ ยาฆ่าเช้ือโรคซา้ํ อีก
คร้ัง ปลอ่ ยท้ิงไวใ้ หแ้ หง้ จึงนาํ สุกรเขา้ คอก ซ่อมแซมโรงเรือน ไมก้ ้นั คอก รางอาหาร รางนา้ํ ท่ีชาํ รุดใหอ้ ยู่
ในสภาพใชง้ านได้

ภาพที่ 2.12 การเตรียมโรงเรือนสุกรก่อนนาํ สุกรเขา้ เล้ียง
ท่ีมา: สุวรรณา พรหมทอง, (มปพ.)

การทาํ ความสะอาดโรงเรือนและการฆ่าเช้ือควรทาํ ทุก 2 สัปดาห์หรือ 4 สปั ดาห์ ต่อ 1 คร้ังเป็ น
อย่างต่าํ ซ่ึงจะช่วยให้สามารถป้องกันเช้ือโรคที่ก่อให้เกิดความเสียหายต่อสุกรได้ การใช้น้าํ ยาฆ่าเช้ือ
โรงเรือนควรใชเ้ ป็นระยะเวลาท่ีนานพอสมควร 1-1½ ปี แลว้ จึงเปล่ยี นนา้ํ ยาฆ่าเช้ือชนิดอน่ื เมื่อเห็นว่าสุกร
ไดร้ ับการติดเช้ือหรือสุขภาพไม่ดี แต่ไมค่ วรใชน้ า้ํ ยาฆ่าเช้ือหลายชนิดในเวลาเดียวกนั เพราะเมือ่ ใชน้ า้ํ ยาฆ่า
เช้ือไประยะหน่ึงเช้ือโรคจะมีความตา้ นทานต่อนา้ํ ยาฆ่าเช้ือ เมื่อเปลี่ยนนา้ํ ยาฆ่าเช้ือจะทาํ ใหเ้ ช้ือโรคตาย ถา้
ใชน้ า้ํ ยาฆ่าเช้ือหลายชนิดในเวลาเดียวกนั เช้ือโรคจะสร้างความตา้ นทานต่อนา้ํ ยาฆ่าเช้ือได้ ทาํ ใหไ้ มส่ ามารถ
ใชน้ า้ํ ยาฆ่าเช้ือตวั ใดไดอ้ กี ซ่ึงจะทาํ ใหก้ ารจดั การทาํ ความสะอาดฆ่าเช้ือเป็นไปอยา่ งไมม่ ีประสิทธิภาพ

หากต้องการรมควนั โรงเรือนควรหาผา้ พลาสติกหรือผา้ ใบหรือสังกะสีมาปิ ดโรงเรือนให้มิดชิด
เสียก่อน การรมควนั ใช้น้าํ ยาฟอร์มาลีนในอตั ราส่วนน้าํ ยาฟอร์มาลีน 40 มิลลิลิตรผสมด่างทบั ทิม 20
มิลลลิ ติ รต่อ 100ลูกบาศกฟ์ ตุ นาน 24 ชวั่ โมง

สิ่งที่ใชฆ้ ่าเช้ือโรค แบ่งเป็น 2 ประเภทคือ สารฆ่าเช้ืออยใู่ นรูปสารละลาย และสารฆ่าเช้ือท่ีเป็น
ผง เช่น ปูนขาว โซดาไฟ การฆ่าเช้ือโรคภายในโรงเรือน ทาํ ไดห้ ลายวธิ ีดงั น้ี

1. การใชน้ า้ํ ยาฆ่าเช้ือผสมนา้ํ แลว้ ทาํ การฉีดพ่น
2. การใชน้ า้ํ ยาฆ่าเช้ือเทลาดบริเวณท่ีคาดว่าจะมีเช้ือโรค
3. การใชส้ ารฆ่าเช้ือโรคโรยหรือละลายนา้ํ ลาดใหท้ วั่ บริเวณท่ีตอ้ งการฆ่าเช้ือ

ภาพท่ี 14.2 การทาํ ความสะอาดโรงเรือนและฆ่าเช้ือโรคเป็นประจาํ
ที่มา: สุวรรณา พรหมทอง, (มปพ.)

5.8.2 การทาํ ความสะอาดรอบโรงเรือนและการกาํ จดั แมลงวนั บริเวณรอบคอกและโรงเรือนหากมี
แปลงหญา้ สาํ หรับใหส้ ุกรเดินออกกาํ ลงั กายหรือกิน ควรทาํ การตดั หญา้ ไมใ่ หส้ ูงเกินไป ของเสียและนา้ํ ลา้ ง
คอกอย่าปล่อยลงแปลงหญ้า ควรสร้างบ่อเก็บนา้ํ เสียอยู่ที่ปลายร่องทางน้าํ ทิ้ง บ่อเก็บน้าํ เสียตอ้ งมีฝาปิ ด
มิดชิด และหลงั คาบ่อตอ้ งอยสู่ ูงกว่าระดบั นา้ํ เสียพอสมควร ไม่ควรต่าํ เกินไปเพราะจะทาํ ให้การหมกั ของ
อุจจาระเกิดรวดเร็ว คุณภาพของอุจจาระในการใช้ทาํ ป๋ ุยจะเสียไป การสร้างบอ่เก็บน้าํ เสียช่วยทาํ ลายไข่
พยาธิและป้องกนั แมลงวนั ลงไปไข่ดว้ ย ภายในบ่อนา้ํ เสียจะมคี วามร้อนประมาณ 105 องศาฟาเรนไฮตแ์ ละ
มีก๊าซมีเทนและก๊าซไข่เน่า ทาํ ให้ไม่เหมาะแก่การเจริญของไข่พยาธิและตวั อ่อนของแมลงวนั หมน่ั ตกั
อุจจาระข้ึนมาตากให้แห้งเพื่อเก็บไวท้ าํ ป๋ ุย ส่วนน้าํ เสียก็ปล่อยให้ไหลไปยงั บ่อพกั นา้ํ ทิ้ง และควรมีบ่อ
บาํ บดั น้าํ เสียก่อนปล่อยออกนอกฟาร์ม บริเวณพ้ืนดินของแปลงหญา้ ควรป้องกนั มิให้ไข่พยาธิหรือตวั อ่อน
ของพยาธิอาศยั อยู่ โดยโรยปูนขาวหรือนา้ํ ละลายดว้ ยปูนขาว

ภาพที่ 14.3 ระบบระบายนา้ํ เสีย

ท่ีมา: สุวรรณา พรหมทอง, (มปพ.)

5.8.3 การทาํ ความสะอาดอปุ กรณ์ต่าง ๆ ภายในโรงเรือน อปุ กรณ์ภายในโรงเรือน ไดแ้ ก่ภาชนะใส่
น้าํ หรืออาหาร ชอ้ นตกั อาหาร กระบวย ตกั น้าํ พลวั่ ตอ้ งสะอาดปราศจากเช้ือโรค การทาํ ความสะอาด
ภาชนะใส่นา้ํ และอาหาร ทาํ ไดด้ งั น้ี

1. ตกั หรือกวาดเศษอาหารออกใหห้ มด
2. ใชน้ า้ํ สะอาดลา้ งรางนา้ํ และรางอาหารใหท้ วั่
3. ทิ้งไวใ้ หแ้ หง้ ก่อนนาํ ไปใช้
4. การใชน้ า้ํ ยาฆ่าเช้ือลา้ งหรือพน่ หรือลาดใหท้ วั่
5. ท้ิงไว้ 1-2 ชว่ั โมง จากน้นั ลา้ งดว้ ยนา้ํ สะอาดอกี คร้ัง
6. ปลอ่ ยใหแ้ หง้ นาํ มาใชไ้ ด้

หมายเหตุ 4-6 ทาํ ความสะอาดนาน ๆ คร้ัง หรือเมื่อพบสุกรป่ วยดว้ ยโรคระบาด
การเตรียมน้าํ ยาฆ่าเช้ือโดยใช้นา้ํ ผสมนา้ํ ยาฆ่าเช้ือไลโซน (lysol) ความเขม้ ขน้ 2-3 เปอร์เซ็นต์
หรือนา้ํ ละลายนา้ํ ยาฟอร์มาลนี (formalin) ใหม้ ีความเขม้ ขน้ 2 เปอร์เซน็ ต์

5.8.4 การทาํ ความสะอาดเครื่องมือท่ีใช้ในการรักษาสุขภาพสุกร เคร่ืองมือจาํ เป็ นในการรักษา

สุขภาพสุกร เช่น กรรไกรตัดเข้ียว กรรไกรตดั เบอร์หู มีดผ่าตดั คีมหนีบเส้นเลือด คีมจบั เข็มเยบ็ แผล
ปรอทวดั ไข้ ไหมเย็บแผล ด้ายผูกสายสะดือ บรรทัดวดั ไขมนั สันหลงั ไซริงค์ เข็มฉีดยา เป็ นต้น

เครื่องมือต่าง ๆ เหล่าน้ีก่อนใชง้ านตอ้ งทาํ ความสะอาดเพื่อใหป้ ราศจากเช้ือโรคอยเู่ สมอ การทาํ ความสะอาด

และทาํ การฆ่าเช้ือโรคของเครื่องมอื เหล่าน้ี ทาํ ได้ 2 วิธีคือ ทาํ ความสะอาดโดยใชค้ วามร้อนและทาํ ความ
สะอาดโดยใชส้ ารเคมีหรือนา้ํ ยาฆ่าเช้ือโรค

ก. การทาํ ความสะอาดเคร่ืองมอื โดยใชค้ วามร้อน เครื่องมอื ท่ีทาํ ความสะอาดดว้ ยความร้อนไดแ้ ก่

ไซริงคแ์ ละเข็มฉีดยา ความร้อนที่ใชท้ าํ ลายเช้ือโรคท่ีนิยม คือ การตม้ หรือน่ึง เพราะสะดวกไม่ยงุ่ ยาก โดย

การทาํ ดงั น้ี
1. ก่อนใชเ้ ครื่องมือให้นาํ ไปตม้ ในนา้ํ เดือดอย่างน้อย 5 นาที โดยแยกตวั ไซริงค์ กา้ นสูบ และ

เขม็ ฉีดยาออกจากกนั
2. หลงั จากใชเ้ สร็จแลว้ นาํ ไปลา้ งดว้ ยนา้ํ ผสมสบู่หรือนา้ํ ยาลา้ งจาน แลว้ ลา้ งดว้ ยนา้ํ เปล่าอีกคร้ัง

ใหส้ ะอาด

3. เช็ดให้แห้ง แลว้ นาํ ไปเก็บไวใ้ นภาชนะท่ีใช้เก็บเครื่องมือ ไซริงค์ที่ใช้ฉีดวคั ซีนและฉีดยา

ปฏิชีวนะควรแยกกนั ต่างหาก ไซริงค์มีหลายแบบ ท้งั อตั โนมตั ิและธรรมดา ไซริงค์แบบธรรมดาน้ีมีท้ัง

ชนิดหวั ลอ็ คและหวั ไม่ลอ็ ค เข็มฉีดยาในสุกรนิยมใชข้ นาดเบอร์ 17-19 ความยาว ½-1½ น้ิว แลว้ แต่ความ

เหมาะสม
ข. การทาํ ความสะอาดเครื่องมือโดยใช้สารเคมีหรือนา้ํ ยาฆ่าเช้ือโรค เครื่องมือที่ทาํ ความสะอาด

ดว้ ยสารเคมีหรือนา้ํ ยาฆ่าเช้ือโรค ไดแ้ ก่ ปรอทวดั ไข้ เข็มเยบ็ แผล ไหมเยบ็ แผล มีดผ่าตดั ปากคีบ คีม

หนีบเส้นเลือด คีมจบั เข็มเยบ็ แผล กรรไกรตดั เข้ียว กรรไกรตดั เบอร์หู ดา้ ยผูกสายสะดือ ท่ีสอดยาเข้า

มดลูกบรรทดั วดั ไขมนั สนั หลงั เป็ นตน้ เครื่องมือเหล่าน้ีหากทาํ ความสะอาดดว้ ยความร้อนทาํ ใหเ้ สียหาย
หรืออายุการใชง้ านส้ันข้ึน ตอ้ งทาํ ความสะอาดด้วยสารเคมีหรือน้าํ ยาฆ่าเช้ือโรค เช่น เดทตอล (dettol)
อตั ราส่วนท่ีใชป้ ระมาณ 2 เปอร์เซ็นต์ หรือเซฟลอน (savlon) อตั ราส่วนที่ใชเ้ ซฟลอน:น้าํ เท่ากบั 1:100-

200

การทาํ ความสะอาดดว้ ยสารเคมหี รือยาฆ่าเช้ือควรทาํ ดงั น้ี หลงั จากใชง้ านเสร็จแลว้ นาํ ไปลา้ งดว้ ย
นา้ํ หรือนา้ํ ผสมสบู่หรือผงซกั ฟอกให้สะอาด แลว้ ลา้ งดว้ ยน้าํ ให้สะอาด เช็ดให้แหง้ นําไปเก็บไวใ้ นที่แห้ง
ปราศจากท่ีเปี ยกช้ืน เม่ือจะใชใ้ หน้ าํ มาแช่หรือเช็ดดว้ ยนา้ํ ยาฆ่าเช้ือโรคก่อน

ขอ้ ควรระวงั ไหมเยบ็ แผลหรือดา้ ยเบอร์ 8 (ดา้ ยผูกสายสะดือ) ระวงั อยา่ ใหเ้ ปี ยกนา้ํ ควรตดั พอใช้
ในแต่ละคร้ังเท่าน้ัน หากจะเย็บแผลควรใช้ไหมดีกว่าด้ายเบอร์ 8 ก่อนใช้ควรแช่ในน้าํ ยาฆ่าเช้ือโรค

เสียก่อน

ปรอทวดั ไข้ ก่อนใชค้ วรทาํ ความสะอาดโดยลา้ งดว้ ยน้าํ และเช็ด หรือแช่ดว้ ยนา้ํ ยาฆ่าเช้ือโรคอีก
คร้ังหน่ึง เมื่อใชแ้ ลว้ ตอ้ งลา้ งน้าํ และแช่หรือเช็ดน้าํ ยาฆ่าเช้ือโรคอีกคร้ังหน่ึง ปรอทวดั ไขห้ า้ มแช่หรือทาํ
ความสะอาดดว้ ยความร้อน เพราะอณุ หภูมิของนา้ํ ร้อนสูงเกินไป

ปากคีบ ไมค่ วรใชง้ ดั ฝากระป๋ องหรืออลมู เิ นียมฟอยล์ (aluminium foil) ซ่ึงปิ ดฝาขวดยาฉีดเพราะ

ทาํ ใหป้ ากคีบบิดงอ ปากคีบท่ีขายอยตู่ ามทอ้ งตลาดส่วนใหญ่มกั ทาํ ดว้ ยเหลก็ ธรรมดา เวลาเก็บควรระวงั อย่า

ให้เป็นสนิม ปากคีบอย่างดีทาํ ดว้ ยสแตนเลสไมเ่ ป็นสนิม (stainless steel) แขง็ แรง แต่ราคาแพงและมี 2

ชนิดคือ ชนิดปากธรรมดาใชส้ าํ หรับคีบของ และชนิดปากเป็นฟันสาํ หรับจบั หนงั เวลาผา่ ตดั

5.8.5 การป้องกนั เช้ือโรคบริเวณทางเขา้ -ออกโรงเรือนและหนา้ ฟาร์ม

การป้องกนั การปนเป้ื อนจากบุคคลที่เขา้ -ออกฟาร์มดว้ ยการฆ่าเช้ือท่ีติดมากบั รองเทา้ บูท้ โดยการ
ผสมนา้ํ ยาฆ่าเช้ือโรคในอตั ราส่วนที่กาํ หนดในฉลากลงในอ่างน้าํ ท่ีใชส้ าํ หรับจุ่มเทา้ ที่วางอยู่หน้าทางเขา้ -
ออกของโรงเรือนทุกหลงั โดยใหม้ คี วามสูงของนา้ํ ยาในอ่างประมาณ 3 นิ้ว ควรจดั หาแปรงขดั และอ่างจุ่ม
เทา้ อกี ใบซ่ึงมีนา้ํ สะอาดไวส้ าํ หรับลา้ งรองเทา้ บูท้ ก่อนท่ีจะจุ่มในนา้ํ ยาฆ่าเช้ือ เพือ่ ใหก้ ารฆ่าเช้ือไดผ้ ลดียงิ่ ข้ึน

การป้องกนั การปนเป้ื อนจากรถที่เขา้ ฟาร์ม ทาํ การฆ่าเช้ือรถยนตแ์ ละลอ้ รถยนต์ โดยผสมนา้ํ ยาฆ่า
เช้ือในบ่อที่ใชจ้ ุ่มลอ้ รถยนตใ์ หม้ คี วามสูงของนา้ํ ยาฆ่าเช้ืออยา่ งนอ้ ย 4 น้ิว โดยบ่อนา้ํ ยาฆ่าเช้ือน้ีตอ้ งมีความ
ยาวของบ่อพอท่ีจะใหท้ ุกพ้นื ท่ีของลอ้ รถสมั ผสั นา้ํ ยาฆา่ เช้ือโรค โดยจะตอ้ งจุ่มท้งั ขาเขา้ และออกจากฟาร์ม

การฆ่าเช้ือตวั ถงั และคสั ซีรถยนตโ์ ดยผสมน้าํ ยาฆ่าเช้ือโรคท่ีต่อกบั ระบบป้ัมที่สามารถพ่นนา้ํ ยาฆ่า

เช้ือด้วยแรงดนั สูงผ่านหวั ฉีดท่ีปรับให้เป็ นละอองได้ ฉีดพ่นลา้ งทุกดา้ นของคสั ซีรถยนต์และโครงสร้าง

ส่วนประกอบรถยนตโ์ ดยไมต่ อ้ งทาํ การลา้ งออกและหยดุ รถในโรงพ่นประมาณ 2 นาทีก่อนท่ีจะผา่ นไป
การควบคุมคุณภาพน้าํ ยาฆ่าเช้ือ ดว้ ยการตรวจสอบระดบั น้าํ ยาฆ่าเช้ือโรคทุกวนั และตอ้ งเปลี่ยน

นา้ํ ยาจุ่มเทา้ และนา้ํ ในบ่อจุ่มลอ้ รถเมื่อระดบั นา้ํ ยาฆ่าเช้ือโรคลดลงต่าํ กว่า 3 น้ิว

5.8.6 ยาฆ่าเช้ือ การฆ่าเช้ือเป็ นวิธีการท่ีสาํ คญั มากวิธีหน่ึงท่ีจะทาํ ให้โรงเรือน เครื่องมือ อุปกรณ์

และตวั สุกร ปราศจากเช้ือโรคหรือมีเช้ือโรคในปริมาณนอ้ ยท่ีสุด

ในการฆ่าเช้ือตอ้ งเลอื กใชส้ ารฆ่าเช้ือโรคใหเ้ หมาะสมกบั งานและประเภท เช่น โรงเรือน เคร่ืองมอื
และอุปกรณ์ ที่ไม่เกี่ยวขอ้ งกบั ตวั สุกรควรเลือกใชน้ า้ํ ยาฆ่าเช้ือชนิดท่ีเขม้ ขน้ เพื่อประสิทธิภาพในการทาํ ลาย
แต่ถา้ เป็ นการทาํ ความสะอาดอุปกรณ์ท่ีเกี่ยวขอ้ งกบั ตวั สุกรควรเลือกใช้นา้ํ ยาฆ่าเช้ือในปริมาณที่พอเหมาะ
และเมื่อนาํ มาใชก้ บั ตวั สุกรจะไม่เกิดอนั ตรายต่อสุกร ถา้ เป็ นการฆ่าเช้ือบนตวั สุกรควรใชน้ า้ํ ยาฆ่าเช้ือที่ไม่

เป็นอนั ตรายต่อตวั สุกรและไม่เกิดผลขา้ งเคียงต่อสุกร

ในบริเวณที่เกิดโรคระบาดหรือการติดเช้ือจาํ เป็ นที่จะตอ้ งใชส้ ารทาํ การฆ่าเช้ือ เพื่อไม่ให้เช้ือโรค
เพ่ิมจาํ นวนข้ึน ซ่ึงจะมีผลทาํ ใหส้ ุกรเกิดเป็ นโรค การใชน้ า้ํ ยาฆ่าเช้ือในบริเวณท่ีติดเช้ือควรใชใ้ นปริมาณที่
เขม้ ขน้ แต่ถา้ เป็นการป้องกนั ทว่ั ๆ ไป ก็ใชต้ ามอตั ราส่วนและวิธีใชท้ ี่ผผู้ ลิตนา้ํ ยาฆา่ เช้ือระบุไวใ้ นฉลาก

ยาฆ่าเช้ือท่ีใชท้ าํ ความสะอาดโรงเรือนและอุปกรณ์ท่ีมขี ายอยทู่ วั่ ไปมีหลายชนิด ตามชื่อการคา้ ของ
แต่ละบริษัท เช่น เดทตอล (dettol) ไบโอคลนี (bioclean) เซฟฟรอน (sepphron) ไอโอด็อกซ์(iodox)
ซิพท์ (shift) ไบโอซิด (biocid-30) เป็นตน้

ยาฆ่าเช้ือท่ีใชฆ้ ่าแมลงและกาํ จดั พยาธิภายนอก ที่มีขายอยทู่ วั่ ไปมหี ลายชนิด ตามช่ือการคา้ ของแต่
ละบริษทั เช่น เนกาซนั ต์ (negasunt) โพเร็ค (porect) เนกูวอล(neguvon) ไบกอน 20 อีซี (20 EC.)
เป็ นตน้

สรุป

เอกสารอา้ งอิง
กรมปศุสตั ว.์ มปพ.. สัตว์พนื้ เมอื งประจำถน่ิ . แหลง่ ที่มา:

http://breeding.dld.go.th/biodiversity/e-learning57/native%20pig.html, 25 มถิ ุนายน 2560.

สุวรรณา พรหมทอง. มปพ. ควำมรู้เบื้องต้นเกย่ี วกบั กำรเลยี้ งสุกร. แหล่งที่มา: http://e-book.ram.edu/e-
book/a/AT328/AT328-1.pdf, 15 พฤษภาคม 2560.