โขนหน้าจอ.mp4

ว่าด้วยเรื่อง

โขน

วิชาศิลปะ ๓ (นาฏศิลป์)

ชั้ น มั ธ ย ม ศึ ก ษ า ปี ที่ ๕ / ๕

ส า ร บั ญ

๐๑. ความหมายของโขน
๐๒. ต้นกำเนิดของโขน
๐๓. ประเภทของโขน
๐๔. ลักษณะโขน
๐๕. Credit

โขนคืออะไร?

โขนเป็นจุดศูนย์รวมของศาสตร์และศิลป์หลากหลาย
แขนง เช่น วรรณกรรม วรรณศิลป์ นาฏศิลป์ คีต
ศิลป์ หัตถศิลป์ โดยนำเอาวิธีเล่นและการแต่งตัวบาง
ชนิดมาจากการเล่นชักนาคดึกดำบรรพ์ มีท่าทางการ
ต่อสู้ที่โลดโผน ท่ารำ ท่าเต้นเช่น ท่าปฐมในการไหว้ครู
ของกระบี่กระบอง รวมทั้งการนำศิลปะการพากย์ การ
เจรจา หน้าพาทย์และเพลงดนตรีเข้ามาประกอบการ
แสดง ในการแสดงโขน ลักษณะสำคัญอยู่ที่ผู้แสดง
ต้องสวมหัวโขน ซึ่งเป็นเครื่องสวมครอบหุ้มตั้งแต่ศีรษะ
ถึงคอ เจาะรูสองรูบริเวณดวงตาให้สามารถมองเห็น
แสดงอารมณ์ผ่านทางการร่ายรำ สร้างตามลักษณะ
ของตัวละครนั้น ๆ เช่น ตัวยักษ์ ตัวลิง
ตัวเทวดา ฯลฯ ตกแต่งด้วยสี ลงรักปิดทอง ประดับ
กระจก บ้างก็เรียกว่าหน้าโขน

วิวัฒนาการ

โขนได้มีวิวัฒนาการและการพัฒนามาจากการแสดง
3 ประเภท คือ การแสดงกระบี่กระบอง การแสดงหนัง
ใหญ่ การแสดงชักนาคดึกดำบรรพ์ ดังจะกล่าวดังต่อ
ไปนี้ 1. การแสดงกระบี่กระบอง คนไทยแต่โบราณ ก็
เช่นเดียวกับชาติอื่น ๆ ทั้งหลายคือ จำเป็นต้องฝึกหัด
วิชาการใช้อาวุธคู้มือไว้ให้ต่อสู้ข้าศึกศัตรูและป้องกันตัว
อาวุธที่ใช้เป็นคู่มือในการต่อสู่ก็มีหลายชนิด มีทั้งอาวุธ
ยาวและอาวุธสั้น เครื่องรับเครื่องป้องกันตัวก็มีหลาย
ชนิด “วิชากระบี่กระบอง” วิชากระบี่กระบองเป็นวิชาที่
ต้องฝึกหัดให้ชำนาญในการใช้ทั้งบนพื้นดินและอยู่บน
พาหนะ จึงปรากฏว่าวีรบุรุษของไทยผู้มีชื่อเสียงอยู่ใน
ประวัติศาสตร์ของชาติ ล้วนแต่เป็นผู้ชำนาญในการใช้
อาวุธเหล่านั้นเป็นอย่างดียิ่ง

วิวัฒนาการ

2. การแสดงหนังใหญ่ มหรสพที่ขึ้นหน้าขึ้นตาของ
ชาวไทยในสมัยโบราณอีกอย่างหนึ่ง ก็คือ หนัง หรือที่
เรียกกันภายหลังว่า หนังใหญ่ เพราะมีหนังตะลุง “คน
พากย์” คนพากย์จะต้องเป็นคนที่รอบรู้เรื่องราวที่จะเล่น
หนังตอนนั้น ๆ ดี และเป็นกวีอยู่ในตัวด้วย ส่วนเรื่องที่
เล่นหนังของเราแต่โบราณมาปรากฏว่าเล่นเรื่อง
รามเกียรติ์เป็นพื้น การเล่นหนังดูจะเป็นมหรสพที่เชิด
หน้าชูตาอย่างหนึ่งในสมัยกรุงศรีอยุธยา ศิลปะของการ
เล่นหนังหลายอย่างในชั้นหลังมานี้ ได้ตกมาเป็นสมบัติ
ของการเล่นโขน

วิวัฒนาการ

3. การแสดงชักนาคดึกดำบรรพ์ การเล่นชักนาค
ดึกดำบรรพ์ มีกล่าวไว้ในกฎมณเฑียรบาลสมัยกรุง
ศรีอยุธยาตอนพระราชพิธีอินทราภิเษก ว่าให้ตั้งภูเขา
พระสุเมรุ และภูเขาอื่น ๆ กลางสนามและใช้ตำรวจเล็ก
แต่งตัวเป็นอสูร มหาดเล็กแต่งตัวเป็นเทวดา วานร
อย่างละร้อย และแต่งสุครีพ พาลี อีกอย่างละตัวเข้า
กระบวนแห่ ทำพิธีชักนาคโดยพวกอสูรชักทางหัว
เทวดาและวานรชักทางหาง พร้อมด้วยพิธีต่าง ๆ ด้วย
เหตุนี้โขนจึงได้ลักษณะการแต่งกายมาจากการเล่นชัก
นาคดึกดำบรรพ์

โขนมีกี่ประเภท

โขนมีด้วยกันถึง 5 ประเภท ได้แก่ โขนกลางแปลง โขน
โรงนอก โขนโรงใน โขนฉาก และ โขนหน้าจอ ซึ่งหัวข้อหลัก
ใน e-book เล่มนี้คือ โขนหน้าจอ

โขนโรงนอก (โขนนั่งราว) โขนโรงใน

โขนฉาก โขนกลางแปลง

โขนหน้าจอ

แล้วโขนหน้าจอ

คืออะไร?

โขนหน้าจอเป็นโขนที่แสดงหน้าจอหนังใหญ่ ซึ่งใช้สำหรับ
แสดงหนังใหญ่หรือหนังตะลุง โดยผู้แสดงโขนออกมาแสดง
สลับกับการเชิดตัวหนัง ที่ฉลุแกะสลักเป็นตัวละครในเรื่อง
รามเกียรติ์อย่างสวยงามวิจิตรบรรจง เรียกว่า "หนังติดตัว
โขน" ซึ่งในการเล่นหนังใหญ่ จะมีการเชิดหนังใหญ่อยู่หน้าจอ
ผ้าขาวแบบจอหนังใหญ่ ยาว 7 วา 2 ศอก ริมขอบจอใช้ผ้า
สีแดงและสีน้ำเงินเย็บติดกัน ใช้เสาจำนวน 4 ต้นสำหรับขึง
จอ ปลายเสาแต่ละด้านประดับด้วยหางนกยูงหรือธงแดง มี
ศิลปะสำคัญในการแสดงคือการพากย์และเจรจา ใช้เครื่อง
ดนตรีปี่ พาทย์ประกอบการแสดง ผู้เชิดตัวหนังจะต้องเต้น
ตามจังหวะดนตรีและลีลาท่าทางของตัวหนัง นิยมแสดงเรื่อง
รามเกียรติ์ ภายหลังยกเลิกการแสดงหนังใหญ่คงเหลือ
เฉพาะโขน โดยคงจอหนังไว้พอเป็นพิธี เนื่องจากผู้ดูนิยมการ
แสดงที่ใช้คนแสดงจริงมากกว่าตัวหนัง จึงเป็นที่มาของการ
เรียกโขนที่เล่นหน้าจอหนังว่าโขนหน้าจอ

ตัวอย่างการแสดงโขนหน้าจอ

ซ้อมโขนหน้าจอ-โขนชักรอก
มหรสพสมโภชงานพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ

ขอบคุณวิดีโอจาก : สำนักข่าวไทย

Credit

1.นายไวยวัฒน์ ศรีสุขแก้ว (1)

2.น.ส.ชนินาถ ทองคำ (3)

3.น.ส.อนัญลักษณ์ เพชรมณี (29)

4.น.ส.อรัญญา เพ็ชรคง (30)

5.น.ส.ชนินาถ พรหมทอง (33)

6.น.ส.นภสร กรดสุวรรณ (38)

7.น.ส.ศศิธร สืบนาค (39)

8.น.ส.กันติมา ศฤงคาร (41)