สามเหลี่ยมแห่งไฟ เจอกันเมื่อไหร่ไฟลุก อรพิน จามน้อยพรม
จุดประสงค์การเรียนรู้ อัคคีภัย หรือ ภัยที่เกิดจากเพลิงไหม้หมายถึง สาธารณภัยประเภทหนึ่ง ที่เกิดจาก ไฟ ไฟเป็นพลังงานอย่างหนึ่งที่ให้ความร้อน ความร้อนของไฟที่ขาดการควบคุม ดูแล จะทําให้ เกิดการติดต่อลุกลามไฟตามบริเวณที่มีเชื้อเพลิง เกิดการลุกไหม้ต่อเนื่อง หากปล่อยเวลาของ การลุกไหม้ให้นานเกินไป จะทําให้เกิดการติดต่อลุกลามมากยิ่งขึ้น สภาวะของไฟจะรุนแรง มากขึ้น ถ้าหากการลุกไหม้มีเช ื้ อเพลิงหนุน หรือมีไอของเช ื้ อเพลิงถูกชับออกมามากความ ร้อนแรงก็จะมากยิ่งขึ้น สิ่งที่ทําให้เกิดอัคคีภัยได้ง่าย หมายถึง เชื้อเพลิง สารเคมีหรือวัตถุใด ๆ ทั้งที่มีสถานะเป็นของแข็ง ของเหลว หรือก๊าซ 1. สามารถอธิบายทฤษฎีสามเหลี่ยมแห่งไฟ ได้อย่างถูกต้อง 2. สามารถวิเคราะห์สถานการณ์ต่างๆโดยใช้ทฤษฎีสามเหลี่ยมแห่งไฟ ได้อย่างถูกต้อง 3. สามารถจําแนกประเภทของเชื้อเพลิง ได้อย่างถูกต้อง ทฤษฎีสามเหลี่ยมแห่งไฟ Fire Triangle การจะเกิดไฟขึ้นจะต้องมีองค์ประกอบ 4 อย่าง ดังนี้ F : เชื้อเพลิง (Fuel) เชื้อเพลิงที่ทําให้เกิดการลุกไหม้มาจากสารเคมี ซึ่งอาจแบ่งได้2 ประเภท คือ สารอนนทรี ิ ย์เคมีและ อินทรีย์เคมี สารอนินทรีย์เป็นสารที่เป็นพวกแร่ธาตุที่ไม่ได้เกิดจาก สิ่งมีชีวิตและอาจไม่มีส่วนประกอบของคาร์บอน เช่น โปตัสเซียมไนเต รท โซเดียมแอมโมเนียมไนเตรท รวมทั้งกรดต่าง ๆ เช่น กรดซัลฟิวริก กรดไนตริกเป็นต้น สารอินทรีย์เป็นสารที่มาจากสิ่งมีชีวิต มีส่วนประกอบของธาตุ คาร์บอน อยู่เสมอ เป็นสารเคมีที่ ได้มาจากร่างกายมนุษย์สัตว์และพืช เมื่อสิ่งเหล่าน ี้ ตายและทับถมกันนานนับพันล้านปีก็จะกลายเป็นน W ามัน ถ่านหิน ก๊lซธรรม ชาติผลิตภัณฑ์ที่ได้มาจากอินทรีย์สารถูกนําไปผลิตสารเคมีอื่นได้อีกมากมาย เช่น ผลิตนWามัน เบนซิน (Gasoline) นWามันดีเซล (Solar oil) นWามันก๊าด (Kerosene) นWามันหล่อลื่น (Lubricant) ผลิตภัณฑ์พลาสติกต่างๆ รวมทั้งเส้นใยสังเคราะห์ผลิตยารักษาโรค เครื่องสําอาง ตัวทําละลาย (Solvent) ยากําจัดแมลง ศัตรูพืช ปุ๋ย และวัตถุระเบิดต่างๆ เป็นต้น ใบความรู้ที่ 1 เรื่องทฤษฎีสามเหลี่ยมแห่งไฟ อัคคีภัย ภัยใกล้ตัวป้องกันได้- ต้องใส่ใจไม่ประมาท
ใบความรู้ที่ 1 เรื่องทฤษฎีสามเหลี่ยมแห่งไฟ 0 : ออกซิเจน (Oxygen) บรรยากาศ (AIR) ทั่ว ๆ ไปมีไนโตรเจน 79.04 % ออกซิเจน 20.93 % และคาร์บอนไดออกไซด์ 0.03 % โดยออกซิเจนจะเป็นตัวทําให้เกิด การเผาไหม้การเผาไหม้แต่ละครั้งต้องการออกซิเจนประมาณ 16 % เท่านั้น ถ้าออกซิเจนต\ากว่า 16 % ก็จะไม่ช่วยให้เกิดการเผาไหม้ต่อไป ไฟจึงจะมอดดับลงได้ ดังนั้นจะเห็นว่าเช ื้ อเพลิงทุกชนิดถูกล้อมรอบไปด้วยออกซิเจนอย่างเพียงพอสําหรับการ เผาไหม้ยิ่งมีออกซิเจนมาก เช ื้ อเพลิงก็ยิ่งติดไฟได้ดีขึ้น และเช ื้ อเพลิงบางประเภทมี ออกซิเจนในตัวเองอย่างเพียงพอที่จะทําให้ตัวเองลุกไหม้ได้โดยไม่ต้องอาศัยออกซิเจนที่ อยู่โดยรอบ H : ความร้อน (Heat) เป็นสิ่งที่ทําให้อุณหภูมิของเช ื้ อเพลิงสูงขึ้น ถึงจดุติดไฟ ทําให้องค์ประกอบของการเกิดไฟ หรือเรียกว่า ปฏิกิริยาการสันดาป เกิดขึ้นอย่างเหมาะสม ซึ่งเช ื้ อเพลิงแต่ละชนิดย่อมจะมีจุดติดไฟไม่เหมือนกัน เช่น เช ื้ อเพลิงเหลวอาจมีจุดติดไฟ ต\ากว่าพวกเชื้อเพลิงแข็ง ปฏิกิริยาลูกโซ่ คือ ปฏิกิริยาที่เกิดจากการลุกติดไฟอย่างต่อเนื่อง ตราบเท่าที่ ยังมีองค์ประกอบครบทั้ง 3 อย่าง ทําให้ขนาดและความรุนแรงของเพลิงเพิ่มขึ้น เมื่อ รวมกันในปริมาณและคุณสมบัติที่เหมาะสมแล้ว จะทําให้เกิดปฏิกิริยาลุกติดไฟขึ้นอย่าง ต่อเนื่อง แต่ถ้าขาดอย่างใดอย่างหนึ่งแล้ว ปฏิกิริยาลุกติดไฟ จะไม่เกิดขึ้น จากเหตุผลน ี้ เอง ทําให้เกิดการคิดค้นสารที่ใช้ในการกําจัดองค์ประกอบของไฟตัวใดตัวหนึ่ง หรือ หลายตัวให้หมดไปเพื่อให้ไฟดับ อัคคีภัย ภัยใกล้ตัวป้องกันได้- ต้องใส่ใจไม่ประมาท
ใบความรู้ที่ 1 เรื่องทฤษฎีสามเหลี่ยมแห่งไฟ ประเภทของไฟ สัญลักษณ์และวัสดุที่เป็นเชื้อเพลิง ประเภท A สัญลักษณ์เป็นเครื่องหมายสามเหลี่ยม ภายในมีอักษร A เป็นเชื้อเพลิงที่เป็นของแข็ง เช่น กระดาษ ไม้ถ่านหิน ผ้า ยาง พลาสติก เป็นต้น เชื้อเพลิงประเภทนี้เมื่อเผาไหม้ แล้วจะมีขี้เถ้าเหลืออยู่ ประเภท B สัญลักษณ์เป็นเครื่องหมายสี่เหลี่ยม ภายในมีอักษร B เป็นเชื้อเพลิงที่เป็นของเหลวติดไฟ และก๊าซ เช่น นWามัน แอลกอฮอล์ทินเนอร์ยางมะตอย ก๊าซหุงต้ม เป็นต้น ประเภท C ประเภท D ประเภท K อัคคีภัย ภัยใกล้ตัวป้องกันได้- ต้องใส่ใจไม่ประมาท สัญลักษณ์เป็นเครื่องหมายวงกลม ภายในมีอักษร C เป็น เชื้อเพลิงที่มีกระแสไฟฟ้า เช่น อุปกรณ์ไฟฟ้า สายไฟ ปลั๊กไฟ สวิตซ์ไฟ เครื่องใช้ไฟฟ้า เป็นต้น สัญลักษณ์เป็นเครื่องหมายดาวห้าแฉก ภายในมีอักษร D เป็นเชื้อเพลิงที่เป็นโลหะหรือสารเคมีติดไฟง่าย เช่น อลูมิเนียม แมกนีเซียม โซเดียม วัตถุระเบิด ปุ๋ยยูเรีย เป็นต้น สัญลักษณ์เป็นเครื่องหมายหกเหลี่ยม ภายในมีอักษร K เป็นเชื้อเพลิงประเภทนWามันที่ติดไฟยาก เช่น นWามัน ประกอบอาหาร นWามันพืช ไขมันสัตว์เป็นต้น