หน่วยที่ 7

หน่วยการเรยี นรู้ท่ี 7

ตน้ ทนุ ฐานกิจกรรม

สาระสาคญั

“ต้นทุนฐานกิจกรรม เป็นวิธีคิดจัดสรรค่าใช้จ่ายการผลิตแบบใหม่ท่ีทาให้ผลิตภัณฑ์แต่ละชนิดได้รับต้นทุนท่ี
เหมาะสมกับการผลิตจริงตามปริมาณกิจกรรมที่เกิดข้ึน การคานวณต้นทุนฐานกิจกรรมใช้ตัวผลักดันต้นทุน
ของฐานกิจกรรมน้ัน ๆ เป็นเกณฑ์หรือฐานในการจัดสรรค่าใช้จ่ายการผลิต ซึ่งมีความยุ่งยากและใช้เวลามาก
เหมาะกับกจิ การทมี่ ีกระบวนการผลิตและผลิตภัณฑแ์ ต่ละชนิดที่ซับซอ้ นและมตี ้นทุนกจิ กรรมการผลิตมาก”

สาระการเรียนรู้ 1. ความหมายของตน้ ทนุ ฐานกจิ กรรม
2. ประโยชนข์ องตน้ ทนุ ฐานกิจกรรม
3. ขนั้ ตอนการดาเนนิ งานของต้นทนุ ฐานกจิ กรรม
4. ตน้ ทนุ การผลิตแบบเดมิ ตา่ งกบั ต้นทนุ ฐานกิจกรรม

สมรรถนะประจาหน่วย

1. แสดงความรู้เก่ยี วกบั ตน้ ทุนฐานกิจกรรมทเี่ หมาะสมกบั ผลติ ภัณฑ์ทก่ี าหนดให้
2. เปรยี บเทยี บต้นทุนการผลติ แบบเดิมกับตน้ ทนุ ฐานกจิ กรรมตามเงอ่ื นไขที่กาหนดให้

จดุ ประสงคก์ ารเรยี นรู้

1. อธิบายความหมายของตน้ ทนุ ฐานกิจกรรมได้
2. บอกประโยชน์ของตน้ ทุนฐานกิจกรรมได้
3. บอกขนั้ ตอนการดาเนนิ งานของตน้ ทุนฐานกิจกรรมได้
4. อธิบายตน้ ทุนการผลติ แบบเดมิ ต่างกับต้นทนุ ฐานกจิ กรรมได้
5. คานวณต้นทุนการผลติ แบบเดิมกบั ต้นทนุ ฐานกิจกรรมได้

ความหมายของตน้ ทุนฐานกิจกรรม

“ต้นทนุ ฐานกิจกรรม (Activity Based Costing: ABC) เปน็ การกาหนดอตั ราค่าใช้จ่ายการ
ผลิตจดั สรรตามฐานกิจกรรมต่าง ๆ ทเ่ี กิดขึ้นในกระบวนการผลิตสนิ คา้ แต่ละชนิด โดยใชต้ วั
ผลกั ดันต้นทนุ ของฐานกจิ กรรมนั้น ๆ เป็นเกณฑ์หรอื ฐานในการจดั สรรค่าใช้จ่ายการผลติ
”

ความหมายของตน้ ทุนฐานกจิ กรรม

“ระบบต้นทุนฐานกิจกรรมไม่เหมาะกับกิจการท่ีมีผลิตภัณฑ์เพียงชนิดเดียว การแยก กิจกรรม
อย่างละเอียดจะทาให้ตน้ ทุนที่คานวณได้มีความถูกต้องใกล้เคียงกับความเป็นจริงมากท่ีสุด แต่
ความละเอียดในการแยกกิจกรรมน้ีทาให้เสียเวลาและมีค่าใช้จ่ายสูง อาจก่อให้เกิดการต่อต้าน
จากบุคคลภายในองคก์ ร
”

ประโยชนข์ องระบบต้นทุนฐานกิจกรรม

การคานวณต้นทุนการผลิตแต่ละผลิตภัณฑ์ใกล้เคียงกับความเป็นจริงมากท่ีสุด
เนื่องจากการจัดสรรค่าใช้จ่ายการผลิตใช้ตัวผลักดันต้นทุนท่ีมีความสัมพันธ์โดยตรง
กบั กจิ กรรม

ผู้บริหารควบคุมต้นทุนการผลิตได้อย่างมีประสิทธิภาพมากข้ึน นาไปใช้ในการ
วางแผนควบคมุ และตดั สนิ ใจไดอ้ ย่างถูกต้อง

ข้อมูลทางบัญชีมคี วามถกู ต้องและยตุ ิธรรมมากขึ้น

ข้นั ตอนการดาเนนิ งานของต้นทนุ ฐานกิจกรรม

1. การวิเคราะห์ข้ันตอนการผลิตเพื่อระบุกิจกรรม (Activity Analysis) เป็นการระบุกิจกรรมหลักที่สาคัญ ๆ ของ
กระบวนการทางานออกเป็นกิจกรรมย่อยนน้ั มีต้นทุนทางออ้ มหรือค่าใชจ้ า่ ยการผลิตใดเข้าไปเกี่ยวข้องบ้าง ทั้งนี้เพ่ือจะ
ทาให้ได้กลุม่ ต้นทุนของแตล่ ะกิจกรรม

• กจิ กรรม (Activity) หมายถงึ การกระทาทเ่ี ปลย่ี นทรพั ยากรของกิจการใหเ้ ปน็ ผลิตภัณฑ์ ทัง้ นี้
อาจเป็นกิจกรรมที่เพ่มิ คา่ และกจิ กรรมไมเ่ พมิ่ ค่า

• กิจกรรมเพ่มิ ค่า หมายถงึ กิจกรรมที่เกย่ี วขอ้ งกบั การผลติ โดยตรง เชน่ กิจกรรมข้ึนรูปกิจกรรม
ประกอบ กจิ กรรมออกแบบ

• กจิ กรรมไมเ่ พิ่มค่า หมายถงึ กจิ กรรมทีไ่ มเ่ พม่ิ มลู ค่าในตวั ผลิตภัณฑ์ แต่เพ่ิมคา่ ใชจ้ า่ ยทใ่ี ชใ้ น
การผลิต เช่น กิจกรรมจัดซือ้ วัตถุดิบ กจิ กรรมขนยา้ ยวตั ถดุ บิ

ข้นั ตอนการดาเนนิ งานของต้นทนุ ฐานกจิ กรรม

2. กาหนดตัวผลักดนั ต้นทุนของแต่ละกจิ กรรม (Cost Driver) สาเหตทุ ที่ าใหต้ น้ ทนุ ของกิจกรรมเปล่ยี นแปลงไป ซึ่ง
เรียกวา่ ตวั ผลักดันต้นทุน และการกาหนดตัวผลักดนั ตน้ ทุน คอื การกาหนดเป็นฐานในการคิดเขา้ งานต้นทุนของแต่ละ
กิจกรรมเข้าเปน็ ตน้ ทุนของผลติ ภณั ฑ์ การกาหนดตวั ผลกั ดนั ต้นทนุ จาแนกได้ 4 ลกั ษณะกลา่ วคือ

1. กาหนดตามปรมิ าณหนว่ ยผลิต หมายถึง ต้นทนุ ผันแปรโดยตรงกบั ปรมิ าณการผลติ หรอื ยอดขาย
2. กาหนดตามจานวนกล่มุ ผลิตภัณฑ์ หมายถึง จานวนคร้งั ท่ีทากิจกรรมจะผนั แปรโดยตรงกบั จานวนกลมุ่ และ
ไม่ไดม้ ีความสมั พันธ์ใด ๆ กับจานวนหน่วยในแตล่ ะกลุ่ม
3. กาหนดตามความแตกต่างของผลิตภณั ฑ์ หมายถงึ ต้นทุนทีผ่ ันแปรตามรปู แบบหรือความหลากหลายของ
ผลติ ภัณฑ์ เป็นตน้ ทุนทอ่ี าจจะเกดิ ขน้ึ กอ่ นหรือระหวา่ งการผลิต
4. กาหนดเพ่ือใหก้ จิ การดาเนนิ งานต่อไป หมายถงึ ตน้ ทุนทเ่ี กดิ ขึน้ โดยรวมเพอื่ ให้บรกิ ารแก่แผนกผลติ

ข้นั ตอนการดาเนินงานของตน้ ทนุ ฐานกิจกรรม

ตวั อย่าง คา่ ใช้จ่ายการผลติ กจิ กรรม และตัวผลักดนั ตน้ ทนุ ตอ้ งมคี วามสมั พนั ธก์ ับการเกิดต้นทนุ ของกลุ่มกจิ กรรม
นน้ั ๆ ดงั นี้

ค่าใชจ้ ่ายการผลติ กิจกรรม ตัวผลักดันตน้ ทุน

คา่ ขนส่งสินคา้ การขนย้าย คร้งั ของการขนย้าย
คา่ ใชจ้ ่ายเตรยี มการผลิต การเตรียมการผลติ จานวนครั้งการเตรยี มการผลิต
คา่ บ ารงุ รักษา การใชเ้ คร่ืองจักร จานวนชวั่ โมงเครือ่ งจักร
คา่ ตรวจสอบคณุ ภาพ การทดสอบคุณภาพ จานวนครัง้ การทดสอบ
ค่าออกแบบผลติ ภัณฑ์ การออกแบบผลติ ภณั ฑ์ จานวนแบบของผลิตภณั ฑ์

ข้นั ตอนการดาเนินงานของตน้ ทุนฐานกิจกรรม

3. คานวณอัตราค่าใช้จ่ายการผลิตแต่ละศูนย์กิจกรรม (Activity Rate) เป็นการคานวณหาอัตราต้นทุนของแต่ละ
กจิ กรรม เพอ่ื นาไปใชใ้ นการจดั สรรตน้ ทุนให้แก่ผลติ ภัณฑ์

อตั ราต้นทุนฐานกจิ กรรม = ตน้ ทนุ กจิ กรรม
จานวนตวั ผลกั ดันต้นทุน

4. จัดสรรต้นทุนแต่ละกจิ กรรมใหแ้ ต่ละผลติ ภัณฑ์(Cost Allocation) เป็นการจัดสรรต้นทุนทางออ้ มหรือค่าใชจ้ า่ ย
การผลติ ใหผ้ ลิตภณั ฑแ์ ต่ละชนิด ของกิจการตามจานวนหรอื ปริมาณกจิ กรรมทถี่ ูกใชไ้ ปในการผลติ และทาการคานวณ
ตน้ ทนุ การผลิตของสินค้าแตล่ ะชนิด คานวณไดด้ งั นี้

ต้นทุนจัดสรรฐานกิจกรรม = จานวนตวั ผลกั ดนั กิจกรรม × อัตราต้นทนุ ฐานกิจกรรม

ตน้ ทนุ การผลิตแบบเดมิ ตา่ งกับตน้ ทุนฐานกจิ กรรม

ตน้ ทนุ การผลิตแบบเดิม เปน็ การคานวณ วัตถดุ บิ ทางตรงเกิดข้ึนจริงหรอื ใช้ไป คา่ แรงงานทางตรง
เกิดข้นึ ในงวดบญั ชี ส่วนค่าใช้จา่ ยการผลิตจะคดิ เข้างานเป็นต้นทนุ ตามเกดิ ขน้ึ จรงิ และคิดเข้างาน
ตามเกณฑ์

ต้นทนุ การผลิตได้จาก วัตถุดิบทางตรง บวก ค่าแรงงานทางตรง บวก ค่าใช้จา่ ยการ ผลิต
จัดสรร

ตน้ ทนุ การผลิตแบบเดมิ ต่างกับต้นทุนฐานกิจกรรม

ต้นทนุ ฐานกิจกรรม ตามที่กล่าวมาแลว้ ข้างต้น เพยี งแต่ค่าใชจ้ า่ ยการผลติ คดิ เขา้ งาน จะใชต้ ามกิจกรรม
เพราะถือว่าในการผลิต กิจกรรมการผลิตเป็นสาเหตุทาให้เกดิ ต้นทุน การคดิ คานวณตน้ ทุนจึงคิดตาม
กิจกรรมท่ีกาหนดขึน้ ลว่ งหน้า

ต้นทนุ การผลติ ไดจ้ าก วัตถุดิบทางตรง บวก ค่าแรงงานทางตรง บวก คา่ ใช้จา่ ยการผลติ