Reka-Cipta_Tingkatan_5_BAB 2

BAB BAHAN, PERALATAN
DAN MESIN PEMBINAAN
PRODUK

STANDARD KANDUNGAN
• Bahan Pembinaan Produk
• Peralatan dan Mesin dalam

Pembinaan Produk

28

29

Standard Pembelajaran 2.1 Bahan Pembinaan Produk

Murid dapat: Jenis dan Sifat Bahan
Mengenal pasti pelbagai Bahan merupakan elemen yang amat penting dalam proses
jenis serta sifat bahan pembinaan sesuatu objek atau struktur. Kestabilan sesebuah
dalam pembinaan produk struktur binaan bukan sahaja bergantung kepada reka bentuk
iaitu bahan logam (logam struktur tersebut tetapi juga pada kualiti dan jenis bahan
ferus dan logam bukan yang digunakan. Bahan terdiri daripada dua kategori iaitu
ferus) dan bahan bukan bahan semula jadi dan bahan buatan manusia. Bahan semula
logam (plastik, kayu, getah jadi adalah seperti batu, kayu dan jut manakala contoh
dan gentian). bahan buatan manusia ialah plastik, aloi dan seramik yang
dihasilkan melalui beberapa proses. Bahan logam dan bukan
Beri perhatian dan logam merupakan bahan yang paling banyak digunakan
fahamkan bab ini untuk menghasilkan produk.
kerana ia penting
dalam proses (a) Bahan Logam
pembinaan produk. Logam dibahagikan kepada dua kumpulan iaitu logam

yang mengandungi besi (logam ferus) dan logam tidak
mengandungi besi (logam bukan ferus).

(i) Logam Ferus

2 Logam jenis ini mengandungi sejumlah karbon bagi
tujuan untuk menguatkan strukturnya. Kebanyakan
logam ini mudah berkarat tetapi mempunyai
kekuatan yang tinggi untuk menahan beban yang
BM dikenakan terhadapnya.
AE
HS
AI (ii) Logam Bukan Ferus

N, N Logam ini tidak mengandungi karbon. Mempunyai
P sifat semula jadi yang tidak berkarat, dapat
P E mengalirkan haba dan elektrik dengan baik.
E M
R B BAHAN LOGAM
A I
L N Logam Ferus Logam Bukan Ferus
A A
T A
A N
N
P • Besi tuang • Aluminium
D R • Keluli berkarbon rendah • Gangsa
A O • Keluli berkarbon sederhana • Kuprum
N D

U • Keluli berkarbon tinggi • Loyang
K • Keluli tahan karat • Piuter

• Keluli berkelajuan tinggi • Timah
• Zink

Rajah 2.1 Jenis-jenis bahan logam.

30

(i) Sifat dan kegunaan bahan logam ferus

Besi tuang Sifat Bahan Kegunaan
• Sangat keras • Bongkah enjin
Kandungan • Kuat
Karbon • Tahan panas kereta
• Ragum meja
• Lebih daripada • Bahagian mesin
3.5% • Braket enjin
• Gear

Foto 2.1 Bongkah enjin kereta.

Keluli berkarbon rendah

Kandungan Sifat Bahan Kegunaan
Karbon • Bol dan nat
• Rivet
• 0.1%-0.3% • Mulur • Dawai
• Mudah ditempa • Rangka kereta
• Tahan panas • Jeriji rumah

(grill) Foto 2.2 Bol dan nat.

2

Keluli berkarbon sederhana

Kandungan Sifat Bahan Kegunaan BM
Karbon • Kurang mulur • Rangka AE
• Mudah ditempa HS
• Besi + 0.3%-0.7% • Lebih kuat bangunan AI
• Paku dan skru
• Sepana ,N N P
• Playar E
• Sudip simen P M
E B
Foto 2.3 Sudip simen. R I
A N
Keluli berkarbon tinggi L A
A A
Kandungan T N
Karbon A
Sifat Bahan Kegunaan N P
• Besi + 0.6% R
karbon, +14%~ • Boleh • Tukul D O
18% tungsten + mengekalkan • Pahat A D
4% kromium sifat kekerasan • Gergaji besi N
pada suhu tinggi • Gunting logam
• Spring KU
• Sangat keras

Foto 2.4 Pahat.

31

Keluli berkelajuan tinggi

Kandungan Sifat Bahan Kegunaan
Karbon • Tidak mulur • Gerudi pintal
• Sukar ditempa • Pengulir
• Besi + 0.7%-1.4% • Kekerasan dan • Mata alat
karbon
kekuatannya mesin larik
boleh ditambah • Pericih Foto 2.5 Gerudi pintal.
dengan rawatan • Mata alat Foto 2.6 Periuk.
haba Foto 2.7 Tangga.
kerja kayu
Foto 2.8 Dawai elektrik.
Keluli tahan karat

Kandungan Sifat Bahan Kegunaan
Karbon • Kuat dan • Periuk
• Sudu dan garpu
• Besi + 0.2% tahan lasak • Gunting kain
karbon, 18% • Boleh digilap • Jam tangan
kromium + 8% • Tahan karat • Pisau
nikel

2 (ii) Sifat dan kegunaan bahan logam bukan ferus

Aluminium

BM
A E Kandungan Sifat Bahan Kegunaan
HS
AI
,N N • Logam asli • Ringan • Periuk nasi
• Tahan karat • Tin minuman
P P • Pengalir haba • Kerangka tingkap
E E • Tangga
R M dan elektrik • Radiator
A B • Lembut dan
L I
A N mudah ditempa
T A
A A Kuprum
N N

D P Kandungan Sifat Bahan Kegunaan
A R • Logam asli
N O • Sangat mudah • Dawai elektrik
D ditempa • Saluran paip
U
K • Pengalir haba dan penyaman udara
elektrik yang baik • Saluran paip peti sejuk
• Paip air panas
• Tahan karat • Komponen suis elektrik

32

Gangsa

Kandungan Sifat Bahan Kegunaan
• 90% kuprum + • Kuat • Loceng
• Tahan kakisan • Kipas kapal
10% timah • Tidak berkarat • Gear
• Gong
Zink • Alat muzik gamelan Foto 2.9 Gong.
Kandungan
Sifat Bahan Kegunaan
• Logam asli • Mulur • Plat bateri
• Rapuh • Salur air
Timah • Mudah ditempa • Penyalut produk
Kandungan • Penyepit makanan
• Tin makanan Foto 2.10 Tin makanan.
• Logam asli
Sifat Bahan Kegunaan 2
Loyang • Lembut • Kerja pematerian
• Mudah ditempa • Bekas makanan
• Tahan karat • Batu pemberat
• Pengimbang tayar
• Komponen Foto 2.11 Batu pemberat. BM
Foto 2.12 Tepak sirih.
elektronik

AE
HS
AI
Kandungan Sifat Bahan Kegunaan ,N N
• 65% kuprum +
• Kuat • Alat muzik P P
10% zink • Mulur • Komponen E E
• Pengalir haba dan R M
Piuter penyambungan paip A B
elektrik yang baik • Tepak sirih L I
• Lampu hiasan A N
• Pili air T A
A A
N N

Kandungan Sifat Bahan Kegunaan D P
• Cenderamata A R
• Cawan N O
• Alat muzik D
• Barang kemas U
K
• 94% timah + • Lembut
4% antimoni + • Suhu cair yang
2% kuprum
rendah
• Tidak berkarat Foto 2.13 Cenderamata.

33

(b) Bahan Bukan Logam

Plastik Getah

Bahan Bukan
Logam

Kayu Gentian

Rajah 2.2 Jenis-jenis bahan bukan logam.

Plastik

Bentuk Sifat Bahan Kegunaan

2 • Butiran • Lut sinar • Bekas makanan
• Rod dan tiub • Ringan • Pinggan mangkuk
• Kepingan • Boleh lentur • Pembungkusan
• Tahan dan • Penebat haba
BM
kuat jika dan elektrik
dicampur dengan • Peralatan elektrik
gentian kaca
AE • Penebat haba
HS dan elektrik
AI
,N N Foto 2.14 Bekas makanan.

P P Kayu Sifat Bahan Kegunaan
E E Bentuk
R M • Penebat haba • Perabot
A B • Batang dan elektrik • Kerangka bumbung
L I • Kepingan • Lantai rumah
A N • Log • Kekuatan dan • Pemegang pisau
T A kekerasan • Jambatan
A A bergantung pada
N N jenis kayu

D P • Mudah dibentuk
A R atau diukir
N O
D • Tahan kakisan
U • Mudah dicantum
K

Foto 2.15 Perabot.

34

Getah

Bentuk Sifat Bahan Kegunaan

• Getah asli dalam • Kenyal • Komponen Foto 2.16 Tayar kenderaan.
bentuk cecair • Boleh lentur kenderaan Foto 2.17 Badan bot.
• Penebat haba dan
• Kepingan • Penebat haba
Gentian elektrik dan elektrik
• Mudah dibentuk
• Tahan lasak • Penyerap bunyi
• Gasket
• Tayar kenderaan

Bentuk Sifat Bahan Kegunaan
• Serbuk • Boleh diproses • Badan bot
• Kepingan • Tangki air
• Serat kepada pelbagai • Peralatan sukan
bentuk • Badan kereta
• Ringan • Aksesori kenderaan
• Tahan haba
• Struktur yang
kuat
• Kalis air

Sifat Mekanikal Bahan Standard Pembelajaran 2

Sifat mekanikal didefinisikan sebagai ukuran kemampuan Murid dapat: BM
bahan untuk menahan daya atau tegangan tanpa pecah atau Menerang sifat AE
meleding. Sifat mekanikal bahan yang penting ialah: mekanikal pelbagai jenis HS
bahan pembinaan dalam AI
(a) Kekuatan (strength) pembinaan produk. ,N N
Kemampuan bahan untuk menahan beban, semakin besar
P P
beban yang mampu diterima oleh bahan maka bahan E E
tersebut dikatakan memiliki kekuatan yang tinggi. R M
A B
Arah bebanan L I
A N
Sampel T A
bahan A A
N N

Layari laman sesawang D P
http://arasmega.com/qr- A R
link/ujian-kekuatan-bahan/ N O
untuk menonton video tentang D
U
ujian kekuatan bahan. K
(Dicapai pada 25 Ogos 2017)

Rajah 2.3 Ujian kekuatan bahan.

35

(b) Keanjalan (elasticity)
Keanjalan adalah keupayaan bahan untuk kembali semula ke bentuk asal tanpa mengalami

perubahan bentuk. Contoh bahan yang memiliki sifat keanjalan ialah pegas dan getah.

Getah

Pegas

Rajah 2.4 Sifat keanjalan.

2 (c) Kekerasan (hardness)

Kemampuan bahan untuk menahan daripada berlakunya haus, tahan terhadap goresan atau
pengikisan dan tusukan.

BM
AE
HS
AI Tekanan (Daya)
,N N
P
P E Bebola keras
E M Sampel bahan
R B
A I
L N
A A
T A
A N
N
P
D R Meja
A O
N D

U Bahagian meja
K berskru

boleh laras

Rajah 2.5 Ujian kekerasan.

36

(d) Kemuluran (ductility)
Keupayaan logam berubah bentuk apabila menjalani ujian kemuluran.

Daya Daya

Rajah 2.6 Ujian kemuluran. 2

(e) Keteguhan (toughness)
Kemampuan bahan untuk menahan beban yang dikenakan tanpa patah atau putus.

Tukul BM
AE
HS
AI
,N N
Sampel bahan

Teguh P P
E E
R M
A B
L I
A N
T A
A A
N N

D P
A R
N O
D
U
K

Rapuh
Rajah 2.7 Ujian keteguhan.

37

Standard Pembelajaran Analisis Sifat Mekanikal Bahan dan Kepelbagaian
Bahan dalam Pembinaan Produk
Murid dapat:
Menganalisis sifat
mekanikal bahan untuk
tujuan pembinaan produk.
Mencadangkan pelbagai
jenis bahan dalam
pembinaan produk.

Hendal
• Besi tahan karat

Sarung hendal
• Getah

Tempat duduk
penunggang
• Plastik

2

BM
AE
HS
AI
,N N
P
P E
E M
R B
A I
L N
A A
T A
A N
N
P
D R
A O
N D

KU Rim
• Aluminium dan ada juga
Tayar Rangka basikal
• Getah • Aloi daripada logam campuran

Rajah 2.8 Analisis bahan pada sebuah basikal.

38

Analisis sifat mekanikal bahan untuk tujuan pembinaan

Bahagian pada Bahan Sifat Mekanikal Kekuatan Kelemahan
Basikal • Boleh lentur • Ringan • Cair apabila
• Boleh diproses • Tahan lasak
Tempat duduk Plastik terkena panas
penunggang semula • Ringan • Tidak boleh dibaiki
• Penebat elektrik • Tidak mudah
Rangka basikal Aloi • Tahan karat jika patah
• Kuat dan teguh bengkok • Sukar dibentuk
• Tidak berkarat • Sukar dibaiki jika

patah atau bengkok

Hendal Besi tahan • Kuat dan teguh • Kuat dan teguh • Lebih berat
karat • Tidak berkarat • Tidak mudah daripada aloi
• Tidak mudah patah
bengkok • Sukar dibaiki jika
• Tidak perlu bengkok atau patah

dicat

Sarung hendal Getah • Anjal • Fleksibel • Mudah terlucut
Aluminium • Lembut • Mencengkam daripada bahagian
• Boleh diproses hendal
Rim dan logam pada tangan
campuran semula • Mudah cair apabila
terkena panas

• Tahan karat • Ringan • Tiada pilihan warna 2
• Mulur dan mudah • Tidak mudah • Sukar dibaiki jika

ditempa bengkok bengkok atau patah
• Kuat dan teguh

BM
• Anjal • Lembut • Bunga tayar AE
• Mengurangkan • Mencengkam akan haus HS
AI
Tayar Getah getaran pada • Mudah bocor apabila ,N N
• Boleh diproses permukaan terkena benda tajam
jalan P
semula P E
E M
Aktiviti R B
A I
1. Kumpulkan bahan-bahan yang terdapat di dalam bengkel atau di sekitar sekolah anda. L N
Namakan serta kelaskan bahan tersebut berdasarkan kepada jenis dan sifatnya. A A
T A
2. Dalam kumpulan, analisis sifat bahan-bahan yang telah dikumpulkan. Catatkan dan A N
bentangkan hasil anda di dalam kelas. N
P
3. Anda dikehendaki mengambil beberapa bahan logam dan bukan logam yang terdapat D R
di dalam bengkel. Kemudian lakukan pengujian terhadap bahan-bahan yang anda telah A O
kumpulkan dari segi kekuatan, kekerasan, kemuluran dan kelenturannya. Catatkan semua N D
ujian yang telah anda lakukan dan bentangkan hasil tersebut di dalam kelas.
UK

39

Standard Pembelajaran 2.2 Peralatan dan Mesin dalam
Pembinaan Produk
Murid dapat:
Mengenal pasti peralatan Mengenal Pasti dan Memilih Peralatan dan Mesin
dan mesin dalam Berikut ialah peralatan-peralatan yang digunakan dalam
pembinaan produk untuk pembinaan produk.
memotong, membentuk
dan membuat kemasan Peralatan dan mesin untuk memotong
dalam pembinaan produk. dalam pembinaan produk
Memilih peralatan dan
mesin yang sesuai dengan (a) Gergaji jig elektrik (Electric jigsaw)
penggunaan teknik yang Digunakan untuk kerja-kerja memotong kayu atau
betul untuk memotong,
membentuk dan besi yang nipis terutamanya ketika memotong bentuk
membuat kemasan dalam yang berlekuk atau melengkung. Juga digunakan untuk
pembinaan produk. memotong bahan yang bersudut sempit.

Langkah keselamatan penggunaan mesin gergaji jig

1. Pakai sarung tangan dan pelindung mata.

2. Pastikan mata gergaji sentiasa tajam.

3. Tidak menekan mesin terlalu kuat semasa proses memotong.

2 4. Pastikan mesin berhenti beroperasi sebelum menarik atau

mengangkatnya daripada bahan kerja untuk mengelakkan
mata gergaji patah.

5. Bersihkan mesin setelah selesai kerja dilakukan.

BM
AE
HS
AI Foto 2.18 Gergaji jig.

,N NP
E
P M Layari laman sesawang
E B http://arasmega.com/
R I qr-link/how-to-use-a-jigsaw/
A N untuk menonton video How to
L A
A A Use a Jigsaw?
T N (Dicapai pada 13 Jun 2017)
A
N P
R
D O
A D
N

KU

40 Foto 2.19 Penggunaan gergaji jig.

(b) Gergaji kayu
Digunakan untuk kerja-kerja memotong kayu tanpa menggunakan tenaga elektrik. Alat ini

mudah digunakan dan bahagian matanya boleh diasah atau ditajamkan semula sekiranya
sudah menjadi tumpul.

Langkah keselamatan penggunaan gergaji kayu
1. Gunakan jenis gergaji yang betul dengan jenis kerja yang hendak dilakukan.
2. Pastikan mata gergaji dalam keadaan tajam.
3. Bahan kerja hendaklah diikat dengan rapi pada ragum supaya tidak bergerak

semasa proses memotong.
4. Letakkan sedikit minyak pada bilah gergaji setelah selesai menggunakannya

untuk mengelakkan daripada berkarat.

2

Foto 2.20 Gergaji kayu. BM
Foto 2.21 Penggunaan gergaji kayu. AE
HS
AI
,N N
P
P E
E M
R B
A I
L N
A A
T A
A N
N
P
D R
A O
N D

UK

41

(c) Mesin pemotong kayu (Mitre cutting machine)
Digunakan untuk melakukan kerja-kerja pemotongan kayu secara tegak atau serong. Boleh

dilaras mengikut sudut tertentu.

Langkah keselamatan penggunaan mesin pemotong kayu
1. Sentiasa memakai pelindung mata, mulut dan hidung.
2. Pastikan hanya seorang sahaja yang mengendalikan mesin ini

pada satu-satu masa.
3. Bahan kerja mestilah diikat kuat pada ragum mesin supaya

tidak bergerak semasa proses memotong.
4. Jangan sentuh mata pemotong yang sedang bergerak.
5. Pastikan mesin dibersihkan dan suis dimatikan setelah

kerja selesai.

Foto 2.22 Mesin pemotong kayu.

2

BM
AE
HS
AI
,N N
P Layari laman sesawang http://
P E arasmega.com/qr-link/
E M
R B dewalt-779-dws780-double-
A I bevel-compound-sliding-miter-
L N saw-unboxing/ untuk menonton
A A video DEWALT 779 (DWS780)
T A Double Bevel Compound Sliding
A N
N Miter Saw Unboxing.
P (Dicapai pada 14 Ogos 2017)
D R Foto 2.24 Proses memotong
A O secara serong.
N D

UK

Foto 2.23 Proses memotong
secara tegak.

42

(d) Pemotong paip PVC
Alat ini digunakan untuk memotong paip PVC seperti paip air dan paip yang digunakan

untuk kerja pendawaian elektrik.

Foto 2.25 Pemotong paip PVC. Foto 2.26 Penggunaan
pemotong paip PVC.

(e) Pemotong paip galvani (GI pipe cutter) 2
Pemotong paip ini sesuai digunakan untuk memotong paip besi bergalvani (GI pipe)

yang biasa digunakan sebagai saluran paip air di rumah.

Langkah keselamatan semasa BM
kerja memotong paip AE
HS
1. Pastikan mata pemotong AI
sentiasa tajam. ,N N
P
Foto 2.27 Pemotong paip galvani. 2. Jangan terlalu menekan P E
Foto 2.28 Penggunaan pemotong paip galvani. atau melaras mata E M
pemotong terlalu ketat R B
kerana akan menyebabkan A I
hasil pemotongan L N
yang tidak sempurna A A
dan merosakkan T A
bahagian tersebut. A N
N
3. Elakkan daripada P
memotong bahan D R
yang tidak sesuai A O
dengan jenis pemotong N D
yang digunakan.
UK
4. Letakkan sedikit minyak
pada bahagian ulir
untuk mengelakkan
daripada berkarat.

43

Peralatan dan mesin untuk membentuk
dalam pembinaan produk

(a) Pistol pemanas (Heat gun)
Digunakan untuk memanaskan bahan kerja seperti plastik dan getah bertujuan untuk

mengubah bentuk fizikal bahan seperti membuat lengkungan, mengembangkan atau
membengkok.

Langkah keselamatan semasa menggunakan pistol pemanas
1. Pakai sarung tangan untuk mengelakkan tangan melecur.
2. Janganhalakanmuncungpistolpemanasterlalulamapadabahankerjakerana

ia akan mencairkannya.
3. Jauhkan daripada bahan-bahan mudah terbakar semasa kerja dilakukan.
4. Jangan sentuh bahagian muncung kerana akan mengakibatkan tangan

melecur.
5. Pastikan alat ini dalam keadaan sejuk sebelum menyimpannya.

2

BM
AE
HS Foto 2.29 Pistol pemanas.
AI Foto 2.30 Penggunaan pistol pemanas.
,N N
P
P E
E M
R B
A I
L N
A A
T A
A N
N
P
D R
A O
N D

UK

44

(b) Mesin pelarik
Mesin pelarik digunakan untuk membentuk kayu kepada bentuk yang dikehendaki. Kayu

tersebut dipasangkan pada mesin dan akan berputar sambil dilarik menggunakan mata
alat khas yang tajam sehingga memperoleh bentuk yang dikehendaki.

Langkah keselamatan semasa menggunakan
mesin pelarik

1. Sentiasa memakai apron, pelindung mata
dan kasut keselamatan.

2. Pastikanmataalatpemotongyangdigunakan
sentiasa tajam.

3. Jangan terlalu menekan mata pemotong ke
arahbahankerjakeranaiaakanmenyebabkan
kerosakan pada bahan tersebut.

4. Sentiasa berhati-hati pada semua bahagian
yang bergerak. Jangan memberhentikan
pergerakan mesin atau bahan kerja dengan
tangan. Biarkan ia berhenti sendiri setelah
suis dimatikan.

5. Pastikan mesin dibersihkan setelah selesai
menggunakannya.

Foto 2.31 Mesin pelarik. 2

BM
AE
HS
AI
,N N
P
P E
E M
R B
A I
L N
A A
T A
A N
N
P
D R
A O
N D

KU

Foto 2.32 Penggunaan mesin pelarik.

45

(c) Mesin kimpalan MIG (Metal Inert Gas)
Mesin kimpalan MIG (Metal Inert Gas) merupakan mesin kimpalan yang menggabungkan

di antara tenaga elektrik dengan gas jenis CO2. Tenaga elektrik diperlukan untuk mengalirkan
arus kepada rod penambah dan seterusnya membentuk percikan api sementara gas CO2
membantu mengawal proses peleburan rod tersebut. Mesin ini mudah digunakan dalam
proses penyambungan bahan khususnya yang diperbuat daripada logam.

Langkah keselamatan semasa menggunakan
mesin kimpalan MIG
1. Pakai pakaian keselamatan seperti sarung

tangan kulit, pelindung muka, apron, kasut
keselamatan dan sebagainya.
2. Pelarasan arus elektrik pada mesin
kimpalan dan gas mestilah bersesuaian
dengan bahan kerja.
3. Pastikan pengudaraan dan pencahayaan
bengkel cukup.
4. Pastikan tempat kerja bersih dan jauhkan
bahan mudah terbakar.
5. Bersihkan kawasan kerja, tutup semua suis
dan alatur gas setelah selesai kerja.

2 Foto 2.33 Mesin kimpalan MIG.

BM
AE
HS
AI
,N N
P
P E
E M
R B
A I
L N
A A
T A
A N
N
P
D R
A O
N D

UK

Foto 2.34 Proses kimpalan MIG.

46

Peralatan dan mesin untuk membuat kemasan
dalam pembinaan produk

(a) Mesin canai mudah alih (Portable grinder)
Digunakan dalam kerja-kerja mencanai atau untuk meratakan permukaan benda kerja.

Langkah keselamatan semasa menggunakan mesin canai mudah alih
1. Pastikan anda memakai pakaian keselamatan seperti pelindung mata dan

telinga, apron, kasut keselamatan dan sebagainya.
2. Mata pencanai mestilah dalam keadaan baik.
3. Pastikan tempat kerja bersih dan jauhkan bahan mudah terbakar.
4. Pastikan percikan api yang terhasil tidak menghala ke bahan yang mudah

terbakar atau rakan yang lain.
5. Jangan menekan mesin terlalu kuat pada bahan kerja kerana akan

merosakkan mata pencanai.
6. Bersihkan mesin tersebut setelah selesai kerja.

2

Foto 2.35 Mesin canai BM
mudah alih. AE
HS
Foto 2.36 Penggunaan mesin canai mudah alih. AI
N, N
P
P E
E M
R B
A I
L N
A A
T A
A N
N
P
D R
A O
N D

UK

47

(b) Pelelas mudah alih (Portable sander)
Digunakan untuk melicinkan permukaan benda kerja dan

kebiasaannya yang melibatkan kerja kayu.

Langkah keselamatan semasa menggunakan pelelas mudah alih
1. Pastikan anda memakai pakaian keselamatan seperti pelindung mata,

apron, pelindung mulut dan hidung, sarung tangan dan sebagainya.
2. Kertas pelelas mestilah dalam keadaan baik dan sesuai dengan bahan

kerja.
3. Jangan menekan mesin terlalu kuat pada bahan kerja kerana ia akan

merosakkan mesin tersebut.
4. Bersihkan mesin tersebut setelah selesai kerja.

2

BM
AE
HS
AI
,N N
P
P E Foto 2.37 Pelelas mudah alih.
E M
R B
A I
L N
A A
T A
A N
N
P
D R
A O
N D

UK

Foto 2.38 Penggunaan pelelas mudah alih.

48

(c) Berus sembur (Air brush)
Digunakan untuk mengecat dan membuat lukisan grafik pada produk dengan

menggunakan tekanan udara.

Langkah keselamatan semasa menggunakan berus sembur
1. Pastikan anda memakai pakaian keselamatan seperti pelindung

mata, mulut dan hidung serta sebagainya.
2. Pastikan tekanan pada pemampat udara bersesuaian dengan kerja

yang dilakukan.
3. Sumpitan penyembur hendaklah sentiasa dibersihkan untuk

mengelakkan daripada tersumbat.
4. Bersihkan semua kelengkapan setelah selesai kerja.

2

Sumpitan penyembur Dakwat Pemampat udara BM
AE
HS
Foto 2.39 Peralatan berus sembur. AI
,N N
P
P E
E M
R B
A I
L N
A A
T A
A N
N
P
D R
A O
N D

UK

Foto 2.40 Penggunaan berus sembur.

49

Standard Pembelajaran Langkah-langkah Keselamatan dalam Penggunaan
Peralatan dan Mesin
Murid dapat:
Mengamalkan Aspek keselamatan diri dan peralatan amat penting untuk
langkah-langkah diberi perhatian sebelum, semasa dan selepas menggunakan
keselamatan dalam peralatan serta mesin. Beberapa langkah keselamatan perlu
penggunaan peralatan diamalkan untuk menjauhi dan mencegah daripada berlakunya
dan mesin. sebarang kemalangan.

Sebelum melakukan kerja
• Keselamatan diri
Kebanyakan kemalangan berlaku kerana sikap cuai dan tidak mengambil berat aspek

keselamatan. Anda dinasihatkan untuk memakai pakaian yang sesuai dengan kerja
yang dilakukan.

Memakai helmet

2 Berambut pendek
Jika berambut panjang
BM
AE perlu diikat
HS Tudung kemas dan rapi
AI - Memakai pelindung
,N N mata/gogal
P - Memakai pelindung telinga
P E - Memakai penutup hidung
E M Tali leher dimasukkan ke
R B dalam baju atau ditanggalkan
A I Baju berlengan pendek
L N
A A atau digulung jika
T A berlengan panjang
A N Memakai sarung
N
P tangan
D R Memakai apron
A O Kasut bertutup dan
N D bertapak getah
Tidak memakai barang
UK perhiasan seperti
cincin, jam tangan atau

rantai leher
Rajah 2.9 Pakaian bengkel.

50

• Keselamatan di bengkel

(i) Ruang bengkel hendaklah mempunyai pengudaraan yang baik dan mempunyai tanda
garis keselamatan kawasan bekerja dan laluan berjalan.

(ii) Bengkel hendaklah sentiasa mempunyai laluan serta pintu kecemasan.
(iii) Alatan pencegahan kebakaran juga hendaklah diletakkan di tempat yang sesuai,

mudah dilihat dan dicapai jika berlaku kebakaran.

Jadual 2.1 Simbol keselamatan di dalam bengkel.

Bil. Papan Tanda Keterangan
Keselamatan

1. Murid perlu berhati-hati kerana kawasan lantai licin.

2. Murid tidak dibenarkan masuk ke bilik suis utama kerana voltan
elektrik yang tinggi.

CAUTION Murid perlu memakai gogal (alat pelindung mata) ketika
menggunakan mesin.
3. Wear goggles 2
when using
this machine

Murid dikehendaki memakai topeng muka untuk mengelakkan BM
habuk benda kerja masuk ke dalam mulut dan hidung. AE
4. HS
AI
,N N
P
5. Murid perlu memakai sarung tangan keselamatan jika perlu. P E
E M
R B
A I
L N
A A
T A
A N
N
Murid perlu memakai alat pelindung telinga untuk mengelakkan P
6. kerosakan deria pendengaran. D R
A O
N D

KU

7. Murid perlu memakai kasut bertutup ketika berada
di dalam bengkel untuk mengelakkan kecederaan pada kaki.

51

Semasa melakukan kerja
• Etika bekerja
Murid dikehendaki mempunyai semangat dan etika kerja yang baik semasa di dalam

bengkel bagi mencegah kemalangan.

Tidak gopoh semasa
melakukan sebarang

kerja amali

Mempunyai sikap Etika kerja Bertimbang rasa
dan tanggungjawab yang baik terhadap kebajikan
terhadap diri sendiri di dalam
bengkel rakan sekelas
2

BM
AE
HS
AI
,N N
P
P E Jangan bergurau Menumpukan
E M senda dengan sepenuh perhatian
R B rakan dan tenang ketika
A I
L N bekerja
A A
T A
A N
N
P
D R
A O
N D

U Rajah 2.10 Etika kerja yang baik di dalam bengkel.
K

52

Selepas melakukan kerja

• Keselamatan alatan
(i) Jangan biarkan alatan bersepah di atas lantai.
(ii) Semua peralatan dan mesin yang digunakan mestilah dibersihkan dan disimpan
di tempat asal.
(iii) Laporkan segala kerosakan kepada guru untuk tindakan lanjut.

• Keselamatan di bengkel
(i) Elakkan daripada minyak atau gris tertumpah di atas lantai. Lap sehingga tiada
kesan licin di atas lantai jika terdapat minyak atau gris di atas lantai bengkel.
(ii) Jangan biarkan tatal atau serpihan logam bersepah di atas lantai dan
di sekeliling mesin.
(iii) Pastikan semua kawasan kerja dibersihkan dengan sempurna.
(iv) Pastikan semua suis elektrik dimatikan dan tidak ada lagi mesin yang
masih berfungsi.
(v) Tutup semua tingkap, pintu dan lampu sebelum keluar daripada bengkel.

2

BM
AE
HS
AI
,N N
P
P E
E M
R B
A I
L N
A A
T A
A N
N
Ilustrasi 2.1 Suasana tempat kerja yang tidak teratur. P
D R
Aktiviti A O
N D
1. Nyatakan mesin yang sesuai untuk menjalankan kerja berikut.
(a) Memotong kayu UK
(b) Mencanai bahan besi
(c) Melicinkan permukaan kayu
2. Terangkan prosedur keselamatan penggunaan alat kimpalan MIG.

53

RUMUSAN

Bahan Pembinaan Produk

(a) Logam ferus (i) Besi tuang
(ii) Keluli berkarbon rendah
Bahan logam (iii) Keluli berkarbon sederhana
(iv) Keluli berkarbon tinggi
(b) Logam (v) Keluli tahan karat
bukan ferus (vi) Keluli berkelajuan tinggi

(i) Aluminium
(ii) Kuprum
(iii) Gangsa
(iv) Zink
(v) Timah
(vi) Loyang
(vii) Piuter

2 Bahan bukan logam (i) Plastik (iii) Getah
(ii) Kayu (iv) Gentian

BM Sifat mekanikal bahan (i) Kekuatan
AE (ii) Keanjalan (iv) Kemuluran
HS (iii) Kekerasan (v) Keteguhan
AI
,N N
P
P E Peralatan dan Mesin dalam Pembinaan Produk dan
E M Langkah Keselamatan dalam Penggunaan Mesin
R B
A I Peralatan pembinaan produk Mesin pembinaan produk Langkah keselamatan
L N
A A (i) Gergaji kayu (i) Gergaji jig elektrik (i) Keselamatan diri
T A (ii) Pemotong paip PVC (ii) Keselamatan di bengkel
A N (iii) Pemotong paip galvani (ii) Mesin pemotong kayu (iii) Keselamatan alatan
N (iv) Pistol pemanas (Heat gun)
P (v) Berus sembur (Air brush) (iii) Mesin pelarik
D R
A O (iv) Mesin kimpalan MIG
N D
(v) Mesin canai mudah alih
KU (Portable grinder)

(vi) Pelelas mudah alih
(Portable sander)

54

LATIHAN

1. Senaraikan tiga contoh logam ferus dalam pembinaan sesuatu produk.
2. Terangkan sifat bahan berikut dalam pembinaan produk.
(a) Getah
(b) Besi tuang
(c) Plastik
(d) Aluminium
3. Berdasarkan pada rajah di bawah, cadangkan bahan kejuruteraan yang sesuai

digunakan untuk membina alat pemotong rumput tersebut supaya dapat beroperasi
dengan lebih baik.

Pemegang

Pelindung mata Roda 2
pemotong
BM
Mata pemotong AE
HS
4. Nyatakan mesin yang sesuai untuk menjalankan AI
kerja berikut. ,N N
P
(a) Memotong kayu P E
(b) Mencanai bahan besi E M
(c) Melicinkan permukaan kayu R B
5. Berdasarkan foto di sebelah, kenal pasti peralatan dan A I
L N
mesin yang boleh digunakan serta fungsinya untuk A A
pembinaan produk tersebut. T A
A N
N
P
D R
A O
N D

UK

55