การเปลี่ยนแปลงทางกายภาพของโลก ชีวภาค

การเปลี่ยนแปลงทางกายภาพ ของโลก: ชีวภาค 1 ภ ู ม ิ ศาสตร ์ ม. 4–6 หน ่ วยการเร ี ยนร ้ ู ท ี ่ 2 ลักษณะทางกายภาพของโลก

1. ความหลากหลายของพรรณพืชและสัตว์ในพื้นที่นั้น 2. เป็ นปั จจ ั ยในการด ารงช ี ว ิ ตของมน ุ ษย ์ –การอาหาร –เคร ื ่ องน ่ ุ งห ่ ม – ท ี ่ อย ่ อ ู าศ ั ย –ยารักษาโรค ชีวนิเวศคืออะไร และมีประโยชน์อย่างไร ถามไว ตอบไว 2

เป็ นพื้นที่ที่มีสภาพแวดล้อมคล้ายคลึงกันทั้งลักษณะทาง กายภาพ อ ุ ณหภ ู ม ิปร ิ มาณฝน และลก ั ษณะของส ิ ่ งม ีชีวิต เช ่ น พ ื ช ส ั ตว ์ และจ ุ ลน ิ ทร ี ย ์ ชีวนิเวศ (biome) สภาพภ ู ม ิ อากาศและความ ซับซ้ อนของลักษณะพื้นที่ที่ แตกต ่ างก ั นในแต ่ ละภ ู ม ิ ภาค ของโลกท าให้ระบบนิเวศหรือ ถ ิ ่ นท ี ่ อย ่ ู อาศ ั ยของส ิ ่ งมีชีวิต แตกต่างกัน 1. การเปลี่ยนแปลงทางกายภาพของโลก 1.5 ชีวภาค (Biosphere) 3

ระบบนิเวศบางระบบ แม ้ จะอย ่ ู คนละซ ี กโลก แต่ก็มีความคล้ายคลึงกัน เนื่องจากมีลักษณะ ภ ู ม ิ อากาศและสภาพ แวดล้อมแบบเดียวกัน เช่น ที่มีลักษณะ เป็ นป่ าฝน ป่ าในเขตศ ู นย ์ ส ู ตร ของแอฟริกา ป่ าในเอเชีย ตะวันออกเฉียงใต้ ป่ าในเขตแอมะซอน เขตร้อนเหมือนกัน 1.5 ชีวภาค (Biosphere) 1. การเปลี่ยนแปลงทางกายภาพของโลก 4

เท ื อกเขาสูง ป่ าผลดัใบเขตอบอ ุ่น ท ุ่งหญ ้ าเขตร ้ อน ป่ าฝนเขตร้อน ทะเลทราย ชาปาร์รัล ไทกา ท ุ่งหญ ้ าเขตอบอ ุ่น ทุนดรา เกณฑ ์ ส าค ั ญท ี่ใช ้ แบ ่ งน ิ เวศออกเป็ นกล ่ ุ ม ค ื ออ ุ ณหภ ู ม ิ และปร ิ มาณน ้ าฝน ชีวนิเวศแบ่งออกเป็ น 9กล ่ ุ มใหญ ่ ๆ ค ื อ 5

30 ° 30 ° ทรอปิ กออฟ แคนเซอร์ ทรอปิ กออฟ แคปริคอร์น เส ้ นศูนย ์ สูตร ป่ าฝนเขตร้อน ท ุ่งหญ ้ าเขตร ้ อน ทะเลทราย เท ื อกเขาสูง ชาปาร์รัล ท ุ่งหญ ้ าเขตอบอ ุ่น ป่ าผลดัใบเขตอบอ ุ่น ไทกา ทุนดรา แผนที่แสดงเขตชีวนิเวศบนบกของโลก 6

1. ชีวนิเวศป่ าในเขตร้อน (tropical rain forest) บร ิ เวณละต ิ จ ู ด 0–20 องศา เหนื อแล ะใต้ มีอ ากา ศร้ อ น มีค วา ม ช ื ้ น ส ู ง ฝ น ต ก ช ุ ก มีฝนต ก ช ุ ก ม ีฝนต กเฉ ล ี่ย ป ร ะ ม า ณ 2,000–4 ,0 0 0 มิลลิเมตรต่อปี ม ีป่ าด ิ บเข ี ยวชอ ่ ุ ม ตลอดปี มีความหลากหลาย ทางช ี วภาพส ู ง ม ี พรรณพ ื ชหลายชน ิ ด เป็ นแหล ่ งอาหารท ี่อ ุ ดมสมบ ู รณ ์ ส าหรับ ส ั ตว ์ หลากหลายชน ิ ดรวมถ ึ งมน ุ ษย ์ ด ้ วย พบบร ิ เวณเส ้ นศ ู นย ์ ส ู ตร บร ิ เวณท ี่กว ้างใหญ่ ท ี่ส ุ ดค ื อล ่ ุ มน ้ าแอมะซอน ล ่ ุ มน ้ าคองโก และ เกาะบอร ์ เน ี ยว พบท ้ ั งส ั ตว ์ เล ี ย ้ งล ู กด้วย น ้านม แมลง และสัตว์ปี ก 1.5 ชีวภาค (Biosphere) 1. การเปลี่ยนแปลงทางกายภาพของโลก 7

บร ิ เวณละต ิ จ ู ดประมาณ 30–40 องศาเหนือ และใต้ มีฝนตกเฉลี่ยประมาณ 250–760 ม ิ ลล ิ เมตรต ่ อปี ฤด ู ร ้ อนอากาศร ้ อนมาก ท าให้น ้าระเหยจากดินได้มาก มีพรรณไม้ใหญ่ เพียงไม่กี่ชนิด แต่จะมีหลายชนิดในบริเวณริมแม่น ้า พ ื ชท ี่พบเป็ นพ ื ชจ าพวกหญ ้ าท ี่ส ู งประมาณ 30–50 เซนต ิ เมตรเช ่ น ท ่ ุ งหญ ้ าแพรร ี่ในทวปี อเมร ิ กาเหนอ ื ท ่ ุ งหญ้าปัมปาในอาร ์ เจนต ิ นาส ั ตว ์ ท ี่พบ เช ่ น ส ุ นัขจิ้งจอก ส ุ น ั ขป่ า นกชน ิ ดต ่ างๆ 2. ช ี วน ิ เวศท ่ ุ งหญ ้ าเขตอบอ ่ ุ น (temperate grassland) 8 1.5 ชีวภาค (Biosphere) 1. การเปลี่ยนแปลงทางกายภาพของโลก

9 ในฤด ู ร ้ อนม ี อากาศอบอ ่ ุ น ฤด ู หนาวม ี อากาศหนาว เย็น มีพรรณไม้หลายชนิด เป็ นป่ าผลัดใบ พืชที่ ส าค ั ญ เช ่ น โอ ๊ ก เมเปิ ล ไม ้ พ ่ ุ มเต ี ้ ย พบทางด้าน ตะวันออกของประเทศ สหรัฐอเมริกา ทวีปอเมริกา ใต้ ทางด้านตะวันออกของประเทศจีน ประเทศญี่ป่ ุ น และทว ีปย ุ โรป ส ั ตว ์ ท ี่พบ เช ่ น ส ุ น ั ขจ ิ ง ้ จอก กระต่าย หมีด า กวางเอลก์ 3. ช ี วน ิ เวศป่ าผล ั ดใบเขตอบอ ่ ุ น (temperate deciduous forest) บร ิ เวณละ ต ิ จ ู ด 3 0–6 0 อ ง ศ า เ ห นื อ แ ล ะ ใ ต้ มีอ ุ ณหภ ู ม ิโดยเฉล ี่ย –15 ถึง 30 องศาเซลเซียส มีฝนตกเฉลี่ยประมาณ 750–1,500 มิลลิเมตรต่อปี 9 1.5 ชีวภาค (Biosphere) 1. การเปลี่ยนแปลงทางกายภาพของโลก

4. ชีวนิเวศป่ าแคระ(scrub forest) หร ื อป่ าไม ้ พ ่ ุ มเตย ี ้ ชาปาร ์ ร ั ล(chaparral) ป่ าชาปาร์รัลเกิดขึ้นหลังจากไฟป่ า ท าให้เมล็ด พ ื ชบางชน ิ ดถูกกระต ุ้นให ้ เจร ิ ญเตบ ิโตข ึ น้ เมื่อได้รับความร้อนจากไฟป่ า พ ื ชท ี่พบเป็ นไม ้ พ ่ มุเตย ี้และม ี สีเขียวตลอดทั้งปี เช่น ต้นโอ๊ก ไม ้ ตระกลูมะฮอกกาน ี สัตว ์ ท ี่พบ เช ่ น กวาง นกกน ิ ผลไม ้ งูกง ิ้ก ่ า หมาป่ าไคโยต ี้ บร ิ เวณละตจ ิูด 30–40 องศาเหนือและใต้ พบมากบริเวณ ชายฝั่งเมดิเตอร์เรเนียน ทวีปแอฟริกาตอนเหนือและตอนใต้ ของรัฐแคลิฟอร์เนียของประเทศสหรัฐอเมริกา และทาง ด้านตะวันตกเฉียงใต้ของประเทศออสเตรเลีย ฤดูหนาวมฝี นตกฤดูร้อนอากาศร้อนและแห้ง มีปริมาณฝน เฉลี่ยประมาณ 250–430 มิลลิเมตรต่อปี 10 10 1.5 ชีวภาค (Biosphere) 1. การเปลี่ยนแปลงทางกายภาพของโลก

5. ช ี วน ิ เวศท ่ ุ งหญ ้ าเขตร ้ อน (tropical grassland) หร ื อท ่ ุ งหญ ้ าสะวน ั นา (savanna) หญ้าที่ขึ้นมีล าต้นสั้นกว่า หญ ้ าในเขตอบอ ่ ุ น พบไฟป่ าได ้ จาก การเก ิ ดฟ้ าผ ่ าหร ื อการกระท าของมน ุ ษย ์ ซึ่งท าให้พืชขนาดใหญ่เจริญเติบโตได้ยาก พบมากในท ่ ุ งหญ ้ าสะวน ั นาในทวปี แอฟร ิ กา ทวีปอเมริกาใต้ และประเทศออสเตรเลีย สัตว์ที่พบ เช่น ยีราฟ ม้าลาย จิงโจ้ แรด นกกระจอกเทศ บริเวณละต ิ จ ู ด 10–30 องศาเหนือและใต้ มีอากาศร้อนและชื้นตลอดทั้งปี อ ุ ณหภ ู ม ิ เฉลี่ยประมาณ 20–30 องศาเซลเซียส มีปริมาณ ฝนเฉลี่ยประมาณ 700–1,500 มิลลิเมตรต่อปี 11 1.5 ชีวภาค (Biosphere) 1. การเปลี่ยนแปลงทางกายภาพของโลก

6. ชีวนิเวศทะเลทราย (desert) บร ิ เวณละต ิ จ ู ด 15–30องศาเหนือและใต้ อากาศ ร ้ อนและแห ้ งแล ้ ง ม ี ความแห ้ งแล ้ งมากท ี่ส ุ ด ม ีปริมาณ ฝนเฉลี่ยต ่ากว่า 250 ม ิ ลล ิ เมตรต ่ อปี อ ุ ณหภ ู มิเฉลี่ย 25–60องศาเซลเซียส เช่น ทะเลทรายสะฮารา ทะเลทรายอาหรับ แต่ทะเลทรายบางแห่ง เช่น ทะเลทรายในโบลิเวีย ทะเลทรายทางตอนเหนือ ของจีน มีอากาศค่อนข้างหนาว มีความชื้นต ่า ไม่เพียงพอต่อการเจริญเติบโตของพืช 12 1.5 ชีวภาค (Biosphere) 1. การเปลี่ยนแปลงทางกายภาพของโลก

พืชส่ วนใหญ่ทนต่อความแห้ งแล้งได้ดี มีล าต้ น อวบน ้า ใบกลายเป็ นหนาม เพื่อกักเก็บน ้าและลด การคายน ้าและมีการรากยาวเพื่อหาแหล่งน ้าใต้ดิน ได ้ เช ่ น กระบองเพชร ส ั ตว ์ ท ี่พบ เช ่ น ง ู ก ิ ง ้ ก ่ า ส ุ น ั ข จิ้งจอกทะเลทราย สัตว์ที่มีข้อปล้องต่ าง ๆ เช่ น แมงป่ อง ซึ่งมีกลไกของร่างกายในของร่ างกายใน การเก็บรักษาน ้าให้เพียงพอต่อการด ารงชีวิต 13 1.5 ชีวภาค (Biosphere) 1. การเปลี่ยนแปลงทางกายภาพของโลก

7. ชีวนิเวศไทกา (taiga) หรือชีวนิเวศป่ าสน (coniferous forest) บร ิ เวณละต ิ จ ู ด 45–70 องศาเหนือ ใกล้ขั้วโลก เหน ื อม ี อ ุ ณหภ ู ม ิ ต ่าและม ี อากาศแห ้ งฤด ู ร ้ อนส ้ ั น และม ีฝนตกในร ู ปห ิ มะ ม ีปร ิ มาณฝนเฉล ี่ย ประมาณ 1,000 มิลลิเมตรต่อปี เป็ นช ี วน ิ เวศบนบกท ี่ม ี อาณาเขตใหญ ่ ท ี่ส ุ ด พบได ้ ต ้ งแต่ตอนเหนือ ั ของทว ีปอเมร ิ กาเหน ื อ ย ุ โรป ไปจนถ ึ งทว ีปเอเช ี ยต ิ ดก ั บเขต อาร ์ กต ิ ก พ ื ชท ี่เจร ิ ญเต ิ บโตได ้ ด ี ค ื อ พ ื ชตระก ู ลสน ส ัตว์ที่พบ เช่น กวางม ู ส นกฮ ู กเทาใหญ ่ หม ี ส ี น ้ าตาล 14 1.5 ชีวภาค (Biosphere) 1. การเปลี่ยนแปลงทางกายภาพของโลก

8. ช ี วน ิ เวศท ุ นดรา (tundra) บริเวณละต ิ จ ู ด 80–90 องศาเหนือ มีอ ุ ณหภ ู ม ิ ต ่ามาก เฉลี่ย –5 ถึง –40 องศา เซลเซียส ม ี ลมแรงและม ี ห ิ มะปกคล ุ มเกือบ ตลอดปี มีปริมาณฝนเฉลี่ยต ่ากว่า 250 มิลลิเมตร ต่อปี ฤด ู ร ้ อนม ี ระยะเวลาเพย ี ง1–2 เดือน ซึ่งหิมะกลายเป็ นแหล่งน ้า 15 1.5 ชีวภาค (Biosphere) 1. การเปลี่ยนแปลงทางกายภาพของโลก

พืชที่เจริญเติบโตได้ส่วนใหญ่ เป็ นไม ้ พ ่ ุ มเต ี ย ้ หญ ้ าและไลเคน สัตว์ที่พบ เช่น กวางเรนเดียร์ กวางคาร ิ บ ู ส ุ น ั ขจ ิ ง ้ จอกเขตอาร ์ กต ิ กกระต ่ ายสโนว ์ ช ู ส ์ ในช่วงเวลานี้ พืชจะเจริญเติบโต และออกดอกอย่างรวดเร็ว พบทางตอนเหนือของทวีป อเมร ิ กาเหน ื อและตอนเหน ื อของทวปี ย ุ โรป 16 1.5 ชีวภาค (Biosphere) 1. การเปลี่ยนแปลงทางกายภาพของโลก

9. ช ี วน ิ เวศเท ื อกเขาส ู ง (high mountains) เป็ นช ี วน ิ เวศบนเท ื อกเขาส ู ง ม ี สภาพอากาศ พ ื ชพรรณ ธรรมชาต ิ และส ั ตว ์ เปล ี่ยนแปลงไปตามระด ั บความส ู ง คือ มี ลักษณะตั้งแต่แบบชีวนิเวศป่ าสนไปจนถึงแบบ ช ี วน ิ เวศท ุ นดราบนเท ื อกเขา (alpine tundra) ซึ่งมี ห ิ มะปกคล ุ มยอดเขาตลอดปี ม ี อากาศหนาวจ ั ด เช่น เทือกเขาร็อกกี เทือกเขาแอนดีส เท ื อกเขาห ิ มาล ั ยเท ื อกเขาแอลป์ ภ ู เขาค ิ ร ิ ม ั นจาโร 17 1.5 ชีวภาค (Biosphere) 1. การเปลี่ยนแปลงทางกายภาพของโลก

ร ้ ู หร ื อไม่ ป่ าไม้ในประเทศไทย แบ่งเป็ น 2 ประเภท คือ เป็ นระบบนิเวศป่ าชน ิ ดท ี่ประกอบด ้ วยพ ั นธ ์ ุ ไม้ชนิด ผล ั ดใบหร ื อท ิ ้ งใบเก ่ าในฤด ู แล ้ ง เพ ื่อจะแตกใบใหม่ เมื่อเข ้ าฤด ู ฝน ยกเว ้ นพ ื ชช ้ ั นล ่ างจะไม ่ ผล ัดใบ จะพบ ป่ าชน ิ ดน ี ้ ต ้ ั งแต ่ ระด ั บความส ู ง 50–800 เมตร เหนือ ระดับน ้าทะเล เป็ นระบบนิเวศของป่ าไม้ชนิดที่ประกอบด้วยพันธ ์ ุ ไม ้ ชนิดไม่ผลัดใบ คือ มีใบเขียวตลอดเวลา ป่ าดงดิบหรือป่ าไม้ผลัดใบ ป่ าผลัดใบ 1. ป่ าดิบเมืองร้อน 2. ป่ าสน 3. ป่ าพรุหร ื อป่ าบ ึ ง 4. ป่ าชายหาด 1. ป่ าเบญจพรรณ 2. ป่ าแดง ป่ าแพะหรือป่ าเต็งรัง 3. ป่ าหญ้า 18 เร ื ่ องน ่ าร ้ ู : สถานีภาคพื้นดิน

บ ู รณาการอาเซ ี ยน นักเรียนคิดว่าทวีปอะไรที่ลักษณะชีวนิเวศที่คล้ายคลึงกับ ประเทศอาเซ ี ยนมากทส ี ่ ุ ด 19

นักเรียนคิดพื้นที่ของนักเรียน มีความหลากหลายทางชีวนิเวศ หรือไม่ จงยกตัวอย่างความ หลากหลายมาคนละ 5 ประเภท 20 กิจกรรม ช่วยกันยกตัวอย่าง

ชีวนิเวศป่ าฝนเขตร้อน (tropical rain forest) ประเทศไทยจ ั ดอย ่ ู ใน กล ่ ุ มใดของช ี วน ิ เวศ 21 กิจกรรม ช่วยกันคิด ช่วยกันตอบ

Temperate deciduous forest Scrub forest Or chaparral 22 เกม พาน้องกลับบ้าน

เพราะบริเวณต่าง ๆ ของโลกมีปัจจัยทางกายภาพที่แตกต่างกัน ทั้งต าแหน่งที่ตั้งตามค่าละติจูด ลักษณะภูมิประเทศ อุณหภูมิ และปริมาณฝน ค าถามทบทวน • เพราะเหต ุ ใดช ี วน ิ เวศแต ่ ละพ ื น ้ ท ี่ของโลกจ ึ งม ี ความแตกต ่ างก ั น 23

ชีวนิเวศเป็ นพื้นที่มีสภาพแวดล้อมคล้ายคลึงกันทั้งลักษณะทางกายภาพ เช่น อุณหภูมิปริมาณฝน และลกัษณะของสิ่งม ี ช ี วติ 1. ป่ าฝนเขตร้อน ม ี ความหลากหลายทางช ี วภาพสูง มีพรรณพืชหลายชนิด และเป็ น แหล่งอาหารท ี่อุดมสมบูรณ ์ 2. ทุ่งหญ ้ าเขตอบอุ่น มีพรรณไม้ใหญ่เพียงไม่กี่ชนิด พืชที่พบเป็ นพืชจ าพวกหญ้าท ี่สูง ประมาณ 30–50 เซนติเมตร 3. ป่าผลดัใบเขตอบอุ่น ในฤดูร ้ อนม ี อากาศอบอุ่นฤดูหนาวมี อากาศหนาวเย็นมีพรรณไม้หลายชนิด เป็ นป่ าผลัดใบ 4. ชาปาร์รัล เกิดขึ้นหลังจากไฟป่ า ท าให้เมล็ดพืช บางชนิดถูกกระต ุ้นให ้ เจริญเตบโต ิ เมื่อได้รับความร้อนจากไฟป่ า 5. ทุ่งหญ ้ าเขตเขตร ้ อน มีอากาศร้อนชื้นตลอดทั้งปี พบไฟป่ า ได้จากการเกิดฟ้าผ่าหรือการกระท าของ มนุษย ์ ท าให ้ พ ื ชเติบโตยาก 6. ทะเลทราย ม ี ความแห ้ งแล ้ งมากท ี่สุดพ ื ชส่วนใหญ่ ทนต่อความแห้งแล้งได้ดี 8. ทุนดรา ม ี ลมแรงและม ี หิมะปกคลุมเก ื อบตลอดปี ฤดูร ้ อนม ี ระยะเวลาเพย ี ง1–2 เดือน ซึ่งหิมะ กลายเป็ นแหล่งน ้า พืชเจริญเติบโตในช่วงนี้ 7. ไทกา อุณหภูมิต ่าอากาศแห ้ งฤดูร ้ อนส้ัน และมี ฝนตกในรุปหิมะเป็นช ี วนิเวศบนบกท ี่มี อาณาเขตใหญ่ท ี่สุด 9.เท ื อกเขาสูง เป็นช ี วนิเวศบนเท ื อกเขาม ี หิมะปกคลุม ตลอดปี มีอากาศหนาวจัด สร ุ ปความร ้ ู 24

การมอบหมายงาน อ ่ านเน ้ ื อหาเก ี ่ ยวกบ ั การเปล ี ่ ยนแปลงทางกายภาพท ี ่ ส ่ งผล กระทบต ่ อภ ู ม ิประเทศ ภ ู ม ิ อากาศและทร ั พยากรธรรมชาติ เร ื ่ องการเปล ี ่ ยนแปลงทางกายภาพท ี ่ ส ่ งผลต ่ อภ ู ม ิประเทศ แล้วสรุปและบันทึกความรู้ที่ได้ลงในสมุด 25