Modern New property flyer (1)

ป ร ะ วั ติ ศ า ส ต ร์ ส มั ย
ก รุ ง รั ต น โ ก สิ น ท ร์
ร.1-ร.5

บั น ทึ ก ลำ ดั บ เ ห ตุ ก า ร ณ์ สำ คั ญ ท า ง ป ร ะ วั ติ ศ า ส ต ร์

คำนำ

E-BOOK เล่มนี้เป็นส่วนหนึ่งของวิชาสังคมศึกษา
ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 โดยมีจุดประสงค์เพื่อ ศึกษาหาความรู้เกี่ยว
กับเหตุการณ์ต่าง ๆ ในช่วงรัตนโกสินทร์ตอนต้น ผู้จัดทำได้เลือก
หัวข้อนี้ในการทำเป็นสื่อการเรียนรู้เนื่องเป็นเนื้อเรื่องที่น่าสนใจ

คณะผู้จัดทำ ขอขอบคุณ อาจารน์ ธเนศ ชะพินทร ที่ให้
แนวทางในการศึกษาหาความรู้ และข้อเสนอแนะ ผู้จัดทำหวังเป็น
อย่างยิ่งว่าสื่อการเรียนรู้นี้จะเป็นประโยชน์แก่ผู้ศึกษาไม่มากก็

น้อยหากมีข้อผิดพลาดต้องขออภ
ัย

คณะผู้จัดทำ

สารบัญ

เรื่อง หน้า

คำนำ ก

สารบัญ ข

รัตนโกสินทร์-ตอนต้น 1

รัชกาลที่ 1 1

การขึ้นครองของราชรัชกาลที่ 1 1
ก่อตั้งกรุงเทพเป็นมืองหลวง 1
สงครามเก้าทัพและปฏิสังขรณ์วัดโพธาราม 1
2
กฎหมายตราสามดวง 2
รัชกาลที่ 1 เสด็จสววรคต
2

รัชกาลที่ 2
การขึ้นครองราชย์ของรัชกาลที่ 2 2
ญวนทรงราชทูตมาประเทศสยาม 2
3
ทูตอังกฤษเข้ามาทำไมตรีการค้า 3
รัชกาลที่ 2 สวรรคต

รัชกาลที่ 3 3

การขึ้นครองราชย์ของรัชกาลที่ 3 3
3
สนธิสัญญาเบอร์นี 3
สิงห์ เสหเสนี ได้รับเลื่อนขั้น 4
สงครามไทย - ญวน 4
รัชกาลที่ 3 สรรคต

รัชกาลที่ 4 4

การขึ้นครองราชย์ของรัชกาลที่ 4 4
ส่งทูตไปยังอังกฤษ 5
สร้างถนนเจริญกรุงตอนใต้ 5
ตั้งเซอร์ จอห์นแบริบ เป็รอัครราชทูต 5
ความสามารถเป็นที่ประจักร
5

รัชกาลที่ 5 6

การขึ้นครองราชย์ของรัชกาลที่ 5 6
แสดงความสามารถ 6

ตั้งสภาที่ปรึกษาราชการแผ่นดิน 6
ประกาศศักราชใหม่ 6
ตั้งกระทรวงครั้งที่ใหญ่ 12 6
เปิดรถไฟเอหชนสายปากนำ้ 7
ยกเลิกทาส 7
ยกเมืองไทร กลันตัน ตรังกานูให้อังกฤษ 7
มีมาตรา 1 บาท เท่ากับ 100 สตางค์ 7

1

รัตนโกสินทณ์ตอนต้น

พุทธศักราช

APR 6, 2325


รัชกาลที่ ๑ ขึ้นครอ
งราชย์ APR 21, 2325

สมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ขึ้นปราบดาภิเษกพระองค์ กรุงเทพ
ฯ ถูกกำหนดให้เป็นเมืองหลวง


กรุงเทพมหานคร อมรรัตนโกสินทร์ มหินทรายุธยา มหาดิลกภพ นพ
เองเป็น พระมหากษัตริย์องค์แรกของราชวงศ์จักรี ณ ประเทศ
สยาม รัตนราชธานีบูรีรมย์ อุดมราชนิเวศน์มหาสถาน อมรพิมานอวตารสถิต
รัตนโกสินทร์ศก (ร.ศ.) ได้ถูกเริ่มนับ สักกะทัตติยวิษณุกรรมประสิทธิ์” หรือที่เรียกสั้นๆว่ากรุงเทพฯนั้น มี
ความหมายในทางดีเกี่ยวกับบ้านเมืองและพระมหากษัตริย์ ซึ่งเป็นความ

เชื่อทางโหราศาสตร์ในสมัยนั้นที่กล่าวว่าการตั้งชื่อมงคล จะส่งผลให้
ประเทศเจริญรุ่งเรือง
รูปรัชกาลที่ 1
พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช



2329
เสียเกาะหมากให้อังกฤษ
2328 (เสียดินแดนครั้งที่ 1)

สงครามเก้าทัพกับพ
ม่า

สงครามเก้าทัพพม่าเปรียบเหมือนสงครามที่ใช้ตัดสินชะตาของ

อาณาจักรสยาม ณ เวลานั้นพม่าพยายามที่จะเผยแผ่อิทธิพลของตนมา
ประเทศเพื่อนบ้าน ซึ่งรวมไปถึงอาณาจักรสยามของเรานั่นเอง สมเด็จ
พระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชจึงได้ทรงแบ่งทัพของไทยออกเป็นสี่
ส่วน กระจายไปยังที่ต่างๆ มีการจัดการวางแผนอย่างดี จนสุดท้ายพม่า
ที่มีทัพมากกว่าเราก็ต้องถอยทัพกลับไปและกลายเป็นผู้พ่ายแพ้
สงครามนี้ในที่สุด




2331

ปฏิสังขรณ์วัดโพธาราม (วัดโพ
ธิ์)

มีการปฏิสังขรณ์วัดโพธิ์ให้เป็นที่รวบรวมและจารึกตำรายา และฤๅษี


ดัดตนไว้ตามศาลารายสำหรับการจัดหายาของราชการ และมีการจัดต้ั ง

กรมหมอโรงพระโอสถ คล้ายกับในสมัยอยุธยา หมอที่รับราชการเรียก
ว่าหมอหลวง ส่วนหมอที่รักษาประชาชนท่ัวไปเรียกว่าหมอราษฎร หรือ
หมอเชลยศักดิ์

2

รัตนโกสินทณ์ตอนต้น

พุทธศักราช

2331

สังคยานาพระไตรปิฎก นับเป็นครั้งที่ 9 2336

2347
เสี
ยมะริด ทะวาย และตะเนาศรี
กฎหมายตราสามด
วง
ให้อังกฤษ (เสียดินแดนครั้งที่ 2)
มีตราประทับ ๓ ดวง คือ ตราพระราชสีห์ ตราพระคชสีห์ และตราบัว

SEP 7, 2352

แก้ว ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของการปกครองหัวเมืองฝ่ายเหนือ ฝ่ายใต้
รัชกาลท
ี่ ๑ เสด็จสวรรคต
และหัวเมืองชายทะเลตะวันออกตามลำดับ การมีตรา ๓ ดวงประทับ

ชาวสยามเข้าใจผิดว่าเสด็จสวรรคตจากโรคชรา แต่จริงๆแล้วคำว่าโสพะ
จึงหมายความว่า เป็นกฎหมายที่บังคับใช้ทั่วราชอาณาจักรของ
ประเทศไทยในขณะนั้น ที่หมอฝรั่งให้ความคืออาการตัวบวมซึ่งก่อตัวเป็นเวลา ๓ ปี


2353
ญว
นส่งราชทูตมาประเทศสยาม
SEP 17, 2352
ราชทูตญวนเข้ามาถวายราชสาส์นและเครื่องราชบรรณาการ พร้อมทั้ง
รัชกาลที่ ๒ ขึ้นครอ
งราชย์
ทูลขอเมืองบันทายมาศคืน ซึ่งพระองค์ก็พระราชทานคืนให้
พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ทรงเป็นพระมหากษัตริย์ไทย


องค์ที่ ๒ แห่งราชวงศ์จักรี มีพระนามเดิมว่า "ฉิม" พระองค์ทรงเป็น

พระบรมราชโอรสองค์ที่ 4 ในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก
มหาราชและกรมสมเด็จพระอมรินทรามาตย์พระบรมราชชนนีพันปี
หลวง

รัชกาลที่ 2
สมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย

2354 2363
ญวนส่งราชทูตมาประเทศส
ยาม
กงส
ุลแห่งแรกในสยาม
ราชทูตญวนเข้ามาถวายราชสาส์นและเครื่องราชบรรณาการ พร้อมทั้ง
โปรตุเกสตั้งสถานกงสุลในกรุงเทพ นับเป็นสถานกงสุลต่างชาติแห่ง



ทูลขอเมืองบันทายมาศคืน ซึ่งพระองค์ก็พระราชทานคืนให้ แรกของสยาม รัชกาลที่ 2 พระราชทานที่ดินริมแม่น้ำเจ้าพระยาให้
สมเด็จพระราชินี Maria แห่งโปรตุเกส เพื่อใช้เป็นท่าเรือสำหรับค้าขาย
และที่พักของกงสุลโปรตุเกส ปัจจุบันคือที่ตั้งของโกดังที่ปรับให้กลาย
เป็นสำนักงานของสถานทูตโปรตุเกสและทำเนียบทูต ซึ่งทำเนียบทูต
หลังแรกเป็นอาคารที่สร้างด้วยไม้ไผ่ แล้วก็มีชุมชนชาวโปรตุเกสตั้ง
ถิ่นฐานอยู่รอบๆ มีโบสถ์กาลหว่าร์

3

รัตนโกสินทณ์ตอนต้น

พุทธศักราช

2365

ทูตอังกฤษเข้ามาขอเจร
ิญ
พระราชไมตรีทางการค้า 2367
รัชก
าลที่ ๒ เสด็จสวรรคต
เซอร์จอห์น ครอว์เฟิร์ด เป็นทูตอังกฤษเข้ามาเจริญพระราชไมตรี
สำหรับสาเหตุการสวรรคตของพระองค์นั้นยังเป็นที่น่ากังขาอยู่ อาจ

เพื่อให้สยามยกเลิกการจำกัดการค้าเสรี แต่ด้วยการแสดงกิริยาที่ไม่

ทำให้คนทั่วไปคาดเดาหรือสันนิษฐานสาเหตุการสวรรคตของพระองค์ไป
เหมาะสมของครอว์เฟิร์ดทำให้การเจรจาล้มเหลวและต้องเดินทาง ต่างๆ นานา
กลับไป
JUN 20, 2368
JUL 21, 2367 สนธิสัญ
ญาเบอร์นี
รัชกาลที่ ๓ ขึ้นครองราชย์
เฮนรี เบอร์นี ขอเข้ามาทำสัญญาค้าขาย รัฐบาลสยามลงนามใน “สนธิ

พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ในหลวงรัชกาลที่ 3 ขึ้นครองราชย์ สัญญาเบอร์นี” (Burney Treaty) กับอังกฤษในวันนี้ นับเป็นสนธิ
สัญญาทางพระราชไมตรีและการพาณิชย์ฉบับแรกที่สยามได้ทำกับ

สมเด็จพระบรมชนกนาถเสด็จสวรรคตลงโดยมิได้ตรัสมอบหมายการ ประเทศตะวันตกในสมัยรัตนโกสินทร์ ผลจากการทำสนธิสัญญาฉบับนี้
ทำให้เกิดการขยายตัวทางการค้าทั้งในเรื่องของการเก็บภาษี และการ
สืบราชสันตติวงศ์ไว้อย่างใด คณะพระบรมราชวงศ์ต่างกรมปรึกษา ผลิตสินค้าส่งออกให้มากขึ้น
หารือเลือกสรรด้วย พงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์กล่าวว่า ที่ประชุมเห็น
ว่า พระเจ้าลูกยาเธอพระองค์ใหญ่ กรมหมื่นเจษฎาบดินทร์ทรงพระสติ
ปัญญาเฉลียวฉลาด จึงเป็นที่มาของการขึ้นครองราชย์ของรัชกาลที่ ๓

รัชกาลที่ 3
พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว




2372

สิงห์ เสหเสนี ได้รับการเลื่อน
ขั้น
ขึ้นให้เป็นเจ้าพระยาราชสุภา
วดี

ราชทูตญวนเข้ามาถวายราชสาส์นและเครื่องราชบรรณาการ พร้อมทั้ง

ทูลขอเมืองบันทายมาศคืน ซึ่งพระองค์ก็พระราชทานคืนให้

4

รัตนโกสินทณ์ตอนต้น

พุทธศักราช

2374

สงครามไทย - ญว
น
2380
สงครามไทย - ญวน หรือที่เรียกว่าอานัมสยามยุทธ เกิดขึ้นต่อเนื่อง

ตัว
พิมพ์อักษรไทยใหม่ ละเริ่มมีการปลูกฝี

รวมเป็นเวลายาวนานถึง 14 ปี ทั้งสองฝ่ายต่างก็เสียรี้พลและ
หมอบรัดเลย์ เป็นนายแพทย์ชาวอเมริกันที่เข้ามาเผยแพร่ศาสนาคริสต์
ในประเทศไทย เป็นผู้เริ่มคิดตัวพิมพ์ตัวหนังสือไทย อีกทั้งสมเด็จพระ
ทรัพยากรต่างๆเป็นอันมาก โดยไม่มีฝ่ายใดสามารถรบชนะอีกฝ่าย นั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวยับทรงโปรดเกล้าฯให้หมอหลวงได้มีการไปฝึกปลูกฝี
ได้อย่างเด็ดขาด จนท้ายที่สุด สยามและเวียดนามจึงตัดสินใจเจรจา ของหมอบรัดเลย์
สงบศึก จากนั้นสองฝ่ายได้ทำสนธิสัญญาร่วมกัน โดยสยามยังคง
ไว้ซึ่งสิทธิในการสถาปนากษัตริย์เขมร แต่เขมรก็ยังต้องส่งเครื่อง 2392
บรรณาการแก่ญวนทุก ๆ 3 ปี ถือเป็นข้อตกลงที่น่าพอใจทั้ง 2 ฝ่าย เกิด
อหิวาตกโรคระบาด ที่เรียกว่า
สงครามจึงยุติลง ห่าลงปีระกา มีคนล้มตายหลายหมื่นคน

2387 รัชกาลที่ 4
พวกมิชชันนารี ทำหนังสือพิมพ์ข่
าว พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

เป็นภาษาไทยขึ้น เป็นครั้งแรก 2394
ใช้ชื่อหนังสือพิมพ์ บางกอกรีคอเดอร์ รัชกาลที่ ๔ ขึ้นครองราชย์

APR 2, 2394 เริ่มรัชกาลที่ 4 เริ่มมีการสวมเสื้อ ในเวลาเข้าเฝ้า สตรีในคณะมิชชันนารี
รัชกาลที่ ๓ เสด็จสว
รรคต เข้าไปสอนภาษา ในพระบรมมหาราชวัง

พระราชพงศาวดาร รัชกาลที่ ๓ ได้บันทึกความตอนพระบาทสมเด็จพระ


นั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระประชวรอาการมาก เห็นจะเป็นโรคใหญ่เหลือ

กำลังแพทย์จะเยี่ยวยา จึงทรงขอย้ายไปรอสวรรคตนอกพระที่นั่งทรง
ประทับ ด้วยเกรงพระเจ้าแผ่นดินองค์ใหม่อาจรังเกียจ ระหว่างทรง
พระกรรมฐานสมาธิภาวนานิ่ง พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวก็ได้
เสด็จสู่สวรรคตในที่สุด

5

รัตนโกสินทณ์ตอนต้น

พุทธศักราช

2400


ส่งฑูตไปเจริญทางพระราชไมต
รี 2404
ยังประเทศอังกฤษ
สร้าง
ถนนเจริญกรุงตอนใต้
กำเนิดเครื่องราชอิสริยาภรณ์ รุ่นแรกของไทย เริ่มออกหนังสือราช
กิจจานุเบกษา เริ่มสร้างกำปั่ นรบกลไฟ ถนนตก และถนนสีลม ในรัชกาลสมัยนี้ ได้เปลี่ยนใช้เงินตราใหม่ เป็นเงิน
เหรียญ ทั้งเงินบาท เงินสลึง และเงินเฟื้ อง กับทำเหรียญทองแดง อัน
ละโสฬส อันละอัฐ อันละซีก เรียกว่าไพ เป็นเงินย่อยแทนเบี้ย




2405 2406
นางแอนนา เลียวโนเวนส์ เข้ามารับรา
ชการ โปรด
ฯ ให้สร้างถนนบำรุงเมือง สร้างพระเจดีย์

ครูสอนภาษาอังกฤษ ในราชสำนัก ใหญ่ ซึ่งค้างตั้งแต่รัชกาลที่ 3 โดยให้สร้างฐาน
เป็นภูเขา แล้วสร้างพระเจดีย์ไว้บนยอด เรียกว่า
2410 พระบรมบรรพต (ภูเขาทอง) และในปีนี้เริ่มมีเงิน
ตั้งเซอร์ จอห์นเบริง เป็นเ
อก กระดาษออกใช้
อัครราชฑูตไทยประจำยุโรป
2394
ความสามารถเป็นที่ประจักษ์

คาดเดาการเกิดสุริยุปราคาได้อย่างแม่นยำ และเสด็จทอดพระเนตร
สุริยุปราคามิดดวงที่หว้ากอ เมืองประจวบคีรีขันธ์

6

รัตนโกสินทณ์ตอนต้น

พุทธศักราช

2411


รัชกาลที่ ๕ ขึ้นครองรา
ชย์

ขณะนั้นอายุได้ ๑๔ พรรษา

รัชกาลที่ 5 2416
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว แสด
งความสามารถ

2417
รัชกาลที่ 5 มีพระชนมายุครบ 20 พรรษา เสด็จออกทรงผนวช เมื่อทรง
ลาผนวช ทรงว่าราชการสิทธิ์ขาดด้วยพระองค์เอง เลิกประเพณีหมอบ
ตั้งสภาที่ปรึกษาราชการแผ่นดิน คลานเข้าเฝ้า ตั้งหอรัษฎากรพิพัฒน์ การตั้งหอรัษฎากรพิพัฒน์
(Council of state) เป็นการจัดการรั่วไหลของภาษีอากร ซึ่งพวกเจ้านาย และขุนนางบางคน
มีผลประโยชน์จากภาษีอากรนี้ และยังเป็นการรวบรวมเงินของรัฐบาล
ประกอบด้วย เจ้านาย และขุนนางอาวุโส 20 คน และองคมนตรีสภา เพื่อนำไปใช้ในการดำเนินการ ปฎิรูปการปกครอง
(Privy Council) ตราพระราชบัญญัติพิกัดเกษียน อายุลูกทาส ลูก
ไทย 2430
ตั้งก
รมศึกษาธิการ ตั้งกรมยุทธนาธิการ
2431 (กระทรวงกลาโหม) กำเนิดโรงเรียนนาย
เสียแคว้นสิบสองจุไทยให้ฝรั่งเศส ร้อยทหารบก

2435 2394
ตั้งกระทรวงครั้งใหญ่ 12 กระทร
วง ประกาศใช้ศักราชใหม่
กำเนิดโรงเรียนฝึกหัดครูแห่งแรก
" รัตนโกสินทรศก " เป็นรัตนโกสินทรศก 108 และใช้วันทางสุริยคติ
ตั้งศาลโปริสภา ในทางราชการ
ส่งนักเรียนไปศึกษาวิชาทหาร

ในยุโรปรุ่นแรก

7

รัตนโกสินทณ์ตอนต้น

พุทธศักราช

2436

เปิดรถไฟเอกชนสายปากน้ำ ฉลองพ
ระ
ไตรปิฎก ฉบับพิมพ์ครั้งแรก ตั้งมหามกุฎ 2442
ริ่มส
ร้างทางรถไฟสายใต้
ราชวิทยาลัย กำเนิดสภาอุนาโลมแดง และสร้างถนนราชดำเนินนอก
(สภากาชาดไทย)





2449
2448 ยกเม
ืองเสียมราฐ และเมืองพระตะบอง
โปรดฯ ให้เลิกทาส เมืองศรีโสภณ หรือมณฑลบูรพา ให้
ฝรั่งเศส แลกกับเมืองตราด
2451
ยกเมืองไทรบุรี กลันตัน ตรังกา
นู

และปะลิส ให้อังกฤษ
ปีนี้ได้เริ่มใช้มาตราการเงินใหม่
มีอัตรา 1 บาท เท่ากับ 100 สตางค์