อันนา วิทยาการคำนวณ

ระบบนิเวศ (ecosystem) หมายถึง ระบบที่แสดงให้เห็นถึง ความสัมพันธ์ของกลุ่มสิ่ งมีชีวิตที่มาอยู่ร่วมกัน ณ บริเวณใดบริเวณ หนึ่ ง กับสภาพแวดล้อมโดยรวมของแหล่งที่อยู่อาศัย ซึ่งภายในระบบ นิเวศมีความสัมพันธ์ในแง่ของกิจกรรมระหว่างสิ่ งมีชีวิตกับสิ่ งมีชีวิต และสิ่ งมีชีวิตกับสิ่ งแวดล้อมเกิดขึ้น ได้แก่ การถ่ายทอดพลังงาน ระหว่างสิ่ งมีชีวิตกลุ่มต่าง ๆ และมีการหมุนเวียนของสารและแร่ธาตุ ต่าง ๆ จากสิ่ งแวดล้อมสู่ตัวของสิ่ งมีชีวิต และจากตัวของสิ่ งมีชีวิต ไปสู่สิ่ งแวดล้อมด้วย

องค์ประกอบของระบบนิเวศ ในระบบนิเวศหนึ่ ง ๆ จะมีองค์ประกอบ 2 ส่วน คือ องค์ประกอบทางชีวภาพ และ องค์ประกอบทางกายภาพ 1) องค์ประกอบทางชีวภาพ หมายถึง สิ่งมีชีวิตที่อาศัยอยู่ในระบบนิเวศนั้น 2) องค์ประกอบทางกายภาพ หมายถึง สิ่งไม่มีชีวิตที่มีอยู่ในระบบนิเวศนั้น ๆ จ าแนกได้เป็น 3 ส่วน 2.1 อนินทรียสาร (Inorganic Substance) เช่น คาร์บอน คาร์บอนไดออกไซด์ ฟอสฟอรัส ไนโตรเจน น ้า ออกซิเจน 2.2 อินทรียสาร (Organic Substance) เช่น คาร์โบไฮเดรต โปรตีน ไขมัน ฮิวมัส 2.3 สภาพแวดล้อมทางกายภาพ (Physical Environment) เช่น แสง อุณหภูมิ อากาศ ความชื้น ความเป็นกรดด่าง

ภาวะปรสิต เป็นความสัมพันธ์ของสิ่งมีชีวิต 2 ชนิดที่อยู่ร่วมกัน โดยที่จะ มีฝ่ายหนึ่ งเสียประโยชน์จากการเป็นผู้ถูกอาศัย เรียกว่า โฮสต์และจะมี อีกฝ่ายหนึ่ งที่ได้ประโยชน์จากการไปอาศัยอยู่กับโฮสต์เรียกฝ่ายที่ได้ ประโยชน์ว่า ปรสิตเช่น กาฝากกับต้นมะม่วง รากของกาฝากจะชอนไช ไปจนถึงท่อน ้าและท่ออาหารของต้นมะม่วง จากนั้นกาฝากจะดูด

1. ภาวะเป็นกลาง (Neutralism) เป็นความสัมพันธ์ระหว่างสิ่ งมีชีวิตที่ไม่มีผลอะไรต่อกัน ต่างฝ่ายต่างไม่ได้รับ ประโยชน์ และไม่เสียประโยชน์ เช่น กวางและนกฮูกที่อาศัยอยู่ในป่า แมง มุมกับกระต่ายอาศัยอยู่ในทุ่งหญ้า แมงมุมกินแมลงเป็นอาหาร ส่วน กระต่ายกินหญ้าเป็นอาหารจึงไม่มีฝ่ายใดได้หรือเสียประโยชน์เป็นต้น

2. ภาวะการแข่งขัน (Competition) สิ่ งมีชีวิตที่อาศัยอยู่ในบริเวณเดียวกัน ซึ่งอาจเป็นสิ่งมีชีวิตชนิดเดียวกัน หรือต่างชนิดกัน มีความต้องการปัจจัยอย่างใดอย่างหนึ่ งร่วมกัน และ ปัจจัยนั้นมีจ ากัด หรือต่างแข่งขันกันเพื่ อแสวงหาปัจจัยที่ต้องการในการ ด ารงชีพ โดยต่างฝ่ายต่างเสียประโยชน์ด้วยกันทั้งคู่ เช่น ต้นไม้ที่ปลูก รวมอยู่ในเนื้ อที่จ ากัด พยายามแข่งกันเจริญสูงขึ้นเพื่อรับแสงแดด ฝูงปลา แย่งกันตะครุบเหยื่ อ สุนัขแย่งกินอาหาร สิงโตแย่งเหยื่ อกับฝูงหมาป่า เป็น ต้น โดยทั่วไปการแข่งขันระหว่างสิ่ งมีชีวิตชนิดเดียวกันมักจะรุนแรง มากกว่าสิ่ งมีชีวิตต่างชนิดกัน

3. ภาวะการล่าเหยื่ อ (Predation) ความสัมพันธ์ที่ฝ่ายหนึ่ งเป็นผู้ล่า (Predator) ส่วนอีกฝ่าย หนึ่ งเป็นผู้ถูกล่า หรือเหยื่ อ เช่น นกกินแมลง งูกินกบ เสือล่า กวางกินเป็นอาหาร

4. ภาวะอิงอาศัย (Commensalism) ความสัมพันธ์แบบนี้ เป็นความสัมพันธ์ที่ได้ประโยชน์เพียงฝ่ายเดียว ส่วนอีกฝ่ายหนึ่ งก็ไม่เสีย ประโยชน์แต่อย่างใด ตัวอย่างเช่น - เหาฉลามกับปลาฉลาม เหาฉลามเป็นปลาชนิดหนึ่ งที่มีอวัยวะส าหรับดูดเกาะติดปลา ฉลาม อาศัยกินเศษอาหารจากปลาฉลาม โดยไม่ได้ดูดเลือดหรือท าอันตรายใดๆ แก่ปลา ฉลาม - - นกท ารังบนต้นไม้ สัตว์เหล่านี้ ได้ที่อยู่อาศัย หลบภัยจากศัตรูตามธรรมชาติ โดยต้นไม้ ไม่ได้และไม่เสียประโยชน์อะไร - - เฟิร์นกับต้นไม้ใหญ่ เฟิร์นเป็นต้นไม้ที่อาศัยบนต้นไม้อื่ น แต่ไม่เบียดเบียนต้นไม้อื่ น เพียงแต่อาศัยร่มเงาและความชื้น เพื่ อการด ารงชีวิตเท่านั้น

5. ภาวะการได้ประโยชน์ร่วมกัน (Proto-cooperation) สิ่ งมีชีวิต 2 ชนิดได้ประโยชน์ร่วมกันเมื่ อมาอยู่ด้วยกัน และ สามารถแยกจากกันไปด ารงชีวิตตามปกติได้ เช่น ปูเสฉวนกับ ดอกไม้ทะเล นกเอี้ยงกับควาย แมลงกับดอกไม้ มดด ากับเพลี้ยอ่อน เป็นต้น - มดด ากับเพลี้ยอ่อน ซึ่งมดด าจะดูดน ้าเลี้ยง (อาหาร) จากเพลี้ย อ่อนทางทวารหนัก และคาบเพลี้ยอ่อนไปวางตามที่ต่างๆ เพื่อหา แหล่งดูดน ้าเลี้ยงต่อไป ซึ่งท าให้เพลี้ยอ่อนได้แหล่งอาหารใหม่ๆ - นกเอี้ยงบนหลังควาย นกเอี้ยงอาศัยกินแมลงบนผิวหนังควายเป็น อาหาร เป็นการช่วยลดจ านวนแมลงที่เป็นปรสิตของควายไปในตัว จัดเป็นความสัมพันธ์แบบการได้ประโยชน์ร่วมกันระหว่างควายกับนก เอี้ยง