การป้องกันและควบคุมการแพร่กระจายเชื้อ

การป้องกันการแพร่
กระจายเชื้อ

รายวิชาการพยาบาลขั้นพื้นฐาน พย.361202

ชื่อหนังสือ การป้องกันการแพร่กระจายเชื้อ

คณะผู้จัดทำ นักศึกษาพยาบาลศาสตร์ ชั้นปีที่ 2

คณะพยาบาลศาสตร์ วิทยาลัยพยาบาล

บรมราชชนนี จังหวัดนนทบุรี

ที่ปรึกษา อาจารย์สุภลักษณ์ ธานีรัตน์

บรรณาธิการ อาจารย์สุภลักษณ์ ธานีรัตน์

กองบรรณาธิการ จิราพร สุดเอี่ยม

มณีกาญจน์ นิยมพงษ์

ออกแบบปก ณัฏฐพิชชา ชิมประโคน

พิสูจน์อักษร ศิระประภา แก่นการณ์

อานีต้า อะหวัง

ปี ที่ พิ ม พ์ กรกฎาคม 2565

พิ ม พ์ ที่ วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี จังหวัดนนทบุรี

44/79 ตำบาลตลาดขวัญ อำเภอเมือง จังหวัดนนทบุรี 11000

คำนำ

สื่ิอการเรียนรู้เล่มนี้ จัดทำขึ้นเพื่อเป็นส่วนหนึ่ง
ของรายวิชาการพยาบาลขั้นพื้นฐาน พย.361202 เพื่อให้
ได้ศึกษาความรู้ในเรื่องการป้องกันการแพร่กระจายเชื้อ
และได้ศึกษาอย่างเข้าใจเพื่ิอเป็นประโยชน์กับการเรียน

ผู้จัดทำหวังว่าสื่อการเรียนรู้ฉบับนี้ จะเป็น
ประโยชน์กับผู้อ่าน หรือนักเรียน นักศึกษา ที่กำลังหา
ข้อมูลเรื่องนี้อยู่ หากมีข้อแนะนำหรือข้อผิดพลาดประการ
ใด ผู้จัดทำขอน้อมรับไว้และขออภัยมา ณ ที่นี้ด้วย

สารบัญ

•การล้างมือ ขั้นตอนการล้างมือ 7 ขั้นตอน
1.การล้างมือแบบทั่วไป
2.การล้างมือด้วยน้ำยาฆ่าเชื้อ
3.การล้างมือก่อนทำหัตถการ
4.การล้างมือด้วยแอลกอฮอล์เจล

•ความสำคัญของการล้างมือ
•ประโยชน์ของการล้างมือ
•วิธีใส่ถุงมือฆ่าเชื้อ
•ประเภทและการใช้งานของถุงมือ

การล้างมือ

ขั้นตอนการล้างมือ 7 ขั้นตอน

1.การล้างมือทั่วไป (normal hand washing)

หมายถึง การล้างมือเพื่อขจัดสิ่งสกปรกต่างๆ
เหงื่อไขมันที่ออกมาตามธรรมชาติและลด
จำนวนเชื้อโรคที่ตามที่อาศัยอยู่ชั่วคราวบน
มือ การล้างมืออย่างถูกต้องล้า ล้างด้วยสบู่
ก้อนหรือสบู่เหลวใช้เวลาในการฟอกมือ
นานประมาณ 15 วินาที

2.การล้างมือด้วยน้ำยาฆ่าเชื้อ (Hygienic hand washing)

หมายถึง การล้างมือด้วยสบู่เหลวผสมน้ำยา
ฆ่าเชื้อ เช่น Chlorhexidine 4% ใช้เวลา
ในการฟอกมือนาน 20 ถึง 30 วินาที

3.การล้างมือก่อนทำหัตถการ ( Surgical hand washing)

การล้างมือก่อนทำหัตถการในห้องผ่าตัดหรือห้องคลอดเพื่อ
ป้องกันการติดเชื้อ โดยการฟอกมือด้วยสบู่ผสมน้ำยาฆ่าเชื้อ
เช่น Chlorhexidine 4% ตั้งแต่มือ แขน ถึงข้อศอกให้ทั่ว
เป็นเวลา 2-5 นาที

4.การล้างมือด้วยแอลกอฮอล์เจล (Alcohol gel)

หมายถึง การล้างมือในกรณีรีบด่วน ไม่สะดวก
ในการล้างมือด้วยน้ำและมือไปปนเปื้อนสิ่ง
สกปรก หรือสารคัดหลั่งจากผู้ป่วย ให้ทำความ
สะอาดมือด้วยแอลกอฮอล์เจล การล้างมือด้วย
แอลกอฮอล์เจลประมาณ 10 มิลลิลิตรใช้เวลา
ประมาณ 15-25 นาที

ความสำคัญของการล้างมือ

1.ลดจำนวนเชื้อโรคที่อยู่บนมือ
2.ลดความเสี่ยงในการแพร่กระจายเชื้อไปสู่ผู้ป่วย
3.ลดความเสี่ยงในการแพร่กระจายเชื้อระหว่างผู้ป่วย
4.ลดความเสี่ยงในการนำเชื้อโรคเข้าสู่ตนเอง

ประโยชน์ของการล้างมือ

การล้างมือเป็นวิธีการที่ดีที่สุดในการลดการติดเชื้อที่เกิดจากการ
สัมผัสโดยตรง สามารถทำได้ง่าย การล้างมือควรกระทำก่อนที่จะปฏิบัติ
การพยาบาลและหลังการพยาบาลผู้ป่วย หลังสัมผัสอุปกรณ์เครื่องใช้ที่
สกปรก ก่อนจับต้องอาหาร และทันทีที่เห็นว่ามือเปื้อน โดยทั่วไปแล้วจุด
ประสงค์ของการล้างมือเพื่อช่วยขจัดสิ่งสกปรกต่างๆ ขุยผิวหนัง เหงื่อ ไข
มันที่หลั่งออกมาตามธรรมชาติ และลดจำนวนเชื้อจุลชีพที่อาศัยอยู่บน
ผิวหนังอันเป็นการป้องกันการแพร่กระจายเชื้อโรค

วิธีใส่ถุงมือฆ่าเชื้อ

เลือกขนาดถุงมือที่เหมาะสมสำหรับคุณ

ถุงมือฆ่าเชื้อมีหลายขนาด สิ่งเหล่านี้อาจแตกต่างกันไปตามบริษัทลองสวม
ถุงมือฆ่าเชื้อหลาย ๆ คู่จนกว่าคุณจะพบว่าเหมาะสม เมื่อคุณพบขนาดที่เหมาะ
สมแล้วคุณจะต้องทิ้งถุงมือที่คุณลองสวมใส่และสวมคู่ใหม่ที่ปราศจากเชื้อ
ทั้งหมด ใช้สิ่งต่อไปนี้เพื่อระบุเมื่อคุณมีขนาดที่เหมาะสมสำหรับมือของคุณ
•ความสามารถในการเคลื่อนย้ายมือของคุณได้อย่างสะดวกสบาย
•ไม่มีการเสียดสีกับผิวหนังของคุณ
•เหงื่อออกเล็กน้อยหรือไม่มีเลย
•ความเมื่อยล้าของกล้ามเนื้อมือเพียงเล็กน้อยหรือไม่มีเลย

ถอดเครื่องประดับของคุณออก

แม้ว่าจะไม่จำเป็นลองถอดแหวนกำไลหรือเครื่องประดับอื่น ๆ ในมือของคุณ
ออก สิ่งเหล่านี้อาจปนเปื้อนถุงมือของคุณหรือทำให้สวมใส่ยากและสวมใส่
ไม่สบาย การถอดเครื่องประดับยังช่วยลดความเสี่ยงที่ถุงมือจะฉีกขาด
วางเครื่องประดับของคุณไว้ในที่ปลอดภัยซึ่งคุณสามารถหาได้ง่ายเมื่อสวม
ถุงมือเสร็จ

ล้างมือให้สะอาด

ก่อนที่คุณจะสัมผัสถุงมือหรือเลื่อนถุงมือฆ่าเชื้อให้ล้างมือของคุณ
ถูมือด้วยสบู่และน้ำ ถูมือใต้สายน้ำอย่างน้อย 20 วินาที ล้างมือ
และข้อมือให้สะอาดแล้วเช็ดให้แห้ง
•ใช้เจลทำความสะอาดมือที่มีส่วนผสมของแอลกอฮอล์หากคุณ
ไม่มีสบู่และน้ำ
•ขั้นตอนการฆ่าเชื้อบางประเภทต้องใช้สบู่ชนิดอื่นและประเภท
ของการขัดผิวในปริมาณที่แตกต่างกัน

วางมือไว้เหนือเอว

เมื่อคุณทำความสะอาดมือแล้วให้หลีกเลี่ยงไม่ให้มือต่ำกว่ารอบ
เอวของคุณ การถือครองไว้เหนือระดับนี้สามารถลดความเสี่ยง
ในการปนเปื้อนได้ หากมือของคุณตกลงไปต่ำกว่าเอวให้ทำซ้ำ
ขั้นตอนการล้างมือก่อนสวมถุงมือ
•การยืนขึ้นอาจช่วยให้แขนอยู่เหนือเอวได้

เปิดแพ็คเกจถุงมือฆ่าเชื้อ

ตรวจสอบบรรจุภัณฑ์เพื่อหารอยฉีกขาดการเปลี่ยนสีหรือความอับชื้นและทิ้งหาก
บรรจุภัณฑ์ถูกบุกรุก เปิดห่อด้านนอกของแพ็ค ตรวจสอบให้แน่ใจว่าได้เปิด
จากด้านบนแล้วด้านล่างและด้านข้าง โปรดจำไว้ว่าคุณมีระยะขอบ 1 นิ้วที่คุณ
สัมผัสได้ การทำเช่นนี้จะทำให้หีบห่อด้านในปราศจากเชื้อซึ่งมีถุงมือของคุณอยู่
•โปรดทราบว่าถุงมือปลอดเชื้อมีอายุการเก็บรักษาเช่นกัน ก่อนสวมถุงมือตรวจ
สอบให้แน่ใจว่ายังไม่หมดอายุ

แกะห่อด้านในออก

นำห่อด้านในออกแล้ววางลงบนพื้นผิวที่สะอาด ตรวจสอบให้
แน่ใจว่าคุณสามารถมองเห็นถุงมือที่ปราศจากเชื้อทั้งสองข้างใน
บรรจุภัณฑ์เพื่อให้แน่ใจว่าคุณได้เปิดบรรจุภัณฑ์อย่างถูกต้อง

หยิบถุงมือที่ถนัดของคุณขึ้นมา

ใช้มือที่คุณไม่ได้ใช้เขียนจับถุงมือสำหรับมือข้างที่ถนัดของคุณ แตะเฉพาะด้าน
ในของข้อมือถุงมือ (ด้านข้างของข้อมือที่สัมผัสกับผิวหนังของคุณ) การสวม
ถุงมือที่ถนัดก่อนจะช่วยลดความเสี่ยงที่จะเกิดการฉีกขาดหรือการปนเปื้อนไปยัง
มือที่คุณน่าจะใช้บ่อยที่สุด

วางถุงมือลงบนมือข้างที่ถนัด

ปล่อยให้ถุงมือแขวนโดยให้นิ้วชี้ลง ตรวจสอบให้แน่ใจว่ามือของคุณไม่อยู่
ต่ำกว่าเอวและเหนือไหล่เพื่อให้แน่ใจว่าปราศจากเชื้อ จากนั้นเลื่อนมือข้างที่
ถนัดของคุณเข้าไปในถุงมือโดยหงายฝ่ามือขึ้นและเปิดนิ้ว
•อย่าลืมสัมผัสเฉพาะด้านในของถุงมือเพื่อป้องกันการปนเปื้อนที่อาจเกิดขึ้น
•ทำการปรับเปลี่ยนเพียงครั้งเดียวเมื่อถุงมืออีกข้างเปิดอยู่

สวมถุงมือที่สอง

สอดนิ้วมือที่สวมถุงมือของคุณเข้าไปในข้อมือที่พับแล้วของถุงมืออีกข้างหนึ่ง
แล้วยกขึ้น ให้มือสองของคุณแบนและหงายฝ่ามือขึ้นวางถุงมือไว้เหนือนิ้ว
ของคุณ จากนั้นดึงถุงมือที่สองมาทับมือ
•จับมือที่สวมถุงมือของคุณขึ้นเพื่อป้องกันไม่ให้สัมผัสฝ่ามือหรือข้อมือเปล่า

ปรับถุงมือของคุณ

เมื่อสวมถุงมือทั้งสองข้างแล้วคุณสามารถปรับได้ เอื้อมมือเข้าไปใต้
ส่วนที่พันแขนของถุงมือแต่ละข้างเพื่อดึงขึ้นหรือทำการปรับเปลี่ยน
อื่น ๆ ที่คุณอาจต้องการ อย่าให้ถึงระหว่างผิวหนังและข้อมือ ใช้ถุงมือ
แต่ละข้างให้เรียบ พวกเขาควรรู้สึกสบายตัวโดยไม่ต้องตัดการไหล
เวียนของคุณหรือรู้สึกไม่สบายตัว

ตรวจสอบการฉีกขาดของถุงมือ

มองดูมือและถุงมือแต่ละข้างอย่างละเอียด หากคุณสังเกตเห็นรอย
ฉีกขาดน้ำตาหรือปัญหาอื่น ๆ ให้ล้างมืออีกครั้งและสวมถุงมือ
ใหม่

ประเภทและการใช้งานถุงมือยาง

1. ถุงมือยางทางการแพทย์ ( Medical Glove ) เป็นถุงมือชนิดใช้แล้วทิ้ง เพื่อป้องกันการติดเชื้อแบ่ง
ตามวัตถุประสงค์ของการใช้งานได้ 2 ประเภทดังต่อไปนี้

1. ถุงมือยางสำหรับงานผ่าตัด ( Surgical Glove )
ถุงมือยางชนิดนี้จำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องผ่านกรรมวิธี
การฆ่าเชื้อ 100% ลักษณะของถุงมือมีความบาง ให้การสัมผัสที่ดี มี น้ำหนักเบา มีความยืดหยุ่นสูง
มี
ขนาดความยาวตั้งแต่ข้อมือถึงข้อศอก และไม่มีลายที่ฝ่ามือ นิยมใช้ในงาน
ผ่าตัดและศัลยรรม การบรรจุ
แบบคู่อยู่ในถุงสูญญากาศเพื่อป้องกันการปนเปื้อน
2. ถุงมือยางสำหรับงานตรวจโรคทั่วไปภายนอก ( Examination Glove )
ถุงมือยางชนิดนี้นิยมใช้ได้
ทั่วไป มีทั้งแบบมีแป้งและไม่มีแป้ง มีลักษณะบางให้ความกระชับ น้ำหนักเบา ยืดหยุ่นสูง แต่จะมี
ขนาดที่สั้นกว่าถุงมือสำหรับงานผ่าตัด
มีความยาวตั้งแต่ 9-12 นิ้ว เมื่อวัดจากปลายนิ้วกลางถึงขอบ
มีทั้ง
แบบมีลายและไม่มีลายที่ฝ่ามือ เหมาะสำหรับงานตรวจโรคภายนอก

2. ถุงมือยางสำหรับงานอุตสาหกรรม ( Industries Glove ) ถุงมือยางสำหรับงานอุตสาหกรรม มีลักษณะ
เด่น คือ ถุงมือจะมีความหนา แข็งแรง ทนทาน มีซับในและไม่มีซับในก็ได้ สามารถทำความสะอาดและนำ
กลับมาใช้งานซ้ำได้

3. ถุงมือยางสำหรับงานครัวเรือน ( Household Glove ) มีความหลากหลาย ทั้งในด้านสี ความหนา ความ
ยาว มีทั้งแบบสั้นและยาวถึงข้อศอก บางรุ่นมีผ้าซับในเพื่อเพิ่มความแข็งแรง