1 โครงงานคุณธรรม “สหธรรมน าจิตอาสา พาต้นกล้าท าความดี” นักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ ๔-๖ กลุ่มจิตอาสาโรงเรียนบ้านลิงไอ ส านักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาศรีสะเกษ เขต ๑ จังหวัดศรีสะเกษ ระดับชั้นประถมศึกษาตอนปลาย โครงงานนี้เป็นส่วนหนึ่งของการประกวดกิจกรรมโครงงานคุณธรรม จัดโดยมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ภาคเรียนที่ ๒ ปีการศึกษา ๒๕๖๔
2 โครงงานคุณธรรม “สหธรรมน าจิตอาสา พาต้นกล้าท าความดี” The seed of good deeds from the power of volunteers with SAHATHAM. ผู้จัดท า ๑. เด็กหญิงวรลักษณ์ วิลัย ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๕ ๒. เด็กหญิงสุพรรณิกา ธรรมนิยม ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๕ ๓. เด็กชายชนาธิป ขุนน้อย ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๔ ๔. เด็กชายธนวัตน์ มีเพ็ง ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๔ ๕. เด็กชายปรัญชัย มังษา ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๔ ๖. เด็กหญิงเบญญาภา ชาญชิตร ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๕ ๗. เด็กชายบุญญฤทธิ์ รัตนะกุล ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๕ ๘. เด็กหญิงธิดารัตน์ อดทน ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๖ ๙. เด็กหญิงวัลย์วิลา เงินราช ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๖ ๑๐.เด็กหญิงกัญญาวีย์ มังษา ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๖ ครูที่ปรึกษา : นางสาวภานุมาส ปัดถา นางสาวเพ็ญนภา ภูธา พระสงฆ์ที่ปรึกษา : พระอธิการสิทธิ์ อสิญาโณ ผู้บริหารโรงเรียน : นางสาวพีรญา พันธสีมา โทรศัพท์ ๐๙๘-๑๔๘๐๕๕๔ E-mail : [email protected] โครงงานนี้เป็นส่วนหนึ่งของการประกวดกิจกรรมโครงงานคุณธรรม จัดโดยมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ภาคเรียนที่ ๒ ปีการศึกษา ๒๕๖๔
ก กิตติกรรมประกาศ โครงงานคุณธรรม สหธรรมน าจิตอาสา พาต้นกล้าท าความดี ในการท าโครงงาน ครั้งนี้บรรลุผลตามวัตถุประสงค์ได้ เกิดขึ้นด้วยความร่วมมือร่วมใจของนักเรียน ผู้ปกครองเครือข่าย ครู และพระภิกษุสงฆ์ โดยมีการจัดกิจกรรมในหลากหลายรูปแบบที่นักเรียนได้ปฏิบัติอันจะน าไปสู่ การปลูกฝัง และสร้างเสริมคุณธรรมทั้ง ๘ ประการ นักเรียนมีประสบการณ์ จิตอาสา และสามารถ น าไปใช้ในการด าเนินชีวิตได้ อย่างเป็นปกติสุข ในโอกาสนี้ ผู้จัดท าขอขอบพระคุณ พระอธิการสิทธิ์ อสิญาโณ เจ้าอาวาสวัดสุวรรณวราราม ที่สนับสนุนในการศึกษา หลักธรรมค าสอนของศาสนาพุทธ นางสาวพีรญา พันธสีมา ผู้อ านวยการโรงเรียนบ้านลิงไอ สนับสนุนงบประมาณที่ใช้ใน การจัดท าโครงงาน และให้ค าปรึกษา ให้ก าลังใจ เมื่อเกิดปัญหาในการท าโครงงาน คุณครูที่ปรึกษา นางสาวภานุมาส ปัดถา และนางสาวเพ็ญนภา ภูธา ที่กรุณาเสียสละ เวลาให้ค าแนะน า ตรวจแก้ไขข้อบกพร่อง ด้วยความเอาใจใส่ คณะผู้จัดท าโครงงานรู้สึกซาบซึ้ง ในความกรุณาของคุณครู ผู้ปกครองที่ให้ความร่วมมือ และให้ขวัญก าลังใจ และขอบพระคุณทุกฝ่ายที่มีส่วน เกี่ยวข้องที่ท าให้การด าเนินงานมีประสิทธิภาพและประสบความส าเร็จ ท าให้การจัดท าโครงงาน ส าเร็จลุล่วงไปได้ด้วยดี คุณค่าและประโยชน์อันพึงมีจากการศึกษาโครงงานนี้ ผู้จัดท าขอมอบเป็นเครื่องบูชา พระคุณบิดามารดา ครูอาจารย์ ตลอดจนผู้มีพระคุณ ทุกท่านที่มีส่วนสร้างพื้นฐานคุณธรรมและ การศึกษาให้แก่คณะผู้จัดท า คณะผู้จัดท า
ข สารบัญ หน้า กิตติกรรมประกาศ ก สารบัญ ข สารบัญตาราง ค บทคัดย่อ ง ผังมโนทัศน์ จ บทที่ ๑ บทน า ๑ ที่มาและความส าคัญ ๑ วัตถุประสงค์ ๒ ขอบเขตการด าเนินการ ๒ ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับที่ ๓ บทที่ ๒ เอกสารที่เกี่ยวข้อง ๔ ความหมายของ จิตอาสา ๔ คุณธรรมพื้นฐาน ๘ ประการ ๕ หลักธรรมไตรสิกขา ๗ หลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ๘ บทที่ ๓ วิธีการด าเนินงาน ๑๐ วิธีการด าเนินการ ๑๐ รายละเอียดกิจกรรมการด าเนินงาน ๑๑ ปฏิทินการด าเนินงาน ๑๒ บทที่ ๔ ผลการด าเนินงาน ๑๔ ความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นกับผู้เรียนที่ท าโครงงาน ๑๕ อุปสรรคความผิดพลาดและการแก้ปัญหา ๑๗ บทที่ ๕ สรุปและข้อเสนอแนะ ๑๘ บรรณานุกรม ๑๙ ภาคผนวก
ค สารบัญตาราง ตารางที่ หน้า ตารางที่ ๑ หลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ๙ ตารางที่ ๒ ปฏิทินการด าเนินงาน ๑๓ ตารางที่ ๓ การประเมินผลโดยใช้แบบประเมินความถี่ในการท ากิจกรรม ๑๔ ตารางที่ ๔ การประเมินผลโดยใช้แบบประเมินผลเชิงพฤติกรรม เชิงจิตใจ และเชิงปัญญา ๑๔ ตารางที่ ๕ อุปสรรคความผิดพลาดและการแก้ปัญหา ๑๗
ง ชื่อโครงงาน “สหธรรมน าจิตอาสา พาต้นกล้าท าความดี” ผู้จัดท า นักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ ๔ – ๖ โรงเรียน โรงเรียนบ้านลิงไอ ต าบลธาตุอ าเภอวังหิน จังหวัดศรีสะเกษ ส านักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาศรีสะเกษ เขต ๑ ปีการศึกษา ๒๕๖๔ บทคัดย่อ โครงงานคุณธรรม สหธรรมน าจิตอาสา พาต้นกล้าท าความดีมีวัตถุประสงค์เพื่อแก้ปัญหา นักเรียนขาดความเป็นจิตอาสา ไม่มีความรับผิดชอบต่อหน้าที่ของตนเอง นักเรียนไม่ช่วยกันอนุรักษ์ สิ่งแวดล้อม ในโรงเรียนและนอกโรงเรียน ไม่มีสมาธิในการเรียน ใช้เวลาว่างโดยเปล่าประโยชน์ ท าสิ่ง ใดโดยขาดสติและไม่สามารถปรับตัวได้เมื่ออยู่ในสังคม มีวิธีการด าเนินงานโดยมีขั้นตอนการส ารวจ คิดวิเคราะห์แนวทางการแก้ไขปัญหา และใช้ความคิดสร้างสรรค์โดยใช้หลักคุณธรรมที่ควรใช้ในการ ด าเนินชีวิต คือ ไตรสิกขา และใช้หลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง ๓ ห่วง ๒ เงื่อนไข คือ ความ พอประมาณ ความมีเหตุผล มีภูมิคุ้มกัน และความรู้คู่คุณธรรม มีกิจกรรมที่สร้างความสัมพันธ์ ระหว่างบ้าน วัด และโรงเรียน โดยแบ่งเป็น ๔ กิจกรรมคือ จิตอาสารักสะอาด จิตอาสารักษ์โลก จิตอาสาสร้างภูมิคุ้มกัน และจิตอาสาปัญญาธรรม จากการท าโครงงานพบว่า นักเรียนระดับชั้น ประถมศึกษาปีที่ ๑-๖ โรงเรียนบ้านลิงไอ จ านวน ๔๗ คน มีพฤติกรรม จิตอาสาสอดคล้องกับคุณธรรม พื้นฐาน ๘ ประการ นักเรียนมีความสัมพันธ์ที่ดีระหว่างโรงเรียน นักเรียน และ ชุมชน และใช้หลัก ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง โดยมีผลการประเมินตามหลักไตรสิกขา มีค่าเฉลี่ย คือ ๘๕.๒๖
จ ผังมโนทัศน์ ผั โครงงานคุณธรรม สหธรรมน าจิตอาสา พาต้นกล้าท าความดี ปัญหา ๑. นักเรียนขาดความเป็นจิตอาสา และไม่มี ความรับผิดชอบต่อหน้าที่ของตนเอง ๒. นักเรียนไม่ช่วยกันอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม ในโรงเรียน และนอกโรงเรียน ๓. นักเรียนไม่มีสมาธิในการเรียน ใช้เวลา ว่างโดยเปล่าประโยชน์ สาเหตุ ๑. จากสภาพครอบครัวที่ไม่สมบูรณ์ ขาดแบบอย่างที่ดีในการด าเนินชีวิต ๒. นักเรียนเห็นแก่ประโยชน์ส่วนตน มากกว่าประโยชน์ของส่วนรวม วัตถุประสงค์ ๑. เพื่อให้นักเรียนมีพฤติกรรมจิตอาสา สอดคล้องกับคุณธรรมพื้นฐาน๘ ประการ ๒. เพื่อให้นักเรียนสร้างความสัมพันธ์ที่ดี ระหว่างโรงเรียน วัด และชุมชน ๓. เพื่อปลูกฝังหลักปรัชญาของเศรษฐกิจ พอเพียงให้แก่นักเรียน ขั้นตอนการด าเนินงาน ๑. ส ารวจปัญหา ๒. คิดหัวข้อและแนวทางการแก้ปัญหา ๓. เสนอครูที่ปรึกษา ๔. ค้นคว้าหาความรู้ ๕. ด าเนินการท ากิจกรรม ๖. สรุปผล / รายงาน หลักธรรม ๑. หลักไตรสิกขา ๒. หลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง กิจกรรม ๑. จิตอาสารักสะอาด ๒. จิตอาสารักษ์โลก ๓. จิตอาสาสร้างภูมิคุ้มกัน ๔. จิตอาสาปัญญาธรรม ผลการด าเนินโครงการ นักเรียนมีจิตอาสาและ คุณธรรมพื้นฐาน ๘ ประการ
๑ บทที่ ๑ บทน า ที่มาและความส าคัญของโครงการ สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมหาวชิราลงกรณ บดินทรเทพยวรางกูร ทรงห่วงใยและทรงค านึงถึง ความอยู่ดีมีสุขของประชาชน พระองค์ทรงมีพระราชปณิธานแน่วแน่ที่จะท าให้ประเทศชาติมั่นคง และ ประชาชนมีชีวิตความเป็นอยู่ดีขึ้น ด้วยมีพระราชประสงค์ที่จะสืบสานรักษา และต่อยอดโครงการอัน เนื่องมาจากพระราชด าริ และแนวพระราชด าริต่าง ๆ ของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพล อดุลยเดช บรมนาถบพิตร ในการบ าบัดทุกข์และบ ารุงสุขให้ประชาชน และพัฒนาประเทศให้ เจริญก้าวหน้า ดังนั้น ในโอกาสเฉลิมพระชนมพรรษาเมื่อวันที่ ๒๘ กรกฎาคม ๒๕๖๐ สมเด็จพระ เจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้หน่วยราชการในพระองค์ร่วมกับหน่วยราชการ ต่าง ๆ และประชาชนที่มีจิตอาสา ได้บ าเพ็ญสาธารณประโยชน์ในพื้นที่ต่าง ๆ เพื่อบรรเทาความ เดือดร้อน และแก้ไขปัญหาให้แก่ประชาชนภายใต้ โครงการจิตอาสา “เราท าความดี ด้วยหัวใจ”(ส านัก พระราชวัง,๒๕๖๑) ซึ่งโรงเรียนได้ตระหนักถึงพระราชประสงค์ของสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และได้ เล็งเห็นความส าคัญของการพัฒนาคุณธรรมจิตอาสาให้แก่นักเรียนและบุคลากรในโรงเรียนการปลูกฝัง ส่งเสริมหรือพัฒนาจิตอาสา ต้องได้รับความร่วมมือระหว่างบ้านและโรงเรียน ช่วยกันดูแลป้องกันและ แนะน าแนวทางไปปฏิบัติ โรงเรียนจึงต้องจัดกิจกรรมเพื่อพัฒนาผู้เรียนให้รู้จักหน้าที่ของตนและฐานะ ที่เป็นพลเมืองของประเทศชาติ ส่งเสริมให้ยึดมั่นในระบอบประชาธิปไตย ช่วยเหลือเกื้อกูลซึ่งกันและ กัน ปฏิบัติตามหลักธรรมค าสอนของพระพุทธศาสนาและค านึงถึงประโยชน์ส่วนรวมมากกว่าส่วนตน ในปัจจุบันนี้ประเทศชาติอยู่ในภาวะที่ต้องอาศัยความเข็มแข็ง เนื่องจากหลากหลายสาเหตุ ทั้ง ปัญหาเศรษฐกิจ สภาพครอบครัวที่ไม่สมบูรณ์ และการใช้เทคโนโลยีอย่างไม่เหมาะสม สังคมในโลกยุค โควิด ๑๙ ท าให้เกิดผลกระทบต่อสภาวะความเป็นอยู่ของบุคคล ต้องพึ่งพาตนเองตามหลักเศรษฐกิจ พอเพียง สร้างความอดทน ให้ประชากร อดทนอยู่บ้านได้ อดทนต่อความยากล าบาก ลดความฟุ่มเฟือย การท าให้ครอบครัวอบอุ่น เพราะทุกคนต้องอยู่บ้าน แต่ในชุมชนบ้านลิงไอเมื่อมีการว่างงานก็จะมีการ รวมกลุ่มเล่นการพนัน รวมกลุ่มสังสรรค์เฮฮา ซึ่งเป็นแบบอย่างไม่ดี โดยเฉพาะ เยาวชนจึงมักมี พฤติกรรม ที่ก่อให้เกิดปัญหาตามมาทั้งเรื่องการไม่มีระเบียบวินัย ไม่มีน้ าใจ นักเรียน ลอกเลียนแบบ พฤติกรรมที่ผิด เด็กและเยาวชนขาดการอบรมสั่งสอนให้มีความรู้ ความเข้าใจในการศึกษาหลักธรรม คุณธรรม จริยธรรม ห่างไกลจากศาสนาและมีระยะห่างของความ สัมพันธ์ระหว่างเด็กและผู้ใหญ่ใน สังคม ไม่เห็นความส าคัญของการรักษาสิ่งแวดล้อม ท าสิ่งใดโดยขาดสติและไม่สามารถปรับตัวได้เมื่อ
๒ อยู่ในสังคม โรงเรียนก็น ามาซึ่งปัญหาดังกล่าวในหมู่นักเรียน การที่จะท าให้ประเทศไทยอยู่ได้ก็ด้วยทุก คนทุกฝ่ายมี จิตอาสาเพื่อน าคุณธรรม สู่การแบ่งปัน และสามัคคีร่วมใจกัน มีความพอเพียงในการ ด าเนินชีวิตเพื่อแก้ไขปัญหาต่าง ๆ จากที่กล่าวมาข้างต้น โรงเรียนจึงได้จัดท าโครงงาน “สหธรรม น าจิตอาสา พาต้นกล้าท าความ ดี” ซึ่งโรงเรียนได้เข้าร่วมโครงการโรงเรียนศีล ๕, โครงการโรงเรียนคุณธรรม สพฐ. โครงการโรงเรียน สุจริต ปลอดอบายมุข ซึ่งแต่ละโครงการล้วนน าหลักธรรมมาด าเนินกิจกรรม เพื่อให้เกิดคุณลักษณะ ตามคุณธรรมพื้นฐาน ๘ ประการตามหลักสูตรขั้นพื้นฐานก าหนด จึงเกิดโครการ“สหธรรมน าจิตอาสา พาต้นกล้าท าความดี”ขึ้น วัตถุประสงค์ของโครงการ ๑. เพื่อให้นักเรียนมีพฤติกรรมจิตอาสาสอดคล้องกับคุณธรรมพื้นฐาน ๘ ประการ ๒. เพื่อให้นักเรียนสร้างความสัมพันธ์ที่ดีระหว่างโรงเรียน วัด และชุมชน ๓. เพื่อปลูกฝังหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงให้แก่นักเรียน ขอบเขตการศึกษา ๑) กลุ่มเป้าหมายที่ต้องการแก้ไขปัญหา นักเรียนทุกคนในโรงเรียนบ้านลิงไอ จ านวน ๖๔ คน ๒) ปัญหาและสาเหตุ ปัญหา ๑. นักเรียนขาดความเป็นจิตอาสา และไม่มีความรับผิดชอบต่อหน้าที่ของตนเอง ๒. นักเรียนไม่ช่วยกันอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมในโลกเรียนและนอกโรงเรียน ๓. นักเรียนไม่มีสมาธิในการเรียน ใช้เวลาว่างโดยเปล่าประโยชน์ สาเหตุ ๑. นักเรียนมีปัญหาจากสภาพครอบครัวที่ไม่สมบูรณ์ขาดแบบอย่างที่ดีในการด าเนิน ชีวิต ๒. นักเรียนเห็นแก่ประโยชน์ส่วนตนมากกว่าประโยชน์ส่วนรวม ระยะเวลาและสถานที่ด าเนินการ ด าเนินการตั้งแต่วันที่ ๑ มิถุนายน ๒๕๖๔ - วันที่ ๑๐ ตุลาคม ๒๕๖๔
๓ สถานที่ด าเนินการ โรงเรียนบ้านลิงไอ หมู่ ๒ ต าบลธาตุ อ าเภอวังหิน จังหวัดศรีสะเกษ เป้าหมายและทางแก้ไข การจัดท าโครงงานเกิดขึ้นด้วยความร่วมมือร่วมใจของนักเรียน ครู ผู้ปกครอง พระภิกษุสงฆ์ ช่วยกันระดมสมองจัดกิจกรรมในหลากหลายรูปแบบ เพื่อแก้ไขปัญหาด้านพฤติกรรม จิตใจและ ปัญญาของนักเรียน โดยมีเป้าหมายในการด าเนินงานดังนี้ เชิงปริมาณ นักเรียนโรงเรียนบ้านลิงไอ ระดับชั้นประถมศึกษาปีที่ ๑ –๖ จ านวน ๔๗ คน เชิงคุณภาพ ๑. นักเรียนโรงเรียนบ้านลิงไอมีพฤติกรรมจิตอาสาสอดคล้องกับคุณธรรมพื้นฐาน ๘ ประการ ๒. นักเรียนโรงเรียนบ้านลิงไอสร้างความสัมพันธ์ที่ดีระหว่างโรงเรียน วัด และชุมชน ๓. นักเรียนโรงเรียนบ้านลิงไอสามารถปฏิบัติตนตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง นิยามศัพท์เฉพาะ สหธรรม คือ ธรรมอันเดียวกัน ซึ่งผู้จัดท าได้รวมกิจกรรมคุณธรรมทั้ง ๓ โครงการไว้ ใน โครงการนี้ใช้เป็นแบบแผนความประพฤติที่ยอมรับกันดีว่ามีความเหมาะสม จิตอาสา คือ กิจกรรมอาสาสมัคร เป็นกระบวนการของการฝึกการให้ที่ดี เพื่อขัดเกลา ละวางตน ลดความตระหนี่ และบ่มเพาะ ช่วยเหลือผู้อื่นได้โดยไม่มีเงื่อนไข สละตนเพื่อรับใช้และ ช่วยเหลือผู้ที่ประสบกับทุกข์ยากล าบาก จิตอาสามีความจ าเป็นต่อการอยู่ร่วมกันในสังคม โดยเริ่มจาก ครอบครัว ชุมชน สังคมและโลก ต้นกล้า คือ นักเรียนทุกคนที่ร่วมกิจกรรม มุ่งสร้างสรรค์การเรียนรู้คุณธรรมเชื่อมโยง เศรษฐกิจพอเพียงตามค าสอนพ่อเป็นแนวปฏิบัติในชีวิตประจ าวัน ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ นักเรียนเป็นผู้มีคุณธรรม จริยธรรม และค่านิยมที่พึงประสงค์ และสามารถด ารงชีวิตอยู่ใน สังคมได้อย่างมีความสุข
๔ บทที่ ๒ เอกสารที่เกี่ยวข้อง การจัดท าโครงงาน “สหธรรม น าจิตอาสา พาต้นกล้าท าความดี” โรงเรียนได้ศึกษาหลักการ และแนวคิดต่าง ๆ น ามาเป็นแนวทางในการด าเนินงานในการท าโครงงานคุณธรรมตามล าดับ ดังนี้ ๑. ความหมายของจิตอาสา ๒. คุณธรรมพื้นฐาน ๘ ประการ ๓. หลักธรรมไตรสิกขา ๔. หลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ค าว่า “จิตอาสา” หมายถึง ผู้ที่มีจิตใจที่เป็นผู้ให้ เช่น ให้สิ่งของ ให้เงิน ให้ความช่วยเหลือ ด้วย ก าลังแรงกาย แรงสมอง ซึ่งเป็นการเสียสละ สิ่งที่ตนเองมี แม้กระทั่งเวลา เพื่อเผื่อแผ่ให้กับ ส่วนรวม อีกทั้ง ยังช่วยลด “อัตตา” หรือความเป็นตัวเป็นตนของตนเองลงได้บ้าง เป็นการให้โดย เต็มใจ สมัครใจ อิ่มใจ ซาบซึ้งใจ ปิติสุขที่พร้อมจะเสียสละเวลา แรงกาย และสติปัญญา เพื่อสาธารณ ประโยชน์ในการท ากิจกรรม หรือสิ่งที่เป็นประโยชน์ต่อผู้อื่น โดยไม่หวังผลตอบแทน และรู้สึกมี ความสุขที่ได้ช่วยเหลือผู้อื่น ไม่นิ่งดูดายเมื่อพบเห็นปัญหาหรือความทุกข์ยากที่เกิดขึ้น และมีความสุข เมื่อได้ท าความดี หลักการส าคัญของพฤติกรรมคุณธรรมจิตอาสาในโรงเรียน ๑. กิจกรรมจิตอาสาต้องถูกกฎหมาย การช่วยท ากิจกรรมจิตอาสาต้องค านึงถึงความถูกต้อง ตามกฎหมาย ข้อตกลงทางสังคมที่ เป็นที่ยอมรับทั่วกัน เช่น การช่วยดูต้นทางให้ผู้เล่นการพนัน การ ช่วยผู้ค้ายาเสพติดถือยาเสพติดไป ส่งให้ผู้ซื้อ เป็นต้น โรงเรียนจึงต้องให้ความรู้ความเข้าใจแก่นักเรียน และผู้ปฏิบัติจิตอาสาให้มีความระมัดระวังไม่เป็นเครื่องมือของผู้ไม่หวังดีต่อส่วนรวม ฝึกการวิเคราะห์ เหตุการณ์สิ่งแวดล้อมรอบ โรงเรียน ชุมชน หมู่บ้าน รู้เท่าทันคนและการเปลี่ยนแปลงต่าง ๆ รอบตัว เองอยู่เสมอ ๒. กิจกรรมจิตอาสาต้องถูกวิธีการท ากิจกรรมทุกอย่างในชีวิตประจ าวันของทุกคน ต้องใช้ ความรู้และเข้าใจในกระบวนการ วิธีการ ขั้นตอน และเทคนิคส าคัญต่าง ๆ ในการปฏิบัติกิจกรรม ทั้งสิ้น เพราะผลจากการกระท าที่ เกิดขึ้นอาจเป็นได้ทั้งผลดี และผลเสีย อาจเกิดผลกระทบในวงกว้าง เพิ่มขึ้นอีกก็ได้ ผู้ปฏิบัติจิตอาสา จึงต้องไม่ประมาท หากให้การช่วยเหลืออย่างไม่ถูกวิธีผลเสียหายจะ เกิดขึ้นกับผู้ที่รับความช่วยเหลือ เช่น การดูแลผู้สูงอายุ การช่วยเหลือผู้พิการ การช่วยเหลือผู้ประสบ อุบัติเหตุ เป็นต้น โรงเรียน จึงต้องให้ความรู้ความเข้าใจแก่นักเรียนและผู้ปฏิบัติจิตอาสาให้มีความ ชัดเจนในกระบวนการ วิธีการ ขั้นตอน และเทคนิคต่าง ๆ ต้องตระหนักถึงผลเสียที่อาจจะเกิดขึ้นจาก การกระท าของ จิตอาสา นอกเหนือจากความหวังดีของผู้ปฏิบัติเอง
๕ ๓. กิจกรรมจิตอาสาต้องถูกกาลเทศะ ชีวิตประจ าวันปกติของทุกคนย่อมต้องมีมารยาทและ รู้กาลเทศะในการเข้าสังคมอยู่แล้ว การท ากิจกรรมจิตอาสาย่อมไม่มีการยกเว้น และอาจต้องใช้ความ ละเอียดอ่อนในการใช้มารยาท และกาลเทศะเพิ่มมากขึ้นอีกก็ได้ เพราะในสถานที่ที่ไปท ากิจกรรม จิตอาสา จ าเป็นต้องประสาน สัมพันธภาพที่ดีกับบุคคลที่รับการช่วยเหลือ และประชาชนทั่วไปซึ่ง อาจจะไม่รู้เรื่องกิจกรรม จิตอาสาใด ๆ เลยได้ ดังนั้น ผู้ปฏิบัติจิตอาสาต้องค านึงถึงมารยาทต่าง ๆ การมีสัมมาคารวะ มีความ เคารพนอบน้อมต่อผู้สูงอายุ ผู้พิการ รู้จักมารยาทการทักทาย การไหว้ ผู้สูงอายุ การเอื้อเฟื้อต่อเด็ก ผู้พิการ เป็นต้น ประการส าคัญ จิตอาสาต้องรู้กาลเทศะ ซึ่งหมายถึง ควร รู้ว่าสิ่งใดควรจะพูด สิ่งใดไม่ควรพูด รู้จักรับฟังความคิดเห็นของผู้อื่น ให้เกียรติผู้อื่น รู้จักส ารวมกิริยา วาจา เช่น ไม่หัวเราะ สนุกสนานในงานศพ ใช้โทรศัพท์มือถือเสียงดัง ใช้เสียงดังเอะอะในวัด เป็นต้น นอกจากนี้ ต้องรู้กาลเทศะในการแต่งกายให้เหมาะสมกับงานและสถานที่ เช่น ไม่ใช้เสื้อสีฉูดฉาด รัดรูป กระโปรง สั้น ไปท ากิจกรรมจิตอาสาในวัด โรงพยาบาล สถานพักฟื้นผู้ป่วย เป็นต้น โรงเรียนจึง ต้องเน้นย้ า ให้นักเรียนและผู้ปฏิบัติจิตอาสาค านึงถึงมารยาทและรู้กาลเทศะในการท ากิจกรรมจิต อาสา เพื่อรักษาน้ าใจของผู้มารับความช่วยเหลือและผลกระทบที่อาจจะเกิดขึ้นกับประชาชนที่พบเห็น รวมทั้งจิตอาสาต้องรู้จักกาลเทศะของตนเอง เช่น นักเรียนไม่ควรท ากิจกรรมจิตอาสาจนกระทบต่อ การเรียนของตนเอง เป็นต้น คุณธรรมพื้นฐาน ๘ ประการ กระทรวงศึกษาธิการ (กรมวิชาการ,๒๖๔๓) เห็นสมควรให้ปลูกฝังคุณธรรมพื้นฐาน ๘ ประการแก่เยาวชนไทย อันได้แก่ ขยัน ประหยัด ซื่อสัตย์ มีวินัย สุภาพ สะอาด สามัคคี มีน้ าใจ โดยมี จุดเน้นเพื่อพัฒนาเยาวชนให้เป็นคนดี มีความรู้ และอยู่ดีมีสุข ด้วยการใช้คุณธรรมเป็นพื้นฐานของ กระบวนการเรียนรู้ที่เชื่อมโยงกับความร่วม มือของสถาบันครอบครัว ชุมชน สถาบันศาสนา และ สถาบันการศึกษา การปลูกฝังคุณธรรมจึงหมายถึง การจัดสภาพการเรียนรู้ เพื่อให้ผู้เรียนมองเห็น คุณค่าของการมีศีลธรรมและจริยธรรมในด้านต่าง ๆ และน าไปสู่การเปลี่ยนแปลงทัศนคติ ค่านิยม ความเชื่อ และพฤติกรรมที่ดีงามคุณธรรมพื้นฐาน ๘ ประการมีความส าคัญและความดังนี้ ๑. ขยัน คือ ความตั้งใจเพียรพยายามท าหน้าที่การงานอย่างต่อเนื่อง สม่ าเสมอ อดทนไม่ ท้อถอยเมื่อพบอุปสรรค ความขยันต้องควบคู่กับการใช้ปัญญา แก้ปัญหาจนเกิดผลส าเร็จตามความมุ่ง หมาย ผู้ที่มีความขยัน คือ ผู้ที่ตั้งใจท าอย่างจริงจังต่อ เนื่องในเรื่องที่ถูกที่ควร เป็นคนสู้งาน มีความ พ ย า ย า ม ไ ม่ท้ อ ถ อ ย ก ล้ า เ ผ ชิ ญ อุป ส ร ร ค รั กง านที่ท า ตั้งใ จท าห น้ าที่ อ ย่ าง จ ริง จัง ๒. ประหยัด คือ การรู้จักเก็บออม ถนอมใช้ทรัพย์สิน สิ่งของให้เกิดประโยชน์คุ้มค่า ไม่ ฟุ่มเฟือย ฟุ้งเฟ้อ ผู้ที่มีความประ หยัด คือ ผู้ที่ด าเนินชีวิตเรียบง่าย รู้จักฐานะการเงินของตน คิดก่อน ใช้ คิดก่อนซื้อ เก็บออม ถนอมใช้ทรัพย์สินสิ่งของอย่างคุ้มค่า รู้จักท าบัญชีรายรับ-รายจ่ายของตนเอง อยู่เสมอ
๖ ๓. ซื่อสัตย์ คือ ประพฤติตรง ไม่เอนเอียง ไม่มีเล่ห์เหลี่ยม มีความจริงใจ ปลอดจากความรู้สึก ล าเอียงหรืออคติ ผู้ที่มีความซื่อสัตย์ คือ ผู้ที่มีความประพฤติตรง ทั้งต่อหน้าที่ ต่อวิชาชีพ ตรงต่อเวลา ไม่ใช้เล่ห์กล คดโกง ทั้งทางตรงและทางอ้อม รับรู้หน้าที่ของตนเองและปฏิบัติอย่างเต็มที่ถูกต้อง ๔. มีวินัย คือ การยึดมั่นในระเบียบแบบแผน ข้อบังคับ และข้อปฏิบัติ ซึ่งมีทั้งวินัยในตนเอง และวินัยต่อสังคม ผู้ที่มีวินัย คือ ผู้ที่ปฏิบัติตนในขอบเขต กฎระเบียบของสถานศึกษา สถาบัน/ องค์กร/สังคมและประเทศ โดยที่ตนเองยินดีปฏิบัติตามอย่างเต็มใจและตั้งใจ ๕. สุภาพ คือ เรียบร้อย อ่อนโยน ละมุนละม่อม มีกิริยามารยาทที่ดีงาม มีสัมมาคารวะ ผู้ที่มี ความสุภาพ คือ ผู้ที่อ่อนน้อมถ่อมตนตามสถานภาพและกาลเทศะ ไม่ก้าวร้าว รุนแรง วางอ านาจข่ม ผู้อื่น ทั้งโดยวาจาและท่าทาง แต่ในเวลาเดียวกันยังคงมีความมั่นใจในตนเอง เป็นผู้ที่มีมารยาท วางตน เหมาะสมตามวัฒนธรรมไทย ๖. สะอาด คือ ปราศจากความมัวหมอง ทั้งกาย ใจ และสภาพแวดล้อม ความผ่องใส เป็นที่ เจริญตา ท าให้เกิดความสบายใจแก่ผู้พบเห็น ผู้ที่มีความสะอาด คือ ผู้รักษาร่างกาย ที่อยู่อาศัย สิ่งแวดล้อมถูกต้องตามสุขลักษณะ ฝึกฝนจิตใจมิให้ขุ่นมัว มีความแจ่มใสอยู่เสมอ ๗. สามัคคี คือ ความพร้อมเพรียงกัน ความกลมเกลียวกัน ความปรองดองกัน ร่วมใจกัน ปฏิบัติงานให้บรรลุผลตามที่ต้อง การ เกิดงานการอย่างสร้างสรรค์ ปราศจากการทะเลาะวิวาท ไม่เอา รัดเอาเปรียบกัน เป็นการยอมรับความมีเหตุผล ยอมรับความแตกต่างหลากหลายทางความคิด ความ หลากหลายในเรื่องเชื้อชาติ ความกลมเกลียวกันในลักษณะเช่นนี้ เรียกอีกอย่างว่า ความสมานฉันท์ ผู้ ที่มีความสามัคคี คือ ผู้ที่เปิดใจกว้างรับฟังความคิดเห็นของผู้อื่น รู้บทบาทของตน ทั้งในฐานะผู้น าและ ผู้ตามที่ดี มีความมุ่งมั่นต่อการรวมพลัง ช่วยเหลือเกื้อกูลกัน เพื่อให้การงานส าเร็จลุล่วง แก้ปัญหาและ ขจัดความขัดแย้งได้ เป็นผู้มีเหตุผล ยอมรับความแตกต่างหลากหลายทางวัฒนธรรม ความคิด ความ เชื่อ พร้อมที่จะปรับตัวเพื่ออยู่ร่วมกันอย่างสันติ ๘. มีน้ าใจ คือ ความจริงใจที่ไม่เห็นแก่เพียงตัวเองหรือเรื่องของตัวเอง แต่เห็นอกเห็นใจ เห็น คุณค่าในเพื่อนมนุษย์ มีความเอื้ออาทร เอาใจใส่ ให้ความสนใจในความต้องการ ความจ าเป็น ความ ทุกข์สุขของผู้อื่น และพร้อมที่จะให้ความช่วยเหลือเกื้อกูลกันและกัน ผู้ที่มีน้ าใจ คือ ผู้ให้และผู้อาสา ช่วยเหลือสังคม รู้จักแบ่งปัน เสียสละความสุขส่วนตน เพื่อท าประโยชน์แก่ผู้อื่น เข้าใจ เห็นใจ ผู้ที่มี ความเดือดร้อน อาสาช่วยเหลือสังคมด้วยแรงกาย สติปัญญา ลงมือปฏิบัติการ เพื่อบรรเทาปัญหาหรือ ร่วมสร้างสรรค์สิ่งดีงามให้เกิดขึ้นในชุมชน
๗ หลักการและหลักธรรมที่น ามาใช้ หลักไตรสิกขา (ออนไลน์,๒๕๖๔) คณะผู้จัดท าได้น าหลักไตรสิกขามาด าเนินการแก้ไข ปัญหา เริ่มต้นด้วยการที่ครูดึงความรู้ด้านคุณธรรมมาจากตัวนักเรียนเอง โดยใช้การพูดคุยขณะท า กิจกรรมหน้าเสาธงตอนเช้า และการรับฟังธรรมะจากพระสงฆ์ที่ปรึกษาโครงงาน เพื่อน าหลักการและ หลักธรรมมาใช้การจัดท าโครงงาน ไตรสิกขา : หลักการพัฒนาชีวิตการเรียน การท างาน เพื่อให้ประสบความส าเร็จเป็นคน สมบูรณ์แบบตามแนวพุทธศาสนา ประกอบด้วย ศีล คือ นักเรียนมีหลักการประพฤติดี ประพฤติชอบ ด าเนินการท ากิจกรรมในโครงงานอย่าง ถูกต้องเหมาะสมตามหลักคุณธรรม และสอดคล้องกับความสามารถของนักเรียน สมาธิคือ นักเรียนมีการด าเนินงานท ากิจกรรมในโครงงานอย่างมีสติรอบคอบ มีเหตุผล คิดก่อนท า คิดก่อนพูด และรับฟังความคิดเห็นของสมาชิกคนอื่น ๆ ปัญญา คือ นักเรียนมีการวางแผนขั้นตอนการท าโครงงาน ศึกษาความรู้และคิดวิเคราะห์ สิ่งที่เกี่ยวข้อง มีติดตามการท างานอย่างสม่ าเสมอ ยอมรับและปรับปรุงตนเองอยู่เสมอ ส านักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (๒๕๔๔ :๗) ได้ก าหนดเรื่องของค่านิยมไว้ใน จุดมุ่งหมายคือเห็นคุณค่าของตนเองมีวินัย ในตนเองปฏิบัติตามหลักธรรมของพระพุทธศาสนาหรือ ศาสนาที่ตนนับถือมีคุณธรรม จริยธรรมและค่านิยมที่พึงประสงค์จากจุดมุ่งหมายของหลักสูตรที่ ก าหนดไว้การพัฒนามนุษย์ตามหลักพุทธศาสนา ได้กล่าวถึงการฝึกฝนพัฒนามนุษย์ให้สมบูรณ์ตาม หลักไตรสิกขา อันประกอบด้วย ศีล สมาธิ ปัญญา หรืออีกนัยหนึ่งคือ พฤติกรรม จิตใจ และปัญญาไป พร้อมกัน โดยเน้นที่การพัฒนาปัญญาเป็นแกนหลักส าคัญของกระบวนการศึกษา โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การฝึกฝนให้เกิดความรู้ความเข้าใจในสิ่งทั้งหลายตามที่เป็นจริง สามารถเข้าใจเหตุปัจจัยและแก้ไข ปัญหาได้ มีความประพฤติที่เป็นมาตรฐานในสังคม มีจิตใจที่ผ่องใส เบิกบาน เป็นอิสระทั้งภายนอก และภายใน ดับความทุกข์ ความเดือดร้อนที่เกิดขึ้นกับตน สามารถเป็นที่พึ่งให้กับตนเองได้ กระบวนการเรียนรู้อย่างเป็นองค์รวม ตามหลักไตรสิกขา กระบวนการไตรสิกขา เป็นกระบวนการเรียนรู้อย่างเป็นองค์รวม ในด้านพฤติกรรม(ศีล) ด้านจิตใจ(สมาธิ) ด้านปัญญา(ปัญญา) ซึ่งจะเกิดขึ้นได้ต้องจัดเตรียมเหตุปัจจัยให้เอื้อต่อการกระท า หรือปฏิบัติงานจริง โครงการนี้จึงเน้นให้มีช่วงระยะเวลาด าเนินงานนาน เพื่อให้เพียงพอต่อการค่อยๆ สะสมการเรียนรู้ สั่งสมและบ่มเพาะคุณความดีในจิตใจ และการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม จาก ประสบการณ์ที่พบจากการท าโครงงานคุณธรรมมา ๒ ปีนั้น ท าให้พบว่า อย่างน้อยต้องมีเวลา ประมาณ ๒ เดือนส าหรับการปฏิบัติงานจริง ๆ
๘ ศีล เป็นการเรียนรู้ด้านพฤติกรรมหรือการเรียนรู้ทักษะทางสังคมที่จะท างานร่วมกันเป็น กลุ่มร่วมกับผู้อื่นอย่างเอื้ออาทร พร้อมที่จะให้ก าลังใจและให้อภัยแก่กัน การระมัดระวังค าพูด-การ กระท าที่จะไม่เบียดเบียนใคร หากมีการกระทบกระทั่งกันบ้างก็มีศีลก ากับที่จะไม่ให้เกินเลยไปจน กระทบกระแทกให้แตกท าลายความสัมพันธ์ระหว่างกัน การส ารวมระวังทั้งทางค าพูดและการกระท า การยอมรับส านึกผิด การให้อภัยกัน ก่อให้เกิดพัฒนาการทางด้านพฤติกรรมไม่ให้เป็นมลภาวะ เบียดเบียนตนเองและผู้อื่น ก็จะท าให้การท างานกลุ่มเกิดขึ้นไปได้ตลอดรอดฝั่ง สมาธิ เป็นการเรียนรู้ทางด้านจิตใจ ที่ต้องเผชิญสถานการณ์จริงจากการท างาน ท าให้ต้อง มีความมุ่งมั่นตั้งใจ ความขยันหมั่นเพียรกระท าอย่างต่อเนื่องไม่ท้อถอย มีความอดทน ทั้งต่อภาระงาน และทั้งต่อคนและสถานการณ์ที่เข้ามา นอกจากนี้ยังหมายถึงการเจริญงอกงามของคุณความดีหรือ คุณธรรมในจิตใจ อันน าไปสู่ภาวะความสุขสดชื่น แจ่มใสผ่องใสในจิตใจ ตั้งมั่นเป็นสมาธิ ปัญญา เป็นการเรียนรู้ที่มาจากกระบวนการสังเกตุ ส ารวจ การคิดการพิจารณาไตร่ตรอง การตัดสินใจอย่างเป็นเหตุเป็นผลเป็นระบบ น าไปสู่ภาวะที่ออกจากปัญหา น าออกจากทุกข์ น าไปสู่ ภาวะที่ดีงามเป็นบุญกุศล การเรียนรู้ทางปัญญาเริ่มจากการเรียนความรู้จากหลักธรรม ค าสอน ข้อมูล ข้อเท็จจริง การจดจ า การจับประเด็น การแยกแยะ การจัดหมวดหมู่ อันเป็นปัญญาขั้นรู้จ า และ พัฒนาขึ้นไปสู่ปัญญาขั้นรู้คิด อันเกิดจากการฝึกทักษะการคิดวิเคราะห์คิดสังเคราะห์การคิดเชื่อมโยง เหตุปัจจัย การคิดพิจารณาคุณค่าแท้คุณค่าเทียมเป็นต้น และพัฒนาไปสู่ปัญญาขั้นรู้แจ้งที่ท าให้ แสวงหาทางออกจากปัญหาได้ ตลอดจนปัญญาที่ก่อเกิดจากการลงมือปฏิบัติเพื่อบรรลุผลของการ แก้ไขปัญหาหรือดับทุกข์ได้ (เผด็จศึกกับปัญหา) และปัญญาติดตามประเมินผลอย่างเป็นระบบเพื่อ ปรับปรุงให้ดีขึ้น น าสู่การสั่งสมเป็นประสบการณ์และปรีชาญาณรู้แจ้งในเรื่องนั้น ๆ หลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง เศรษฐกิจพอเพียง เป็นกรอบแนวคิด ซึ่งมุ่งให้ทุกคนสามารถพึ่งพาตัวเองได้ รวมถึงการ พัฒนาให้ดียิ่งขึ้น จนเกิดความยั่งยืน ค าว่า พอเพียง คือ การด าเนินชีวิตแบบทางสายกลาง โดยตั้งอยู่ บนหลักส าคัญสามประการ คือ ความพอประมาณ ความมีเหตุผล และการมีภูมิคุ้มกันที่ดี ความพอประมาณ สองเงื่อนไข คือ เงื่อนไขความรู้ และเงื่อนไขคุณธรรม ซึ่งถ้าน าไปปฏิบัติอย่างจริงจัง แล้วทุกคนในชาติหรือในระดับโลกจะเป็นบุคคลที่มีจิตสาธารณะที่มองเห็น ประโยชน์ต่อส่วนรวมเป็น ที่ตั้ง และจะน ามาซึ่งความสงบสุขของคนในสังคม
๙ หลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง : หลักปรัชญาของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ ๙ ได้น ามาใช้ในการจัดท าโครงงาน ดังนี้ พอประมาณ มีเหตุผล มีภูมิคุ้มกัน - นักเรียนใช้เวลาว่างจากการ เรียนท ากิจกรรมที่ส่งเสริม คุณธรรมในตนเอง ช่วยแก้ไข ปัญหา และปรับสภาพสังคมใน โรงเรียน โดยไม่เบียดบังตนเอง และผู้อื่น - นักเรียนใช้ทางสายกลางและ ความพอดีแก้ไขปัญหาของ นักเรียน - นักเรียนใช้คุณธรรม ไตรสิกขา คือ ศีล สมาธิและ ปัญญา ในการวิเคราะห์ และ หาแนวทางในการแก้ไขปัญหา โดยมีการระดมความคิด ระหว่างนักเรียน ผู้ปกครอง ครู พระภิกษุสงฆ์ (บวร) แก้ไข ปัญหาด้วยความรอบคอบและ มีเหตุผล - โครงงาน มีกิจกรรมที่ช่วย สร้างภูมิคุ้มกัน และแก้ไข สภาพปัญหาในโรงเรียน - การจัดท าโครงงานคุณธรรม ช่วยให้นักเรียนมีประสบการณ์ มีความรอบรู้ มีวิสัยทัศน์รู้เท่า ทันการเปลี่ยนแปลงของ สังคมไทย ความรู้- นักเรียนมีการแลกเปลี่ยนประสบการณ์ มีการระดมสมอง ในระหว่างการท างาน ช่วยให้ นักเรียนมีความรอบรู้มากยิ่งขึ้น ทั้งยังได้รับความรู้และประสบการณ์จากผู้ใหญ่ในชุมชน พระสงค์ และคุณครู อีกด้วย คุณธรรม – กิจกรรมนี้ช่วยสร้างความเป็นจิตอาสา ประกอบกับการสร้างคุณธรรมพื้นฐานที่ นักเรียนพึงมีคือ ขยัน ประหยัด ซื่อสัตย์ มีวินัย สุภาพ สะอาด ความสามัคคี มีน้ าใจ นักเรียน ด าเนินการอย่างตั้งใจในการปฏิบัติตนเพื่อช่วยเหลือผู้อื่นและสังคม ภายใต้การรู้จักพอเพียง จากการศึกษาหลักการและแนวคิดต่าง ๆ การพัฒนามนุษย์ตามหลักพุทธศาสนา ได้กล่าวถึง การฝึกฝนพัฒนามนุษย์ให้สมบูรณ์ตามหลักไตรสิกขา อันประกอบด้วย ศีล สมาธิ ปัญญา หรืออีกนัย หนึ่งคือ พฤติกรรม จิตใจ และปัญญาไปพร้อมกัน การบูรณาการโครงงานคุณธรรมตามหลักปรัชญา เศรษฐกิจพอเพียง (ครบ ๓ ห่วง ๒เงื่อนไข) นักเรียนต้องค านึงถึงสิ่งต่อไปนี้ในการปฏิบัติโครงงาน คุณธรรมนอกเหนือจากได้ผลงานที่นักเรียนท าได้ส าเร็จขณะท าโครงงานคุณธรรมสิ่งที่ต้องค านึงถึงทุก ครั้งที่ท ากิจกรรม คือวิเคราะห์ความพอประมาณ, วิเคราะห์ความมีเหตุผล, วิเคราะห์การมีภูมิคุ้มกันใน ตัวที่ดี,วิเคราะห์เงื่อนไขความรู้ว่า รู้และเข้าใจประโยชน์ของโครงการอันเนื่องมาจากพระราชด าริ, วิเคราะห์เงื่อนไขคุณธรรมว่า นักเรียนมีคุณธรรม ๘ ประการมากน้อยเพียงไร
๑๐ บทที่ ๓ วิธีการด าเนินงาน โครงงาน “สหธรรมน าจิตอาสา พาต้นกล้าท าความดี” โรงเรียนบ้านลิงไอ ส านักงานเขตพื้นที่ การศึกษาประถมศึกษาศรีสะเกษ เขต ๑ คณะผู้จัดท ามีวิธีการด าเนินงานดังนี้ ๑ ส ารวจ สมาชิกแกนน าจิตอาสา ๑๐ คน ร่วมกันส ารวจปัญหาในโรงเรียนและชุมชน โดย ใช้การสัมภาษณ์ครู ผู้ปกครอง แล้วสรุปสาเหตุของปัญหา ๒ คิดหัวข้อและแนวทางการแก้ไข คิดหัวข้อโครงงานจากสาเหตุของปัญหา และหา แนวทางหลักธรรมตามค าสอนของพระพุทธศาสนา รวมทั้งหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงที่คิดว่า จะน ามาเป็นแนวทางการแก้ไขปัญหา ๓ เสนอครูที่ปรึกษา เสนอโครงงานต่อ ครู ผู้บริหารสถานศึกษา คณะกรรมการสถานศึกษา ผู้ปกครอง ชุมชน พระสงฆ์ ให้รับทราบและตระหนักในปัญหา และขอความร่วมมือในการท ากิจกรรม ๔ ค้นคว้าหาความรู้นักเรียนได้ค้นหาความรู้ด้านหลักธรรมค าสอนของพระพุทธศาสนา และ หลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงที่ใช้ในการด าเนินโครงงาน โดยได้ข้อมูลความรู้จากพระสงฆ์ที่ ปรึกษา และค้นคว้าจากอินเทอร์เน็ต โดยใช้สื่อเทคโนโลยีเช่น คอมพิวเตอร์ โทรศัพท์มือถือ ๕ ด าเนินการท ากิจกรรม สมาชิกในกลุ่มได้จัดกิจกรรมที่เป็นแนวทางการแก้ไขปัญหา ๔ กิจกรรมคือ จิตอาสารักสะอาด จิตอาสารักษ์โลก จิตอาสาสร้างภูมิคุ้มกัน และจิตอาสาปัญญาธรรม ๖ สรุปผล/รายงานผล/ข้อเสนอแนะ ๑) จัดท ารายงานผลการท าโครงงาน ผู้จัดท าโครงงาน จัดท ารายงานผลการด าเนินโครงงาน โดยการจัดท าเป็นรูปเล่ม น าเสนอต่อครูที่ปรึกษาหลังจากการด าเนินการโครงงานเสร็จสิ้นแล้ว ๒) เสนอผลการด าเนินงานหน้าเสาธงเมื่อสิ้นสุดการด าเนินโครงงาน ผู้จัดท าโครงงานน าเสนอผลการด าเนินการให้ผู้ที่เกี่ยวข้องได้ทราบถึงผลการ ด าเนินการว่าเป็นไปตามวัตถุประสงค์หรือไม่อย่างไร ๓) แก้ไขปรับปรุง/พัฒนา น าผลที่ได้จากการจัดท าโครงงาน“สหธรรม น าจิตอาสา พาต้นกล้าท าความดี” มาอภิปราย ร่วมกับผู้ร่วมโครงงานและครูที่ปรึกษาและหาข้อบกพร่องเพื่อน าไปแก้ไขและพัฒนาโครงงานต่อไป
๑๑ รายละเอียดกิจกรรมการด าเนินงาน (๑) กิจกรรมจิตอาสารักสะอาด สาเหตุและที่มาของกิจกรรม นักเรียนไม่รักษาความสะอาดบริเวณโรงเรียน และไม่รับผิดชอบหน้าที่ที่ตนเองได้รับมอบหมาย จึงประชุมคณะกรรมการสภานักเรียนร่วมกันคิดกิจกรรมและด าเนินกิจกรรมเพื่อแก้ไขปัญหาดังกล่าว โดยท าต่อเนื่องมาทุกปีการศึกษา ขั้นตอนที่ ๑ นักเรียนแต่ละระดับชั้นจะแบ่งเขตพื้นที่ความรับผิดชอบในการท าความสะอาด แผนผังเขตรับผิดชอบของแต่ละระดับชั้น ขั้นตอนที่ ๒ นักเรียนแต่ละระดับชั้นจะท าหน้าที่ดูแลความสะอาด กวาดขยะ ใบไม้ กิ่งไม้ ถอนหญ้าน าขยะไปทิ้ง คัดแยกขยะ (ขยะที่ขายได้จะรวบรวมไว้และน าไปขายในชุมชน) น าอุปกรณ์ การท าความสะอาดไปเก็บเข้าที่ ขั้นตอนที่ ๓ คณะกรรมตรวจสอบเขตพื้นที่แล้วบันทึกคะแนน พร้อมทั้งรายงานความสะอาด ของแต่ละเขตพื้นที่ทุกวัน หน้าเสาธง ในแต่ละเดือนจะมีการประกาศเขตพื้นที่ที่มีความสะอาดดีเยี่ยม ๓ อันดับ และจะมอบของขวัญเพื่อเป็นการชื่นชมในการร่วมมือ สามัคคีกัน และรับผิดชอบในหน้าที่ที่ ได้รับมอบหมาย ขั้นตอนที่ ๔ นักเรียนจะร่วมกันท าประโยชน์ต่อส่วนรวม คือ การท าความสะอาดบริเวณวัด สวนสาธารณะ ศาลาประชาคมในชุมชน ในตอนเย็นหลังเลิกเรียน นักเรียนช่วยกันท าความสะอาด เก็บขยะบริเวณก าแพงวัดและศาลาหน้าโรงเรียน คุณครูมอบรางวัลแก่นักเรียนระดับชั้นที่มีการ ร่วมกันท าความสะอาดบริเวณเขตพื้นที่ของตนเองได้ยอดเยี่ยม (๒) กิจกรรมจิตอาสารักษ์โลก สาเหตุและที่มาของกิจกรรม เนื่องจากนักเรียนไม่ช่วยกันอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมในโรงเรียนและนอกโรงเรียน ไม่ช่วยกัน ประหยัดวัสดุอุปกรณ์ต่าง ๆ โรงเรียนมีรายจ่ายมากมายเกี่ยวกับปุ๋ยเคมีและผลิตภัณฑ์ที่เกี่ยวข้องกับ เกษตรกรรม นักเรียน คุณครูและผู้ปกครองจึงได้ระดมพลัง คิดค้นวิธีและได้รับค าแนะน าจากภูมิ ปัญญาในชุมชน เข้ามาช่วยสอนให้ความรู้เรื่องการท าปุ๋ยหมักจากใบจามจุรี น ามาท าประโยชน์ได้ มากมาย และยังปลอดสารเคมี น าวัตถุดิบในโรงเรียนมาใช้ ท าให้ประหยัดและรักษ์สิ่งแวดล้อมใน โรงเรียน เมื่อในโรงเรียนประสบผลส าเร็จแล้ว นักเรียนจึงได้ขยายผลการด าเนินงานไปยังบ้านของ ตนเอง ชุมชน และมีชาวบ้านที่ด าเนินการท าแล้วได้ผลดีอย่างต่อเนื่อง
๑๒ ขั้นตอนที่ ๑ นักเรียนส ารวจปัญหาและวิธีการแก้ปัญหา ขั้นตอนที่ ๒ นักเรียนศึกษาเกี่ยวกับปุ๋ยหมัก และน้ าหมักชีวภาพ ขั้นตอนที่ ๓ แบ่งกลุ่มรับผิดชอบกวาดใบจามจุรีน ามาใส่คอกหมัก อีกกลุ่มน าเศษอาหาร,เศษ ผักผลไม้ที่เหลือจากประกอบอาหารกลางวัน น ามาท าน้ าหมักชีวภาพ ขั้นตอนที่ ๔ น าผลผลิตไปใช้ แจกจ่ายให้นักเรียนน าไปใช้ในชุมชน (๓) กิจกรรมจิตอาสาสร้างภูมิคุ้มกัน สาเหตุและที่มาของกิจกรรม จากสถาณการณ์การแพร่ระบาดของโรคโควิด ๑๙ ในปัจจุบันโรงเรียนมีความตระหนักและ เห็นความส าคัญในการป้องกันตนเอง จึงศึกษาเรื่องการใช้สมุนไพรไทยใกล้ตัว ปลูกในครัวเรือน เพื่อ ดูแลสุขภาพตนเอง ในยุคโควิด ๑๙ เน้นหลัก “หาง่าย ปลอดภัย มีที่มา และคุ้นเคย” ซึ่งในปัจจุบันได้ มีการศึกษาวิจัยต่อยอดสมุนไพรไทยจนเป็นที่ยอมรับกันอย่างกว้างขวางยิ่งในช่วงสถานการณ์โควิด ๑๙ สมุนไพรไทยนับเป็นอีกทางเลือกหนึ่งที่สามารถใช้บรรเทาอาการเบื้องต้นของไข้หวัดได้ ขั้นตอนที่ ๑ จัดท าแปลงต้นแบบพืชสมุนไพรต้านโควิด-๑๙ กระถางละ ๑๐ ต้น ปลูกฟ้า ทะลายโจร ๑๐ ต้น กระชายขาว ๑๐ ต้น ขิง ๑๐ ต้น เพื่อใช้ในครัว ขั้นตอนที่ ๒ นักเรียน คณะครู และบุคลากรทางการศึกษามีแหล่งเรียนรู้พืชสมุนไพรพื้นบ้าน ขั้นตอนที่ ๓ มีการจัดท า คิวอาร์โค้ด ประจ าต้นไม้ทุกชนิด ให้นักเรียนศึกษาหาความรู้ ขั้นตอนที่ ๔ มีการจัดท าเว็บไซต์เกี่ยวกับพืชสมุนไพรและการบูรณาการสมุนไพรกับรายวิชา ต่าง ๆ ขั้นตอนที่ ๕ มีการน าสมุนไพรพื้นบ้าน มาแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์แจกจ่ายในชุมชน (๔) กิจกรรมจิตอาสาปัญญาธรรม สาเหตุและที่มาของกิจกรรม เป็นโครงการที่รณรงค์เรื่องการน าธรรมะไปสู่ภาคปฏิบัติในชีวิตประจ าวัน ฝึกฝนพัฒนาสร้าง นิสัยที่ดี โดยการ “คิดดี พูดดี ท าดี” อย่างต่อเนื่องสม่ าเสมอ การใช้สติปัญญาในการด าเนินชีวิต การ ประพฤติตนเป็นผู้มีปัญญาธรรมได้ดังนี้ ขั้นตอนที่ ๑ นักเรียนท ากิจกรรมหน้าเสาธงน าธรรมะไปสู่ภาคปฏิบัติไหว้พระ สวดมนต์ฯ ขั้นตอนที่ ๒ นักเรียนนั่งสมาธิแผ่เมตตาก่อนเข้าเรียนภาคบ่าย ขั้นตอนที่ ๓ นักเรียนแบ่งปันประสบการณ์ที่ดี ๆ และได้ฟังนิทานธรรมะ ขั้นตอนที่ ๔ นักเรียนฟังบรรยายธรรมะประกอบสื่อโดยพระวิทยากร สวดมนต์เย็นวันศุกร์ ให้ความรู้เรื่องศาสนพิธี และมารยาทไทยในศาสนพิธี
๑๓ ขั้นตอนที่ ๕ นักเรียนแกนน าร่วมกิจกรรมทางพุทธศาสนาที่วัด ปฏิบัติธรรมในช่วง เข้าพรรษา ตารางปฏิทินการด าเนินงาน โครงงานสหธรรมน าจิตอาสาฯ ปีการศึกษา ๒๕๖๔ ที่ แนวทางการปฏิบัติกิจกรรม วัน เดือน ปี หมายเหตุ ๑ ประชุมนักเรียนแกนน าจิตอาสา ๑ มิถุนายน ๖๔ ห้องประชุม ๒ นักเรียนแกนน าและครูที่ปรึกษาโครงงาน ร่วมระดมปัญหาภายในโรงเรียน ๒ มิถุนายน ๖๔ ปัญหาที่ต้องแก้ไข ๓ นักเรียนแกนน าร่วมกันหาวิธีการแก้ไข ปัญหา ๓-๔ มิถุนายน ๖๔ ห้องประชุม ๔ นักเรียนแกนน า ด าเนินกิจกรรมโครงงาน ตามแผนปฏิบัติการ ๗ มิ.ย.-๓๐ ก.ย. ๖๔ โรงเรียน,วัด,ชุมชน ๕ นักเรียนเขียนรายงานโครงงานคุณธรรม ๔ ตุลาคม ๖๔ ห้องประชุม ๖ แก้ไขปรับปรุง/พัฒนาต่อยอด ภาคเรียนที่ ๒ โรงเรียน งบประมาณและแหล่งที่มาของงบประมาณ งบประมาณ ๑. ค่าวัสดุ อุปกรณ์ ในการท าความสะอาดบริเวณที่รับผิดชอบ - ไม้กวาด ,ที่ตักขยะ,ถังขยะ จ านวน ๕๐๐ บาท ๒. ถังท าน้ ามักชีวภาพ - หัวเชื้อ EM , กากน้ าตาล จ านวน ๒๐๐ บาท ๓. ค่าพันธุ์พืชสมุมไพร จ านวน ๒๐๐ บาท ๔. ค่าน้ าถวายพระ จ านวน ๑๐๐ บาท รวมงบประมาณรายจ่าย จ านวน ๑,๐๐๐ บาท แหล่งที่มาของงบประมาณ ๑. ขยะที่คัดแยกไว้ไปขายในชุมชน เป็นเงิน ๓๐๐ บาท ๒. น าน้ าหมักไปร่วมแสดงงานโรงเรียนคุณธรรม สพฐ. ขายได้ ๑๐ ขวด เป็นเงิน ๑๐๐ บาท ๓. ขายใบจามจุรี กระสอบละ ๒๐ บาท เป็นเงิน ๑๐๐ บาท รวมงบประมาณรายรับ จ านวน ๕๐๐ บาท
๑๔ บทที่ ๔ ผลการด าเนินงาน จากการปฏิบัติกิจกรรมทั้ง ๔ กิจกรรม ได้ผลการด าเนินงานจากแบบบันทึกการท ากิจกรรม และสามารถวิเคราะห์ผลการด าเนินการแต่ละกิจกรรมดังนี้ ตารางที่ ๑ การประเมินผลโดยใช้แบบประเมินของการด าเนินกิจกรรมในโครงงานทั้ง ๔ กิจกรรม โดยสรุปแสดงร้อยละของนักเรียนที่ปฏิบัติตามกิจกรรมทั้ง ๔ กิจกรรม ในระดับดีมาก ตั้งแต่เดือน มิถุนายน 256๔ ถึง ตุลาคม ๒๕๖๔ กิจกรรม ร้อยละของนักเรียนที่ปฏิบัติตามกิจกรรมได้ระดับดีมาก มิ.ย. ก.ค. ส.ค. ก.ย. ต.ค. จิตอาสารักสะอาด 86.21 ๘๒.๗๖ 8๙.๖6 ๘๖.๕๖ 86.21 จิตอาสารักษ์โลก 86.21 82.76 86.26 ๘๙.๑๑ 86.21 จิตอาสาสร้างภูมิคุ้มกัน 89.11 9๐.๔5 82.77 82.76 86.21 จิตอาสาปัญญาธรรม 96.55 86.21 86.26 82.77 86.21 จากตารางที่ ๑ พบว่า ในเดือนแต่ละเดือน มีร้อยละของนักเรียนที่ปฏิบัติกิจกรรมทั้ง ๔ ตั้งแต่ 16 – 20 ครั้ง จ านวนสูงสุด คือ ร้อยละ ๘๐.๐๐ ขึ้นไป ทุกกิจกรรมอยู่ในระดับดีมาก ตารางที่ ๒ การประเมินผลโดยใช้แบบประเมินของการด าเนินกิจกรรมในโครงงานทั้ง ๔ กิจกรรม ในผลเชิงพฤติกรรม เชิงจิตใจ และเชิงปัญญา โดยใช้แบบประเมินค่า ๔ ระดับ พบว่า ระดับชั้น เกณฑ์ ค่าเฉลี่ยนักเรียนชั้น ประถม ศึกษาปีที่ ๑ - ๓ ค่าเฉลี่ยนักเรียนชั้น ประถมศึกษาปีที่ ๔ – ๖ รวม เกณฑ์ที่ตั้งไว ๗๐ % ๗๐ % ๗๐ % หลังท าโครงงาน ๘๕.๓๘ % ๘๕.๑๔ % ๘๕.๒๖% สรุป เป็นไป ต ามเกณฑ เป็นไปต ามเกณฑ เป็นไปต ามเกณฑ จากตารางที่ ๒ พบว่าการประเมินผลนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ ๑-๓ มีค่าเฉลี่ย ๘๕.๓๘ % การ ประเมินผลของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ ๔ – ๖ มีค่าเฉลี่ย ๘๕.๑๔% รวมเฉลี่ยนทั้งสองระดับ เท่ากับ ๘๕.๒๖ % เป็นไปตามเกณฑ์ที่ตั้งไว้ ๗๐ %
๑๕ ความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นกับผู้เรียนที่ท าโครงงาน กิจกรรมจิตอาสารักสะอาด นักเรียนมีความตระหนักในการรักษาสิ่งแวดล้อม มีจิตส านึกด้านจิตอาสา มีความรู้และ ความสามารถในการลดปัญหาขยะในห้องเรียน และในโรงเรียน รู้จักใช้เวลาว่างให้เป็นประโยชน์มี ทักษะในการท างานร่วมกับผู้อื่น ทักษะการแก้ปัญหาเกิดความรักและความสามัคคีในหมู่คณะ ภาคภูมิใจ ที่ได้ท าตนเป็นประโยชน์ต่อโรงเรียน ปกป้องดูแลรักษาทรัพย์สินของโรงเรียนเพิ่มมากขึ้นมี ความสุขใจที่ได้เอื้อเฟื้อจัดหาแบ่งปัน น ารายได้จากการขายขยะมาเป็นทุนในการท าโครงงานเพิ่มขึ้น จิตอาสารักษ์โลก นักเรียนมีจิตอาสาพัฒนาสภาพแวดล้อม ท าให้บรรยากาศด้านกายภาพของสถานศึกษามี ความสวยงาม สะอาด ร่มรื่น มีบรรยากาศที่เหมาะแก่การศึกษาเรียนรู้(ห้องเรียนธรรมชาติ) และ สามารถใช้พื้นที่ว่างให้เกิดประโยชน์และคุ้มค่ามากที่สุด เป็นประโยชน์ต่อการเรียนรู้ การท าปุ๋ยหมัก จากใบจามจุรี การท าน้ าหมักจากเศษอาหารน ามาท าประโยชน์ได้มากมาย และยังปลอดสารเคมี เป็น การน าวัตถุดิบในโรงเรียนมาใช้ ท าให้ประหยัดและรักษ์สิ่งแวดล้อม กล่อมเกลา จิตใจนักเรียนให้ อ่อนโยน ใจเย็น รักธรรมชาติ รักความสะอาดและมีจิตส านึกรักสิ่งแวดล้อมรอบตัว มีความสุขใจที่ได้ เอื้อเฟื้อจัดหาแบ่งปันน้ าหมักให้กับชุมชน จิตอาสาสร้างภูมิคุ้มกัน ท าให้นักเรียน ทุกคนมีความรู้เกี่ยวกับสมุนไพรไทย รู้จักวิธีดูแลสุขภาพร่างกายให้แข็งแรง สะอาด และใจเป็นสุข เป็นคนดีมีจิตอาสา โดยแบ่งเขตรับผิดชอบให้แต่ละห้องปลูกสมุนไพรห้องละ ชนิด และจัดท าคิวอาร์โค้ด ประจ าต้นไม้ทุกชนิด ให้นักเรียนศึกษาหาความรู้ เพื่อให้มีความรู้เกี่ยวกับ สมุนไพรไทยในการป้องกันโรค และขยายผลไปยังชุมชนให้นักเรียนน าสมุนไพรไปปลูกที่บ้าน น า สมุนไพรมาแปลรูปเป็นผลิตภัณฑ์เพื่อแจกจ่ายนักเรียนน าไปใช้ในครัวเรือน ประเมินผลสังเกตจากการ ดูแลสุขภาพ และรายงานผลการตรวจสุขภาพนักเรียน นักเรียนมีความรู้และภูมิต้านทานโรคที่ดี กิจกรรมจิตอาสาปัญญาธรรม จิตอาสาน าธรรมะไปสู่ภาคปฏิบัติในชีวิตประจ าวัน ฝึกฝนพัฒนาสร้างนิสัยที่ดี โดยการ “คิดดี พูดดี ท าดี” อย่างต่อเนื่องสม่ าเสมอ การใช้สติปัญญาในการด าเนินชีวิต การประพฤติตนเป็นผู้มี ปัญญาธรรม ช่วยให้นักเรียนทั้งกลุ่มเป้าหมายที่ต้องการพัฒนา มีการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมมีสมาธิ
๑๖ และมีความสามารถในการเรียนรู้ไปในทางที่ดีขึ้นมาก มีการแบ่งปันประสบการณ์ที่ดี ๆ และได้ฟัง นิทานธรรมะทุกวันจะขัดเกลานิสัยนักเรียนให้เป็นคนดี นอกจากนี้ ยังช่วยให้นักเรียนมีพฤติกรรมกล้า แสดงออก กล้าแสดงความคิดเห็น ใช้ภาษาถูกต้อง มีความมั่นใจในตนเองเพิ่มขึ้น มีจิตส านึกที่พร้อม ช่วยเหลือดูแลน้องและเพื่อนนักเรียนที่ด้อยโอกาส คนที่เก่งกว่า ลดความเห็นแก่ตัวลง และมีความ ภูมิใจที่ได้ท าประโยชน์ให้กับผู้อื่นและสังคมในโรงเรียน เป็นตัวอย่างที่ดีในโรงเรียน นักเรียนทั้งสอง กลุ่มได้รับ ประโยชน์ด้วยกัน กิจกรรมช่วยท าให้เกิดความสนิทสนม มีความรักสามัคคีกันมากขึ้น ผล การเรียน ดีขึ้น ครูก็สบายใจ เกิดความสุขกันทั้งโรงเรียน การประเมินตนเอง เด็กหญิงวรลักษณ์ วิลัย : ประธานโครงงาน ขอขอบคุณผู้ที่มีส่วนช่วยเหลือและในค าแนะน าทุกท่าน รู้สึกดีใจและภูมิใจที่ได้ท ากิจกรรม ให้กับนักเรียนในโรงเรียน ชุมชนและชาวบ้าน ท าให้รู้จักการเสียสละ มีน้ าใจ รู้จักบุคคลในชุมชนมาก ขึ้นด้วย การท ากิจกรรมของเรา ท าให้เรารู้จักน าหลักไตรสิกขา และหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงมา ใช้ท าให้ตนเองมีความรู้และประสบการณ์มากขึ้นด้วย การประเมินและวิจารณ์โดยผู้อื่น พระสงฆ์ที่ปรึกษา : พระอธิการสิทธิ์อสิญาโณ เจ้าอาวาสวัดสุวรรณวราราม บ้านลิงไอ นักเรียนทุกคนมีความตั้งใจ สามารถเป็นตัวอย่างให้ชาวบ้านในชุมชนได้ พัฒนาตัวเองจาก เรื่องใกล้ตัวมีความสามารถในตัวเอง ให้รู้จักกล้าแสดงออก มีความมั่นใจ ท าในสิ่งที่ถูกต้อง ขอให้ นักเรียนร่วมกันท ากิจกรรมให้ส าเร็จและด าเนินสืบเนื่องต่อไป ผู้บริหารที่ปรึกษา : นางสาวพีรญา พันธสีมา ผู้อ านวยการโรงเรียบ้านลิงไอ การเป็นจิตอาสาในทุกกิจกรรมเป็นเรื่องที่ดี ขอชื่นชมกับความตั้งใจของนักเรียนทุกคนที่ได้ จัดท ากิจกรรมโครงงานคุณธรรมขึ้น ซึ่งเป็นผลดีต่อตนเอง ต่อเพื่อน ต่อโรงเรียน ชุมชนและ ประเทศชาติในอนาคต และจะเป็นพลังบวกให้กับนักเรียน ช่วยกันกล้าคิดกล้าท าแต่สิ่งดี ๆให้กับสังคม และประเทศชาติต่อไป ครูที่ปรึกษา : นางสาวภานุมาส ปัดถา โครงงานนี้เป็นโครงงานที่สอดคล้องกับปัญหาในโรงเรียน และมีความร่วมมือจากทั้งบุคลากร ภายในโรงเรียนและองค์กรต่าง ๆ ในชุมชน จึงขอชื่นชมนักเรียนที่ร่วมแรงร่วมใจในการจัดท าโครงงาน นี้สามารถเป็นแกนน า ถ่ายทอดความรู้ไปสู่นักเรียนคนอื่นจนเกิดผลส าเร็จได้
๑๗ คณะกรรมการสถานศึกษา : นายสมยง แสงจันทร์ การด าเนินโครงงาน คณะครูและนักเรียนมีการประชาสัมพันธ์และขอความเห็นชอบจาก คณะกรรมการสถานศึกษาอย่างต่อเนื่อง โดยมีการจัดกิจกรรมที่ส่งเสริมความสามัคคี มีประโยชน์ต่อ นักเรียน และสามารถขยายผลลงสู่ชุมชนได้ ผู้ปกครองนักเรียน : นายประไพร ศรีโพนดวน นักเรียนได้รู้จักประหยัด ใช้ของในโรงเรียน เป็นกิจกรรมที่สร้างความสามัคคี ร่วมมือร่วมใจ ของนักเรียน เมื่อนักเรียนน ามาขยายผลในชุมชนก็สามารถช่วยเหลือปัญหาด้านเศรษฐกิจ ไม่ต้องไป ซื้อปุ๋ยแพง ๆ ช่วยดูแลสุขภาพไม่ให้โดนสารพิษ และยังสะท้อนให้เห็นถึงความเป็นจิตอาสาของ นักเรียน อุปสรรคความผิดพลาดและการแก้ปัญหา อุปสรรคความผิดพลาด การแก้ปัญหา บทเรีย นักเรียนยังไม่เข้าใจหลักการท า โครงงาน ครูที่ปรึกษาติดตามการ ท างานของนักเรียนอย่าง ใกล้ชิด และเข้าไปปรึกษา คุณครูผู้เชี่ยวชาญอย่าง ต่อเนื่อง การท าสิ่งใดโดยใส่ใจ ขยันหมั่นเพียร มีความอ่อน น้อมถ่อมตน เมื่อเข้าไปขอ ความช่วยเหลือจากผู้ใหญ่ จะ ได้รับค าแนะน าท าให้งานนั้น ประสบความส าเร็จ ช่วงเดือนกรกฎาคมถึงสิงหาคม ยังมีการแพร่ระบาดของโรคโค วิด ๑๙ นักเรียนต้องเรียนที่ บ้าน ท าให้การจัดกิจกรรมมี น้อยกว่าที่วางแผนไว้ ต้องรู้จักแบ่งเวลาว่าง และ บริหารเวลาในการท ากิจกรรม จัดเรียงล าดับกิจกรรมใด สามารถท าก่อนได้ก็ควรท า ก่อน และวางแผนท ากิจกรรม อื่น ๆ อย่างต่อเนื่อง ความเพียรพยายามขยันและ อดทนโดยไม่ปล่อยเวลาให้สูญ เปล่าไปอย่างไร้ค่า จะท าให้ งานทุกอย่างเสร็จสิ้นไปและมี ประสิทธิภาพ นักเรียนไม่เข้าใจวิธีการ ประเมินผลในการด าเนินงาน กิจกรรมโครงงาน หาตัวอย่างวิธีการประเมิลผล การจัดกิจกรรม และระดม สมองเพื่อท าแบบสอบถาม ความคิดเห็นของนักเรียน และแบบสังเกตของผู้ที่ เกี่ยวข้อง การประเมินผลเกิดจากการ กระท าโดยมีการจัดกิจกรรม จริง ช่วยให้เกิดความส าเร็จ และมีประสิทธิภาพในผลงาน
๑๘ บทที่ ๕ สรุปและข้อเสนอแนะ สิ่งที่ได้เรียนรู้/ข้อค้นพบส าคัญที่เกิดขึ้นจากการท าโครงงานคุณธรรม นักเรียนในโรงเรียนบ้านลิงไอ เกิดความตระหนัก มีจิตส านึกในพฤติกรรมจิตอาสา รู้จักการ เสียสละเวลา และแรงงานท างานเพื่อส่วนรวม ภาคภูมิใจที่ได้ท าตนเป็นประโยชน์ต่อโรงเรียน รู้จัก บุคคลในชุมชนมากขึ้น ด้วยการท ากิจกรรมของเรา ท าให้เรารู้จักน าหลักไตรสิกขา และหลักปรัชญา เศรษฐกิจพอเพียงมาใช้ท าให้ตนเองมีความรู้และประสบการณ์มากขึ้นด้วย ความต่อเนื่องของกิจกรรม/การสืบต่อยอดขยายผลในอนาคต นักเรียนที่ร่วมโครงงานได้ด าเนินการต่อเนื่องจากการท ากิจกรรมที่โรงเรียนไปสู่ชุมชนมี ความสามารถในตัวเอง กล้าแสดงออก มีความมั่นใจ ท าในสิ่งที่ถูกต้อง เกิดคุณธรรม ๘ ประการ เป็น กิจกรรมที่สร้างความสามัคคี ร่วมมือร่วมใจของนักเรียน เมื่อนักเรียนน ามาขยายผลในชุมชนก็สามารถ ช่วยเหลือปัญหาด้านเศรษฐกิจ ไม่ต้องไปซื้อปุ๋ยแพง ๆ ช่วยดูแลสุขภาพไม่ให้โดนสารพิษ และสร้าง ภูมิคุ้มกันในเรื่องของสมุนไพร ยังสะท้อนให้เห็นถึงความเป็นจิตอาสาของนักเรียน ท าให้นักเรียนเห็น แก่ประโยชน์ส่วนรวมมากกว่าประโยชน์ส่วนตน ซึ่งเป็นผลดีต่อตนเอง ต่อเพื่อน ต่อโรงเรียน ชุมชน และประเทศชาติในอนาคต และจะเป็นพลังบวกให้กับนักเรียน ช่วยกันกล้าคิดกล้าท าแต่สิ่งดี ๆ ให้กับ สังคมและประเทศชาติต่อไป จากโครงการที่นักเรียนท ายังส่งผลให้เกิดคุณธรรมด้านความกตัญญูอีกด้วย ซึ่งความกตัญญู จะเป็นความดีที่ เป็นพื้นฐานของคนดี เมื่อคนดีมีความกตัญญูเป็นพื้นฐานแล้ว ความดีทั้งหลายก็ไหล ไปอยู่กับคนดี เปรียบเสมือนล าธารทุกสายไหลลงสู่แม่น้ าใหญ่ และสร้างความมีประโยชน์ให้แก่คน สัตว์ สิ่งของและแม้แต่สิ่งแวดล้อม จึงควรส่งเสริมให้เด็กไทยยุคใหม่ กล้าคิด ร่วมสร้างสรรค์ ความดี สู่สังคม” แผนการด าเนินงานในอนาคตและข้อเสนอแนะ ส าหรับก ารจัดท าโครงงานในครั้งต่อไป - จากการด าเนินกิจกรรมพบว่า กิจกรรมส่วนใหญ่สามารถจัดขึ้นอย่างต่อเนื่องได้ และ วางแผนขยายการด าเนินการไปสู่ปีการศึกษาต่อ ๆ ไป - ควรมีการประเมินผลเป็นระยะ ๆ เช่น มีการประเมินผลก่อนการด าเนินงาน ระหว่างการ ด าเนินงาน และหลังการด าเนินงาน
๑๙ บรรณานุกรม กระทรวงศึกษาธิการ. (2550 ). คุณธรรมพื้นฐาน 8 ประการ. วันที่ค้นข้อมูล: ๒๐ ธันวาคม ๒๕๖๔ จาก http://www.moe.go.th. คู่มือโครงงานคุณธรรมเฉลิมพระเกียรติ พุทธชยันตีเฉลิมราช /กรุงเทพฯ : กคพ., ๒๕๕๖ ๒๔ หน้า[ออนไลน์]. เข้าถึงจาก : www.moralproject.net, : (วันที่ค้นข้อมูล : ๒๐ ธันวาคม ๒๕๖๔) ส านักพระราชวัง. โครงการจิตอาสา “เราท าความดีด้วยหัวใจ”. [ออนไลน์]. เข้าถึงจาก : www.brh.thaigov.net. : (วันที่ค้นข้อมูล : ๒๔ ธันวาม ๒๕๖๔) ส านักงานสภาปรึกษาเศรษฐกิจและสังคมแหงชาติ. หลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง(ออนไลน) http://www.nesac.go.th/office/onesac_interview/file_interview/special_interview09.php. ส านักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2544:7). หลักสูตรการศึกษาขั้นพื้น ฐานพุทธศักราช 2544. กรุงเทพ : คุรุสภาลาดพร้าว. หลักไตรสิกขา (ออนไลน์). สืบค้นจาก http://www.digitalschool.club/digitalschool/social1 (ธันวาคม ๒๕๖๔) อนันตพร เจนการกิจ.หลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐานพุทธศักราช 2544. กรุงเทพ : คุรุสภาลาดพร้าว.
๑๘ ภาคผนวก
๒๐ ประมวลภาพกิจกรรม ๑. กิจกรรมจิตอาสารักสะอาด ขั้นตอนที่ ๑ นักเรียนแต่ละระดับชั้นแบ่งเขต ขั้นตอนที่ ๒ นักเรียนแต่ละระดับชั้นจะท าหน้าที่ พื้นที่ความรับผิดชอบในการท าความสะอาด ดูแลความสะอาด กวาดขยะ ใบไม้ กิ่งไม้ ตามเขตรับผิดชอบของแต่ละระดับชั้น ถอนหญ้าน าขยะไปทิ้ง คัดแยกขยะน าอุปกรณ์ การท าคว"มสะอาดไปเก็บเข้าที่ ขั้นตอนที่ ๓ ขยะที่คัดแยกบางชนิดสามารถ ขั้นตอนที่ ๔ นักเรียนร่วมกันท าประโยชน์ น าไปรีไซเคิลน ากลับมาใช้ใหม่ บางชนิดน าไป ต่อส่วนรวมคือ การท าความสะอาดบริเวณวัด ขายเพื่อน าเงินมาท าทุนในการท ากิจกรรม สวนสาธารณะ ศาลาประชาคมในชุมชนใน ตอนเย็นหลังเลิกเรียนนักเรียนช่วยกันท า ความสะอาดเก็บขยะบริเวณก าแพงวัดและ ศาลาหน้าโรงเรียน
๒๑ ๒. กิจกรรมจิตอาสารักษ์โลก ขั้นตอนที่ ๑ นักเรียนส ารวจปัญหาและ ขั้นตอนที่ ๒ นักเรียนศึกษาเกี่ยวกับปุ๋ย วิธีการแก้ปัญหา หมักและน้ าหมักชีวภาพ ขั้นตอนที่ ๓ แบ่งกลุ่มรับผิดชอบกวาดใบไม้น า ขั้นตอนที่ ๔ น าผลผลิตที่ได้ มาใส่คอก หมักปุ๋ย ชีวภาพ อีกกลุ่มน าเศษอาหาร มาใช้รดแปลงผักที่โรงเรียน เศษผักผลไม้ที่เหลือจากประกอบอาหารกลางวัน และแจกจ่ายในชุมชน น ามาท าน้ าหมัก
22 ๓. กิจกรรมจิตอาสาสร้างภูมิคุ้มกัน ขั้นตอนที่ ๑ จัดท าแปลงต้นแบบพืชสมุนไพร ขั้นตอนที่ ๒ นักเรียน คณะครู และบุคลากร ต้านโควิด-19 กระถางละ ๑๐ ต้น ปลูก ทางการศึกษามีแหล่งเรียนรู้พืชสมุนไพร ฟ้าทะลายโจร กระชายขาว ขิง ข่า ตะไคร้ พื้นบ้าน เพื่อใช้ในครัวเรือน ขั้นตอนที่ ๓ มีการจัดท าคิวอาร์โค้ดประจ า ขั้นตอนที่ ๔ มีการประชาสัมพันธ์เกี่ยวกับ ต้นไม้ทุกชนิด ให้นักเรียนศึกษาหาความรู้ พืชสมุนไพรช่องทางเพจโรงเรียนและการ บูรณาการสมุนไพรกับรายวิชา
23 ๔. กิจกรรมอาสาปัญญาธรรม ขั้นตอนที่ ๑ กิจกรรมเข้าแถวตอนเช้า ขั้นตอนที่ ๒ นักเรียนสวดมนต์ นั่งสมาธิ นักเรียนน าธรรมะสู่ภาคปฏิบัติ พาน้อง ๆ ก่อนเข้าเรียนภาคบ่าย ฟังนิทานธรรมะ สวดมนต์ ไหว้พระ แพ่เมตตา แลกเปลี่ยนแบ่งปันประสบการณ์ที่ดีให้กัน ขั้นตอนที่ ๓ นักเรียนร่วมกิจกรรมสวดมนต์ ขั้นตอนที่ ๔ นักเรียนร่วมกิจกรรมทาพุทธศาสนา เย็นวันศุกร์ โดยพระวิทยากรอบรมให้ ที่วัด ปฏิบัติธรรมในวันเข้าพรรษา และประเพณี ความรู้เกี่ยวกับหลักธรรมไตรสิกขา บุญต่าง ๆ ของชุมชน
24 แบบประเมินคุณธรรมพื้นฐาน ๘ ประการ ของการด าเนินกิจกรรมในโครงงาน ทั้ง ๔ กิจกรรม ตามหลักไตรสิกขา คือผลในเชิงพฤติกรรม(ศีล) เชิงจิตใจ(สมาธิ) และเชิงปัญญา (ปัญญา) โดยใช้แบบประเมินค่า ๕ ระดับ กิจกรรม พฤติกรรมของนักเรียน ๕ ๔ ๓ ๒ ๑ เชิงพฤติกรรม ๑. นักเรียนมีจิตอาสา ช่วยเหลือเพื่อนเมื่อมีโอกาส ๒. นักเรียนใช้ชีวิตอย่างพอเพียง น าสิ่งของที่ใช้แล้วมาใช้ให้เกิด ประโยชน์ ๓. นักเรียนให้ความร่วมมือสามัคคีกันท าปุ๋ยคอก,ปุ๋ยหมัก ๔. นักเรียนมีระเบียบวินัยในตนเอง ขยัน และตรงต่อเวลา ๕. นักเรียนรับผิดชอบหน้าที่เขตพื้นที่ท าความสะอาดที่ได้รับ มอบหมายเป็นประจ าทุกวัน เชิงจิตใจ ๖. นักเรียนรู้สึกดีใจที่ได้มีจิตอาสา แบ่งปันความรู้ให้กับชาวบ้าน ๗. นักเรียนมีความสุขที่ได้ร่วมกันรักษาสิ่งแวดล้อม โดยใช้ผลิตภัณฑ์ที่ ผลิตขึ้นเอง ซึ่งปลอดภัยจากสารเคมี ๘. นักเรียนมีจิตอาสา แนะน าช่วยเหลือเพื่อนในท าสมาธิ ก่อนเรียน ๙. นักเรียนเข้าร่วมกิจกรรมสาธารณะประโยชน์ต่อโรงเรียน และ ชุมชนด้วยความเต็มใจ ๑๐. นักเรียนใช้ชีวิตด้วยความพอเพียง ไม่เอาเปรียบผู้อื่น เชิงปัญญา ๑๑. นักเรียนรู้เท่าทันการเปลี่ยนแปลงของสังคม ยอมรับและปรับตัว เพื่ออยู่ร่วมกับผู้อื่นได้อย่างมีความสุข ๑๒. นักเรียนปฏิบัติตนและตัดสินใจด้วยความรอบคอบ มีเหตุผล ๑๓. นักเรียนวางแผนการเรียน การท างาน การใช้ชีวิตประจ าวันบน พื้นฐานของหลักธรรมไตรสิกขา ๑๔. นักเรียนรู้จักพอใจในสิ่งที่ตนเองมี และคิดแบ่งปันให้กับผู้อื่น ๑๕. นักเรียนสามารถแก้ปัญหาต่าง ๆ ได้โดยใช้หลักคุณธรรม และไม่ ท าให้คนอื่นเดือดร้อน รวม
25 แบบบันทึกการเข้าร่วมกิจกรรม กิจกรรม..................................................................... ..................... ค าชี้แจง 1. ให้ผู้รับผิดชอบกิจกรรมเขียน ชื่อ/สกุล/ชั้น ของสมาชิกทุกคน 2. ลงวันที่ของแต่ละเดือนที่มีการปฏิบัติกิจกรรม 3.ระบุสาเหตุ ป /ล/ข ด้วยปากกาแดง นักเรียนที่ไม่เข้าร่วมกิจกรรมในแต่ละวัน ครัง้ที่ 1 ครัง้ที่ 2 ครัง้ที่ 3 ครัง้ที่ 4 ครัง้ที่ 5 ครัง้ที่ 6 ครัง้ที่ 7 ครัง้ที่ 8 ครัง้ที่ 9 ครัง้ที่ 10 ครัง้ที่ 11 ครัง้ที่ 12 ครัง้ที่ 13 ครัง้ที่ 14 ครัง้ที่ 15 ครัง้ที่ 16 ครัง้ที่ 17 ครัง้ที่ 18 ครัง้ที่ 19 ครัง้ที่ 20 ครัง้ที่21 รวม เฉลี่ยร้อยละ ที่ชื่อ- สกลุช้นั คร้ังทเี่ขา้ร่วมกจิกรรม รวม
26 แบบประเมินความพึงพอใจ ของการด าเนินกิจกรรมในโครงงานทั้ง ๔ กิจกรรม โรงเรียนบ้านลิงไอ ต าบลธาตุ อ าเภอวังหิน จังหวัดศรีสะเกษ ผู้ตอบแบบสอบถาม ผู้ปกครองนักเรียนชั้น............... คุณครู นักเรียน บุคคลในชุมชน ค าชี้แจง ท าเครื่องหมาย / ลงในช่องที่มีข้อความตรงกับตัวท่านมากที่สุด ค าถาม มาก ที่สุด (๕) มาก (๔) ปาน กลาง (๓) เล็ก น้อย (๒) ไม่ เลย (๑) จิตอาสารักสะอาด ๑ นักเรียนมีความสามัคคีในการร่วมกันท างานเป็นคู่ และเป็นกลุ่ม ๒. นักเรียนรับผิดชอบต่อหน้าที่ ที่ตนเองได้รับมอบหมาย ๓.กิจกรรมนี้ปลูกฝังให้นักเรียนมีความพอเพียง น าสิ่งของ เหลือใช้และขยะ มาท าให้เกิดประโยชน์ จิตอาสารักษ์โลก ๔. กิจกรรมนี้ส่งเสริมให้นักเรียนรู้จักแบ่งปัน มีน้ าใจ สามัคคี และ รับผิดชอบตามหน้าที่ของตน ๕. กิจกรรมนี้ปลูกฝังให้นักเรียนใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า ร่วม อนุรักษ์และพัฒนาสิ่งแวดล้อมในชุมชน ๖.กิจกรรมนี้ปลูกฝังให้นักเรียนรักธรรมชาติและรักษาสิ่งแวดล้อม โดยใช้ผลิตภัณฑ์ที่ผลิตขึ้นเอง ซึ่งปลอดภัยจากสารเคมี จิตอาสาสร้างภูมิคุ้มกัน ๗. นักเรียนมีความสามัคคีในการร่วมกันท างานเป็นคู่ และเป็น กลุ่ม ๘. กิจกรรมนี้ปลูกฝังให้นักเรียนมีมีจิตอาสา แบ่งปันความรู้ให้กับ ชาวบ้าน ๙.กิจกรรมนี้ปลูกฝังให้นักเรียนรู้จักสร้างภูมิคุ้มกันและแบ่งปัน สมุนไพรให้ชุมชน จิตอาสาปัญญาธรรม ๑๐.กิจกรรมนี้ส่งเสริมให้นักเรียนมีสมาธิในการเรียนมากขึ้น ๑๑. นักเรียนเข้าร่วมกิจกรรมสาธารณะประโยชน์ต่อโรงเรียน และชุมชนด้วยความเต็มใจ ๑๒.กิจกรรมนี้ส่งเสริมให้นักเรียนรู้จักเข้าหาผู้ใหญ่ มีความ สุภาพ อ่อนน้อม มีมารยาทต่อผู้ใหญ่มากขึ้น รวม
27 ตัวอย่างแบบฟอร์มการประเมินตนเอง ชื่อ ......................................................... นามสกุล ........................................... ชั้น ..... ....... ๑. นักเรียนรู้สึกอย่างไรกับการร่วมท ากิจกรรมโครงงาน “สหธรรมน าจิต อาสา พาต้นกล้าท าความดี” ๒. นักเรียนเกิดการพัฒนาตนเองด้านคุณธรรม จริยธรรม เมื่อได้ร่วมโครงงานอย่างไรบ้าง ๓. ความรู้สึกและความประทับใจระหว่างด าเนินงานโครงงาน ๔. ข้อเสนอแนะในการจัดท าโครงงาน