โครงงานคุณธรรมส่งเสริมอัตลักษณ์วิถีพุทธ เรื่องโรงเรียนดีบูลลี่เป็นศูนย์ (Zero bully in school)
โครงงานคุณธรรมส่งเสริมอัตลักษณ์วิถีพุทธ เรื่องโรงเรียนดีบูลลี่เป็นศูนย์ (Zero bully in school) รายชื่อกลุ่มแกนน าโครงงานคุณธรรม ๑. นางสาววริศรา รอดเที่ยง ประธานแกนน าโครงงาน ๒. นายกล้าณรงค์ ภู่แดง แกนน าโครงงาน ๓. นายธนเทพ กลิ่นฉาย แกนน าโครงงาน ๔. นางสาวชุติมา ไชยเลิศ แกนน าโครงงาน ๕. นางสาวณัฐกมล กานดา แกนน าโครงงาน ๖. นางสาววรรณกานต์ ปัญญาธร แกนน าโครงงาน ๗. นางสาวอนันตญา บุญช่วย แกนน าโครงงาน ๘. นางสาวชรินทร์รัตน์ ชาตะรูปะ แกนน าโครงงาน ๙. นางสาวกุลธินันท์ เล็กคล้อย แกนน าโครงงาน ๑๐.นางสาวประภาพร พุทธก้อม แกนน าโครงงาน ครูที่ปรึกษาโครงงานคุณธรรม ๑.นางสาวพัชรีย์ ตรุณจันทร์ ครูโรงเรียนสรรพยาวิทยา ๒.นางแก้วใจ สุชัยรัตน์ ครูโรงเรียนสรรพยาวิทยา พระสอนศีลธรรมที่ปรึกษา พระบุระโชติ จันทร์ทสีโล โรงเรียนสรรพยาวิทยา ต าบลสรรพยา อ าเภอสรรพยา จังหวัดชัยนาท โครงงานคุณธรรมระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย โครงงานนี้เป็นส่วนหนึ่งของการประกวดโครงงานคุณธรรมจัดโดย มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ภาคเรียนที่ ๑ ปีการศึกษา ๒๕๖๔
กิตติกรรมประกาศ การท างานทุกอย่าง กว่าจะส าเร็จลุล่วงถึงเป้าหมายนอกจากผู้ด าเนินงานอันเป็นตัวขับเคลื่อน หลักแล้วยังต้องอาศัยปัจจัยอื่น ๆ อีกมากมายเป็นแรงเสริมเพื่อที่จะให้งานสามารถขับเคลื่อนไป ข้างหน้าได้อย่างมีประสิทธิภาพและประสิทธิผล โครงงานโรงเรียนดีบูลลี่เป็นศูนย์ (Zero bully in school) ของโรงเรียนสรรพยาวิทยา ส านักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาอุทัยธานี ชัยนาท สามารถด าเนินงานมาได้เป็นล าดับ ก็เพราะได้รับการสนับสนุนจากทุกภาคส่วน ไม่ว่าจะเป็น ผู้บริหารคณะคุณครูและนักเรียนโรงเรียน สรรพยาวิทยา ตามรายชื่อนี้ ๑.นายสมชาย บุษบงค์ ผู้อ านวยการโรงเรียนสรรพยาวิทยา ๒.พระบุระโชติ จันทร์ทสีโล พระอาจารย์ที่ปรึกษา ๓.คุณครูพัชรีย์ ตรุณจันทน์ ครูที่ปรึกษาโครงงาน ๔.คุณครูแก้วใจ สุชัยรัตน์ ครูที่ปรึกษาโครงงาน ๕.นักเรียนโรงเรียนสรรพยาวิทยาทุกคน ๖.โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพประจ าต าบลสรรพยา ๗.เจ้าหน้าที่ส านักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย อ าเภอสรรพยา ขออ านาจคุณพระศรีรัตนตรัยและสิ่งศักดิ์สิทธิ์ทั้งหลายในสากลโลก จงอ านวยผลดลบันดาล ให้ผู้มีพระคุณทุกท่าน เจริญด้วยจตุรพิธพรชัย คือ อายุ วรรณะ สุขะและพละตลอดกาลนานพวกเรา ขอสัญญาว่าจะท าความดีต่อไป ตราบจนชีวิตจะหาไม่ นางสาววริศรา รอดเที่ยง ประธานกลุ่มเด็กดีวิถีพุทธ
สารบัญ เรื่อง หน้า กิตติกรรมประกาศ บทคัดย่อ ผังมโนทัศน์ สารบัญ บทที่ ๑ บทน า ๑ ความเป็นมาและความส าคัญของปัญหา วัตถุประสงค์ในการศึกษา ประโยชน์ในการศึกษา ๒ ขอบเขตของการศึกษา บทที่ ๒ เอกสารที่เกี่ยวข้อง ๓ หลักธรรมที่เกี่ยวข้อง ๔ แนวพระราชด าริต่างๆที่น ามาใช้ด าเนินการโครงงาน ผลการด าเนินงาน บทที่ ๓ วิธีการด าเนินงาน ๖ ปฏิทินการท างาน บทที่ ๔ ผลการด าเนินงาน ๑๐ การประเมินตนเอง ๑๕ การประเมินและวิจารณ์โดยผู้อื่น ๑๖ บทที่ ๕ บทสรุปและข้อเสนอแนะ ๑๗ สรุปผลการด าเนินงาน ผลที่ได้รับจากการด าเนินงาน ข้อเสนอแนะ บรรณานุกรม ๑๙ ภาคผนวก
บทคัดย่อ โครงงานโรงเรียนดีบูลลี่เป็นศูนย์ (Zero bully in school) ของโรงเรียนสรรพยาวิทยา ส านักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาอุทัยธานี ชัยนาท เป็นโครงงานของนักเรียนโรงเรียนสรรพยา วิทยา มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาถึงสาเหตุและพฤติกรรมของการกลั่นแกล้งกันของนักเรียนผลกระทบที่ เกิดจากการตกเป็นเหยื่อของการกลั่นแกล้ง ด้วยสาเหตุดังกล่าว นักเรียนแกนน าโครงงานคุณธรรมฯ ได้มองเห็นถึงประเด็นปัญหาและเกิดความสนใจที่จะแก้ไขปัญหา เพื่อการพัฒนาคุณภาพชีวิตให้มี ประสิทธิภาพและเพื่อสร้างสังคมดีวิถีพุทธที่เข้มแข็งอันจะน าไปสู่ความสุขสงบที่ยั่งยืนโดยระยะเวลา ด าเนินงานคือในช่วงปีการศึกษา ๒๕๖๓ – ๒๕๖๔ คณะผู้จัดท าโครงงานคุณธรรมฯคาดหวังว่ากิจกรรมต่างๆที่ทางนักเรียนแกนน าโครงงาน คุณธรรมฯโรงเรียนดีบูลลี่เป็นศูนย์จะสามารถท าให้นักเรียนโรงเรียนสรรพยาวิทยา มีคุณธรรม จริยธรรมที่ดี มีสติลดการกลั่นแกล้งกันเข้าใจในการด าเนินชีวิตของแต่ละบุคคลให้เกียรติซึ่งกัน และ กันอยู่กันอย่างเป็นมิตร มีน้ าใจต่อกัน ช่วยเหลือเกื้อกูลกันตลอดไป ขั้นตอนและวิธีการด าเนินการโครงงานได้แก่การประชุมวางแผนงาน ประสานเครือข่าย ผู้เชี่ยวชาญเฉพาะด้านหางบประมาณส ารวจ ค้นคว้า รวบรวมและวิเคราะห์ข้อมูล ตั้งเป็นประเด็น ปัญหา สังเคราะห์หลักธรรมทางพระพุทธศาสนาให้สอดคล้องกับประเด็นปัญหา ฝึกซ้อมแกนน า ประชาสัมพันธ์การจัดกิจกรรมภายในห้องเรียน เผยแพร่กิจกรรมผ่านคุณครูที่ปรึกษาและในระบบ ออนไลน์ประเมินผลความพึงพอใจเพื่อปรับปรุงพัฒนางาน โดยผ่านกิจกรรมต่างๆดังนี้ ๑.กิจกรรมสวดมนต์ ฝึกฝนสมาธิ ๒.กิจกรรมสื่อดี วิถีพุทธ ๓.กิจกรรมศิลป์สร้างทางสุข ๔.กิจกรรมศูนย์บรรเทาทุกข์ใจจากวายร้ายภัยบูลลี่ ๕.กิจกรรม workshop stop bullying ผลการด าเนินกิจกรรมพบว่านักเรียนมีความมั่นใจและการเห็นคุณค่าในตัวเองเพิ่มขึ้นและ สามารถปฏิบัติตนในสถานการณ์ที่ถูก Bully ได้ท าให้นักเรียนมีความกล้าและสามารถเผชิญหน้ากับ การถูก Bullyได้โดยมีสติและทัศนคติที่ดีในการด าเนินชีวิตอยู่ร่วมกันในสังคมได้อย่างมีความสุข
ผังมโนทัศน
น์
1 บทที่ ๑ บทน า ที่มาและความส าคัญของโครงงาน ปัญหาความรุนแรง หรือปัญหาการกลั่นแกล้งในสถานศึกษานั้น เรียกว่าเป็นปัญหาใหญ่ที่เกิด ขึ้นมาในสังคมไทย และทั่วโลกมาตั้งแต่ไหนแต่ไร ซึ่งปัญหาดังกล่าวนี้ไม่ได้เพียงแค่สร้างความเจ็บปวด ให้กับผู้ถูกกระท าแล้ว แต่ว่ามันยังสร้างผลกระทบให้กับผู้กระท าอีกด้วย การกลั่นแกล้ง (Bully) เป็น รูปแบบหนึ่งของความรุนแรงในสถานศึกษา การกลั่นแกล้งนั้นมีหลากหลายรูปแบบไม่ว่าจะเป็น การ ทุบตี ซึ่งส่งผลทางกายภาพ หรือการด่าทอ เสียดสี เหยียด ล้อเลียนปมด้อยของคนที่ต้องการกลั่น แกล้ง ซึ่งส่งผลต่อสภาพจิตใจ หรือแม้แต่การขโมยของเพื่อน าไปซ่อนนั้นก็ถือว่าเป็นการกลั่นแกล้งใน รูปแบบหนึ่ง แม้ว่าจะมีหลายคนเชื่อว่าประเทศไทยนั้นอยู่กันอย่างเป็นมิตร มีน้ าใจต่อกัน ช่วยเหลือ เกื้อกูลกัน แต่จากสถิติพบว่าประเทศไทยพบว่า มีเด็กถูกรังแกในสถานศึกษาปีละประมาณ 6 แสนคน ปัจจุบันนักเรียนโรงเรียนสรรพยาวิทยาพบปัญหาการกลั่นแกล้งกันของนักเรียนในชั้นเรียน เช่นการใช้ค าพูดที่ไม่สุภาพ ค าพูดที่ค่อนข้างรุนแรงและนอกจากนี้ยังน าปมด้อยของเพื่อน ชื่อบุพการี ของเพื่อนมาล้อเลียน พูดในเชิงกลั่นแกล้ง ด้วยสาเหตุดังกล่าว นักเรียนแกนน าโครงงานคุณธรรมฯได้ มองเห็นถึงประเด็นปัญหาและเกิดความสนใจที่จะแก้ไขปัญหา จึงได้ด าเนินการจัดท าโครงงาน คุณธรรมฯเรื่องโรงเรียนดีบูลลี่เป็นศูนย์ เพื่อศึกษาถึงสาเหตุและพฤติกรรมของการกลั่นแกล้งกันของ นักเรียนผลกระทบที่เกิดจากการตกเป็นเหยื่อของการกลั่นแกล้งตลอดจนศึกษาแนวทางการป้องกัน และแก้ไขการกลั่นแกล้งการใช้ความรุนแรงของนักเรียนซึ่งมีการจัดท าโครงงานคุณธรรมฯอย่างเป็น ระบบคือ การร่วมกันวางแผน การลงมือปฏิบัติจริง การสังเกตและประเมินผลการด าเนินงานตาม โครงงานคุณธรรมฯ คณะผู้จัดท าโครงงานคุณธรรมฯคาดหวังว่ากิจกรรมต่างๆที่ทางนักเรียนแกนน าโครงงาน คุณธรรมฯโรงเรียนดีบูลลี่เป็นศูนย์จะสามารถท าให้นักเรียนโรงเรียนสรรพยาวิทยา มีคุณธรรม จริยธรรมที่ดีมีสติลดการกลั่นแกล้งกันเข้าใจในการด าเนินชีวิตของแต่ละบุคคลให้เกียรติซึ่งกันและกัน อยู่กันอย่างเป็นมิตร มีน้ าใจต่อกัน ช่วยเหลือเกื้อกูลกันตลอดไป วัตถุประสงค์ของการท าโครงงาน - เพื่อให้กลุ่มเป้าหมายมีความสุขในการมาเรียนมากขึ้น - เพื่อแก้ไขปัญหาการกลั่นแกล้งกันภายในโรงเรียน - เพื่อพัฒนาจิตใจและทักษะในการท างานของกลุ่มแกนน า ขอบเขตการศึกษา เป้าหมายเชิงปริมาณ นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาโรงเรียนสรรพยาวิทยา จ านวน ๒๗ คน เป้าหมายเชิงคุณภาพ นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาโรงเรียนสรรพยาวิทยาร้อยละ ๗๐ มีแนวทาง ในการปรับเปลี่ยนวุฒิภาวะทางอารมณ์ (Emotional Quotient : EQ) หรืออีคิว ของตนเอง และการแก้ไขปัญหาเมื่อเราถูก Bully
2 สถานที่ ได้แก่ โรงเรียนสรรพยาวิทยา ระยะเวลา ตลอดทั้งปีการศึกษา ๒๕๖๔ ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาโรงเรียนสรรพยาวิทยามีพฤติกรรมที่เปลี่ยนแปลงไปในทางที่ดีขึ้น มีบุคลิกภาพตามรูปแบบของชาวพุทธ คือความส ารวมกาย วาจา ใจ มีความตระหนักในคุณธรรม สังคหวัตถุ ๔ โดยเฉพาะด้านปิยวาจา มีคุณลักษณะนิสัยในการพูดจาแต่สิ่งที่ดีๆ มีคุณธรรม จริยธรรมที่ดีมีสติลดการกลั่นแกล้งกันเข้าใจในการด าเนินชีวิตของแต่ละบุคคลให้เกียรติซึ่งกันและกัน อยู่กันอย่างเป็นมิตร มีน้ าใจต่อกัน ช่วยเหลือเกื้อกูลกันตลอดไป
3 บทที่ ๒ แนวคิดที่เกี่ยวข้อง แนวคิด ทฤษฎีหรืองานวิจัยที่เกี่ยวข้องเรื่องปัจจัยที่สัมพันธ์กับพฤติกรรมการใช้ความรุนแรงของ นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาในกรุงเทพมหานคร จากกระแสโลกาภิวัตน์โลกไร้พรหมแดนของ ข้อมูลข่าวสารและความเจริญทางด้าน เทคโนโลยีการสื่อสารส่งผลให้ประเทศไทยรับผลกระทบจากสิ่งที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็วการได้รับข้อมูล ข่าวสาร ตลอดจนแนวคิดและรูปแบบการด าเนินชีวิตใหม่ๆ ท าให้วิถีชีวิตของคนไทยเปลี่ยนรูปแบบไป อย่างรวดเร็วอันอาจน ามา ซึ่งผลกระทบต่อสังคมไทยโดยเฉพาะต่อวัยรุ่นซึ่งเป็นวัยที่มีการ เปลี่ยนแปลงตนเองทั้งทางร่างกาย จิตใจ และ อารมณ์ เริ่มมีความสนใจในตนเองรวมถึงสังคมและ สิ่งแวดล้อมรอบตัว มีความอยากรู้อยากเห็น ความสนใจ ในเพศตรงข้าม เริ่มมีความคิดเป็นของตนเอง และต้องการเป็นที่ยอมรับของเพื่อน จึงอาจถูกชักจูงให้มี พฤติกรรมที่ไม่เหมาะสม (กรมสุขภาพจิต กระทรวง สาธารณสุข, ๒๕๔๙) ปัจจุบันปัญหาความรุนแรงในวัยรุ่นมีรูปแบบที่หลากหลาย หมายรวมถึงพฤติกรรมก้าวร้าว ได้แก่ การกระท ารุนแรงทางร่างกายและทางจิตใจ ได้แก่การรังแก การตบ ตี หรือต่อสู้การดุด่า ยั่วยุ ซึ่งพฤติกรรมเหล่านี้มีผลกระทบต่อพฤติกรรมของวัยรุ่นนอกจากนี้แล้วความรุนแรงในวัยรุ่น ยังรวมถึง พฤติกรรมการกระท าความผิด เช่น การท าร้ายทารุณ การขโมย การข่มขืน การฆ่ากันตายที่กระท า โดยวัยรุ่นและต่อวัยรุ่น ด้วยกันเอง ดังปัญหาความรุนแรงพบเห็นได้ทั่วไป เช่น ปัญหาความรุนแรงใน ครอบครัว ซึ่งเป็นปัญหาใกล้ตัวที่สามารถพบเห็นได้ในชุมชน โดยเฉพาะในชุมชนเขตเมือง ความ รุนแรงในครอบครัวหรือบรรยากาศภายในครอบครัว ได้แก่ การด่าทอ การทะเลาะการตบตีของพ่อ แม่ พ่อแม่แยกทางกัน พ่อหรือแม่ต่างมีครอบครัวใหม่ (เพ็ญจันทร์ ประดับมุข เชอร์เรอร์ และคณะ, ๒๕๕๑) สิ่งเหล่านี้ท าให้วัยรุ่นขาดความอบอุ่น ขาดความสัมพันธ์ อันดีกับผู้ใหญ่ วัยรุ่นเลยขาดโอกาส รับค่านิยมที่ดีเข้าในใจของตน ซึ่งมักจะเกิดกับวัยรุ่นในครอบครัวที่มีการหย่าร้างหรือแตกแยก ดังที่ได้ กล่าวมาข้างต้น (Brendtro and Long, ๑๙๙๕) กรอบแนวคิด ปัจจัยส่วนบุคคล เพศ ระดับชั้น ผลการเรียน ที่พักอาศัย รายได้ของครอบครัว ลักษณะครอบครัว ลักษณะ การเลี้ยงดู สถานภาพของบิดามารดา ระดับการศึกษาของบิดามารดา อาชีพของบิดามารดา ปัจจัยทางสังคม อิทธิพลจากกลุ่มเพื่อน อิทธิพลจากสื่อ อิทธิพลจากเกมออนไลน์ พฤติกรรมการใช้ ความรุนแรง ด้านร่างกาย ด้านจิตใจ (วารสารศึกษาศาสตร์ปริทัศน์ ปีที่ ๓๐ ฉบับที่ ๓)
4 หลักธรรม/ข้อธรรมที่น ามาใช้ด าเนินการโครงงาน สังคหวัตถุ ๔ สังคหวัตถุ ๔ หมายถึง หลักธรรมที่เป็นเครื่องยึดเหนี่ยวน้ าใจของผู้อื่น ผูกไมตรี เอื้อเฟื้อ เกื้อกูล หรือเป็นหลักการสงเคราะห์ซึ่งกันและกัน มีอยู่ ๔ ประการ ได้แก่ ๑. ทาน คือ การให้ การเสียสละ หรือการเอื้อเฟื้อแบ่งปันของๆตนเพื่อประโยชน์แก่บุคคลอื่น ไม่ตระหนี่ถี่เหนียว ไม่เป็นคนเห็นแก่ได้ฝ่ายเดียว คุณธรรมข้อนี้จะช่วยให้ไม่เป็นคนละโมบ ไม่เห็นแก่ ตัว เราควรค านึงอยู่เสมอว่า ทรัพย์สิ่งของที่เราหามาได้มิใช่สิ่งจีรังยั่งยืน เมื่อเราสิ้นชีวิตไปแล้วก็ไม่ สามารถจะน าติดตัวเอาไปได้ ๒. ปิยวาจา คือ การพูดจาด้วยถ้อยค าที่ไพเราะอ่อนหวาน พูดด้วยความจริงใจ ไม่พูดหยาบ คายก้าวร้าว พูดในสิ่งที่เป็นประโยชน์เหมาะส าหรับกาลเทศะ พระพุทธเจ้าทรงให้ความส าคัญกับการ พูดเป็นอย่างยิ่ง เพราะการพูดเป็นบันไดขั้นแรกที่จะสร้างมนุษย์สัมพันธ์อันดีให้เกิดขึ้น วิธีการที่จะพูด ให้เป็นปิยวาจานั้น จะต้องพูดโดยยึดถือหลักเกณฑ์ ๓. อัตถจริยา คือ การสงเคราะห์ทุกชนิดหรือการประพฤติในสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่ผู้อื่น ๔. สมานัตตา คือ การเป็นผู้มีความสม่ าเสมอ หรือมีความประพฤติเสมอต้นเสมอปลาย คุณธรรมข้อนี้จะช่วยให้เราเป็นคนมีจิตใจหนักแน่นไม่โลเล แนวพระราชด าริต่างๆที่น ามาใช้ด าเนินการโครงงาน 'คนเราต้องเตรียมตัว เพื่อที่จะเผชิญปัญหาต่างๆในชีวิต แต่การเตรียมตัวนั้น ก็ต้องมีความรู้ ประกอบด้วย มีการฝึกนิสัยใจคอของตนให้สามารถฟันฝ่าอุปสรรคได้ด้วย สิ่งที่ส าคัญในการ ฟันฝ่าอุปสรรคในชีวิตคือ ต้องรู้จัก ตัวเอง รู้ว่าตัวก าลังท าอะไร รู้ว่าตัวต้องการอะไร’ กระแสพระบรมราโชวาทพระราชทานแก่ นักศึกษาวิทยาลัยเกษตรกรรมแม่โจ้ เชียงใหม่ ๓ มกราคม ๒๕๑๖ สรุปผล ผลการด าเนินงานปี ๒๕๖๓ โครงงานคุณธรรมโรงเรียนดีบูลลี่เป็นศูนย์ด าเนินงานโดยยึดหลักหลักธรรมสังคหวัตถุ ๔ นักเรียนโรงเรียนสรรพยาวิทยา ได้รับความรู้และฝึกปฏิบัติในการเข้าร่วมกิจกรรมต่างๆจากกลุ่ม แกนน าโครงงานคุณธรรมฯ โดยปรากฏผล ดังนี้ - กิจกรรมสวดมนต์ ฝึกฝนสมาธิอยู่ในระดับดีมาก - กิจกรรมสื่อดี วิถีพุทธ อยู่ในระดับดีมาก - กิจกรรมศิลป์สร้างทางสุขอยู่ในระดับดีมาก - กิจกรรมศูนย์บรรเทาทุกข์ใจจากวายร้ายภัยบูลลี่อยู่ในระดับดีมาก - กิจกรรม workshop stop bullyingอยู่ในระดับดีมาก
5 ผลการด าเนินงานปี ๒๕๖๔ โครงงานคุณธรรมโรงเรียนดีบูลลี่เป็นศูนย์ด าเนินงานโดยยึดหลักธรรมสังคหวัตถุ ๔ นักเรียนโรงเรียนสรรพยาวิทยา ได้รับความรู้และฝึกปฏิบัติพฤติกรรมของตนเองผ่านกิจกรรมจากทาง แกนน าโครงงานคุณธรรมฯ โดยปรากฏผลดังนี้ - กิจกรรมสวดมนต์ ฝึกฝนสมาธิอยู่ในระดับดีมาก - กิจกรรมสื่อดี วิถีพุทธ อยู่ในระดับดีมาก - กิจกรรมศิลป์สร้างทางสุขอยู่ในระดับดีมาก - กิจกรรมศูนย์บรรเทาทุกข์ใจจากวายร้ายภัยบูลลี่อยู่ในระดับดีมาก - กิจกรรม workshop stop bullyingอยู่ในระดับดีมาก ปัจจัยที่สนับสนุนความส าเร็จ ๑. พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธิบดีศรีสินทรมหาวชิราลงกรณฯ พระวชิรเกล้า เจ้าอยู่หัว เป็นศูนย์กลางแห่งความส าเร็จ การด าเนินงานของคณะท างานของพวกเรามีก าลังใจในการ ท างาน เพราะทุกคนต่างรู้ส านึกในพระมหากรุณาธิคุณของพระองค์ ๒.ยึดหลักธรรมสังคหวัตถุ ๔ ได้แก่ ทาน คือ การให้ การเสียสละหรือการเอื้อเฟื้อแบ่งปันของๆตนเพื่อประโยชน์แก่บุคคลอื่น ไม่ตระหนี่ถี่เหนียว ไม่เป็นคนเห็นแก่ได้ฝ่ายเดียว ปิยวาจา คือ การพูดจาด้วยถ้อยค าที่ไพเราะอ่อนหวาน พูดด้วยความจริงใจ ไม่พูดหยาบคาย ก้าวร้าว พูดในสิ่งที่เป็นประโยชน์เหมาะส าหรับกาลเทศะ อัตถจริยา คือ การสงเคราะห์ทุกชนิดหรือการประพฤติในสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่ผู้อื่น สมานัตตา คือ การเป็นผู้มีความสม่ าเสมอ หรือมีความประพฤติเสมอต้นเสมอปลาย คุณธรรมข้อนี้จะช่วยให้เราเป็นคนมีจิตใจหนักแน่นไม่โลเล ผลการด าเนินงานก่อนการจัดกิจกรรมพบว่า นักเรียนโรงเรียนสรรพยามีการกลั่นแกล้งกันหลากหลายรูปแบบไม่ว่าจะเป็น การทุบตี ซึ่งส่งผลทางกายภาพ หรือการด่าทอ เสียดสี เหยียด ล้อเลียนปมด้อยของคนที่ต้องการกลั่นแกล้ง ซึ่งส่งผลต่อสภาพจิตใจหรือแม้แต่การขโมยของเพื่อน าไปซ่อนนั้นก็ถือว่าเป็นการกลั่นแกล้งส่งผลให้ ผู้ที่ถูกบูลลี่ได้รับผลกระทบดังนี้ -ท าให้ไม่อยากไปโรงเรียน ส่งผลต่อการเรียนและความปลอดภัยของนักเรียน -การล้อเลียนท าให้อับอาย วิตกกังวล สร้างความเครียด เก็บกดบางคนแอบอยู่คนเดียวไม่ พูดคุยกับเพื่อนและขาดเรียนในบางวิชาส่งผลไม่ดีต่อการเรียน ผลการด าเนินงานหลังการจัดกิจกรรม พบว่า นักเรียนมีสมาธิและมีทัศนคติที่ดีในการเข้าร่วมกิจกรรมต่างๆเพิ่มมากขึ้น รวมทั้งมีความตั้งใจ มากขึ้น เมื่อทราบถึงประโยชน์ที่จะได้รับจากการเข้าร่วมกิจกรรม
6 บทที่ ๓ วิธีการด าเนินงาน แผนการด าเนินงาน ปฏิทินโครงงานคุณธรรม ภาคเรียนที่ ๑/๒๕๖๓ – ภาคเรียนที่ ๒/๒๕๖๔ วันที่ รายการ หมายเหตุ ก.ค. ๖๓ - ประชุมวางแผนก าหนดกรอบการท างาน - ส ารวจประเด็นปัญหา - ศึกษาหาแนวทางการแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้น -ประสานเครือข่ายโดยมีการประสานครูที่ปรึกษา/ คุณครูแนะแนว/นักจิตวิทยาโรงพยาบาล ส่งเสริมสุขภาพต าบลสรรพยา -ด าเนินกิจกรรมเพื่อแก้ไขปัญหาที่พบ - ถอดบทเรียน ส.ค. ๖๓ เตรียมรับการนิเทศจากพระอาจารย์ ก.ย. ๖๓ สร้างเครื่องมือเก็บข้อมูลกลุ่มเป้าหมายและส่งเครื่องมือ ให้ผู้เชี่ยวชาญตรวจสอบ (พระอาจารย์นพดล) ๑ – ๑๕ ต.ค. ๖๓ ปรับแก้เครื่องมือ ตามค าแนะน า (ถ้ามี) แล้วน า เครื่องมือที่ปรับแก้แล้วไปส ารวจนักเรียนดังนี้ ให้แกนน าทุกคนลงเก็บข้อมูลพร้อมกัน เพื่อสังเกตการณ์และช่วยกัน ถ้ามีปัญหาช่วยกันแก้ไข ก่อน -ถอดบทเรียน ๑๖ – ๒๐ ต.ค. ๖๓ -วิเคราะห์ข้อมูล / สรุป จัดกลุ่มเป้าหมาย กลุ่มคนที่ถูกคนอื่นบลูลี่ มี.....๑๗.............คน กลุ่มคนที่บลูลี่คนอื่น มี...........๕..............คน กลุ่มที่บลูลี่คนอื่นและถูกคนอื่นบลูลี่ มี..........๕........คน - วิเคราะห์ จัดเรียงล าดับปัญหา - ถอดบทเรียน ๒๑ – ๒๕ ต.ค. ๖๓ ประชุมวางแผน / ก าหนดกิจกรรมที่สอดคล้อง - ถอดบทเรียน ๑. กิจกรรมศูนย์บรรเทาทุกข์ใจวายร้ายภัยบูลลี่ : ธนเทพ , ณัฐกมล, - พบครูแนะแนวโดยช่องทางออนไลน์ - แบ่งปันความรู้จากหมอจิตวิทยา :โรงพยาบาล สรรพยาโดยช่องทางออนไลน์
7 - เรื่องเล่าเช้านี้ / เย็นนี้มีเรื่องเล่าผ่านช่องทาง ออนไลน์ - เขียนระบายความในใจส่งไปให้เพื่อนช่วย - ถอดบทเรียน ครั้งที่ ๑ ๒. กิจกรรมสื่อดีวิถีพุทธ : วริศรา , กล้าณรงค์ - พระเอกตัวจริง คลิปYouTube - เรื่องดีดีมีไว้คิด คลิปYouTube - ถอดบทเรียน ๒ ๓. กิจกรรมศิลป์สร้างทางสุข : วรรณการ,วริศรา - ระบายสีเส้นเน้นสติ: คลิปจาก YouTube - ร้อยลูกปัดพวงกุญแจ : คลิปจาก YouTube - ดนตรีสร้างสุข : คลิปจาก YouTube - ถอดบทเรียน ๓ ๔. กิจกรรมสวดมนต์ฝึกฝนสมาธิ : กุลธินันท์ , อนัญตยา - ฝึกสอนการนั่ง เดิน กราบ ไหว้ให้สวยงาม : คลิปโดยนักเรียนแกนน า - ฝึกสวดมนต์และนั่งสมาธิ : คลิปโดยนักเรียนแกนน า - ถอดบทเรียน ๔ ๕. กิจกรรม workshop stop bullying - กลุ่มเป้าหมายแลกเปลี่ยนแนวคิดเลือกท าในสิ่ง ที่ตนเองชอบ เช่น การเต้น การร้องเพลง กีฬา ฯลฯ สื่อสารผ่านช่องทางออนไลน์ - ถอดบทเรียน ๕
8 วันที่ รายการ หมายเหตุ ๑.กิจกรรมศูนย์บรรเทาทุกข์ใจวายร้ายภัยบูลลี่ : ธนเทพ , ณัฐกมล ๒. กิจกรรมสื่อดีวิถีพุทธ : วริศรา , กล้าณรงค์ ๓. กิจกรรมศิลป์สร้างสุข : วรรณการ ๔. กิจกรรมสวดมนต์ฝึกฝนสมาธิ : กุลธินันท์ , อนัญตยา ๒ ธันวาคม ๖๓ ประชุมคณะท างาน น าเสนอข้อมูลจากการวิเคราะห์ น าเสนอกิจกรรมและน าเสนออาจารย์ที่ปรึกษาโครงการ เพื่อขอค าแนะน าและความช่วยเหลือในการจัดกิจกรรม ต่าง ๆ นักเรียนแกนน า เริ่ม ๓ ธันวาคม ๖๓ ประชุมแบ่งหน้าที่กิจกรรมศูนย์บรรเทาทุกข์ใจวายร้าย ภัยบูลลี่ + ดูแล + ช่วยเหลือ + ให้ก าลังใจกลุ่มเป้าหมาย รวมทั้งประสานคุณครูและคุณหมอจิตวิทยาร่วมแก้ปัญหา ถอดบทเรียน ๖ นักเรียนแกนน า ๘ ธันวาคม ๖๓ กิจกรรมสวดมนต์ ฝึกฝนสมาธิ : กิจกรรม หลังเลิกเรียน ทุกวัน อังคารและวันพฤหัสบดี (รวมพลคนเคยบลูลี่) ถอดบทเรียน ๗ นักเรียนแกนน า ๒๒ ธันวาคม ๖๓ กิจกรรมสื่อดีวิถีพุทธ : สร้างเสริมแนวคิดให้ กลุ่มเป้าหมายด้วยละคร หนังสั้นและสื่อต่าง ๆ (โดยมีกลุ่มเป้าหมายเข้าร่วมแสดงด้วย) ถอดบทเรียน ๘ นักเรียนแกนน า ๑๓ มกราคม ๖๔ กิจกรรมศิลป์สร้างสุข (โดยมีกลุ่มเป้าหมายร่วมขับเคลื่อน) ดนตรีสร้างสุข : คลิปจาก YouTube ร้อยลูกปัดพวงกุญแจ : คลิปจาก YouTube ถอดบทเรียน ๙ นักเรียนแกนน า ๑๗ กุมภาพันธ์๖๔ - สรุปโครงงานคุณธรรมฯ ถอดบทเรียน - เตรียมรับการนิเทศออนไลน์จากพระอาจารย์ นักเรียนแกนน า มีนาคม ๖๔ รับการนิเทศออนไลน์จากพระอาจารย์ ถอดบทเรียน ๑๐ นักเรียนแกนน า
9 วันที่ รายการ หมายเหตุ ก.ค. ๖๔ ประชุมวางแผนก าหนดกรอบการท างานและ ศึกษาถึงแนวทางการแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้น ประสานเครือข่ายโดยมีการประสานครูที่ปรึกษา/คุณครู แนะแนว/นักจิตวิทยาโรงพยาบาล ส่งเสริมสุขภาพต าบลสรรพยามาให้ความรู้ในการจัด กิจกรรมให้กับกลุ่มเป้าหมาย ถอดบทเรียน นักเรียนแกนน า ส.ค. – ต.ค ๖๔ กิจกรรมศูนย์บรรเทาทุกข์ใจวายร้ายภัยบูลลี่ + ดูแล + ช่วยเหลือ + ให้ก าลังใจกลุ่มเป้าหมายรวมทั้งประสาน คุณครูและคุณหมอจิตวิทยาร่วมแก้ปัญหา ถอดบทเรียน นักเรียนแกนน า ส.ค. – ต.ค ๖๔ กิจกรรมสวดมนต์ ฝึกฝนสมาธิ : กิจกรรม หลังเลิก เรียนทุกวัน อังคารและวันพฤหัสบดีหรือการจัดกิจกรรม ผ่านช่องทางออนไลน์ (รวมพลคนเคยบลูลี่) ถอดบทเรียน นักเรียนแกนน า ส.ค. – ต.ค ๖๔ กิจกรรมสื่อดีวิถีพุทธ : สร้างเสริมแนวคิดให้ กลุ่มเป้าหมายด้วยละคร หนังสั้นและสื่อต่าง ๆ (โดยมีกลุ่มเป้าหมายเข้าร่วมแสดงด้วย) การจัดกิจกรรมผ่านช่องทางออนไลน์ ถอดบทเรียน นักเรียนแกนน า ส.ค. – ต.ค ๖๔ กิจกรรมศิลป์สร้างสุข (โดยมีกลุ่มเป้าหมายร่วม ขับเคลื่อน) ดนตรีสร้างสุข : คลิปจาก YouTube ร้อยลูกปัดพวงกุญแจ : คลิปจาก YouTube ถอดบทเรียน นักเรียนแกนน า ส.ค. – ต.ค ๖๔ กิจกรรม workshop stop bullying นักเรียนแกนน า - กลุ่มเป้าหมายแลกเปลี่ยนแนวคิดเลือกท าในสิ่ง ที่ตนเองชอบ เช่น การเต้น การร้องเพลง กีฬา ฯลฯ สื่อสารผ่านช่องทางออนไลน์ ม.ค. ๖๕ เตรียมรับการประเมินออนไลน์ นักเรียนแกนน า
10 บทที่ ๔ ผลการด าเนินงาน โครงงานคุณธรรมโรงเรียนดีบูลลี่เป็นศูนย์(Zero bully in school) มีขั้นตอนและวิธีการด าเนินงานโดยใช้หลักธรรมสังคหวัตถุ ๔ มีผลการด าเนินงานดังนี้ วิธีการด าเนินการ ๑. นักเรียนร่วมกันระดมความคิดสาเหตุของปัญหาที่นักเรียนปฏิบัติภายในโรงเรียน ๒. ประชุมภายในห้องเรียนหาแนวทางในการปฏิบัติ การส ารวจเก็บข้อมูล และการส่งเสริม หรือแก้ไขพฤติกรรม เพื่อให้นักเรียนปฏิบัติตามกิจกรรมทั้ง ๕ กิจกรรม ได้แก่ กิจกรรมสวดมนต์ฝึกฝน สมาธิ กิจกรรมสื่อดีวิถีพุทธ กิจกรรมศิลป์สร้างทางสุข กิจกรรมศูนย์บรรเทาทุกข์ใจจากวายร้าย ภัยบูลลี่ กิจกรรม workshop stop bullying ๓. ด าเนินการขออนุมัติโครงงานเพื่อท าโครงงานคุณธรรมส่งเสริมอัตลักษณ์ของโรงเรียน ๔. คัดเลือกคณะกรรมการกิจกรรมละ ๒ คน เพื่อส ารวจ ดูแลการปฏิบัติและแก้ไข พฤติกรรม หรือส่งเสริมการปฏิบัติกิจกรรมของเพื่อน ๕. ด าเนินการจัดกิจกรรมโดยแกนน าโครงงานโรงเรียนดีบูลลี่เป็นศูนย์การปฏิบัติกิจกรรม ได้แก่ ผลการด าเนินงานสวดมนต์ ฝึกฝนสมาธิ
11 ผลการด าเนินงาน จากกราฟพบว่านักเรียนโรงเรียนสรรพยาวิทยามีความเห็นว่าการเข้าร่วม กิจกรรมมีความพึงพอใจ ๕ ระดับดังนี้ล าดับที่ ๑ ข้อที่ ๑ การเข้าร่วมกิจกรรมท าให้ฉันเกิดความสงบ มีสติและสมาธิมากที่สุด คิดเป็นร้อยละ ๗๔.๐๗ ล าดับที่ ๒ ข้อที่ ๑๐ กิจกรรมการด าเนินงานควร ได้รับการส่งเสริมและด าเนินงานต่อไปคิดเป็นร้อยละ ๗๐.๓๗ ล าดับที่ ๓ ข้อที่ ๕การเข้าร่วมกิจกรรม ท าให้ฉันรู้สึกมีความสุข ล าดับที่ ๔ ข้อที่ ๘ การเข้าร่วมกิจกรรมท าให้เกิดความซาบซึ้งใจเบิกบานใจ เป็นสุขจากการสวดมนต์และเจริญปัญญา คิดเป็นร้อยละ ๗๐.๓๗ ล าดับที่ ๕ ข้อที่ ๙ กิจกรรมของ โครงงานท าให้เห็นความส าคัญของการสวดมนต์และเจริญปัญญาการเข้าร่วมกิจกรรมท าให้การเรียน ของฉันดีขึ้น คิดเป็นร้อยละ ๕๕.๕๕ ผลการด าเนินงานสื่อดีวิถีพุทธ ผลการด าเนินงาน จากกราฟพบว่านักเรียนโรงเรียนสรรพยาวิทยามีความเห็นว่าการเข้าร่วม กิจกรรมมีความพึงพอใจ ๕ ระดับดังนี้ ล าดับที่ ๑ ข้อที่ ๘ แกนน าโครงงานคุณธรรมฯสามารถให้ ข้อมูลหรือตอบข้อซักถามได้เป็นอย่างดีคิดเป็นร้อยละ ๘๘.๘๘ ล าดับที่ ๒ ข้อที่ ๔ รูปแบบ/เนื้อเรื่อง ในการสื่อสารและน าเสนอมีความเหมาะสม คิดเป็นร้อยละ ๘๕.๑๘ ล าดับที่ ๓ ข้อที่ ๔การจัด กิจกรรมในครั้งนี้มีประโยชน์และข้อคิดที่ดีในการด าเนินชีวิตประจ าวัน คิดเป็นร้อยละ ๗๗.๗๗ ล าดับที่ ๔ ข้อที่ ๙ แกนน าโครงงานคุณธรรมฯมีความสุภาพให้ค าแนะน ารายละเอียดกิจกรรมได้เป็น อย่างดีและเป็นกันเองกับสมาชิกทุกคน คิดเป็นร้อยละ ๗๔.๐๗ ล าดับที่ ๕ ข้อที่ ๖ การ ประชาสัมพันธ์การจัดกิจกรรม คิดเป็นร้อยละ ๗๐.๓๗
12 ผลการด าเนินงานศิลป์สร้างทางสุข ผลการด าเนินงาน จากกราฟพบว่านักเรียนโรงเรียนสรรพยาวิทยามีความเห็นว่าการเข้าร่วม กิจกรรมมีความพึงพอใจ ๕ ระดับดังนี้ล าดับที่ ๑ ข้อที่ ๒ ท่านได้มีส่วนร่วมในการจัดกิจกรรม คิดเป็นร้อยละ ๙๒.๕๙ ล าดับที่ ๒ ข้อที่ ๕ ระยะเวลาในการจัดกิจกรรมมีความเหมาะสม คิดเป็นร้อยละ ๘๑.๔๘ ล าดับที่ ๓ ข้อที่ ๑๐ ภาพรวมความพึงพอใจในการจัดกิจกรรมครั้งนี้การเข้า ร่วมกิจกรรมท าให้สุขภาพจิตของฉันดีขึ้น คิดเป็นร้อยละ ๗๔.๐๗ ล าดับที่ ๔ ข้อที่ ๘ แกนน าโครงงาน คุณธรรมฯสามารถให้ข้อมูลหรือตอบข้อซักถามได้เป็นอย่างดีคิดเป็นร้อยละ ๗๐.๓๗ ล าดับที่ ๕ ข้อที่ ๖ การประชาสัมพันธ์การจัดกิจกรรมคิดเป็นร้อยละ ๖๖.๖๖
13 ผลการด าเนินงานศูนย์บรรเทาทุกข์ใจจากวายร้ายภัยบูลลี่ ผลการด าเนินงาน จากกราฟพบว่านักเรียนโรงเรียนสรรพยาวิทยามีความเห็นว่าการเข้าร่วม กิจกรรมมีความพึงพอใจ ๕ ระดับดังนี้ล าดับที่ ๑ ข้อที่ ๔ การตอบค าถามจากผู้เชี่ยวชาญท าให้ท่านมี แนวคิดในการรับมือกับการถูกบูลลี่ คิดเป็นร้อยละ ๑๐๐ ล าดับที่ ๒ ข้อที่ ๒ ท่านได้มีส่วนร่วมในการ จัดกิจกรรม คิดเป็นร้อยละ ๑๐๐ ล าดับที่ ๓ ข้อที่ ๓ ท่านได้รับความรู้/ประโยชน์จากการเข้าร่วม กิจกรรมเพื่อไปปรับใช้ในชีวิตประจ าวัน ได้ คิดเป็นร้อยละ ๙๒.๕๙ ล าดับที่ ๔ ข้อที่ ๕ มีระยะเวลา ในการสอบถามข้อมูลความรู้จากผู้เชี่ยวชาญได้ทุกช่วงเวลา คิดเป็นร้อยละ ๘๑.๔๘
14 ผลการด าเนินงานกิจกรรม workshop stop bullying ผลการด าเนินงาน จากกราฟพบว่านักเรียนโรงเรียนสรรพยาวิทยามีความเห็นว่าการเข้าร่วม กิจกรรมมีความพึงพอใจ ๕ ระดับดังนี้ล าดับที่ ๑ ข้อที่ ๒ ท่านได้มีส่วนร่วมในการจัดกิจกรรมได้ พูดคุยกันกับเพื่อนๆมากขึ้น คิดเป็นร้อยละ ๘๕.๑๘ ล าดับที่ ๒ ข้อที่ ๙ แกนน าโครงงานคุณธรรมฯมี ความสุภาพให้ค าแนะน ารายละเอียดกิจกรรมได้เป็นอย่างดีและเป็นกันเองกับสมาชิกทุกคน คิดเป็นร้อยละ ๘๑.๔๘ ล าดับที่ ๓ ข้อที่ ๓ ท่านได้รับความรู้/ประโยชน์จากการเข้าร่วมกิจกรรม เพื่อไปปรับใช้ในชีวิตประจ าวันได้คิดเป็นร้อยละ ๗๗.๗๗ ล าดับที่ ๔ ข้อที่ ๖ การประชาสัมพันธ์การ จัดกิจกรรม คิดเป็นร้อยละ ๗๔.๐๗ ล าดับที่ ๕ ข้อที่ ๑๐ ภาพรวมความพึงพอใจในการจัดกิจกรรม ครั้งนี้คิดเป็นร้อยละ ๗๔.๐๗ 18.5 19 19.5 20 20.5 21 21.5 22 22.5 23 ท่านได้มีส่วนร่วม ในการจัดกิจกรรม ได้พูดคุยกันกับ เพื่อนๆ แกนน าโครงงาน คุณธรรมฯมีความ สุภาพให้ค าแนะน า รายละเอียด กิจกรรมได้เป็น อย่างดีและเป็น… ท่านได้รับความรู้/ ประโยชน์จากการ เข้าร่วมกิจกรรม เพื่อไปปรับใช้ใน ชีวิตประจ าวัน ได้ การประชาสัมพันธ์ การจัดกิจกรรม ภาพรวมความพึง พอใจในการจัด กิจกรรมครั้งนี้ ระดับความพึงพอใจ 23 22 21 20 20 ระดับความพึงพอใจ ระดับความพึงพอใจ
15 การประเมินตนเอง โครงงานคุณธรรมโรงเรียนดีบูลลี่เป็นศูนย์ ได้ด าเนินงานตามแบบแผนงาน โดยมีความรู้สึก ต่อการพัฒนาตนเองหรือความประทับใจต่อสิ่งที่ได้เรียนรู้ระหว่างการด าเนินโครงงาน ดังนี้ ๑. นางสาววริศรา รอดเที่ยง ต าแหน่งประธาน โครงงานคุณธรรมนี้ เป็นโครงงานที่ช่วยเสริมสร้างให้มีบุคลิกที่ส ารวม หรือที่เรียกว่า บุคลิก วิถีพุทธ ซึ่งสามารถช่วยแก้ปัญหา การขาดสมาธิรวมทั้งท าให้มีใจที่อ่อนโยนขึ้น โดยมีกิจกรรมต่างๆที่ ท าอย่างเป็นขั้นตอนเพื่อพัฒนาให้โครงการนี้มีผลต่อสังคมนักเรียนโรงเรียนสรรรพยาวิทยาอย่างเป็น วงกว้าง ๒. นายกล้าณรงค์ ภู่แดง ต าแหน่งรองประธานกลุ่ม โครงงานคุณธรรมนี้มีส่วนช่วยให้นักเรียนรู้ถึงความส าคัญของการอยู่รวมกันของคนใน สังคมและตระหนักเห็นถึงคุณประโยชน์ที่ได้รับจากการเข้าร่วมกิจกรรมต่างๆที่ทางแกนน าได้ ด าเนินการ ๓. นายธนเทพ กลิ่นฉาย ต าแหน่งเลขานุการ โครงงานนี้ เป็นโครงงานที่พัฒนาในสิ่งที่เป็นรูปธรรมและนามธรรม มองเห็นได้ยากแต่ท า แล้วเกิดประโยชน์อย่างแท้จริง เช่นการสวดมนต์ก็เช่นเดียวกับการเจริญสมาธิ ผู้ที่ท าย่อมรู้ด้วยตนเอง ว่าท าให้จิตใจเป็นอย่างไร ๔. นางสาวชุติมา ไชยเลิศ ต าแหน่งเหรัญญิก โครงงานนี้มีกิจกรรมที่ใช้สื่อเทคโนโลยีเข้ามามีส่วนในการจัดกิจกรรมได้หลากหลาย รูปแบบ การติดต่อสื่อสารกับกลุ่มเป้าหมายผ่านช่องทางออนไลน์ เช่น กลุ่ม Line กลุ่ม Facebook การโทรศัพท์สอบถามกลุ่มเป้าหมาย ๕.นางสาวณัฐกมล กานดา ต าแหน่งประชาสัมพันธ์ โครงงานนี้เป็นโครงงานที่มีการวางแผนและพูดคุยจากทุกภาคส่วน ทั้งนักเรียน ครู และนักเรียนแกนน า จึงท าให้เกิดผลโครงงานที่มีประสิทธิภาพ บรรลุตามวัตถุประสงค์ ๖.นางสาวอนันตญา บุญช่วย ต าแหน่งสวัสดิการ โครงงานนี้เป็นโครงงานพัฒนาจิตให้มีความสงบเยือกเย็นขึ้นได้ ท าให้นักเรียนที่มีการ กลั่นแกล้งกันด้วยวิธีต่างๆลดลง
16 การประเมินและวิจารณ์โดยผู้อื่น ๑. นายสมชาย บุษบงค์ผู้อ านวยการโรงเรียนสรรพยาวิทยา โครงงานโรงเรียนดีบูลลี่เป็นศูนย์ เป็นโครงงานที่มีประโยชน์อย่างยิ่งกับทั้งตัวนักเรียน แกนน าและนักเรียนทุกคนในโรงเรียน เพราะโครงงานนี้สามารถช่วยฟื้นฟูจิตใจที่ลุ่มหลงอยู่ในสื่อที่ เป็นสิ่งยั่วยุต่างๆ ให้สามารถพัฒนาพฤติกรรมของตนเองให้อยู่ในสังคมได้อย่างมีความสุข อีกทั้งยัง พัฒนาบุคลิกภาพให้ดีขึ้น จึงถือได้ว่าเป็นโครงงานที่น่าสืบสานต่อไป ๒. คณะครูอาจารย์โรงเรียนสรรพยาวิทยา โครงงานนี้มีส่วนช่วยให้นักเรียนมีสมาธิและลดการกลั่นแกล้งกันในชั้นเรียนลงได้ใน ระดับหนึ่ง สังเกตได้จากในห้องเรียนว่านักเรียนมีการช่วยเหลือการท าหน้าที่ต่างๆในห้องเรียนร่วมกัน เป็นอย่างดีและนักเรียนที่ถูกเพื่อนกลั่นแกล้งก็มีการแสดงความคิดเห็นต่างๆในชั้นเรียนให้คุณครูได้ ทราบและด าเนินการในการแก้ไขปัญหาต่อไป การประเมินวิจารณ์โดยตัวแทนนักเรียน ๑. ความคิดเห็นของกลุ่มนักเรียน ก่อนที่จะมีโครงงานนี้ ไม่เคยตระหนักรู้ถึงคุณประโยชน์ของการสวดมนต์และกิจกรรม อื่นๆเลย เนื่องจากไม่เคยศึกษาอย่างเป็นกิจจะลักษณะ แต่เมื่อมีโครงงานนี้มีการประชาสัมพันธ์เชิญ ชวนสนับสนุนให้มีการพัฒนาบุคลิกภาพและการท าสมาธิด้วยการสวดมนต์และกิจกรรมต่างๆท าให้ ทราบถึงประโยชน์พวกเราตระหนักรู้ถึงคุณประโยชน์ของการสวดมนต์และการเข้าร่วมกิจกรรม จึงมี ความตั้งใจจะพัฒนาจิตและบุคลิกวิถีพุทธให้ดียิ่งขึ้น ๒. ความคิดเห็นของแกนน าสวดมนต์ ก่อนที่จะมาท าโครงงานนี้ เริ่มต้นจากคนที่สวดมนต์ไม่เป็นมาก่อน มีบุคลิกที่ไม่ดี นั่งสวดมนต์ หลังค่อม ไหว้ผิด กราบผิด ท าให้ไม่มีความมั่นใจที่จะไปประกวดแข่งขัน จนได้รับรู้ข้อมูลที่ถูกต้องใน การสวดมนต์ จึงเป็นแรงบันดาลใจให้ท าได้และต้องการเผยแพร่ต่อให้น้องๆรุ่นสู่รุ่นต่อไป
17 บทที่ ๕ สรุปและข้อเสนอแนะ (อธิบายข้อสรุปที่ได้จากการท าโครงงานคุณธรรม ข้อค้นพบ/นวัตกรรมใหม่จากการท าโครงงาน คุณธรรม ประโยชน์และแนวทางการน าไปประยุกต์ใช้ แนวทางการการต่อยอดหรือแผนการ ด าเนินงานในอนาคต ข้อเสนอแนะแก่ผู้อ่านเพื่อการน าไปพัฒนาต่อไป) สรุปผลการด าเนินงาน โครงงานคุณธรรมโรงเรียนดีบูลลี่เป็นศูนย์(Zero bully in school) มีแนวด าเนินงานโดย ยึดหลักธรรมสังคหวัตถุ ๔ สรุปผลการด าเนินงานได้ดังนี้ ๑. ส ารวจเห็นถึงปัญหาการบูลลี่กันของนักเรียนโรงเรียนสรรพยาวิทยา นักเรียนโรงเรียนสรรพยาวิทยาบางส่วนไม่มีความสุขในการอยู่ร่วมกันกับเพื่อนๆ เนื่องจากว่ามีนักเรียนที่มองว่าการกลั่นแกล้ง ( bully )เพื่อนนั้นเป็นเรื่องที่สนุกสนานการกลั่นแกล้งไม่ ว่าจะประเภทไหนๆก็ส่งผลกระทบกับผู้กระท าและผู้ถูกกระท าไม่ว่าจะเป็นการท าให้เสื่อมเสียเชื่อเสียง รู้สึกไร้ค่า ให้เกิดปัญหาต่อสุขภาพจิตซึ่งเหตุผลเหล่านี้อาจน าไปสู่การจบชีวิตตัวเอง กับผู้กระท าเองนั้น ก็มีแนวโน้มที่จะมีพฤติกรรมการใช้ความรุนแรงส่งผลให้อาจเป็นผู้ก่ออาชญากรรมได้ เราจึงควรศึกษา การกลั่นแกล้งประเภทต่างๆเพื่อหาแนวทางการแก้ไขและป้องกันไม่ให้เกิดการกลั่นแกล้งและการใช้ ความรุนแรงอีก ๒. คณะกรรมการโครงงานคุณธรรม รวบรวมสมาชิกประชุมหารือเพื่อจัดกิจกรรมลดการ กลั่นแกล้งกันในเด็ก ดังนี้ ๑.กิจกรรมสวดมนต์ ฝึกฝนสมาธิ ๒.กิจกรรมสื่อดี วิถีพุทธ ๓.กิจกรรมศิลป์สร้างทางสุข ๔.กิจกรรมศูนย์บรรเทาทุกข์ใจจากวายร้ายภัยบูลลี่ ๕.กิจกรรม workshop stop bullying ผลการด าเนินงานก่อนการจัดกิจกรรม พบว่านักเรียนบางส่วนไม่มีความสุขในการอยู่ร่วมกันกับเพื่อนๆเนื่องจากว่ามีนักเรียนที่มอง ว่าการกลั่นแกล้ง ( Bully )เพื่อนนั้นเป็นเรื่องที่สนุกสนานการกลั่นแกล้งไม่ว่าจะประเภทไหนๆก็ส่งผล กระทบกับผู้กระท าและผู้ถูกกระท าไม่ว่าจะเป็นการท าให้เสื่อมเสียเชื่อเสียง รู้สึกไร้ค่า ให้เกิดปัญหา ต่อสุขภาพจิตซึ่งเหตุผลเหล่านี้อาจน าไปสู่การจบชีวิตตัวเอง กับผู้กระท าเองนั้นก็มีแนวโน้มที่จะมี พฤติกรรมการใช้ความรุนแรงส่งผลให้อาจเป็นผู้ก่ออาชญากรรมได้ ผลการด าเนินงานหลังการจัดกิจกรรม พบว่านักเรียนมีความมั่นใจและการเห็นคุณค่าในตัวเองเพิ่มขึ้นและสามารถปฏิบัติตนใน สถานการณ์ที่ถูก Bully ได้ท าให้นักเรียนมีความกล้าและสามารถเผชิญหน้ากับการถูก Bullyได้โดยมี สติและทัศนคติที่ดีในการด าเนินชีวิตอยู่ร่วมกันในสังคมได้อย่างมีความสุข
18 ผลที่ได้รับจากการด าเนินงาน พบว่านักเรียนมีความมั่นใจและการเห็นคุณค่าในตัวเองเพิ่มขึ้นและสามารถปฏิบัติตนใน สถานการณ์ที่ถูก Bully ได้ท าให้นักเรียนมีความกล้าและสามารถเผชิญหน้ากับการถูก Bullyได้โดยมี สติและทัศนคติที่ดีในการด าเนินชีวิตอยู่ร่วมกันในสังคมได้อย่างมีความสุข แผนการด าเนินงานในอนาคต ๑. เพิ่มรายการต่าง ๆ ในช่องยูทูปให้มีคอนเท้นต์ที่หลากหลายมากขึ้น เพื่อเป็นการส่งต่อความรู้และความเข้าใจเกี่ยวกับปัญหาการบูลลี่ ๒. เพิ่มการจัดกิจกรรมให้กลุ่มเป้าหมายได้น าเสนอข้อดีของกันและกัน ๓. เพิ่มกิจกรรมที่ช่วยส่งเสริมและสนับสนุนให้กลุ่มเป้าหมายได้ท าตามความฝัน ความถนัดและความต้องการของตนเอง ข้อเสนอแนะ ๑. สร้างบทบาทเพื่อให้ทุกฝ่ายมีส่วนร่วมในการแก้ไขปัญหา ๒. ควรมีการพูดคุยแลกเปลี่ยนความคิดเห็นกัน เกี่ยวกับประเด็นปัญหา ๓. หลักธรรมช่วยแก้ปัญหาและเป็นเครื่องยึดเหนี่ยวจิตใจในการปฏิบัติงาน ข้อเสนอแนะในครั้งต่อไป ๑. สร้างแกนน านักเรียนรุ่นใหม่เพื่อสานต่อโครงงาน ๒. นักเรียนแกนน ามีจิตอาสาในบทบาทของ “นักจิตแพทย์น้อย” ๓. เพิ่มจ านวนสมาชิกของแกนน าเพื่อให้เข้าถึงกลุ่มนักเรียนเป้าหมายได้อย่างทั่วถึง
19 เอกสารอ้างอิง / บรรณานุกรม เว็บไซค์ความรู้เรื่องพระพุทธศาสนา http://www.dhammajak.net/ratchathum/index.php http://www.geocities.com/watphrakaew http://www.dhammajak.net/monk/index.php http://sarawurt.voi.th (วารสารศึกษาศาสตร์ปริทัศน์ ปีที่ ๓๐ ฉบับที่ ๓)
20 ภาคผนวก
21 บทสัมภาษณ์เจาะใจเด็ก สว. โดย ……………………………………………………………… (นามสมุติ) 1.รูปแบบการถูกกลั่นแกล้ง ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… 2.สาเหตุ …………………………………………………………………………………………………………......................................... ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… 3.ผลกระทบ …………………………………………………………………………………………………………......................................... ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… 4.ความช่วยเหลือจากผู้อื่น ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………........................................................... 5.การแก้ไขปัญหาเมื่อเกิดปัญหาการกลั่นแกล้ง ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………....................................................
22 แบบส ารวจพฤติกรรมการรังแกกันในโรงเรียนสรรพยาวิทยา ส่วนที่ ๑ ข้อมูลทั่วไป ๑. เพศ ( ) ชาย ( ) หญิง ๒. อายุ .................... ปี ๓. คุณเรียนอยู่ ระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ......................... ส่วนที่ ๒ ประสบการณ์เรื่องการรังแกกันในโรงเรียน การรังแก คือ การกลั่นแกล้งกัน โดยความตั้งใจให้ผู้อื่นเสียใจ เจ็บใจ เศร้า ไม่สบายใจ ให้อาย หรือ เสื่อมเสียชื่อเสียง ไม่ว่าจะถูกด่าทอ โพสต์ข้อความในโชเชียล พูดล้อเลียน นินทา ก่อกวน ข่มขู่ สร้างข่าวลือ แอบอ้างชื่อ ถูกกีดกันให้ออกจากกลุ่ม ถูกท าร้ายร่างกาย แอบถ่ายภาพน าภาพไปส่งต่อ แสดงท่าทางรังเกียจ ๔. ในช่วงที่ผ่านมาคุณเคยถูกรังแกในโรงเรียน ดังข้อความข้างต้นหรือไม่ ( ) เคย ( ) ไม่เคย ถ้าไม่เคยผ่านไปข้อ ๑๐ เลย ๕. ในช่วงที่ผ่านมาคุณเคยมีประสบการณ์ ต่อไปนี้บ่อยแค่ไหน ประสบการณ์ ไม่ เคย เลย น้อยกว่า ๑ครั้ง สัปดาห์ มากกว่า ๑ ครั้ง สัปดาห์ เกือบ ทุก วัน ๑. ถูกล้อเลียน รูปร่าง หน้าตา พ่อแม่ การแต่งตัว ฯ ๒. ถูกนินทา ด่าทอ สร้างเรื่อง ๓. ถูกใส่ร้าย สร้างข่าวให้เสียหาย อับอาย หรือถูกดูหมิ่น ๔. ถูกก่อกวน คุกคามด้วยค าพูดซ้ า ๆ ๕. ถูกแอบอ้างชื่อหรือสวมรอยให้เสียหาย ๖. ถูกข่มขู่ผ่านเพื่อน ผ่านออนไลน์หรือมือถือ ๗. ถูกกีดกันออกจากกลุ่มเพื่อน ท าให้รู้สึกไม่สบายใจ หรือเจ็บปวด ๘. ถูกท าร้าย ดึงผม ดึงเสื้อ ดึงกระเป๋า กระซากตัว เตะขา ตบหน้า ๙. ถูกจ้องมองแสดงท่ารังเกียจด้วยภาษากาย หัวเราะท าเป็นตลกข า ๆ ๑๐. ถูกโพสต์ด่าทอด้วยข้อความที่ท าให้เสียหายทาง Facebook ๖. คุณถูกรังแกจากใครบ้าง (ตอบได้มากกว่า ๑ ข้อ) ( ) เพื่อน ( ) กลุ่มเพื่อน ( ) ไม่รู้ว่าเป็นใคร ( ) อื่น ๆ คือ ................................................. ๗. สิ่งที่เกิดขึ้นกับคุณหลังจากถูกรังแก (ตอบได้มากกว่า ๑ ข้อ) ( ) ไม่สบายใจ ( ) เครียด ( ) เศร้า ( ) รู้สึกโดดเดี่ยว ( ) วิตกกังวล ( ) อยากแก้แค้น ( ) ไม่อยากไปเรียน ( ) โกรธ ไม่อยากเจอหน้า ( ) เพื่อนเข้าใจผิด /เพื่อนไม่คบ ( ) ครอบครัวไม่เข้าใจ /ต าหนิ /ซ้ าเติม ( ) ไม่ส่งผลใด ( ) อื่น ๆ คือ ............................................. ๘. คุณได้บอกเรื่องที่เกิดขึ้นกับใครบ้าง (ตอบได้มากกว่า ๑ ข้อ) ( ) พ่อแม่ ( ) พี่น้อง ( ) ญาติ ( ) เพื่อน ( ) ครู ( ) คนอื่น ๆ คือ ......................................
23 ๙. ลองเล่าประสบการณ์การถูกรังแกในโรงเรียนที่ส าคัญ ๆ พอสังเขป ................................................................................................................................................................................. ........................................................................................................................................................................... ๑๐. ในช่วงที่ผ่านมาคุณเคยมีประสบการณ์การกลั่นแกล้งผู้อื่นในโรงเรียน โดยความตั้งใจให้ผู้อื่นเสียใจ เจ็บใจ เศร้า ไม่สบายใจ ให้อาย หรือเสื่อมเสียชื่อเสียง เช่น พูดล้อเลียน นินทา ก่อกวน ด่าทอ ข่มขู่ สร้างข่าวลือ โพสต์ข้อความในโชเชียล สวมรอยแอบอ้างชื่อ กีดกันหรือ ล็อคผู้อื่นให้ออกจากกลุ่ม ท าร้ายร่างกาย แอบถ่ายภาพน าภาพไปส่งต่อหรือมีคนส่งมาส่งต่อมีคนพูดมาพูดต่อ แสดงกิริยาท่าทางรังเกียจ ( ) เคย ( ) ไม่เคย ถ้าไม่เคยข้ามไปข้อ ๑๔ เลย ๑๑. ในช่วงที่ผ่านมาคุณเคยมีประสบการณ์ ต่อไปนี้บ่อยแค่ไหน ประสบการณ์ ไม่ เคย เลย น้อยกว่า ๑ครั้ง สัปดาห์ มากกว่า ๑ ครั้ง สัปดาห์ เกือบ ทุก วัน ๑. ล้อเลียน รูปร่าง หน้าตา พ่อแม่ การแต่งตัว ฯ ผู้อื่น เสมอ ๆ ๒. นินทา ด่าทอ สร้างเรื่อง ผู้อื่นเพื่อให้ถูกรังเกียจจากสังคม ๓. ใส่ร้าย สร้างข่าวให้ผู้อื่นเสียหาย อับอาย หรือถูกดูหมิ่น ๔. ก่อกวน คุกคามผู้อื่นด้วยค าพูดซ้ า ๆ ทั้งต่อหน้าหรือลับหลัง ๕. แอบอ้างชื่อหรือสวมรอยให้ผู้อื่นเสียหาย ๖. ข่มขู่ผ่านเพื่อน ผ่านออนไลน์หรือมือถือ ๗. กีดกันผู้อื่นให้ออกจากกลุ่มเพื่อน ท าให้เขารู้สึกไม่สบายใจ เจ็บปวด ๘. ท าร้ายผู้อื่น ดึงผม ดึงเสื้อ ดึงกระเป๋า กระซากตัว เตะขา ตบหน้า ๙. จ้องมองผู้อื่นแสดงท่ารังเกียจด้วยภาษากาย หัวเราะท าเป็นตลกข า ๆ ๑๐. โพสต์ข้อความทาง Facebook ด่าผู้อื่นเพื่อให้เสียหาย อับอาย ๑๒. อะไรเกิดขึ้นบ้าง หลังจากคุณท าสิ่งเหล่านี้แล้ว (ตอบได้มากกว่า ๑ ข้อ) ( ) ไม่สบายใจ ( ) เครียด ( ) เศร้า ( ) วิตกกังวล ( ) รู้สึกผิด ( ) เพื่อนเข้าใจผิด /ไม่คบ ( ) ครอบครัวไม่เข้าใจ /ต าหนิ ซ้ าเติม ( ) ไม่ส่งผลใด ๆ ( ) ถูกลงโทษจาก ............................................. ( ) อื่น ๆ คือ ........................................................... ๑๓. ลองเล่าประสบการณ์การรังแกหรือถูกรังแกในโรงเรียนที่ส าคัญ ๆ ถ้ามี (ถ้าไม่มี จบแบบส ารวจ) ................................................................................................................................................................................. ........................................................................................................................................................................... ๑๔. ในกรณีที่คุณต้องการให้ข้อมูลเพิ่มเติมหรือต้องการเพื่อนที่จะให้ก าลังใจกับคุณ โปรดบอกชื่อเล่น ............................................. เบอร์ติดต่อ .................................................. หรือ Facebook account คือ ............................................ หรือ Line ID คือ ...................................
24 แบบสอบถาม การเข้าร่วมกิจกรรมตามโครงงานโรงเรียนดีบูลลี่เป็นศูนย์ กิจกรรมสื่อดี วิถีพุทธ ค าชี้แจง ให้ท่านท าเครื่องหมาย ⁄ ลงในช่องที่ตรงกับความเป็นจริงมากที่สุด ตอนที่1 ข้อมูลทั่วไปของผู้ตอบแบบสอบถาม เพศ ชาย หญิง ตอนที่ 2 ความคิดเห็นต่อการด าเนินกิจกรรม ข้อคิดเห็นอื่น ๆ ...........................................................................................................................………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………… ที่ ความพึงพอใจของผู้ร่วมกิจกรรม ระดับความพึงพอใจ มาก ที่สุด 5 มาก 4 ปาน กลาง 3 น้อย 2 น้อย ที่สุด 1 1 การจัดกิจกรรมในครั้งนี้มีประโยชน์และข้อคิดที่ดีในการด าเนิน ชีวิตประจ าวัน 2 ท่านได้มีส่วนร่วมในการจัดกิจกรรม 3 ท่านได้รับความรู้/ประโยชน์จากการเข้าร่วมกิจกรรมเพื่อไป ปรับใช้ในชีวิตประจ าวัน ได้ 4 รูปแบบ/เนื้อเรื่องในการสื่อสารและน าเสนอมีความเหมาะสม 5 ระยะเวลาในการจัดกิจกรรมมีความเหมาะสม 6 การประชาสัมพันธ์การจัดกิจกรรม 7 สถานที่จัดกิจกรรมมีความเหมาะสม 8 แกนน าโครงงานคุณธรรมฯสามารถให้ข้อมูลหรือตอบข้อ ซักถามได้เป็นอย่างดี 9 แกนน าโครงงานคุณธรรมฯมีความสุภาพให้ค าแนะน า รายละเอียดกิจกรรมได้เป็นอย่างดีและเป็นกันเองกับสมาชิก ทุกคน 10 ภาพรวมความพึงพอใจในการจัดกิจกรรมครั้งนี้
25 แบบสอบถาม การเข้าร่วมกิจกรรมตามโครงงานโรงเรียนดีบูลลี่เป็นศูนย์ กิจกรรมศูนย์บรรเทาทุกข์ใจจากวายร้ายภัยบูลลี่ ค าชี้แจง ให้ท่านท าเครื่องหมาย ⁄ ลงในช่องที่ตรงกับความเป็นจริงมากที่สุด ตอนที่1 ข้อมูลทั่วไปของผู้ตอบแบบสอบถาม เพศ ชาย หญิง ตอนที่ 2 ความคิดเห็นต่อการด าเนินกิจกรรม ข้อคิดเห็นอื่น ๆ ...........................................................................................................................………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………… ที่ ความพึงพอใจของผู้ร่วมกิจกรรม ระดับความพึงพอใจ มาก ที่สุด 5 มาก 4 ปาน กลาง 3 น้อย 2 น้อย ที่สุด 1 1 การจัดกิจกรรมในครั้งนี้มีประโยชน์และข้อคิดที่ดีในการด าเนิน ชีวิตประจ าวัน 2 ท่านได้มีส่วนร่วมในการจัดกิจกรรม 3 ท่านได้รับความรู้/ประโยชน์จากการเข้าร่วมกิจกรรมเพื่อไป ปรับใช้ในชีวิตประจ าวัน ได้ 4 การตอบค าถามจากผู้เชี่ยวชาญท าให้ท่านมีแนวคิดในการรับมือ กับการถูกบูลลี่ 5 มีระยะเวลาในการสอบถามข้อมูลความรู้จากผู้เชี่ยวชาญได้ทุก ช่วงเวลา 6 ช่องทางการติดต่อสื่อสารกับผู้เชี่ยวชาญมีความเหมาะสม 7 สามารถสอบถามข้อมูลทางแชทส่วนตัวของผู้เชี่ยวชาญได้ 8 แกนน าโครงงานคุณธรรมฯสามารถให้ข้อมูลหรือตอบข้อ ซักถามได้เป็นอย่างดี 9 แกนน าโครงงานคุณธรรมฯมีความสุภาพให้ค าแนะน า รายละเอียดกิจกรรมได้เป็นอย่างดีและเป็นกันเองกับสมาชิก 10 ภาพรวมความพึงพอใจในการจัดกิจกรรมครั้งนี้
26 ถอดบทเรียน........กิจกรรม………………………………………………. 1.ก่อนที่จะลงมือท ากิจกรรมนักเรียนรู้สึกอย่างไร …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………..…………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 2.ข้อดีของกิจกรรม …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………..…………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 3.ข้อเสียของกิจกรรม …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………..…………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 4.สิ่งที่ต้องปรับปรุง …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………..……………………………………………………………………………………………………………………………
27 ภาพกิจกรรมสวดมนต์ ฝึกฝนสมาธิ ภาพการพบกับกลุ่มเป้าหมายและการถอดบทเรียน
28 ภาพกิจกรรมสื่อดี วิถีพุทธ ภาพกิจกรรมศิลป์สร้างทางสุข
29 กิจกรรมศูนย์บรรเทาทุกข์ใจจากวายร้ายภัยบูลลี่
30 กิจกรรม workshop stop bullying
31