วันสุนทรภู่

ิ
ชีวประวัตโดยย่อของสุนทรภู่



และตัวอย่างวรรคทองที่มีชื่อเสียง















ยี่สิบหกมิถุนาเวียนมาแล้ว วันเกิดศรีกวีแก้วแห่งสยาม

เกียรติคุณสุนทรภู่ระบือนาม ความงดงามแห่งภาษาคู่ธานี

วรรณศิลป์ไทยล้ าค่าแว่วขับขาน บรมครูกลอนกานท์สานวิถ ี
สดุดีสุนทรภู่ครูกวี กลวิธีกาพย์กลอนสอนใจเอย

ธนะกิต ใหญ่สิมา









นางธนะกิต ใหญ่สิมา
ต าแหน่ง ครูโรงเรียนวัดละมุด

ส านักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษานครปฐม เขต ๒

ค าน า












ุ
หนังสืออิเล็กทรอนิกส์ (E - book) ที่จัดท ำขึ้นนี้ มีจุดประสงค์เพื่อน ำเสนอชีวประวัติโดยย่อของสนทรภู่
้
หรือพระศรีสุนทรโวหำร และยกตัวอย่ำงวรรคทองที่มีชื่อเสียงจำกผลงำนกำรเขียนของท่ำน ใหนักเรียนได้ศกษำเรียนรู้
ึ
ั
ั


ด้วยตนเอง สงเสริมควำมภูมิใจในบุคคลสำคญของไทย และบุคคลสำคญของโลก ควำมงดงำมของภำษำไทย และรัก
่
ึ
ุ
กำรเรียนรู้ในวิชำภำษำไทยโดยเฉพำะในเรื่องกำนท์กลอน และเป็นกำรสดุดีระลกถึงท่ำนเนื่องในวันสนทรภู่ วันที่ ๒๖
มิถุนำยน
กำรจัดท ำในครั้งนี้หำกมีข้อผิดพลำดประกำรใดผู้จัดท ำขออภัยและขอน้อมรับในค ำชี้แนะเพื่อปรับปรุง
และพัฒนำต่อไป

นำงธนะกิต ใหญ่สิมำ

๒๐ มิถุนำยน ๒๕๖๔

สารบัญ










เรื่อง หน้า


ชีวประวัติของสุนทรภู่ ๑ – ๓


ตัวอย่ำงวรรคทองที่มีชื่อเสียง ๔ – ๑๐


ค ำถำมท้ำยบทเรียน ๑๑

๑























ิ
้
ั
พระสุนทรโวหาร นำมเดิม ภู่ หรือที่เรียกกนทั่วไปว่ำ สุนทรภู่ เกดในวังหลัง ปำกคลองบำงกอกนอย)
เมื่อวันที่ 26 มิถุนำยน พ.ศ.2329 ยุค ต้นแผ่นดินในรัชสมัยพระบำทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้ำจุฬำโลกรัชกำล

็
็
ั
ที่ 1 สุนทรภู่เปนกวีชำวไทยที่มีชื่อเสียง และได้เข้ำรับรำชกำรเปนกวีรำชส ำนกในรัชสมัยพระบำทสมเด็จ
พระพุทธเลิศหล้ำนภำลัย รัชกำลที่ 2 เมื่อสิ้นรัชกำลได้ออกบวชเปนเวลำร่วม 20 ป กอนจะกลับเขำรับ
ี
็
่
้
็
รำชกำรอีกครั้งในปลำยรัชสมัยพระบำทสมเด็จพระนั่งเกล้ำเจ้ำอยู่หัว รัชกำลที่ 3โดยเปนอำลักษณ์ในสมเด็จ
่
็
เจ้ำฟ้ำจุฑำมณี กรมขนอศเรศรังสรรค์ ในสมัยรัชกำลที่ 4 ได้เลื่อนต ำแหนงเปน พระสุนทรโวหำร เจ้ำกรม
ุ
ิ
็
ั
็
่
อำลักษณ์ฝ่ำยพระรำชวังบวร ซึ่งเปนต ำแหนงรำชกำรสุดท้ำยก่อนสิ้นชีวิต จึงนบได้ว่ำท่ำนเปนบรมครูกวี
๔ แผ่นดิน สุนทรภู่เปนกวีที่มีควำมช ำนำญทำงด้ำนกลอน ได้สร้ำงขนบกำรประพันธ์กลอนนทำนและกลอน
็
ิ
ื่
นิรำศขึ้นใหม่จนกลำยเป็นที่นิยมอย่ำงกว้ำงขวำงสืบเนองมำ

๒



































สุนทรภู่เป็นกวีที่มีควำมช ำนำญทำงด้ำนกลอน ได้สรำงขนบกำรประพันธ์กลอนนิทำนและกลอนนิรำศขึ้นใหม่จน
้
ุ
ื่
กลำยเป็นที่นิยมอย่ำงกว้ำงขวำงสืบเนื่องมำจนกระทั่งถึงปัจจบัน ผลงำนที่มีชื่อเสียงของสุนทรภู่มีมำกมำยหลำยเรอง
เช่น นิราศภูเขาทอง นิราศสุพรรณ เพลงยาวถวายโอวาท กาพย์พระไชยสุรยา และ พระอภัยมณี เป็นต้น โดยเฉพำะ
ิ

ั
เรอง พระอภัยมณี ได้รบยกย่องจำกวรรณคดีสโมสรว่ำเป็นยอดของวรรณคดีประเภทกลอนนิทำน และเป็นผลงำนท ี่
ื่
ั
แสดงถึงทักษะ ควำมรู้ และทัศนะของสุนทรภู่อย่ำงมำกที่สุด งำนประพันธ์หลำยชิ้นของสุนทรภู่ได้รบเลือกให้เป็นส่วน
หนึ่งในหลักสูตรกำรเรียนกำรสอนนับแต่อดีตมำจนถึงปัจจุบัน เช่น กาพย์พระไชยสุรยา นิราศพระบาท และอีกหลำยๆ
ิ

ส่วนในเรื่อง พระอภัยมณี

๓

































ั
ปี พ.ศ. 2529 ในโอกำสครบรอบ 200 ปีชำตกำล สุนทรภู่ได้รบยกย่องจำกองค์กำรยูเนสโกให้เป็นบุคคลส ำคัญ

ของโลกด้ำนงำนวรรณกรรม ผลงำนของสุนทรภู่ยังเป็นที่นิยมในสังคมไทยอย่ำงต่อเนื่องตลอดมำไม่ขำดสำย และมีกำร

์
์
ี
้
่
น ำไปดัดแปลงเป็นสื่อต่ำงๆ เช่น หนังสือกำรตูน ภำพยนตร เพลง รวมถึงละคร มีกำรกอสรำงอนุสำวรย์สุนทรภู่ไว้ที่

ื่
ต ำบลกรำ อ ำเภอแกลง จงหวัดระยอง บ้ำนเกดของบิดำของสุนทรภู่ และเป็นกำเนิดผลงำนนิรำศเรองแรกของท่ำน
ิ
่
ั
ี
ั
ี
คือ นิรำศเมืองแกลง นอกจำกนี้ยังมีอนุสำวรย์แห่งอื่นๆ อีก เช่น ที่วัดศรสุดำรำม ที่จงหวัดเพชรบุร และจงหวัด
ี
ั
นครปฐม วันเกิดของสุนทรภู่คือวันที่ 26 มิถุนำยนของทุกปี ถือเป็น วันสุนทรภู่ ซึ่งเป็นวันส ำคัญด้ำนวรรณกรรมของ
ั
ไทย มีกำรจัดกิจกรรมเชิดชูเกียรติคุณและส่งเสริมศิลปะกำรประพนธ์บทกวีจำกองค์กรต่ำงๆ โดยทั่วไป

๔

“ตัวอย่างวรรคทองที่มีชื่อเสียง

















อันข้าไทได้พึ่งเขาจึงรัก




แม้ถอยศักดิ์สิ้นอ านาจวาสนา



เขาหน่ายหนีมิได้อยู่คู่ชีวา



แต่วิชาช่วยกายจนวายปราณ




(เพลงยาวถวายโอวาท)

๕
















ถึงบางพูดพูดดีเป็นศรีศกดิ์
ั


มีคนรักรสถ้อยอร่อยจิต




แม้นพูดชั่วตัวตายท าลายมิตร



จะชอบผิดในมนุษย์เพราะพูดจา




(นิราศภูเขาทอง)

๖

















แล้วสอนว่าอย่าไว้ใจมนุษย์




มันแสนสุดลึกล้ าเหลือก าหนด



ถึงเถาวัลย์พันเกี่ยวที่เลี้ยวลด




ก็ไม่คดเหมือนหนึ่งในน้ าใจคน



ี
(พระอภัยมณ)

๗













เจ้าของตาลรักหวานขึ้นปีนต้น



ระวังตนตีนมือระมัดมั่น




เหมือนคบคนค าหวานร าคาญครัน



ถ้าพลั้งพลันเจ็บอกเหมือนตกตาล




(นิราศพระบาท)

๘














แม้นใครรักรักมั่งชังชังตอบ



ให้รอบคอบคิดอ่านนะหลานหนา




รู้สิ่งไรไม่สู้รู้วิชา



รู้รักษาตัวรอดเป็นยอดดี




(พระอภัยมณี)

๙












มีสลึงพึงบรรจบให้ครบบาท



์
อย่าให้ขาดสิ่งของต้องประสงค


จงมักน้อยกินน้อยค่อยบรรจง




อย่าจ่ายลงให้มากจะยากนาน



(สุภาษิตสอนหญิง)

๑๐














ลูกผู้ชายลายมือนั้นคือยศ




เจ้าจงอตส่าห์ท าสม่ าเสมียน



แล้วพาลูกออกมาข้างท่าเกวียน



จะจากเจียนใจจะขาดอนาถใจ





(ขุนช้าง ขุนแผน ตอน ก าเนิดพลายงาม)

๑๑


ค าถามท้ายบทเรียน







ค าชี้แจง ให้นักเรียนศึกษาเนื้อหาในบทเรียนและตอบถามต่อไปนี้





๑. สุนทรภู่ ท่ำนเกิดตรงกับวันที่เท่ำใด และเกิดในรัชกำลใดแห่งกรุงรัตนโกสินทร ์




๒. สุนทรภู่ ท่ำนช ำนำญงำนประพันธ์โดยเฉพำะประเภทกลอนสุภำพ จึงแต่งกลอนนิทำนเรื่องแรก คือเรื่องใด




๓. จงยกตัวอย่ำงค ำประพันธ์ของสุนทรภู่ที่เป็นค ำสอนเกี่ยวกับเรื่องกำรศึกษำ และอธิบำยควำมหมำย







๔. จงยกตัวอย่ำงค ำประพันธ์ของสุนทรภู่ที่เป็นค ำสอนเกี่ยวกับเรื่องกำรพูด และอธิบำยควำมหมำย







๕. จงยกตัวอย่ำงค ำประพันธ์ของสุนทรภู่ที่เป็นค ำสอนเกี่ยวกับเรื่องกำรประหยัดอดออมและอธิบำย
ควำมหมำย

สดุดีรัตนกวีศรีสุนทร



๒๖ มิถุนายน

วันสุนทรภู่