รายงานการวิจัยในชั้นเรียนเรื่องภัยพิบัติ

รายงานการวจิ ัยในช้ันเรียน

เรอ่ื ง การพฒั นาผลสัมฤทธ์ทิ างการเรยี นของผู้เรยี นระดบั ชั้นมธั ยมศกึ ษาปที ี่ 3/2
ที่ได้รบั การจดั การเรยี นรู้โดยใช้แผนผงั มโนทศั น์ เรือ่ ง ภยั พิบตั ิทางธรรมชาติ
วิชาสงั คมศกึ ษา ศาสนา และวัฒนธรรม

โดย
นายสริ วิชญ์ อัครปัญญาวิทย์

ตำแหนง่ ครผู ู้ชว่ ย

กลุ่มสาระการเรียนรูส้ ังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม
โรงเรยี นชมุ ชนบา้ นคลองพลู อำเภอหนองใหญ่ จงั หวัดชลบุรี

สำนกั งานเขตพืน้ ทีก่ ารศึกษาประถมศกึ ษาชลบรุ ี เขต 1

ชอื่ เรอ่ื ง ก

ผูว้ จิ ยั บทคัดย่อ
ปีการศึกษา
การพัฒนาผลสมั ฤทธทิ์ างการเรียนของผู้เรียนระดับช้ันมัธยมศกึ ษาปีที่ 3/2 ท่ีไดร้ ับการ
จดั การเรยี นรูโ้ ดยใช้แผนผังมโนทัศน์ เร่อื ง ภยั พบิ ัตทิ างธรรมชาติ
วชิ าสงั คม ศึกษา ศาสนา และวฒั นธรรม
นายสิรวิชญ์ อัครปญั ญาวิทย์
2565

การทำวิจัยในชั้นเรียนครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของผู้เรียนระดับช้ัน
มัธยมศึกษาปีที่ 3/2 ที่ได้รับการจัดการเรียนรู้โดยใช้แผนผังมโนทัศน์ เรื่อง ภัยพิบัติทางธรรมชาติ วิชาสังคม
ศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม กลมุ่ ตวั อย่าง ท่ีใช้ในการวิจยั คร้งั นเ้ี ปน็ นกั เรียนชั้นมธั ยมศกึ ษาปีท่ี 3/2 จำนวน
18 คน ที่กำลังศึกษาอยู่ในภาคเรียนท่ี 1 ปีการศึกษา 2565 โรงเรียนชมุ ชนบ้านคลองพลู อำเภอหนองใหญ่
จังหวัดชลบุรี ซึ่งได้จากวิธีการสุ่มแบบกลุ่ม (Cluster ramdom sampling) ใช้เวลาในการทดลอง 20 คาบ
เรียน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยได้แก่ 1) แผนการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง ภัยพิบัติทางธรรมชาติ จัดการ
เรียนรโู้ ดยใช้แผนผังมโนทัศน์ 2) แบบทดสอบกอ่ นเรยี น และหลงั เรียน เร่ือง ภัยพบิ ัตทิ างธรรมชาติ ผลการวจิ ยั
พบว่านักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3/2 ที่ได้รับการจัดการเรียนรู้จัดการเรียนรู้โดยใช้แผนผังมโนทัศน์ มี
ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนเรื่องภัยพิบัติทางธรรมชาติ วิชาสังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม สาระภูมิศาสตร์
หลังเรยี นสูงกวา่ กอ่ นเรียน

1

วจิ ยั ในชนั้ เรยี น

เรอ่ื ง การพฒั นาผลสมั ฤทธิท์ างการเรยี นของผู้เรียนระดบั ชัน้ มธั ยมศกึ ษาปีท่ี 3/2 ท่ไี ด้รับการจดั การเรียนรู้โดย
ใชแ้ ผนผังมโนทศั น์ เรอ่ื ง ภัยพิบตั ิทางธรรมชาติ วชิ าสังคมศึกษา ศาสนา และวฒั นธรรม

1. ท่มี าและความสำคัญ
พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 และที่แก้ไขเพิ่มเติม ได้กำหนดแนวทางการจัด

การศึกษาในมาตราที่ 23 การจัดการศึกษาต้องเน้นความสำคัญทั้งความรู้ คุณธรรม กระบวนการเรียนรู้และ
บูรณาการตามความเหมาะสมของแต่ละระดับการศึกษาในเรื่องต่าง ๆ รวมทั้งความรู้และทักษะด้ าน
วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี อีกทั้งหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 (ฉบับปรับปรุง
2560) มุง่ พัฒนาผู้เรียนในทกุ ด้านเพื่อให้ผเู้ รียนเป็นคนดี มคี วามรู้ และสามารถอยู่ร่วมกับผู้อื่นในสังคมได้อย่าง
มีความสุข โดยมุ่งเนน้ นักเรยี นเป็นสำคญั บนพืน้ ฐานความเชื่อว่าทุกคนสามารถเรียนรู้และพัฒนาตนเองได้ เน้น
ให้นักเรียนเกิดทักษะการคิดวิเคราะห์ สังเคราะห์ ซึ่งวิชาสังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม สาระหน้าที่
พลเมือง ช่วยใหผ้ เู้ รยี นไดพ้ ัฒนาวิธีคดิ ท้ังการคดิ เป็นเหตุเป็นผล การคดิ วเิ คราะห์ การวจิ ารณ์ และการมีทักษะ
สำคัญในการอย่รู ่วมกับผู้อ่นื ในสังคม ส่งเสรมิ ใหผ้ ู้เรียนมคี วามรู้ คุณธรรม และสามารถพฒั นาตนเองได้

ภัยพิบตั ทิ างธรรมชาติ เปน็ แนวคดิ ทส่ี ำคัญในทางสังคมศึกษา ภยั พิบัติทางธรรมชาติเป็นภัยอันตรายท่ี
เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ เมื่อเกิดภัยพิบัติทางธรรมชาติขึ้นจะก่อให้เกิดความเสียหายเป็นวงกว้างต่อชีวิตและ
ทรัพย์สนิ ต่อสภาพความเป็นอยู่ เศรษฐกิจตลอดจนส่งิ แวดลอ้ มโดยรวม ภัยพบิ ัติทางธรรมชาติได้แก่ ธรณีพิบัติ
ภัย อุทกภัย วาตภัยหรือภัยทางสภาพอากาศ อัคคีภัยและภัยพิบัติจากอวกาศ ซึ่งเนื้อหามีขอบเขตกว้าง และ
หลากหลาย จึงทำใหผ้ เู้ รยี นมองภาพรวมและเชือ่ มโยงความสัมพันธข์ องเน้ือหาในบทเรียนได้ยาก

การจัดกิจกรรมโดยใช้รูปแบบการเรียนการสอนโดยใช้แผนผังมโนทัศน์ เป็นการเรียนการสอนที่มีการ
ใช้แผนผงั หรอื แผนภาพ ท่สี ร้างข้นึ จากความเขา้ ใจ หรอื ความสามารถในการเชอ่ื มโยงความสมั พนั ธ์ระหว่างมโน
ทัศน์หลักกบั มโนทศั นย์ อ่ ย หรือระหว่างแผนผังมโนทัศนด์ ว้ ยกนั หรอื สาระสำคญั และแนวคดิ ต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง
การเชื่อมโยงอาจจะมีทิศทางเดียว 2 ทิศทางหรือมากกว่า 2 ทิศทางอย่างเป็นระบบ มีลำดับขั้นตอน โดยมี
คำเชื่อมหรือข้อความเชื่อมระหว่างมโนทัศน์ (วัชรา เล่าเรียนดี, 2554) แผนผังมโนทัศน์เป็นวิธีการหนึ่งที่จะ
ช่วยผู้เรียนแสดงโครงสร้างความรู้ในการเชื่อมโยงแนวคิดต่าง ๆ เข้าด้วยกันได้ ทำให้ผู้เรียนสามารถมองเห็น
มโนภาพ เกิดความเขา้ ใจได้ง่ายขึ้น ซึ่งการใช้แผนผังแนวคิดทำให้ผู้เรียนมีการเปลีย่ นแปลงแนวคดิ เป็นแนวคดิ
ทีถ่ ูกต้องได้

จากเหตุผลดังกล่าวจึงทำให้ผู้วิจัยสนใจที่จะนำรูปแบบการจัดการเรียนรู้โดยใช้แผนผังมโนทัศน์ เพื่อ
พัฒนาผลสัมฤทธทิ์ างการเรียน เรือ่ งวัฒนธรรมและภูมิปัญญาทอ้ งถ่ินของผูเ้ รียนระดับชน้ั มัธยมศกึ ษาปีท่ี 3/2
ภาคเรียนท่ี 1 ปีการศึกษา 2565 โรงเรียนชุมชนบา้ นคลองพลู

2

2. วัตถุประสงคข์ องการวิจยั
1. เพื่อพัฒนาผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน เรื่องภัยพิบัติทางธรรมชาติ วิชาสังคมศึกษา ศาสนา และ

วฒั นธรรม ของผ้เู รยี นระดับชั้นมัธยมศึกษาปที ่ี 3/2 ที่ได้รับการจดั การเรยี นรู้โดยใชแ้ ผนผังมโนทัศน์

3. คำถามการวิจยั
1. ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน เรื่องภัยพิบัติทางธรรมชาติ วิชาสังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ของ

ผูเ้ รียนระดับช้ันมธั ยมศกึ ษาปีท่ี 3/2 ทไี่ ด้รบั การจัดการเรียนรู้โดยใช้แผนผงั มโนทศั น์
หลังเรยี นสูงกวา่ กอ่ นเรียนหรอื ไม่

4. ประโยชน์ที่คาดวา่ จะไดร้ ับ
1. นักเรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3/2 ที่ได้รับการจัดการเรียนรู้โดยใช้แผนผังมโนทัศน์ เรื่องภัย

พบิ ัตทิ างธรรมชาติ วชิ าสังคมศึกษา ศาสนา และวฒั นธรรม มผี ลการเรยี นหลังเรียนสูงข้ึน
2. ได้แนวทางในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้โดยใช้แผนผังมโนทัศน์ เพอื่ พัฒนาผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน

และความสามารถในการคดิ วเิ คราะหใ์ นรายวชิ าอน่ื ๆ

5. วิธีดำเนินการวจิ ัย
5.1 กลมุ่ ตัวอย่างและประชากร
กลมุ่ ตัวอย่าง
นักเรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3/2 โรงเรียนชุมชนบ้านคลองพลูภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา

2565 ซึง่ ได้จากวธิ ีการส่มุ แบบกลุ่ม (cluster random sampling)
ประชากร
นักเรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 โรงเรียนชุมชนบ้านคลองพลูภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา

2565
5.2 ตวั แปรในการวจิ ยั
ตวั แปรต้น
การจัดการเรยี นรโู้ ดยใช้แผนผงั มโนทศั น์ เรอ่ื งภยั พิบัตทิ างธรรมชาติ วิชาสงั คมศึกษา ศาสนา

และวฒั นธรรม
ตัวแปรตาม
ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนเรื่องภัยพิบัติทางธรรมชาติ วิชาสังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม

ของผเู้ รียนระดับชน้ั มัธยมศกึ ษาปที ่ี 3/2

3

5.3 เครือ่ งมือที่ใชใ้ นการวจิ ัย
1. แผนการจดั กิจกรรมการเรียนรู้ เรือ่ ง ภยั พบิ ตั ิทางธรรมชาติ โดยใช้แผนผงั

มโนทัศน์
2. แบบทดสอบก่อนเรยี น (Pre-test) และหลงั เรยี น (Post-test) เรื่อง ภยั พบิ ตั ิทางธรรมชาติ

เป็นแบบทดสอบปรนัยแบบ 4 ตัวเลือก จำนวน 10 ข้อ คะแนนเต็ม 10 คะแนน ซึ่งเป็นแบบทดสอบชุด
เดียวกัน

6. การเกบ็ รวบรวมขอ้ มลู
ในการเกบ็ รวบรวมขอ้ มูล ผู้วิจยั ได้ดำเนนิ การตามขนั้ ตอน ดังนี้
1. ทดสอบก่อนเรียน (Pre-test) กับนักเรียนกลุ่มตัวอย่าง โดยใช้แบบวัดผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนท่ี

ผู้วจิ ัยสรา้ งข้นึ แบบปรนัย จำนวน 10 ขอ้ เวลา 20 นาที
2. ดำเนนิ การจดั กิจกรรมการเรียนรู้โดยใช้แผนผงั มโนทัศน์
3. เมอ่ื ส้นิ สุดการสอน ทำการทดสอบหลังเรียน (Post-test) โดยใชแ้ บบทดสอบวัดผลสัมฤทธ์ิทางการ

เรยี นท่ีผูว้ ิจยั สรา้ งขนึ้ แบบปรนัย จำนวน 10 ข้อ เวลา 20 นาที ซึ่งเป็นขอ้ สอบชดุ เดียวกนั กับข้อสอบกอ่ นเรยี น
4. ตรวจสอบผลการทดสอบแบบวดั ผลสัมฤทธิ์ทางการเรยี น แล้วนำผลทไี่ ด้มาวิเคราะห์ข้อมลู

7. การวเิ คราะหข์ อ้ มลู
ผวู้ ิจยั ไดท้ ำการวิเคราะห์ขอ้ มูลดว้ ยวิธกี ารทางสถิติ ดงั ตอ่ ไปนี้
1. หาค่าความสอดคล้องของแบบทดสอบวัดผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน โดยใช้ดัชนีความสอดคล้อง

(IOC)
2. หาค่าเฉล่ีย (Mean) ของคะแนนจากแบบทดสอบก่อนเรียนและหลังเรียนของนักเรียนที่ได้รับการ

จัดการเรยี นรู้โดยใช้แผนผงั มโนทศั น์
3. เปรียบเทียบค่าเฉลี่ยของคะแนนที่ได้จากแบบทดสอบก่อนเรียนและหลังเรียนของนักเรียนที่ได้รบั

การจัดการเรียนรูโ้ ดยใชแ้ ผนผงั มโนทศั น์

8. สถติ ทิ ีใ่ ชใ้ นการวเิ คราะหข์ ้อมลู
1. การหาค่าเฉลีย่ ของคะแนน (x̄ ) โดยใชส้ ตู ร

x̄ =



เม่ือ x̄ แทน ค่าเฉลย่ี เลขคณิต
ΣX แทน ผลรวมของคะแนนทั้งหมด
n แทน จำนวนผ้เู รยี นในกลมุ่ ตวั อย่าง

4

2. การหาค่าดชั นคี วามสอดคลอ้ งของแบบทดสอบวดั ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน โดยใชส้ ตู ร

IOC = Σ



เม่อื IOC แทน ดัชนีความสอดคล้องระหว่างข้อสอบกับจดุ ประสงค์
ΣR แทน ผลรวมของคะแนนความคดิ เหน็ ของผูเ้ ช่ยี วชาญทั้งหมด
N แทน จำนวนผ้เู ชี่ยวชาญ

9. กรอบแนวคิดการวิจยั ในชั้นเรยี น แนวทางการแกป้ ัญห

สภาพปญั หา จัดการเรียนการส
ทางธรรมชาติ วิชาสัง
1. การจัดการศกึ ษาในปัจจุบันมุ่งเน้นนกั เรียน ช่วยผู้เรยี นเกิดทักษะ
เป็นสำคญั บนพน้ื ฐานความเชื่อว่าทกุ คนสามารถ ให้ผู้เรียนได้แสดงโคร
เรียนรู้และพฒั นาตนเองได้ เน้นใหน้ กั เรียนเกดิ ๆ เข้าด้วยกันได้ ทำใ
ทกั ษะการคดิ วิเคราะห์ และคิดสังเคราะห์ ความเข้าใจได้ง่ายขึ้น
การเปลีย่ นแปลงแนว
2. บทเรยี นเรื่องภัยพบิ ัตทิ างธรรมชาติ มี
ขอบเขตเน้ือหาทก่ี ว้าง และหลากหลาย จงึ ทำให้
ผู้เรยี นมองภาพรวมและเชอื่ มโยงความสัมพนั ธ์
ของเน้ือหาในบทเรยี นได้ยาก

5

หา ผลทเ่ี กิด

สอนโดยใช้แผนผังมโนทศั น์ เรื่อง ภัยพิบัติ 1. นักเรียนระดบั ช้ันมธั ยมศึกษาปี
งคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม เพื่อ ที่ 3/2 ทีไ่ ดร้ บั การจดั การเรียนรู้
ะการคดิ วิเคราะห์ คิดสังเคราะห์ และช่วย โดยใชแ้ ผนผงั มโนทศั น์ เรอื่ งภัย
รงสร้างความรูใ้ นการเชือ่ มโยงแนวคิดต่าง พิบัติทางธรรมชาติ วชิ าสังคม
ให้ผู้เรียนสามารถมองเห็นมโนภาพ เกิด ศกึ ษา ศาสนา และวัฒนธรรม มี
น ซึ่งการใช้แผนผังแนวคิดทำให้ผู้เรียนมี ผลการเรียนหลงั เรยี นสงู ขน้ึ
วคดิ เป็นแนวคดิ ทีถ่ กู ต้องได้
2. นักเรียนได้พัฒนาทักษะการ
คิดวิเคราะห์ คิดสังเคราะห์ และ
กระบวนการทำแผนผังมโนทัศน์

6

10. ผลการวิเคราะห์ข้อมลู
ผลการวิเคราะห์พัฒนาการของผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของผู้เรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3/2 ท่ี

ได้รับการจัดการเรียนรู้โดยใช้แผนผังมโนทัศน์ เรื่องภัยพิบัติทางธรรมชาติ วิชาสังคมศึกษา ศาสนา และ
วัฒนธรรม ได้ผลดงั ตาราง

ตารางท่ี 1 ผลการวิเคราะห์พัฒนาการของผลสัมฤทธิท์ างการเรยี น

คะแนนเฉลย่ี กอ่ นเรยี น คะแนนเฉลย่ี หลังเรียน คะแนนเฉล่ียพัฒนาการ
(10 คะแนน)
(10 คะแนน) (10 คะแนน) 5.41

3.01 8.42

จากตารางแสดงใหเ้ ห็นวา่ ผู้เรยี นช้ันมธั ยมศกึ ษาปที ่ี 3/2 ทีไ่ ด้รบั การจัดการเรยี นรู้โดยใชแ้ ผนผัง
มโนทัศน์ มีคะแนนผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนเรื่อง ภัยพิบัติทางธรรมชาติ วิชาสังคมศึกษา ศาสนา และ
วัฒนธรรม เฉลี่ยก่อนเรียน 3.01 คะแนน คะแนนเฉลี่ยหลังเรียน 8.42 และคะแนนพัฒนาการเฉลี่ย 5.41
คะแนน แสดงให้เห็นวา่ ผู้เรียนมพี ัฒนาการด้านผลสมั ฤทธิ์ทางการเรียนเพม่ิ สงู ขน้ึ

10. สรปุ ผลการวิจัย
จากการวิจัยเรื่อง การพฒั นาผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของผเู้ รียนระดบั ชั้นมธั ยมศกึ ษาปีท่ี 3/2

ที่ได้รับการจัดการเรียนรู้โดยใช้แผนผังมโนทัศน์ เรื่อง ภัยพิบัติทางธรรมชาติ วิชาสังคมศึกษา ศาสนา และ
วัฒนธรรม

ผลการวจิ ยั พบวา่ นกั เรียนชัน้ มัธยมศึกษาปีท่ี 3/2 ทไ่ี ด้รบั การจัดการเรียนรู้โดยใช้แผนผงั มโนทัศน์ มี
ผลสัมฤทธท์ิ างการเรยี น เรอ่ื งภัยพบิ ตั ิทางธรรมชาติ วชิ าสงั คมศกึ ษา ศาสนา และวฒั นธรรม หลงั เรียนสูงกว่า
ก่อนเรยี น

11. อภปิ รายผลการวจิ ยั
จากการวิจยั เรอ่ื ง การพัฒนาผลสัมฤทธท์ิ างการเรยี นของผู้เรียนระดับชนั้ มัธยมศกึ ษาปที ี่ 3/2

ที่ได้รับการจัดการเรียนรู้โดยใช้แผนผังมโนทัศน์ เรื่อง ภัยพิบัติทางธรรมชาติ วิชาสังคมศึกษา ศาสนา และ
วัฒนธรรม สามารถอภิปรายผลไดด้ ังน้ี

ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนเรื่อง ภัยพิบัติทางธรรมชาติ วิชาสังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ของ
กลุ่มเป้าหมายที่ได้รับการจัดการเรียนรู้โดยใช้แผนผังมโนทัศน์ พบว่าผลสัมฤทธ์ิทางการเรียนหลังเรียนของ
นกั เรียนสงู กวา่ ก่อนเรียน โดยมีคะแนนเฉลี่ยพัฒนาการ 5.41 คะแนน แสดงให้เห็นวา่ การเรียนรู้โดยใช้แผนผัง
มโนทัศน์ ช่วยส่งเสริมให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้และเข้าใจเนื้อหาในบทเรียนมากขึ้น ทั้งนี้อาจเป็นเพราะการ
เรียนรู้โดยใช้แผนผังมโนทัศน์ ผู้เรียนได้มีการรวบรวมข้อมูลจากการอภิปรายภายในกลุ่ม ก่อนจะทำการ
แยกแยะข้อมูลต่าง ๆ ออกเป็นส่วน ๆ ทำให้ผู้เรียนได้เกิดการเรียนรู้ด้วยตนเองเกิดการเรียนรู้อย่างมี
ความหมาย มีกระบวนการคิดอย่างเป็นระบบ ทำให้เข้าใจในบทเรียน นอกจากนั้นแผนผังมโนทัศน์ที่ผู้เรียน

7

สร้างขึ้นยังสามารถใช้เป็นแหล่งความรู้ที่ผู้เรียนจะสามารถนำกลับมาทบทวนได้ทุกครั้งเมื่อต้องการ เหตุนี้จึ ง
ชว่ ยให้ผเู้ รยี นสามารถพัฒนาทกั ษะการคิดสง่ ผลให้เกิดการเรยี นรสู้ งู ขึ้น
12. ข้อเสนอแนะ

- วธิ ีการสอนโดยใช้แผนผงั มโนทศั น์เป็นวธิ กี ารสอนทดี่ ี ทำใหน้ กั เรียนมีกระบวนการคิดอย่างเปน็ ระบบ
- ควรมรี ปู แบบการสอนอืน่ ๆ แทรกเขา้ มาพร้อมกับการใชแ้ ผนผงั มโนทศั น์ จะทำให้นักเรียนเข้าใจมากย่ิงข้ึน