GARIS PANDUAN KHIDMAT BERHENTI MEROKOK DI KLINIK KESIHATAN EDISI 2 Bahagian Pembangunan Kesihatan Keluarga Kementerian Kesihatan Malaysia 2022
GARIS PANDUAN KHIDMAT BERHENTI MEROKOK DI KLINIK KESIHATAN EDISI 2 Edisi Pertama, 2011 Edisi Kedua, 2022 Semua hak cipta terpelihara. Tiada mana-mana bahagian daripada penerbitan ini boleh diterbitkan semula atau disimpan di dalam bentuk yang boleh diperolehi semula atau disiarkan dalam sebarang bentuk dengan apa juga cara elektronik, mekanikal, fotokopi, atau rakaman tanpa mendapat izin daripada Kementerian Kesihatan Malaysia. Diterbitkan oleh: Bahagian Pembangunan Kesihatan Keluarga Kementerian Kesihatan Malaysia Aras 7 & 8, Blok E10, Kompleks E, Pusat Pentadbiran Kerajaan Persekutuan, 62590 Putrajaya ISBN 978-967-19800-5-7
Senarai Penyumbang iv-v Kata Pengantar vi Khidmat Berhenti Merokok Objektif 1 Polisi Umum Perkhidmatan Berhenti Merokok 1 Carta Organisasi Khidmat Berhenti Merokok Di Klinik Kesihatan 2 Rekod Dan Dokumentasi 3 Senarai Kelengkapan Dan Peralatan Untuk Khidmat Berhenti Merokok 4-5 Pengendalian Klien Untuk Khidmat Berhenti Merokok Di Klinik Kesihatan 6-7 Proses Kerja Perkhidmatan Berhenti Merokok Di Klinik Kesihatan 8-10 Penilaian Dan Pemantauan 11-12 Glosari 13-14 LAMPIRAN 1: Saringan Tahap Kesediaan Berhenti Merokok 15 LAMPIRAN 2: Penilaian Dan Penentuan Tahap Ketagihan 16-17 LAMPIRAN 3: Senarai Reten Perkhidmatan Berhenti Merokok 18-21 Di Klinik Kesihatan LAMPIRAN 4: Tatacara Mengisi Maklumat Ke Dalam Rekod Pendaftaran 22-25 Dan Reten Khidmat Berhenti Merokok (Pindaan 2022) LAMPIRAN 5: Aliran Penghantaran Reten Perkhidmatan Berhenti 26-27 Merokok LAMPIRAN 6: Perkhidmatan Berhenti Merokok mQuit Secara 28 Perkongsian Pintar Awam Swasta Melalui Laman Sesawang JomQuit LAMPIRAN 7: Borang Penilaian Fisioterapi bagi Khidmat Berhenti 29-30 Merokok ISI KANDUNGAN
iv GARIS PANDUAN PERKHIDMATAN BERHENTI MEROKOK DI KLINIK KESIHATAN Dr. Ho Bee Kiau Pakar Perunding Perubatan Keluarga Klinik Kesihatan Bandar Botanik, Klang Selangor Dr. Chang Li Cheng Pakar Perubatan Keluarga Klinik Kesihatan Kuang, Selangor Dr. Mohd Fauzie bin Ismail Ketua Penolong Pengarah Jabatan Kesihatan Negeri Perlis En. Mohd Ali bin Omar Penyelia Penolong Pegawai Perubatan Jabatan Kesihatan Negeri Perlis Dr. Liyanatul Najwa binti Zakaria Pakar Perubatan Kesihatan Awam Jabatan Kesihatan Negeri Kedah En. Mohd Firdaus bin Mohd Redzuan Penolong Pegawai Perubatan Jabatan Kesihatan Negeri Kedah Dr. Farzaana binti Adam Pakar Perubatan Kesihatan Awam Jabatan Kesihatan Negeri Pulau Pinang Dr. Muhammad Hilmi bin Muhammad Hafni Ketua Penolong Pengarah Kanan Jabatan Kesihatan Negeri Perak En. Adnan bin Alias Penyelia Penolong Pegawai Perubatan Jabatan Kesihatan Negeri Perak Dr. Haneem binti Abd Hamid Ketua Penolong Pengarah Kanan Jabatan Kesihatan Negeri Selangor En. Norizam bin Jimaan Penyelia Penolong Pegawai Perubatan Jabatan Kesihatan Negeri Selangor Dr. Rozita binti Ariffin Ketua Penolong Pengarah Kanan Jabatan Kesihatan Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur dan Putrajaya Dato’ Dr. Mohamed Sapian bin Mohamed Pengarah Bahagian Pembangunan Kesihatan Keluarga, KKM Dr. Mastura binti Ismail Timbalan Pengarah Cawangan Kesihatan Primer Bahagian Pembangunan Kesihatan Keluarga, KKM Dr. Rima Marhayu binti Abdul Rashid Pakar Perubatan Kesihatan Awam Sektor Penjagaan Perubatan Primer Bahagian Pembangunan Kesihatan Keluarga, KKM Dr. Noor Haslinda binti Ismail Pakar Perubatan Kesihatan Awam Sektor Penjagaan Perubatan Primer Bahagian Pembangunan Kesihatan Keluarga, KKM Dr. Wan Nur Nabilah binti Shaaya Ketua Penolong Pengarah Sektor Penjagaan Perubatan Primer Bahagian Pembangunan Kesihatan Keluarga, KKM Tuan Hj. Salimi bin Ismail Ketua Penyelia Penolong Pegawai Perubatan Bahagian Pembangunan Kesihatan Keluarga, KKM Dr. Noraryana binti Hassan Pakar Perubatan Kesihatan Awam Sektor Kawalan Tembakau dan FCTC Bahagian Kawalan Penyakit, KKM Dr. Muaz bin Sayuti Ketua Penolong Pengarah Kanan Sektor Kawalan Tembakau dan FCTC Bahagian Kawalan Penyakit, KKM Pn. Amal Farhana binti Adenan Pegawai Pemulihan Perubatan Fisioterapi Sektor Sokongan Klinikal & Teknikal Bahagian Pembangunan Kesihatan Keluarga, KKM SENARAI PENYUMBANG
GARIS PANDUAN PERKHIDMATAN BERHENTI MEROKOK DI KLINIK KESIHATAN v En. Zamri bin Muhammad Penyelia Penolong Pegawai Perubatan Jabatan Kesihatan Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur dan Putrajaya Dr. Netty Darwina binti Mohd Dawam Pakar Perubatan Kesihatan Awam Jabatan Kesihatan Negeri Sembilan En. Mohd Aminnalallah bin Mohd Noor Penolong Pegawai Perubatan Jabatan Kesihatan Negeri Sembilan Tuan Hj. Mohd Akhir bin Ibrahim@Berahim Ketua Penyelia Penolong Pegawai Perubatan Jabatan Kesihatan Negeri Pulau Pinang Dr. Hazlinda binti Datuk Hj. Hamzah Pakar Perubatan Kesihatan Awam Jabatan Kesihatan Negeri Melaka En. Jahidin bin Sharif Ketua Penyelia Penolong Pegawai Perubatan Jabatan Kesihatan Negeri Melaka Dr. Nadratulmazlyna binti Mohd Mansor Pakar Perubatan Keluarga Klinik Kesihatan Ayer Keroh, Melaka Dr. Nur Atiqah binti Mohd Nazeri Ketua Penolong Pengarah Kanan Jabatan Kesihatan Negeri Perak En. Mohamad Affeenddie bin Sulaiman Pegawai Pemulihan Perubatan Fisioterapi Klinik Kesihatan Mahmoodiah, Johor En. Maswadi bin Wakiman Penyelia Penolong Pegawai Perubatan Jabatan Kesihatan Negeri Johor Dr. Mohd Fahmi bin Ismail Ketua Penolong Pengarah Kanan Jabatan Kesihatan Negeri Pahang SENARAI PENYUMBANG En. Mohd Nazri bin Awang Ketua Penyelia Penolong Pegawai Perubatan Jabatan Kesihatan Negeri Pahang Dr. Nur Hazwani binti Muhamad Faizal Ketua Penolong Pengarah Kanan Jabatan Kesihatan Negeri Kelantan En. Suzainal Azizi bin Sukri Penyelia Penolong Pegawai Perubatan Jabatan Kesihatan Negeri Kelantan To’ Puan Dr. Hjh. Rohayaty binti Muda Pakar Perubatan Kesihatan Awam Jabatan Kesihatan Negeri Terengganu En. Mohd Rashid bin Napis Penolong Pegawai Kesihatan Persekitaran Jabatan Kesihatan Negeri Terengganu Pn. Noridayu binti Tumiran Ahli Taskforce Farmakoterapi Berhenti Merokok, Cawangan Penjagaan Farmaseutikal Bahagian Amalan dan Perkembangan Farmasi, KKM Pn. Norasimah binti Kassim Pegawai Dietetik Sektor Sokongan Klinikal & Teknikal Bahagian Pembangunan Kesihatan Keluarga, KKM Dr. Fatimah Sabrina binti Moahmmad Penolong Pengarah Kanan Jabatan Kesihatan Negeri Sabah En. Stefan Phil Reynald Penolong Pegawai Perubatan Jabatan Kesihatan Negeri Sabah Tuan Hj. Abdul Rahman bin Tenain Ketua Penyelia Penolong Pegawai Perubatan Jabatan Kesihatan Negeri Sarawak Dr. Siti Nur Farezah binti Abdul Jamil Pegawai Perubatan Klinik Kesihatan Labuan
vi GARIS PANDUAN PERKHIDMATAN BERHENTI MEROKOK DI KLINIK KESIHATAN PENGARAH BAHAGIAN PEMBANGUNAN KESIHATAN KELUARGA Kata Pengantar Alhamdullilah, syukur ke hadrat Allah SWT kerana Bahagian Pembangunan Kesihatan Keluarga telah berjaya menerbitkan Garis Panduan Perkhidmatan Berhenti Merokok di Klinik Kesihatan Edisi 2/2022. Garis Panduan ini merupakan satu penambahbaikan ke atas terbitan yang telah dikeluarkan pada tahun 2011, melalui beberapa siri mesyuarat dan bengkel yang telah diadakan. Merokok merupakan salah satu masalah kesihatan di peringkat global yang turut dihadapi oleh Malaysia. Tinjauan Kesihatan dan Mobiditi Kebangsaan pada tahun 2019 mendapati prevalens merokok bagi mereka yang berumur 15 tahun dan ke atas menurun sedikit daripada 22.8 peratus pada tahun 2015 kepada 21.3 peratus. Prevalens merokok di kalangan perokok lelaki pula menurun daripada 43 peratus (NHMS 2015) kepada 40.5 peratus pada tahun 2019, manakala perokok di kalangan wanita menurun daripada 1.4 peratus kepada 1.2 peratus pada tahun 2019. Namun, usaha bagi kawalan dan pencegahan tabiat merokok ini menjadi semakin mencabar lantaran kemunculan produk-produk merokok baharu seperti rokok elektronik atau vape. Usaha ke arah mengurangkan prevalens merokok perlu diperkukuhkan sejajar dengan sasaran Pelan Strategik Kebangsaan Bagi Kawalan Tembakau dan Produk Merokok 2021-2030 iaitu mencapai The End Game of Tobacco dengan sasaran prevalan perokok kekal rendah iaitu kurang dari 5%, tiada lagi iklan komersial hasil tembakau diiklankan, pembudayaan amalan tidak merokok dalam masyarakat dipertingkatkan dan pendedahan penggunaan hasil tembakau serta produk merokok dalam kalangan kanak-kanak dapat dibendung. Klinik Kesihatan merupakan fasiliti kesihatan yang dapat memberi perkhidmatan kesihatan primer yang komprehensif dan meliputi aspek pencegahan, promotif, diagnosis perubatan, kuratif serta rehabilitatif kepada semua klien seawal mungkin iaitu pada pertemuan yang pertama. Assalamualaikum w.b.t Sehubungan dengan itu, Garis Panduan Perkhidmatan Berhenti Merokok ini telah ditambahbaik sejajar dengan norma dan pendekatan terkini. Komitmen dari semua Klinik Kesihatan selama ini untuk menjayakan perkhidmatan ini sangat dihargai dan semoga ianya dapat dipertingkatkan dari semasa ke semasa. Akhir kata saya ingin mengambil kesempatan ini untuk mengucapkan setinggi tinggi tahniah kepada semua yang terlibat dalam penerbitan garis panduan ini. Wassalam. ......................................................... Dato' Dr. Mohamed Sapian bin Mohamed Pengarah Bahagian Pembangunan Kesihatan Keluarga Kementerian Kesihatan Malaysia
GARIS PANDUAN PERKHIDMATAN BERHENTI MEROKOK DI KLINIK KESIHATAN 1 GARIS PANDUAN PERKHIDMATAN BERHENTI MEROKOK DI KLINIK KESIHATAN 1. KHIDMAT BERHENTI MEROKOK Khidmat Berhenti Merokok (KBM) adalah perkhidmatan yang meliputi aspek pencegahan, promotif, kuratif dan rehabilitatif terutamanya untuk membantu klien yang merokok untuk berhenti merokok. 2. OBJEKTIF 2.1. OBJEKTIF UMUM Mewujudkan perkhidmatan berhenti merokok secara seragam dan integrasi bagi melahirkan masyarakat bebas dari ketagihan rokok dan kesan sampingan rokok kepada individu, keluarga dan masyarakat, serta mengamalkan cara hidup sihat sebagai jaminan ke arah kesihatan yang optima. 2.2. OBJEKTIF KHUSUS i. Memberi panduan kepada anggota kesihatan untuk melaksanakan khidmat berhenti merokok di klinik kesihatan. ii. Memberi kemahiran kepada anggota kesihatan dalam kaedah-kaedah perawatan dan pengurusan klien yang ingin berhenti merokok. 3. POLISI UMUM PERKHIDMATAN BERHENTI MEROKOK i. Menyediakan perkhidmatan berhenti merokok di klinik kesihatan (KK) Jenis 1 hingga 5 atau klinik yang mempunyai pegawai perubatan. ii. Bagi klinik kesihatan yang tidak mempunyai pegawai perubatan, aktiviti promosi dan pencegahan berhenti merokok perlu diteruskan dan merujuk klien yang berhasrat untuk berhenti merokok ke klinik kesihatan yang menyediakan perkhidmatan tersebut. iii. Anggota kesihatan di klinik perlu menjalani kursus yang diiktiraf dan setara serta latihan yang berkaitan perkhidmatan berhenti merokok di Klinik Kesihatan yang dijalankan di peringkat daerah/ negeri. iv. Anggota kesihatan juga digalakkan untuk mengikuti kursus oleh badan yang telah diiktiraf seperti Certified Smoking Cessation Service Provider (CSCSP) di mana sijil akan dikeluarkan oleh Malaysian Academy of Pharmacy atau Smoking Cessation Organizing, Planning and Execution (SCOPE) yang dijalankan oleh Universiti Malaya. v. Menjalinkan kerjasama dengan pelbagai agensi kerajaan dan bukan kerajaan, termasuk kerjasama pintar selari dengan mQuit (Rujuk Lampiran 6).
2 GARIS PANDUAN PERKHIDMATAN BERHENTI MEROKOK DI KLINIK KESIHATAN 4. CARTA ORGANISASI KHIDMAT BERHENTI MEROKOK DI KLINIK KESIHATAN PEGAWAI KESIHATAN DAERAH PENYELARAS DI KLINIK KESIHATAN PEGAWAI DIETETIK / PEGAWAI SAINS PEMAKANAN PEGAWAI PEMULIHAN PERUBATAN FISIOTERAPI PAKAR PERUBATAN KELUARGA/ PEGAWAI PERUBATAN JURUPULIH FISIOTERAPI PENOLONG PEGAWAI PERUBATAN JURURAWAT KESIHATAN PEMBANTU PERAWATAN KESIHATAN PEGAWAI FARMASI
GARIS PANDUAN PERKHIDMATAN BERHENTI MEROKOK DI KLINIK KESIHATAN 3 5. REKOD DAN DOKUMENTASI Pegawai Bertanggungjawab Jururawat/ Penolong Pegawai Perubatan • Pemeriksaan kesihatan (BP, PR, Berat, Tinggi, BMI) • Dokumentasi daftar kes baru dan kes ulangan ke dalam buku rekod • Saringan KBM 3A’s (Ask, Advice, Action), 5A’s (Assist, Arrange) • Melaksanakan ujian Modified Fagerstrom kepada klien • Beri temujanji • Reten KBM dikemaskini untuk dihantar ke PKD/JKN/IPKKM (Retan BPKK/KBM/1a/2012 Pindaan 2022, BPKK/KBM/2/2012 Pindaan 2022, PKK/KBM/3/2012 Pindaan 2022) • Membantu menjalankan aktiviti promosi program berhenti merokok Pegawai Farmasi • Memberi kaunseling farmakoterapi dan juga kaunseling bukan farmakoterapi kepada klien. • Menilai kesan withdrawal symptoms klien, kesan sampingan dan kesan advers. • Membuat penilaian komplians ubat. • Melaporkan penggunaan rawatan farmakologi kepada pihak pengurusan dan Program Perkhidmatan Farmasi. Pakar Perubatan Keluarga/ Pegawai Perubatan • Menilai/ analisa ujian Fagerstrom, PEFR dan Paras CO • Memulakan rawatan • Memberi temujanji susulan • Memberi rujukan sekiranya perlu Pegawai Dietetik/ Pegawai Sains Pemakanan • Memberi konsultasi diet/ rundingcara pemakanan bagi pengurusan berat badan dan isu-isu pemakanan yang lain. • Klien tanpa co-morbid dirujuk kepada Pegawai Sains Pemakanan manakala klien dengan co-morbid di rujuk kepada pegawai dietetik. Tugas Kerja
4 GARIS PANDUAN PERKHIDMATAN BERHENTI MEROKOK DI KLINIK KESIHATAN Pegawai Bertanggungjawab Pegawai Pemulihan Perubatan Fisioterapi • Menilai/ analisa Ujian Pre-participation Health Screening. • Menilai/ analisa Pre-Exercise Evaluation. • Menilai/ analisa Cardiorespiratoty, Muscular, Flexibility, Maximal & Submaximal Exercise Testing. • Memulakan rawatan dan memberi temujanji susulan Fisioterapi. • Memberi preskripsi senaman individu (Individualized exercise prescription). • Memberi rujukan kepada untuk rawatan Preventive/ Curative Chest Physiotherapy sekiranya perlu. • Memberi kaunseling dan pendidikan kesihatan berkaitan Health-Related Physical Fitness. Jurupulih Perubatan Fisioterapi (JPF) • Melengkapkan borang penilaian Non- Communicable Disease (NCD) Assessment Form (Quit Smoking) • Melaksanakan intervensi senaman seperti preskripsi. • Melaksanakan rawatan Preventive/ Curative Chest Physiotherapy. Tugas Kerja 6. SENARAI KELENGKAPAN DAN PERALATAN UNTUK KHIDMAT BERHENTI MEROKOK i. Bilik/ ruang untuk sesi kaunseling ii. Penyediaan Folder/ Buku Khidmat Berhenti Merokok mengikut keperluan masing- masing iii. Peralatan a) Peak Flow Meter b) CO Analyser c) Spirometer d) BP set e) Alat Pengukur Tinggi dan Berat
GARIS PANDUAN PERKHIDMATAN BERHENTI MEROKOK DI KLINIK KESIHATAN 5 iv. Rawatan Farmakoterapi a) Nicotine Patch -Nicotine patch 10mg/16hrs -Nicotine patch 15mg/16hrs -Nicotine patch 25mg/16hrs b) Nicotine Gum -Nicotine gum 2mg -Nicotine gum 4mg c) Varenicline (Champix) -Varenicline Starter Pack (0.5mg 11 tabs per strip/1mg 14 tabs per strip) -Varenicline Maintenance Pack (1mg 28 tabs per box) v. Bahan rujukan a) Garis Panduan Perkhidmat Berhenti Merokok Di Klinik Kesihatan (2011) b) Training Module for Health Care Providers (Management In Quit Smoking Programme) 1st Edition, 2015 c) Clinical Practice Guideline (CPG) on Treatment of Tobacco Use Disorder Tahun 2016 d) Pelan Strategik Kebangsaan Bagi Kawalan Tembakau dan Produk Merokok 2021-2030 e) Garis Panduan Farmakoterapi Berhenti Merokok Edisi 2, 2019 – Program Perkhidmatan Farmasi f) Carta selak (Flip Chart) Farmakoterapi Berhenti Merokok (Modul 1) & Farmakoterapi Berhenti Merokok (Modul 2) - Program Perkhidmatan Farmasi g) Buku kecil/ risalah/ Poster – Panduan Berhenti Merokok (Bahagian Pendidikan Kesihatan) h) Buku catatan berhenti merokok. Program Perkhidmatan Farmasi. Terbitan 2022 i) Laman sesawang https://jomquit.com j) Garis Panduan Perkhidmatan Fisioterapi di Klinik Kesihatan, 2015 k) Prosedur Operasi Standard Perkhidmatan Fisioterapi di Kesihatan Primer - Modul Non-Communicable Disease (Quit Smoking), 2018 l) Prosedur Operasi Standard - Perawatan Fisioterapi Respiratori, 2014 Rahman AU, Mohamed MHN, Jamshed S, Mahmood S, Iftikhar Baig MA. The Development and Assessment of Modified Fagerstrom Test for Nicotine Dependence Scale among Malaysian Single Electronic Cigarette Users. J Pharm Bioallied Sci. 2020 Nov;12(Suppl 2):S671-S675. doi: 10.4103/jpbs.JPBS_245_19. Epub 2020 Nov 5. PMID: 33828359; PMCID: PMC8021063.
6 GARIS PANDUAN PERKHIDMATAN BERHENTI MEROKOK DI KLINIK KESIHATAN 7. PENGENDALIAN KLIEN UNTUK KHIDMAT BERHENTI MEROKOK DI KLINIK KESIHATAN 7.1 CARTA ALIR 1: PENDAFTARAN KLIEN UNTUK KHIDMAT BERHENTI MEROKOK Daftar KBM Tindakan susulan (5A) • Ask • Advice • Assess • Assist • Arrange Klien diberi kaunseling ringkas atau kaunseling 5R • Relevence • Risks • Rewards • Roadblocks • Repetition Rujuk Carta Alir 2 Klien ingin berhenti merokok Klien Merokok Kaunseling awal diberi 3A • Ask • Advice • Action Tamat Kenalpasti klien (walk-in/rujukan) Ya Tidak
GARIS PANDUAN PERKHIDMATAN BERHENTI MEROKOK DI KLINIK KESIHATAN 7 7.1 CARTA ALIR 2: PENGENDALIAN KLIEN KHIDMAT BERHENTI MEROKOK (KBM) Kaunseling dan rawatan mengikut keperluan Teruskan rawatan dan daftar semula di dalam kohort baru Penghantaran Reten Berjaya dalam tempoh 6 bulan Penilaian Dan Penentuan Tahap Ketagihan Nikotin (Fagerstrom) atau Ketagihan Rokok Elektronik (Modified Fagestrom) Pemeriksaan Fizikal Dan Penilaian Klinikal dan Penilaian Inspiratory Capacity and Exercise Tolerance Rawatan dan Rawatan Susulan (Kaunseling/ Farmakoterapi/ Fisioterapi) Tamat Prinsip 5A Ya Tidak
8 GARIS PANDUAN PERKHIDMATAN BERHENTI MEROKOK DI KLINIK KESIHATAN 8. PROSES KERJA PERKHIDMATAN BERHENTI MEROKOK DI KLINIK KESIHATAN Proses Kerja Aktiviti Tindakan Dokumen/Peralatan Sumber klien • Saringan BSSK/ NHSI/ PekaB40/ KOSPEN/ KOSPENWOW • Kes Penyakit Kronik • Kes Walk-In • Kem Kesihatan • Klinik Pergigian • Rujukan dari Jabatan Kerajaan/ Sekolah/ Kolej/ Swasta/ mQuit • Pesakit TIBI • Kes rujukan dari penguatkuasa • Janji Temu MySejahtera • Pegawai Perubatan/ Pegawai Pergigian • PPP • JK • JM • PPKP • PKA • Pegawai Penguatkuasa • UPK • Pegawai Pemulihan Perubatan Fisioterapi (PPPF) Borang Saringan yang berkaitan 1. Kenalpasti Klien Daftar klien yang telah menjalani 3A • PPP • JK • JM • PPK Buku Daftar Khidmat Berhenti Merokok/ Excel sheet. 3. Pendaftaran Klien Menjalankan Prinsip 3A • Ask, Advice, Action • PP • PPP • JK • JM 2. Kaunseling awal Klien Perokok • Jika bersetuju berhenti, rujuk ke Pegawai Yang bertanggungjawab untuk intervensi lanjut. • Jika tidak setuju, nasihat/ pendidikan kesihatan (Prinsip 5R- Relevance, Risk, Reward, Roadblock, Repetition). • Pegawai Perubatan • Pegawai Dietetik/ Pegawai Sains Pemakanan (PSP) • PPP • JK • JM • Pegawai Pemulihan Perubatan Fisioterapi (PPPF) / Jurupulih Perubatan Fisioterapi (JPF) Saringan dan Skor Tahap Kesediaan Berhenti Merokok (sila rujuk Lampiran 1 dan 2) 4.Pengendalian Klien (Rujuk CPG dan Training Module for Health Care Providers Management in Quit Smoking Programme)
GARIS PANDUAN PERKHIDMATAN BERHENTI MEROKOK DI KLINIK KESIHATAN 9 Proses Kerja Aktiviti Tindakan Dokumen/Peralatan 1. Maklumat peribadi • Sejarah sosial (pekerjaan dll) 2. Sejarah merokok • Semasa • Dahulu 3. Sejarah penyakit • Perubatan • Pembedahan 4.Penilaian tahap ketagihan nikotin (Fagerstrom) atau ketagihan rokok elektronik (Modified Fagestrom) • Pegawai Perubatan • PPP • JK Ujian Fagestrom/ Modified Fagestrom 5. Penilaian dan Penentuan Tahap Ketagihan Nikotin atau Ketagihan Rokok Elektronik 1. Bukan Farmakoterapi • Kaunseling (perubahan tingkah laku) • Fisioterapi 2. Farmakoterapi • Pakar Perubatan Keluarga • Pegawai Perubatan • Pegawai Farmasi • PPP/ JK • Pegawai Pemulihan Perubatan Fisioterapi/ Jurupulih Fisioterapi Rujuk Training Module for Health Care Providers Management in Quit Smoking Programme (2015), CPG on Treatment of Tobacco Use Disorder (2016) dan Garis Panduan Farmakoterapi Berhenti Merokok Edisi Kedua (2019). 7. Rawatan Klien Pemeriksaan kesihatan • BMI (Berat & Tinggi) • BP, PR • Pemeriksaan seluruh badan untuk kesan nikotin • Pemeriksaan sistem pernafasan • Pegawai Perubatan • PPP • JK • Pakar Perubatan Keluarga • Pegawai Perubatan • PPP • Pegawai Pemulihan Perubatan Fisioterapi (PPPF) • X-ray dada • ECG (jika perlu) • Alat penimbang dan pengukur tinggi • BP Set • Stethoscope • CO Analyser • Peak Flow meter • Spirometer 6. Pemeriksaan Fizikal dan Ujian Klinikal Klien
10 GARIS PANDUAN PERKHIDMATAN BERHENTI MEROKOK DI KLINIK KESIHATAN Proses Kerja Aktiviti Tindakan Dokumen/Peralatan 1. Penilaian status klien 2. Kekerapan rawatan susulan • Bulan pertama – setiap minggu • Bulan ke 2 dan ke 3 – setiap 2 minggu • Bulan ke 4 hingga ke 6 – setiap bulan • Dalam tempoh setahun - Setiap 3 bulan. 3. Temujanji dan tindaksusul bagi *kes cicir • Pakar Perubatan Keluarga • Pegawai Perubatan • Pegawai Farmasi • PPP /JK/ JM • Folder Klien/ Buku Rekod Berhenti Merokok • Kad/ Buku/ Aplikasi temujanji 8. Tindak susul ke atas klien Rujukan ke unit-unit lain jika perlu • Pergigian • Dietetik / Pemakanan • Pakar klinikal mengikut komplikasi • Pakar Perubatan Keluarga • Pegawai Perubatan • PPP • JK Menggunapakai buku rekod KBM klien ke rujukan lain sekiranya perlu 9. Rujukan Klien Kaunseling dan rawatan berterusan mengikut keperluan • Pakar Perubatan Keluarga • Pegawai Perubatan • Pegawai Farmasi • PPP • JK 10. Mengekalkan Rujuk Garis Panduan Status Berhenti Merokok Maklumbalas melalui reten dan penyeliaan. • PPP • JK • Reten (Lampiran 3) • BPKK/KBM/1a/2012 Pindaan 2022, • BPKK/KBM/2/2012 Pindaan 2022, • BPKK/KBM/3/2012 Pindaan 2022 11. Pemantauan
GARIS PANDUAN PERKHIDMATAN BERHENTI MEROKOK DI KLINIK KESIHATAN 11 9. PENILAIAN DAN PEMANTAUAN Pemantauan KBM di klinik kesihatan adalah melalui reten berikut: i. Reten bulanan a) Bilangan klien baru yang mendaftar dalam KBM untuk bulan berkenaan b) Bilangan klien berjaya berhenti merokok untuk bulan berkenaan ii. Reten setiap 6 bulan a) Jumlah klien daftar KBM dalam masa 6 bulan (Januari – Jun, Julai – Disember) b) Jumlah klien yang mempunyai Quit Date dalam masa 6 bulan (Januari – Jun, Julai – Disember) c) Kadar Berhenti Merokok (Quit Rate) untuk 6 bulan (Januari – Jun, Julai – Disember) 9.1 INDIKATOR YANG DIPANTAU i. Bilangan Klien yang berdaftar dalam khidmat berhenti merokok (KBM). ii. Bilangan Klien yang mempunyai Quit Date. iii. Bilangan Klien Berjaya Berhenti Merokok Lebih dari 6 bulan. iv. Bilangan Klien yang diberikan rawatan farmakologi. v. Peratus Klien Berjaya Berhenti Merokok (Quit Rate). vi. Peratus klien yang diberikan rawatan farmakologi. Peratus klien berjaya berhenti merokok (Quit Rate) Bilangan klien berjaya berhenti merokok lebih dari 6 bulan = x 100% Jumlah klien yang mempunyai Quit Date Peratus klien yang diberikan rawatan farmakologi Bilangan klien yang diberikan rawatan farmakologi = x 100% Jumlah klien yang mempunyai Quit Date
12 GARIS PANDUAN PERKHIDMATAN BERHENTI MEROKOK DI KLINIK KESIHATAN 9.2 PENGIRAAN PERATUS BERHENTI MEROKOK SETIAP 6 BULAN i. Pengiraan Peratus berhenti merokok bagi Januari - Jun tahun semasa dikira pada bulan Julai tahun tersebut: 9.3PENGHANTARAN RETEN Reten dari negeri perlu dihantar ke Cawangan Primer, Bahagian Pembangunan Kesihatan Keluarga, KKM sebelum 10 Julai dan 10 Januari setiap tahun. x 100% Jumlah klien yang mempunyai Quit Date dari Julai - Disember tahun sebelum Jumlah klien yang berjaya berhenti merokok Jan - Jun tahun semasa ii. Pengiraan Peratus berhenti merokok bagi Julai - Disember dikira pada Januari tahun hadapan: x 100% Jumlah klien yang mempunyai Quit Date dari Januari - Jun tahun semasa Jumlah klien yang berjaya berhenti merokok Julai - Disember tahun semasa CONTOH PENGIRAAN I. Pengiraan Peratus berhenti merokok pada Julai 2021 Tahun Semasa = x 100% Jumlah klien yang mempunyai Quit Date dari Julai - Disember 2020 Jumlah klien yang berjaya berhenti merokok Jan - Jun 2021 (Kohort Julai - Disember 2020) ii. Pengiraan Peratus berhenti merokok pada Januari 2022 Tahun Hadapan = x 100% Jumlah klien yang mempunyai Quit Date dari Jan - Jun 2021 Jumlah klien yang berjaya berhenti merokok Julai - Disember 2021 (Kohort Jan - Jun 2021)
GARIS PANDUAN PERKHIDMATAN BERHENTI MEROKOK DI KLINIK KESIHATAN 13 10. GLOSARI PRINSIP 5A - Merupakan pengendalian ringkas seseorang klien yang merokok. Ask Tanya dan dokumenkan penggunaan tembakau oleh klien. Advise Nasihatkan tentang bahaya merokok dan faedah berhenti merokok. Assess Nilai tahap ketagihan dan kesediaan klien untuk berhenti merokok. Assist Bantu klien untuk berhenti merokok. Arrange Buat persiapan untuk klien berhenti merokok seperti menetapkan tarikh berhenti, memaklumkan kepada keluarga dan rakan, menggariskan teknik-teknik mengatasi ketagihan dan keinginan merokok, membincangkan keperluan rawatan farmakologikal serta mengungkap punca kegagalan percubaan berhenti merokok sebelum ini. PRINSIP 5R - Merupakan intervensi secara motivasi kepada klien untuk mengelakkannya merokok semula. Relevance Cuba kaitkan kepentingan peribadi klien sekiranya beliau berhenti merokok contohnya hendak mendapat anak dan sebagainya. Risks Terangkan kesan-kesan negatif akibat penggunaan tembakau termasuklah risiko jangka panjang, risiko jangka pendek dan risiko kepada orang sekeliling. Rewards Bayangkan ganjaran atau kelebihan untuk klien jika berhenti merokok. Roadblocks Kenalpasti halangan untuk klien berhenti merokok. Repetition Motivasi ini perlu diulang beberapa kali untuk meningkatkan keyakinan klien dan memberi galakan untuk terus mencuba walaupun pernah gagal dahulu. 10.1 PRINSIP DALAM KHIDMAT BERHENTI MEROKOK PRINSIP 3A Ask Tanya dan dokumenkan penggunaan tembakau oleh klien. Advise Nasihatkan tentang bahaya merokok dan faedah berhenti merokok. Action Dokumen status merokok di kad pesakit. Membuat rujukan ke khidmat berhenti merokok
14 GARIS PANDUAN PERKHIDMATAN BERHENTI MEROKOK DI KLINIK KESIHATAN 10.2 DEFINISI KAMUS Perbuatan Merokok Perbuatan menyedut atau menghembus asap atau wap dari produk merokok yang dibakar atau dipanaskan. Klien Berdaftar Bermaksud individu yang mengalami masalah ketagihan Khidmat Berhenti nikotin akibat penggunaan sebarang bentuk produk Merokok merokok termasuk produk tembakau serta lain-lain yang berkaitan dan individu bersetuju untuk menyertai Khidmat Berhenti Merokok di Klinik Kesihatan. Klien yang Klien Berdaftar yang mempunyai tarikh berhenti merokok. mempunyai Quit Date Kes Cicir (Defaulter) Klien yang gagal menepati temujanji selepas seminggu dari tarikh yang diberi dan gagal membuat temujanji semula atau gagal 3 kali berturut-turut untuk hadir temujanji dalam tempoh kohort 6 bulan. Klien perlu menetapkan quit date baru jika ingin meneruskan rawatan. Klien Berjaya Klien berhenti merokok selepas tempoh 6 bulan dari tarikh Berhenti Merokok quit date. Klien Gagal Klien yang gagal berhenti merokok dalam tempoh 6 bulan dari tarikh quit date. Klien Relapse Klien yang merokok semula selepas 6 bulan berjaya berhenti merokok.
GARIS PANDUAN PERKHIDMATAN BERHENTI MEROKOK DI KLINIK KESIHATAN 15 SARINGAN TAHAP KESEDIAAN BERHENTI MEROKOK Lampiran 1 Sila jawab `Ya’ atau `Tidak’ Skor Tahap Kesediaan Berhenti Merokok (Rujukan : Training Module for Health Care Providers Management in Quit Smoking Programme, 2015) 1. Peringkat Pra Pertimbangan (Pre-contemplation) `Tidak’ Kepada Soalan 1 2. Peringkat Pertimbangan (Contemplation) `Ya’ kepada Soalan 1 dan `Tidak’ kepada soalan yang lain 3. Peringkat Persediaan (Preparation) `Ya’ kepada semua soalan 1. Adakah anda berniat dengan serius untuk berhenti merokok dalam masa 6 bulan? 2. Adakah anda merancang untuk berhenti merokok pada bulan hadapan? 3. Adakah anda pernah mencuba untuk berhenti merokok dalam tempoh 12 bulan yang lepas? Ya Tidak
16 GARIS PANDUAN PERKHIDMATAN BERHENTI MEROKOK DI KLINIK KESIHATAN Lampiran 2 PENILAIAN DAN PENENTUAN TAHAP KETAGIHAN Ujian Fagerstrom bagi Ketagihan Nikotin Skor 1. Bilakah anda mula menghisap rokok selepas bangun dari tidur? Dalam 5 minit 3 6 - 30 minit 2 31 - 60 minit 1 61 - 90 minit 0 2. Adakah anda menghadapi masalah untuk mengelakkan diri dari merokok apabila anda berada di dalam kawasan larangan merokok? Ya 1 Tidak 0 3. Pada waktu bilakah paling sukar bagi anda untuk tidak merokok? Awal pagi 1 Waktu lain 0 4. Berapakah batang rokok yang anda hisap dalam sehari? 10 batang atau kurang 3 11 - 20 batang 2 21 - 30 batang 1 31 batang atau lebih 0 5. Adakah anda merokok lebih kerap dalam tempoh satu jam selepas bangun dari tidur berbanding waktu lain? Ya 1 Tidak 0 6. Adakah anda merokok walaupun di waktu sakit? Ya 1 Tidak 0 Skor Bilangan Rokok Tahap Jumlah Skor Fagerstrom Dihisap Ketagihan 0 - 3 < 10 Rendah 4 - 6 10 - 25 Sederhana 7 - 10 > 25 Tinggi
GARIS PANDUAN PERKHIDMATAN BERHENTI MEROKOK DI KLINIK KESIHATAN 17 Lampiran 2 PENILAIAN DAN PENENTUAN TAHAP KETAGIHAN Ujian Modified Fagerstrom bagi Ketagihan Rokok Elektronik Skor 1. Bilakah anda mula menghisap vape/ rokok elektronik selepas bangun dari tidur? Dalam 5 minit 3 6 - 30 minit 2 31 - 60 minit 1 61 - 90 minit 0 2. Adakah anda menghadapi masalah untuk mengelakkan diri dari vaping apabila anda berada di dalam kawasan larangan merokok? Ya 1 Tidak 0 3. Pada waktu bilakah paling sukar bagi anda untuk tidak vaping? Awal pagi 1 Waktu lain 0 4. Berapa kali sehari anda menghisap vape/ rokok elektronik ? 10 kali atau kurang 3 11 - 20 kali 2 21 - 30 kali 1 31 kali atau lebih 0 5. Adakah anda vaping lebih kerap dalam tempoh satu jam selepas bangun dari tidur berbanding waktu lain? Ya 1 Tidak 0 6. Adakah anda vaping walaupun di waktu sakit? Ya 1 Tidak 0 Skor Kekerapan Tahap Jumlah Skor Fagerstrom Vaping Ketagihan 0 - 3 < 10 Rendah 4 - 6 10 - 25 Sederhana 7 - 10 > 25 Tinggi
18 GARIS PANDUAN PERKHIDMATAN BERHENTI MEROKOK DI KLINIK KESIHATAN SENARAI RETEN PERKHIDMATAN BERHENTI MEROKOK DI KLINIK KESIHATAN 2. RETEN BULANAN JUMLAH KLIEN BERJAYA BERHENTI MEROKOK (KLINIK KESIHATAN)- SIRI DOKUMEN BPKK/KBM/2/2012 PINDAAN 2022 1. RETEN BULANAN BILANGAN KLIEN BARU DAFTAR KBM (KLINIK KESIHATAN) – SIRI DOKUMEN BPKK/KBM/1A/2012 PINDAAN 2022 3. RETEN SETIAP 6 BULAN: JUMLAH KLIEN BERJAYA BERHENTI MEROKOK (KLINIK KESIHATAN) – SIRI DOKUMEN BPKK/KBM/3/2012 PINDAAN 2022 2. RETEN BULANAN JUMLAH KLIEN BERJAYA BERHENTI MEROKOK (DAERAH) - SIRI DOKUMEN BPKK/KBM(PKD)/2/2012 PINDAAN 2022 1. RETEN BULANAN BILANGAN KLIEN BARU DAFTAR KBM (DAERAH - SIRI DOKUMEN BPKK/KBM(PKD)/1A/2012 PINDAAN 2022 3. RETEN SETIAP 6 BULAN: JUMLAH KLIEN BERJAYA BERHENTI MEROKOK (DAERAH) - SIRI DOKUMEN BPKK/KBM(PKD)/3/2012 PINDAAN 2022 2. RETEN BULANAN JUMLAH KLIEN BERJAYA BERHENTI MEROKOK (NEGERI) - SIRI DOKUMEN BPKK/KBM(JKN)2/2012 PINDAAN 2022 1. RETEN BULANAN BILANGAN KLIEN BARU DAFTAR KBM (NEGERI) - SIRI DOKUMEN BPKK/KBM(JKN)/1A/2012 PINDAAN 2022 3. RETEN SETIAP 6 BULAN: JUMLAH KLIEN BERJAYA BERHENTI MEROKOK (NEGERI) - SIRI DOKUMEN BPKK/KBM(JKN)3/2012 PINDAAN 2022 Lampiran 3
GARIS PANDUAN PERKHIDMATAN BERHENTI MEROKOK DI KLINIK KESIHATAN 19 Lampiran 3 SENARAI RETEN PERKHIDMATAN BERHENTI MEROKOK (KLINIK KESIHATAN) RETEN BULANAN BILANGAN KES BARU DIRUJUK UNTUK KHIDMAT BERHENTI MEROKOK (KLINIK KESIHATAN) BPKK/KBM/1A/2012 Pindaan 2022 TAHUN : 2023 SARINGAN KESIHATAN PENYAKIT KRONIK WALK-IN JABATAN KERAJAAN/ SWASTA/ MQUIT KLINIK TIBI KEM KESIHATAN AKTIVITI PENGUATKUASA KLINIK PERGIGIAN PETUGAS KESIHATAN LAIN-LAIN JUMLAH C I Peribumi Sabah Peribumi Sarawak Lain-lain NRT NON NRT Konvensional Elektronik Konvensional dan Elektronik NRT DAN NON NRT JUMLAH LP LP LP L PL P M BULAN SUMBER RUJUKAN BANGSA <10 10 - 14 15 - 19 20 - 59 >60 JENIS RAWATAN SEMASA JENIS ROKOK KAUNSELING SAHAJA JUMLAH KLIEN BERDAFTAR JUMLAH YANG MEMPUNYAI QUIT DATE RETEN BULANAN JUMLAH KLIEN BERJAYA BERHENTI MEROKOK (KLINIK KESIHATAN) BPKK/KBM/2/2012 Pindaan 2022 TAHUN : 2023 C I Peribumi Sabah Peribumi Sarawak Lain-lain NRT NON NRT Konvensional Elektronik Konvensional dan Elektronik NRT DAN NON NRT JUMLAH JUMLAH LP LP LP L PL P M BULAN BANGSA <10 10 - 14 15 - 19 20 - 59 >60 JENIS RAWATAN TERAKHIR YANG DIBERIKAN JENIS ROKOK KAUNSELING SAHAJA Jumlah klien berjaya berhen! merokok RETEN KHIDMAT BERHENTI MEROKOK (KBM) SETIAP KOHORT BPKK/KBM/3/2012 Pindaan 2022 C I Peribumi Sabah Peribumi Sarawak Lain-lain JUMLAH LP LP LP L PL P M KOHORT BANGSA <10 10 - 14 15 - 19 20 - 59 >60 PERATUS BERJAYA BERHENTI MEROKOK b/a X100% BIL. KLIEN BERJAYA BERHENTI MEROKOK (b) JUMLAH YANG MEMPUNYAI QUIT DATE Jan - Jun (Tahun: 2023) Julai - Dis (Tahun: 2023)
20 GARIS PANDUAN PERKHIDMATAN BERHENTI MEROKOK DI KLINIK KESIHATAN Lampiran 3 SENARAI RETEN PERKHIDMATAN BERHENTI MEROKOK (DAERAH) RETEN BULANAN BILANGAN KES BARU DIRUJUK UNTUK KHIDMAT BERHENTI MEROKOK (DAERAH) BPKK/KBM(PKD)/1A/2012 Pindaan 2022 TAHUN : 2023 DAERAH: _____________________________ NEGERI : ___________________________________________ SARINGAN KESIHATAN PENYAKIT KRONIK WALK-IN JABATAN KERAJAAN/ SWASTA/ MQUIT KLINIK TIBI KEM KESIHATAN AKTIVITI PENGUATKUASA KLINIK PERGIGIAN PETUGAS KESIHATAN LAIN-LAIN JUMLAH C I Peribumi Sabah Peribumi Sarawak Lain-lain NRT NON NRT Konvensional Elektronik Konvensional dan Elektronik NRT DAN NON NRT JUMLAH LP LP LP L PL P M BULAN SUMBER RUJUKAN BANGSA <10 10 - 14 15 - 19 20 - 59 >60 JENIS RAWATAN SEMASA JENIS ROKOK KAUNSELING SAHAJA JUMLAH KLIEN BERDAFTAR JUMLAH YANG MEMPUNYAI QUIT DATE RETEN BULANAN JUMLAH KLIEN BERJAYA BERHENTI MEROKOK (DAERAH) BPKK/KBM(PKD)/2/2012 Pindaan 2022 TAHUN : 2023 DAERAH: _____________________________ NEGERI : ___________________________________________ C I Peribumi Sabah Peribumi Sarawak Lain-lain NRT NON NRT Konvensional Elektronik Konvensional dan Elektronik NRT DAN NON NRT JUMLAH JUMLAH LP LP LP L PL P M BULAN BANGSA <10 10 - 14 15 - 19 20 - 59 >60 JENIS RAWATAN TERAKHIR YANG DIBERIKAN JENIS ROKOK KAUNSELING SAHAJA Jumlah klien berjaya berhen! merokok RETEN KHIDMAT BERHENTI MEROKOK (KBM) SETIAP KOHORT (DAERAH) BPKK/KBM(PKD)/3/2012 Pindaan 2022 C I Peribumi Sabah Peribumi Sarawak Lain-lain JUMLAH LP LP LP L PL P M KOHORT BANGSA <10 10 - 14 15 - 19 20 - 59 >60 PERATUS BERJAYA BERHENTI MEROKOK b/a X100% BIL. KLIEN BERJAYA BERHENTI MEROKOK (b) JUMLAH YANG MEMPUNYAI QUIT DATE Jan - Jun (Tahun: 2023)
GARIS PANDUAN PERKHIDMATAN BERHENTI MEROKOK DI KLINIK KESIHATAN 21 Lampiran 3 SENARAI RETEN PERKHIDMATAN BERHENTI MEROKOK (NEGERI) RETEN BULANAN BILANGAN KES BARU DIRUJUK UNTUK KHIDMAT BERHENTI MEROKOK (NEGERI) BPKK/KBM(JKN)/1A/2012 Pindaan 2022 TAHUN : 2023 NEGERI : ________________________________________________ SARINGAN KESIHATAN PENYAKIT KRONIK WALK-IN JABATAN KERAJAAN/ SWASTA/ MQUIT KLINIK TIBI KEM KESIHATAN AKTIVITI PENGUATKUASA KLINIK PERGIGIAN PETUGAS KESIHATAN LAIN-LAIN JUMLAH C I Peribumi Sabah Peribumi Sarawak Lain-lain NRT NON NRT Konvensional Elektronik Konvensional dan Elektronik NRT DAN NON NRT JUMLAH LP LP LP L PL P M BULAN SUMBER RUJUKAN BANGSA <10 10 - 14 15 - 19 20 - 59 >60 JENIS RAWATAN SEMASA JENIS ROKOK KAUNSELING SAHAJA JUMLAH KLIEN BERDAFTAR JUMLAH YANG MEMPUNYAI QUIT DATE RETEN BULANAN JUMLAH KLIEN BERJAYA BERHENTI MEROKOK (NEGERI) BPKK/KBM(JKN)/2/2012 Pindaan 2022 TAHUN : 2023 NEGERI : ________________________________________________ C I Peribumi Sabah Peribumi Sarawak Lain-lain NRT NON NRT Konvensional Elektronik Konvensional dan Elektronik NRT DAN NON NRT JUMLAH JUMLAH LP LP LP L PL P M BULAN BANGSA <10 10 - 14 15 - 19 20 - 59 >60 JENIS RAWATAN TERAKHIR YANG DIBERIKAN JENIS ROKOK KAUNSELING SAHAJA Jumlah klien berjaya berhen! merokok RETEN KHIDMAT BERHENTI MEROKOK (KBM) SETIAP KOHORT (NEGERI) BPKK/KBM(JKN)/3/2012 Pindaan 2022 C I Peribumi Sabah Peribumi Sarawak Lain-lain JUMLAH LP LP LP L PL P M KOHORT BANGSA <10 10 - 14 15 - 19 20 - 59 >60 PERATUS BERJAYA BERHENTI MEROKOK b/a X100% BIL. KLIEN BERJAYA BERHENTI MEROKOK (b) JUMLAH YANG MEMPUNYAI QUIT DATE Julai - Dis (Tahun: 2023)
22 GARIS PANDUAN PERKHIDMATAN BERHENTI MEROKOK DI KLINIK KESIHATAN Lampiran 4 TATACARA MENGISI MAKLUMAT KE DALAM REKOD PENDAFTARAN DAN RETEN KHIDMAT BERHENTI MEROKOK (PINDAAN 2022) Pengenalan Perkhidmatan Berhenti Merokok di Klinik Kesihatan telah diperkenalkan mulai tahun 2000. Garis Panduan kepada perkhidmatan ini telah dikeluarkan pada tahun 2006 dan ditambah baik pada tahun 2011 melalui beberapa mesyuarat dan bengkel yang telah diadakan. Memandangkan perkhidmatan berhenti merokok diperluaskan melalui program MQuit dan keperluan data yang lebih menyeluruh, satu bengkel penambahbaikan kepada rekod pendaftaran dan reten perkhidmatan ini telah diadakan pada April 2017. Seterusnya dengan kemunculan produk-produk merokok baharu seperti rokok elektronik/ vape, bengkel telah diadakan pada September 2022 untuk penambahbaikan Garis Panduan Perkhidmatan Berhenti Merokok di Klinik Kesihatan. Justeru, Garis Panduan Perkhidmatan Berhenti Merokok di Klinik Kesihatan (Pindaan 2022) akan digunapakai sebagai rujukan kepada rekod pendaftaran dan reten. Rekod Pendaftaran A. Kandungan Rekod Pendaftaran:
GARIS PANDUAN PERKHIDMATAN BERHENTI MEROKOK DI KLINIK KESIHATAN 23 Lampiran 4 TATACARA MENGISI MAKLUMAT KE DALAM REKOD PENDAFTARAN DAN RETEN KHIDMAT BERHENTI MEROKOK (PINDAAN 2022) No. 1. 2. 3. Perkara Bilangan Tarikh Daftar Sumber Rujukan Keterangan • Seramai 150 pelanggan boleh didaftarkan bagi setiap kohort. • Setiap pelanggan yang dirujuk ke KBM perlu didaftarkan walaupun pelanggan belum lagi berniat untuk berhenti. • Sekiranya pelanggan telah didaftarkan dan tidak berniat untuk berhenti; tetapi pada kohort kemudian beliau berniat untuk berhenti (memberi quit date) maka pelanggan tersebut hendaklah didaftarkan semula ke kohort baru (kohort di mana beliau memberi quit date). Tarikh pertama pelanggan menerima sebarang perkhidmatan di KBM dan didaftarkan (Contoh: - pelanggan diberi nasihat 3A di bilik konsultasi pesakit TB yang menerima rawatan di klinik dan masih merokok, dinasihati berhenti merokok) Sumber rujukan pelanggan datang ke perkhidmatan berhenti merokok seperti: • Saringan Kesihatan: pelanggan yang dibuat saringan. • Penyakit kronik: pelanggan yang mengidapi penyakit, darah tinggi, kencing manis, sakit jantung, kanser, asthma dan lain-lain penyakit kronik. • Walk-in: pelanggan yang datang ke klinik untuk mendapat rawatan pesakit luar tidak termasuk kes kronik. • Jabatan kerajaan/ swasta: pelanggan yang dirujuk dari agensi kerajaan/ swasta/ mQuit. • Klinik TIBI: pelanggan yang dirujuk terus daripada klinik TIBI. • Kem Kesihatan: pelanggan yang dirujuk daripada aktiviti Kem Kesihatan. • Aktiviti Penguatkuasa: pelanggan dirujuk kerana saman di bawah Peraturan Kawalan Hasil Tembakau (PHKT). • Klinik Pergigian: pelanggan yang dirujuk dari klinik pergigian. • Petugas Kesihatan: anggota kesihatan yang dirujuk kepada khidmat berhenti merokok. • Lain-lain: pelanggan yang dirujuk selain daripada sumber yang dinyatakan di atas (termasuk dari institut latihan, Politeknik dan Kolej Komuniti).
24 GARIS PANDUAN PERKHIDMATAN BERHENTI MEROKOK DI KLINIK KESIHATAN Lampiran 4 TATACARA MENGISI MAKLUMAT KE DALAM REKOD PENDAFTARAN DAN RETEN KHIDMAT BERHENTI MEROKOK (PINDAAN 2022) No. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. Perkara Pelatih Nama No. Kad Pengenalan Umur Jantina Bangsa Alamat No. tel Penyakit yang dialami Quit Date Tarikh Berjaya Berhenti Merokok Tarikh Temujanji Rawatan Keterangan Sama ada pelanggan adalah pelatih institut latihan: • Kolej Komuniti • Politeknik • Institut Latihan Kementerian Kesihatan Malaysia Nama pelanggan yang didaftarkan Nombor Kad Pengenalan pelanggan yang didaftarkan Umur (tahun) pelanggan yang didaftarkan pada tahun tersebut Jantina pelanggan yang didaftarkan Bangsa pelanggan yang didaftarkan Alamat pelanggan yang didaftarkan Nombor telefon pelanggan yang didaftarkan (No. telefon rumah, tempat kerja atau telefon bimbit) Penyakit semasa yang dihadapi oleh pelanggan yang didaftarkan. Tandakan jika berkenaan. Tarikh yang diberi oleh pelanggan di mana beliau akan mula berhenti merokok. Tarikh pelanggan berjaya berhenti merokok dimasukkan apabila pelanggan benar-benar berhenti merokok selama 6 bulan berturut-turut dari quit date. Tarikh temujanji seterusnya (TCA). Sebagai rujukan untuk mengesan keciciran dan tindakan susulan. Rawatan terakhir yang diterima pelanggan semasa berjaya berhenti merokok.
GARIS PANDUAN PERKHIDMATAN BERHENTI MEROKOK DI KLINIK KESIHATAN 25 Lampiran 4 TATACARA MENGISI MAKLUMAT KE DALAM REKOD PENDAFTARAN DAN RETEN KHIDMAT BERHENTI MEROKOK (PINDAAN 2022) No. 17. 18. Perkara Status Merokok Jenis Rokok Keterangan Status ini akan dijana sebagai ‘Belum Berjaya’ sehingga pelanggan berhenti merokok mengikut quit date yang dijanjikan. Dijana secara automatik: • Belum Berjaya • Berjaya • Konvensional • Elektronik Perkara-perkara yang wajib diisi di dalam rekod pendaftaran agar reten KBM dapat dijanakan adalah: • Tarikh daftar • Sumber Rujukan • Nama • No. Kad Pengenalan • Umur • Jantina • Bangsa • Quit Date • Tarikh Berjaya Berhenti Merokok • Rawatan Peringatan Penting: Pelanggan hanya akan dikira Berjaya Berhenti Merokok sekiranya beliau berhenti 6 bulan daripada tarikh quit date yang diberikan.
26 GARIS PANDUAN PERKHIDMATAN BERHENTI MEROKOK DI KLINIK KESIHATAN Lampiran 5 ALIRAN PENGHANTARAN RETEN PERKHIDMATAN BERHENTI MEROKOK A. Reten daripada Klinik Kesihatan ke Pejabat Kesihatan Daerah • Penghantaran reten dari klinik Kesihatan ke Pejabat Kesihatan Daerah adalah melalui email pada setiap 6 bulan. • Seluruh buku pendaftaran bersama reten dihantar bersama sebagai attachment di dalam email masing-masing. B. Reten Pejabat Kesihatan Daerah • Pejabat Kesihatan Daerah akan menerima email daripada setiap klinik kesihatan yang menjalankan KBM. • PKD akan menggunakan sheet KBM PKD Kohort Jan-Jun atau KBM PKD Kohort Julai-Dis. • Sheet boleh memasukkan reten maksimum 15 buah klinik kesihatan. Barisan yang sama merangkumi ketiga-tiga reten bagi klinik kesihatan yang sama. • Penyelia perlu ‘copy’ reten klinik kesihatan yang diterima melalui email dan paste special – values’. • Reten PKD akan auto-generate sebagai reten PKD. • Penghantaran reten dari Pejabat Kesihatan Daerah ke Jabatan Kesihatan Negeri adalah melalui email pada setiap 6 bulan. • Seluruh reten PKD dihantar bersama sebagai attachment di dalam email masing- masing C. Reten Jabatan Kesihatan Negeri • Jabatan Kesihatan Negeri akan menerima email daripada setiap Pejabat Kesihatan Daerah yang menjalankan KBM. • JKN akan menggunakan sheet KBM JKN Kohort Jan-Jun atau KBM JKN Kohort Julai-Dis. • Sheet boleh memasukkan reten maksimum 15 buah PKD. Barisan yang sama merangkumi ketiga-tiga reten bagi PKD yang sama. • Penyelia perlu ‘copy’ reten PKD yang diterima melalui email dan ‘paste special – values’. • Reten JKN akan auto-generate reten JKN. • Penghantaran reten dari Jabatan Kesihatan Negeri ke Bahagian Pembangunan Kesihatan Keluarga, Kementerian Kesihatan Malaysia melalui email setiap 6 bulan. • Seluruh reten JKN dihantar bersama sebagai attachment di dalam email masing- masing.
GARIS PANDUAN PERKHIDMATAN BERHENTI MEROKOK DI KLINIK KESIHATAN 27 Lampiran 5 ALIRAN PENGHANTARAN RETEN PERKHIDMATAN BERHENTI MEROKOK D. Reten Pelatih Institut • Secara automatik, data dari rekod pendaftaran akan disalinkan ke Reten Pelatih Institut. • Sebelum Klinik Kesihatan menghantar reten ini ke Pejabat Kesihatan Daerah, • Reten ini perlu dihantar ke Pegawai NCD Daerah untuk semakan dan seterusnya menghantarnya ke Unit NCD, JKN masing-masing. Disediakan oleh: Sektor Penjagaan Perubatan Primer Cawangan Kesihatan Primer Bahagian Pembangunan Kesihatan Keluarga Kementerian Kesihatan Malaysia
28 GARIS PANDUAN PERKHIDMATAN BERHENTI MEROKOK DI KLINIK KESIHATAN Lampiran 6 PERKHIDMATAN BERHENTI MEROKOK MQUIT SECARA PERKONGSIAN PINTAR AWAM SWASTA MELALUI LAMAN SESAWANG JOMQUIT Orang awam / Klien walk - in / rujukan oleh KOSPEN, Wellness Hub dan sebagainya Klien mendaftar melalui laman sesawang JomQuit http://jomquit.com Dapatkan khidmat nasihat melalui JomQuit Klien memilih untuk mendapatkan khidmat berhenti merokok Rawatan Klinik Berhenti Merokok di Hospital terpilih Rawatan di bawah Khidmat Berhenti Merokok di Klinik Kesihatan secara virtual Rawatan Berhenti Merokok mQuit melalui fasiliti swasta Pemantauan oleh BKP, KKM Fasiliti Awam atau Swasta
GARIS PANDUAN PERKHIDMATAN BERHENTI MEROKOK DI KLINIK KESIHATAN 29 Lampiran 7 BORANG PENILAIAN FISIOTERAPI
30 GARIS PANDUAN PERKHIDMATAN BERHENTI MEROKOK DI KLINIK KESIHATAN Lampiran 7 BORANG PENILAIAN FISIOTERAPI
BAHAGIAN PEMBANGUNAN KESIHATAN KELUARGA KEMENTERIAN KESIHATAN MALAYSIA ARAS 7 & 8, BLOK E10, KOMPLEKS E, PUSAT PENTADBIRAN KERAJAAN PERSEKUTUAN, 62590 PUTRAJAYA https://hq.moh.gov.my/bpkk/