คำราชาศัพท์ ป.๖

วิชาภาษาไทย
ชน้ั ประถมศึกษาปที่ ๖/๘

เร่ือง คาราชาศัพท์

นางวิรงรอง ศรีพอ
ครูผูส้ อน

ภาษาไทย ป. ๖

คาราชาศัพท์ พระขนง พระกรรณ
พระหตั ถ์ ฉลองพระองค์
ฉลองพระบาท
พระภูษา
พระบาท

บอกความหมายราชาศัพท์

พระเกศา พระโอษฐ์ พระพักตร์
ผม ปาก หน้า

พระเศียร พระกรรณ
หัว หู

คาราชาศัพท์

คาราชาศัพท์ แต่เดิมหมายถึง ศัพท์สาหรับพระราชา
แต่ต่อมาใช้ในความหมายกว้างข้ึน หมายถึง ถ้อยคาภาษาท่ี
สุภาพ ถูกแบบแผน

คาราชาศัพท์ใช้กับบุคคลทุกประเภท ได้แก่

พระมหากษั ตริ เจ้านาย พระสงฆ์
ย์

ข้าราชการ สุภาพชน
ขุนนาง

เร่ืองน่ารู้ ที่มาของคาราชาศัพท์

แต่เดิมมกั เข้าใจกันวา่ คาราชาศัพท์
ในภาษาไทยได้รูปแบบมาจากภาษาเขมร
บางคนเชอ่ื วา่ ไทยเอาคาธรรมดาของ
ภาษาเขมรมาใชเ้ ป็นคาราชาศัพท์ แต่เมื่อ
ศึกษาแล้วพบวา่ แมค้ าราชาศัพท์ของไทย
จะมีคาภาษาเขมรอยูบ่ ้าง แต่เป็นส่วนน้อย
ส่วนใหญ่เป็นคาภาษาบาลี ภาษาสันสกฤต
และภาษาไทย

คาราชาศัพท์

คาราชาศัพท์ท่ีใช้สาหรับพระมหากษัตริยแ์ ละพระบรมวงศานุวงศ์

คาราชาศัพท์ท่ีใชส้ าหรับพระมหากษัตริย์และพระบรมวงศานุวงศ์
แบง่ ตามชนิดของคา คือ

คานามราชาศั พท์ คากริยาราชาศัพท์

คาสรรพนามราชาศั พท์

คาราชาศั พท์

คาราชาศัพท์ที่ใช้สาหรับพระมหากษัตริยแ์ ละพระบรมวงศานุวงศ์

คานามราชาศัพท์

หมวดอวัยวะและสิ่ งท่ีเก่ียวกับร่างกาย

คาราชาศัพท์ ความหมาย คาราชาศัพท์ ความหมาย

พระองค์ ตัว พระปราง แก้ม
พระเศียร ศีรษะ
พระศอ คอ

พระเกศา ผม พระทนต์ ฟัน

คาราชาศัพท์

คาราชาศั พท์ที่ใช้สาหรับพระมหากษั ตริย์และพระบรมวงศานุวงศ์

คานามราชาศัพท์

หมวดเครื่องแต่งกาย เครื่องประดับ และของใช้

คาราชาศัพท์ ความหมาย คาราชาศัพท์ ความหมาย

พระสนับเพลา กางเกง รัดพระองค์ เข็มขัด

พระภูษา ผ้านุ่ง พระแท่น เตียง

พระธามรงค์ แหวน พระเขนย หมอน

คาราชาศั พท์

คาราชาศั พท์ที่ใช้สาหรับพระมหากษั ตริย์และพระบรมวงศานุวงศ์

คานามราชาศัพท์

หมวดเครือญาติ (พระญาติวงศ์) ความหมาย

คาราชาศัพท์ พอ่
แม่
พระราชบิดา, พระบิดา, พระชนก ลูกชาย
พระราชชนนี, พระราชมารดา, พระชนนี
พระราชโอรส, พระโอรส

คาราชาศั พท์

คาราชาศัพท์ท่ีใชส้ าหรับพระมหากษัตริยแ์ ละพระบรมวงศานุวงศ์

คานามราชาศัพท์

หมวดเครือญาติ (พระญาติวงศ์)

คาราชาศัพท์ ความหมาย

พระราชธิดา, พระธิดา ลูกสาว
พระราชนัดดา, พระนัดดา หลาน

คาราชาศั พท์

คาราชาศัพท์ที่ใช้สาหรับพระมหากษัตริยแ์ ละพระบรมวงศานุวงศ์

คาสรรพนามราชาศั พท์

คาสรรพนามราชาศัพท์ต้องใช้ให้ถูกต้องตามระดับช้นั ของบุคคล เช่น

ใชแ้ ก่ สรรพนาม สรรพนาม สรรพนามบรุ ุษ
บรุ ุษท่ี ๑ บรุ ุษท่ี ๒ ที่ ๓
๑. พระมหากษัตริย์
สมเดจ็ พระบรมราชนิ ีนาถ พระองค์

ขา้ พระพุทธเจา้ ใต้ฝา่ ละออง
ธุลีพระบาท

๔. คาราชาศัพท์

๔.๑ คาราชาศัพท์ที่ใช้สาหรับพระมหากษัตริยแ์ ละพระบรมวงศานุวงศ์
คาสรรพนามราชาศั พท์

ใช้แก่ สรรพนาม สรรพนาม สรรพนาม
บุรุษท่ี ๑ บุรุษท่ี ๒ บุรุษที่ ๓
๒. สมเด็จพระบรมราชินี
สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้ากรม ใต้ฝา่ ละออง พระองค์
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ พระบาท ทูลกระหมอ่ ม
สยามบรมราชกุมารี
๓. พระบรมวงศ์ช้ันสมเด็จเจ้าฟา้ ข้าพระพุทธเจ้า
๔. พระราชโอรสและพระราชธิดา
ใต้ฝา่ พระบาท
ของพระมหากษั ตริย์

คาราชาศัพท์

คาราชาศัพท์ที่ใช้สาหรับพระมหากษัตริยแ์ ละพระบรมวงศานุวงศ์

คาสรรพนามราชาศั พท์

ใช้แก่ สรรพนาม สรรพนาม สรรพนามบุรุ ษ
บรุ ุษที่ ๑ บรุ ุษที่ ๒ ที่ ๓
๕. พระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้า
และพระเจ้าวรวงศ์ เธอ (ชาย) เกล้ากระหมอ่ ม ฝ่าพระบาท ท่าน

(หญิง) เกลา้ กระหม่อมฉัน

๖. พระเจ้าวรวงศ์เธอและหมอ่ มเจ้า (ชาย) กระหม่อม
(หญิง) หม่อมฉัน

คาราชาศัพท์ท่ีใชส้ าหรับพระมหากษัตริยแ์ ละพระบรมวงศานุวงศ์
คากริยาราชาศั พท์

คาราชาศัพท์ ความหมาย

เสด็จ ไป คาราชาศัพท์ ความหมาย
โปรด ชอบ
สรง อาบนา้

ประสูติ เกิด
ทอดพระเนตร ดู
ทรงพระอักษร อ่าน, เรียน, เขยี น

เร่ืองน่ารู้ การใชค้ ากริยาราชาศัพท์

ไม่ใช้ ทรง เป็นคากริยาท่ีเปน็ ราชาศัพท์อยู่แล้ว เช่น
นาหน้า

เสด็จ เสวย

ใช้ ทรง เปน็ คากริยาสามัญ เชน่ ถือ เติมคาวา่ ทรง เป็น ทรงถือ
นาหน้า

ทรง ถือ ทรงถือ

คาราชาศัพท์ท่ีใชส้ าหรับพระมหากษัตริย์และพระบรมวงศานุวงศ์

ตัวอยา่ ง การใชค้ าราชาศัพท์

สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ
สยามบรมราชกมุ ารี พระราชทานพระราชทรัพย์ส่วนพระองค์
สร้างโรงเรียนในถ่ินทรุ กนั ดาร

พระราชทาน หมายถึง ให้

พระราชทรัพย์ส่วนพระองค์ หมายถึง ทรัพยส์ ่วนตัว

จาแนกชนิดคาราชาศัพท์

คานามราชาศัพท์ คาสรรพนาม คากริยาราชาศัพท์
ราชาศัพท์

พระหัตถ์ ใต้ฝ่าพระบาท พระราชดาเนิน
พระโอสถ ขา้ พระพุทธเจา้ โปรด
พระราชธิดา เกล้ากระหมอ่ ม
พระเขนย พระสรวล
ทูลกระหมอ่ ม เสด็จ

เรียงให้เป็นคาราชาศัพท์
ร พข ย น

หมายถึง หมอน

มร บร ท

หมายถึง นอน

เรียงให้เป็นคาราชาศัพท์

สว ย

หมายถึง กินอาหาร

ชปร รว

หมายถึง ป่วย ไมส่ บาย

เกมแขง่ กันบอกคาราชาศัพท์และคาแปล

ตัวอย่าง

ครู กล่มุ ที่ ๑
พระราชทาน ให้

กล่มุ ที่ ๑ กล่มุ ที่ ๒
พระชนมายุ อายุ

คาราชาศัพท์

คาที่ใชส้ าหรับพระสงฆ์

คาศัพท์ที่ใชส้ าหรับพระสงฆ์

คาราชาศั พท์ ความหมาย

ภัตตาหาร อาหาร
ฉัน กิน
มรณภาพ ตาย

คาราชาศัพท์ ความหมาย

จาวดั นอน, นอนหลับ
ทาวตั ร สวดมนต์
อาพาธ ปว่ ย

คาราชาศัพท์

คาท่ีใชส้ าหรับพระสงฆ์

คาศัพท์ที่ใชส้ าหรับพระสงฆ์
นอกจากน้ียังมีคาสรรพนามท่ีพระสงฆใ์ ชพ้ ูดกบั บุคคลต่าง ๆ เชน่

บุคคล แทนผู้พูด แทนผูพ้ ูดด้วย
(บุรุษท่ี ๑) (บุรุษที่ ๒)
พระมหากษั ตริย์
และพระราชวงศ์ อาตมภาพ มหาบพิตร, บพิตร
บุคคลท่ัวไป
อาตมา โยม

คาราชาศัพท์

คาท่ีใชส้ าหรับพระสงฆ์

ตัวอย่าง การใช้คาสาหรับพระสงฆ์

พ่อนิมนต์พระสงฆม์ าฉันภัตตาหารเพลท่ีบา้ น

นิมนต์ หมายถึง เชญิ
กิน
ฉัน หมายถึง อาหารกลางวนั

ภัตตาหารเพล หมายถึง

เร่ืองน่ารู้ คาราชาศัพท์กับสมณศักด์ิของพระสงฆ์

คาราชาศัพท์สาหรับพระสงฆ์ท่ีทรงสมณศักดิ์ต้องใช้ให้เหมาะสม
กับสมณศักดิ์ของพระองค์ เช่น

พระสังฆราชเจ้า ฐานันดรศักดิ์ของพระองค์เป็นเสมือนพระราชวงศ์
ชัน้ พระองค์เจ้า จึงต้องใชค้ าราชาศัพท์ต่างจากพระสงฆท์ ั่วไป

เช่น ใช้ เสวยภัตตาหาร แทนคาวา่ ฉันภัตตาหาร

ใช้ บรรทม แทนคาวา่ จาวัด

ใช้ ประชวร แทนคาว่า อาพาธ

คาราชาศัพท์

คาที่ใชก้ ับบุคคลท่ัวไป

คาที่ใช้กับบุคคลท่ัวไปควรเป็นคาท่ีสุภาพ ไพเราะ และใช้ให้
ถกู กับกาลเทศะและฐานะบุคคล เช่น

คาสามัญ คาสุภาพ คาสามญั คาสุภาพ

ตีน เท้า เยย่ี ว ปัสสาวะ
ววั โค ผกั กระเฉด ผกั รู้นอน
เกือก รองเท้า ผกั ตบ ผกั สามหาว

คาราชาศัพท์

คาท่ีใชก้ ับบุคคลทั่วไป

ตัวอยา่ ง การใชค้ าสุภาพกับบุคคลท่ัวไป

คาสามญั แมไ่ มส่ บาย คลื่นไส้ และอ้วก

คาสุภาพ แมไ่ ม่สบาย คล่ืนไส้ และอาเจยี น

จบั คู่คาสามญั กับคาราชาศัพท์

คุก บวชเป็นภิกษุ

กฏุ ิ รองเท้า

อุปสมบท ท่ีกักขังนักโทษ

เกือก บวชเป็นสามเณร
บรรพชา
ที่อยูข่ องภิกษุ
สามเณร

เกมเปล่ียนคาสุภาพ
ผกั บุง้ ผักทอด

ยอด

เกมเปลี่ยนคาสุภาพ

ดอก ดอกลีลาวดี
ลั่นทม

เกมเปลี่ยนคาสุภาพ
หมา สุนัข

เกมเปล่ียนคาสุภาพ
อีกา นกกา

เกมเปล่ียนคาสุภาพ
ควาย กระบือ

เติมคาตามระดับบุคคล

คาสามัญ กษั ตริย์ พระสงฆ์ บุคคลท่ัวไป
นอน บรรทม จาวดั นอน
ป่วย อาพาธ
ตาย ประชวร ไมส่ บาย
สวรรคต มรณภาพ
กิน ฉัน ถึงแก่กรรม
บวช เสวย รับประทาน
ผนวช อุปสมบท
บวช

79

คาถามทบทวนความรู้

คาราชาศั พท์สาหรับพระมหากษั ตริย์มีก่ีชนิด
อะไรบา้ ง ยกตัวอย่างประกอบ

คาตอบ
คาราชาศัพท์ที่ใช้สาหรับพระมหากษัตริย์ มี ๓ ชนิด คือ
๑. คานามราชาศัพท์ เชน่ พระเนตร พระโอสถ พระโอษฐ์
๒. คาสรรพนามราชาศัพท์ เช่น ข้าพระพุทธเจา้

ใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาท พระองค์
๓. คากริยาราชาศัพท์ เช่น ตรัส พระราชทาน ทรงพระดาเนิน

สรุ ปความรู ้

คาราชาศัพท์ คือ คาท่ีใชส้ าหรับพระมหากษัตริย์
พระบรมวงศานุวงศ์ พระสงฆ์ เจ้านาย ขา้ ราชการ
และสุภาพชนท่ัวไป
การรู้จักคาราชาศัพท์ทาให้สามารถเลือกใชไ้ ด้เหมาะสม
กับระดับบุคคลและกาลเทศะ

สรุปความรู้

คานามราชาศัพท์

คาราชาศัพท์ที่ใช้สาหรับ แบง่ เปน็ คาสรรพนามราชาศัพท์
พระมหากษัตริยแ์ ละ
พระบรมวงศานุวงศ์

คากริยาราชาศัพท์

สรุ ป
ความรู้

สมณศักดิ์ของพระสงฆ์

แบ่งตาม สรรพนามใชแ้ ทนตนเอง

คาท่ีใชส้ าหรับพระสงฆ์

สรรพนามใช้แทนผู้ท่ีพูดด้วย

คาที่ใชก้ ับบุคคลท่ัวไป เป็นคาที่สุภาพ ไพเราะ ควรเลือกใชใ้ ห้
เหมาะสมกับกาลเทศะ

ภาระงาน

ทาแบบฝึก
- ทักษะภาษา หน้า ๑๖๐ -๑๖๒ หน้า

๑๖๐ทาเฉพาะข้อ ๓
- แบบฝึกหัด หน้า ๔๓-๔๗

พบกันใหม่ชว่ั โมงต่อไป
สวสั ดีค่ะ