หลักฐานทาง ประวัติศาสตร์ รายวิชา ประวัติศาสตร์ สาระการเรียนรู้ สังคมศึกษาศาสนาและวัฒนธรรม นางสาวนันทกานต์ ด้วงยา แหล่งข้อข้มูลของหลักฐานและความสำ คัญของหลักฐาน
ผังการเรียนรู้ 1. ยุคสมัยในการศึกษาประวัติศาสตร์ 2. หลักฐานทางประวัติศาสตร์ -ความหมายและความสำ คัญของหลักฐานทางประวัติศาสตร์ -ประเภทของหลักฐานทางประวัติศาสตร์ -หลักฐานที่ใช้ในการศึกษาความเป็นมาของท้องถิ่น
ยุคสมัยในการศึกษาประวัติศาสตร์
ยุคสมัยในการศึกษาประวัติศาสตร์ ยุคสมัยในการศึกษาประวัติศาสตร์ ยุคสมัยทางประวัติศาสตร์มีความเกี่ยวข้องกับช่วงเวลาและเหตุการณ์ ในอดีต การแบ่งยุคสมัยทางประวัติศาสตร์ ยุคสมัยทางประวัติศาสตร์ เป็นช่วงเวลาที่ยาวนาน ดังนั้นเพื่อความ สะดวกในการศึกษาประวัติศาสตร์นักประวัติศาสตร์แบบและโบราณคดี จึงทำ การแบ่งยุคสมัยทางประวัติศาสตร์ โดยใช้หลักเกณฑ์จากการที่ มนุษย์รู้จักประดิษฐ์ตัวอักษรขึ้นมาใช้ แบ่งออกเป็น2สมัย ดังนี้ สมัยก่อนประวัติศาสตร์ มนุษย์นำ โลหะและสำ ริดมาทำ เป็นเครื่องมือเครื่องใช้และ เครื่องประดับ สมัยประวัติศาสตร์ ยุคสมัยที่มนุษย์รู้จักคิดประดิษฐ์ ตัวอักษรขึ้นมาใช้เพื่อบันทึก เรื่องราวต่างๆ
สมัยก่อนประวัติศาสตร์ สมัยก่อนประวัติศาสตร์ คือ ยุคสมัยที่มนุษย์ยังไม่ได้ประดิษฐ์ตัวอักษรขึ้นมา ใช้การศึกษาเรื่องราวของผู้คนในยุคนี้จึงศึกษาจากเครื่องมือเครื่องใช้เป็นส่วน ใหญ่ทำ มาจากหินหรือโลหะนอกจากนี้ยังศึกษาจากโครงกระดูก ซากพืช ซากสัตว์ และถ้ำ ที่อยู่อาศัย สมัยก่อนประวัติศาสตร์แบ่งยุคสมัยย่อยลงไป ได้แก่ ยุคหิน และยุคโลหะ ยุคหิน คือ ยุคที่มนุษย์นำ หินมา ประดิษฐ์เป็นเครื่องมือเครื่องใช้แบ่ง ตามลักษณะของเครื่องมือหินออก เป็น 3 ยุค ได้แก่ ยุคหินเก่า ยุคหิน กลาง ยุคหินใหม่ ยุคโลหะ คือ ยุคที่มนุษย์นำ โลหะมา ประดิษฐ์เป็นเครื่องมือเครื่องใช้และ เครื่องประดับ เช่น สำ ริด เหล็ก
สมัยประวัติศาสตร์ คือ ยุคสมัยที่มนุษย์รู้จักคิดประดิษฐ์ตัวอักษรขึ้นมาใช้การ ศึกษาเรื่องราวต่างๆ การศึกษาประวัติศาสตร์ไทย นักประวัติศาสตร์อาจใช้เหตุการณ์สำ คัญใน แต่ละช่วงเวลาของการเป็นเมืองหลวงเป็นเกณฑ์ในการแบ่งยุคสมัย คือ 1. สมัยก่อนสุโขทัย เริ่มต้นว่ามีการพบหลักฐานการใช้ตัวอักษรในดินแดน ไทยพุทธศตวรรษที่ 21 ของกลุ่มคนที่ตั้งถิ่นฐานเป็นบ้านเมือง แคว้น ในพื้น แผ่นดินไทย แคว้นสำ คัญ ได้แก่ ทวารวดี หริภุญชัย ศรีวิชัย และตามพรลิง 2. สมัยสุโขทัย เริ่มจากปีที่พ่อขุนศรีอินทราทิตย์ขึ้นของราชย์และสถาปนากรุง สุโขทัยเป็นเมืองหลวงจนกระทั่งกรุงสุโขทัยถูกรวมเข้ากับอาณาจักรอยุธยา ประมาณ พ.ศ. 2782 ถึง พ.ศ. 2006 3. สมัยอยุธยา เริ่มจากปีที่สมเด็จพระรามาธิบดีที่ 1 (พระเจ้าอู่ทอง) ขึ้นครอง ราชและสถาปนากรุงศรีอยุธยาเป็นเมืองหลวงจนกระทั่งถึงปีที่กรุงศรีอยุธยาแตก ซึ่งเป็นช่วงเวลาระหว่างพ.ศ. 1893 ถึงพ.ศ. 2310 สมัยประวัติศาสตร์
4. สมัยธนบุรี เริ่มจากปีที่สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ขึ้นครองราชและ สถาปนากรุงธนบุรีเป็นเมืองหลวงจนถึงปีสุดท้ายของราชการซึ่งเป็นช่วงระหว่าง พ.ศ. 2310 2. สมัยรัตนโกสินทร์ เริ่มจากปีที่พระบาทสมเด็จพระพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก มหาราช ขึ้นครองราชและสถาปนากรุงเทพมหานครเป็นเมืองหลวงซึ่งเป็นช่วง ระหว่างพ.ศ. 2325 จนถึงปัจจุบัน สมัยประวัติศาสตร์ วัดพระศรีสรรเพชญ์ ในอุทยานประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา เป็นหลักฐานที่แสดงให้เห็นถึงความเจริญรุ่งเรืองในสมัยสุโขทัย
หลักฐานทางประวัติศาสตร์
การศึกษาประวัติศาสตร์และโบราณคดีเป็นการศึกษาอดีตหรือเรื่องราวที่ผ่านไปแล้วเรา สามารถศึกษาเหตุการณ์ในอดีตได้โดยใช้หลักฐานทางประวัติศาสตร์หรือหลักฐานทาง โบราณคดี หลักฐานทางประวัติศาสตร์ ความหมายและความสำ คัญของหลักฐานทางประวัติศาสตร์ หลักฐานทางประวัติศาสตร์ หมายถึง ร่องรอยที่เกิดขึ้นในอดีต ซึ่งสามารถนำ มาใช้เพื่อ เป็นข้อมูลในการศึกษาเกี่ยวกับเรื่องราวอดีต มีทั้งหลักฐานที่เป็นลายลักษณ์อักษรและหลัก ฐานที่ไม่เป็นลายลักษณ์อักษร หลักฐานทางประวัติศาสตร์จึงมีความสำ คัญ คือ ให้ข้อมูลที่เป็นข้อเท็จจริง หรือรายละเอียด ที่มีประโยชน์ต่อการศึกษาเรื่องราว หรือเหตุการณ์ในอดีต เช่น เรื่องราวของท้องถิ่นในสมัย ก่อนประวัติศาสตร์ เรื่องราวที่เกิดขึ้นกับตนเอง ครอบครัว เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในชุมชน หรือ ท้องถิ่น ดังนั้น นักเรียนจึงต้องช่วยกันอนุรักษ์หลักฐานทางประวัติศาสตร์ให้คงอยู่สืบต่อไป หลักฐานที่เป็นลายลักษณ์อักษร เป็นหลักฐานที่ใช้อย่างแพร่หลายมาก ที่สุด ทั้งการศึกษาประวัติศาสตร์และ พงษาวดารประวัติศาสตร์การเมือง ประวัติศาสตร์ท้องถิ่นหรืออื่นๆ ทั้งนี้ เนื่องจากหลักฐานที่เป็นลายลักษณ์ อักษรมีจำ นวนมากมายหลายประเภท และอาจศึกษาได้ด้วยตนเองโดยไม่ ต้องอาศัยผู้เชี่ยวชาญเฉพาะด้านอย่าง หลักฐานที่ไม่มีลายลักษณ์อักษร เช่น เนื่องจากพฤติกรรมของมนุษย์ในอดีตที่ นักประวัติศาสตร์มุ่งศึกษา มีทั้งการกระทำ ที่แสดงออกมาให้ประจักษ์และความรู้สึก นึกคิดภายในก่อให้เกิดพฤติกรรมขึ้นหลัก ฐานที่ใช้ในการศึกษาถึงพฤติกรรมของ มนุษย์จึงไม่อาจจำ กัดได้แต่เฉพาะหลัก ฐานที่เป็นลายลักษณ์อักษรเท่านั้นหลัก ฐานที่ไม่เป็นลายลักษณ์อักษรจึงช่วย เสริมสร้างให้ความสมบูรณ์มากขึ้นเช่น หลักฐานที่ไม่เป็นลายลักษณ์อักษร จารึกใบลาน จารึกแผ่นทองคำ ไหบ้านเชียง พระโพธิสัตว์โลกิเตศวร
แบ่งตามลักษณะของหลักฐาน หลักฐานที่เป็นลายลักษณ์อักษร จารึก หรือ จาร เป็นหลักฐานที่บันทึกลงบนวัสดุที่คงทน เช่น แผ่น หิน ทองคำ แผ่นเงินในใบลาน นักประวัติศาสตร์ให้ความสำ คัญกับหลัก ฐานประเภทนี้มาก ตำ นาน เป็นหลักฐานประเภทบอกเล่า และจดบันทึกไว้ภายหลัง ส่วนใหญ่เป็นเรื่องราว ที่มีศาสนา และอิทธิฤทธิ์ปาฏิหาริย์มาเกี่ยวข้องมี คุณค่าทางประวัติศาสตร์น้อยตำ นานที่สำ คัญ ได้แก่ ตำ นานมูลศาสนา สังคีติยวงศ์ สังคีติยวงศ์ สิหิงคนิทาน ตำ นานจามเทวีวงศ์ ชินกาลกาลมาลี ปกรณ์ (เรื่องของล้านนา) พระราชพงศาวดาร เป็นหลักฐานที่บันทึกเรื่องราวของพระมหา กษัตริย์ เขียนลงสมุดไทย เริ่มมีมาตั้งแต่สมัยอยุธยาจนถึงสมัยรัชกาลที่ 5 ที่โดดเด่น ได้แก่ พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับหลวงประเสริฐ พงษ์ศาวดารฉบับริติชมิวเซียม ฉบับราชณหัดทะเลขา จดหมายเหตุ เป็นหลักฐานที่ให้ความสำ คัญกับเหตุการณ์และลำ ดับ เวลาโดยบันทึกเหตุการณ์เพียงเหตุการณ์เดียว เอกสารส่วนบุคคล เป็นบันทึกส่วนตัวของผู้เกี่ยวข้องหรือผู้รู้เห็นใน เหตุการณ์ยุคนั้นนั้นโดยตรง เช่น สาส์นสมเด็จ
แบ่งตามลักษณะของหลักฐาน หลักฐานที่เป็นลายลักษณ์อักษร บันทึกชาวต่างชาติ เป็นบันทึกของชาวต่างชาติที่เขียนเกี่ยวกับเมือง ไทย ส่วนใหญ่จะเป็นบันทึกของชาวจีนและชาวตะวันตก เช่น จดหมายเห ตุลาลูแบร์ วรรณกรรม เป็นภาพสะท้อนวิถีชีวิต พิธีกรรม ค่านิยม ความเชื่อหรือ ความคิดของคนในสมัยนั้น เช่น ขุนช้างขุนแผน พระราชณพิธีสิบสอง เดือน พระอภัยมณี สี่แผ่นดิน เป็นต้น หนังสือราชการ เป็นเอกสารเกี่ยวกับการบริหารราชการบ้านเมือง เช่น พระบรมราวาท พระบรมราชโองการ หมายรับสั่ง ใบบอก ศุภอักษร สารคาร รายงานการประชุม หนังสือราชการที่เป็นสมุดไทย เก็บไว้ที่ หอสมุดแห่งชาติ หนังสือราชการที่เป็นสมุดฝรั่ง เก็บไว้ที่หอจดหมายเหตุ แห่งชาติ กรุงเทพมหานคร
แบ่งตามลักษณะของหลักฐาน หลักฐานที่ไม่เป็นลายลักษณ์อักษร ประติมากรรม ซึ่งเป็นมรดกทางวัฒนธรรมก็อาจจะใช้เป็นหลักฐานที่ แสดงให้เห็นถึงเรื่องราวหรือพฤติกรรมในอดีตของมนุษย์ได้เช่นกัน อาทิ ภาพการเล่นดนตรีในงานประติมากรรมสมัยทวารวดีที่พบจากเมืองคูบัว จังหวัดราชบุรี จิตกรรม งานด้านจิตรกรรมก็นับว่ามีคุณค่าอย่างยิ่งต่อการศึกษา ประวัติศาสตร์ ทั้งองค์ประกอบของเนื้อหาในภาพ ความรู้สึกในทางความ คิด หรืออุดมคติจากภาพที่เป็นนามธรรม เช่น ภาพพระพุทธประวัติ สถาปัตยกรรม รูปแบบศิลปะของสถาปัตยกรรม ย่อมให้ข้อมูลทาง โบราณคดีและประวัติศาสตร์ได้เป็นอย่างดี ทั้งในแง่อายุของสถานที่นั้นๆ อิทธิพลของอารยธรรมต่างชาติ
แบ่งตามลำ ดับความสำ คัญของหลักฐาน หลักฐานทางประวัติศาสตร์ สามารถแบ่งออกได้หลายประเภทแต่ถ้าคำ นึงถึงความน่า เชื่อถือของหลักฐาน อาจจำ แนกได้เป็น หลักฐานชั้นต้นและหลักฐานชั้นรอง พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับพระจักรพรรดิพงศ์ หลักฐานชั้นต้น หมายถึง หลักฐานที่เกิดขึ้นในช่วงเหตุการณ์นั้นหรือหลักฐานที่ได้จากการ บันทึกหรือจากคำ บอกเล่าของผู้ที่มีส่วนร่วมในเหตุการณ์ด้วยตนเอง หลักฐานชั้นต้นมีทั้งที่เป็นลาย ลักษณ์อักษร เช่น หนังสือพิมพ์ บันทึก จดหมาย สิ่งของต่างๆ รวมทั้งรูปภาพหรือวิดีโอที่ผู้พบเห็น เหตุการณ์ถ่ายไว้ ส่วนหลักฐานที่ไม่เป็นลายลักษณ์อักษร เช่น โบราณสถาณ โบราณวัตถุ พระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวร พบที่หน้าวัดพระบรมธาตำ ชยา อำ เภอไชยา จังหวัดสุราษฎร์ธานี ศิลาจารึกหลักที่ 1 ปัจจุบันจะแสดงอยู่ที่พิพิธภัณฑ์สถานแห่ง ชาติพระนคร กรุงเทพมหปัจจ ธรรมจักร พบที่พระปฐมเจดีย์ จังหวัดนครปฐม พระคชาธาร (ช้างทรงเครื่อง) พบที่กรุพระปรางค์ วัดราชบูรณะ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ตะเกียงโรมัน พบที่ตำ บลพงตึก อำ เภอท่ามะกา จังหวัดกาญจนบุรี
แบ่งตามลำ ดับความสำ คัญของหลักฐาน สารคดีเสด็จประพาสต้นรัชกาลที่ 5 ทรทัศน์เฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระ จุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว หลักฐานชั้นรอง หมายถึง หลักฐานที่สร้างขึ้นโดยผู้ที่ไม่ได้เหตุการณ์นั้นโดยตรง เช่น บทความ ทางวิชาการ ตำ นาน ภาพยนตร์ ตัวอย่างเช่นเรื่องเเม่เล่าให้ฟังเป็นหนังสือที่สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนากรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ ทรงพระนิพนธ์จากคำ บอกเล่าของสมเด็จพระศรี นครินทราบรมราชชนนี สารคดีเสด็จประพาสต้นรัชกาลที่ 5 ภาพยนตร์เรื่องสุริโยทัย เมืองโบราณ จังหวัดสมุทรปราการ ที่มีสิ่งก่อสร้างเลียนแบบโบราณสถานที่สำ คัญของไทยรวมทั้งการจำ ลองเครื่องใช้ เครื่องประดับที่เลียนแบบโบราณวัตถุแบบโบราณวัตถุ หนังสือแนวคิดและแนวทางการศึกษา ประวัติศาสตร์ท้องถิ่น รองศาสตราจารย์ ดร. ทวีสิท วีสวัฒนะ หนังสือหลักฐานทางประวัติศาสตร์ รองศาสตราจารย์ วีณา เอี่ยมประไพ เรื่อง เเม่เล่าให้ฟัง เป็นหนังสือที่ทรงพระราชนิพนธ์ สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอเจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์
หลักฐานที่ใช้ในการศึกษาความเป็นมาของท้องถิ่น หลักฐานชั้นต้นที่พบในท้องถิ่น ต่างๆ หลักฐานที่ใช้ในการศึกษาความเป็นมาของท้องถิ่น ในท้องถิ่นแต่ละแห่งจะมีหลักฐานทาง ประวัติศาสตร์ทั้งหลักฐานชั้นต้นและหลักฐานชั้นรอง ที่จะทำ ให้ทราบประวัติศาสตร์เป็นมาของท้องถิ่น การศึกษาประวัติศาสตร์ความเป็นมาของท้องถิ่นจึงสามารถใช้หลักฐานที่ปรากฏอยู่ในข้อมูลได้ เช่น โครงกระดูกมนุษย์ ภาชนะดินเผา ขวานหินขัด กำ ไรหิน เป็นหลักฐานชั้นต้นที่ทำ ให้ทราบถึงข้อมูล ความเป็นมาของท้องถิ่น หนังสือที่เกี่ยวกับประวัติศาสตร์เป็นหลักฐานชั้นรองที่ใช้ประกอบศึกษา ข้อมูลเกี่ยวกับท้องถิ่นเพิ่มเติม เช่น ภาษาถิ่น เพลงพื้นบ้าน โบราณวัตถุ และโบราณสถาณต่างๆในท้องถิ่น ตัวอย่าง ธาตุก่องข้าวน้อย จังหวัดยโสธร หลักฐานชั้นต้น ที่บันทึกเป็นลายลักษณ์อักษร หลักฐานชั้นต้นที่ไม่ได้บันทึกไว้ เป็นลายลักษณ์อักษร เช่นตำ รายาแผนโบราณ ตำ ราดูฤกษ์ยาม คัมภีร์พระพุทธศาสนา จารึกกฎหมาย เอกสาร พื้นบ้านต่างๆเหรียญทองคำ จารึกเป็นภาษา อาหรับซึ่งพบที่กรุวัดราชบูรณะ ที่จังหวัดพระนครศรีอยุธยา