วารสารโรคเอดส์ ปีที่ 33 ฉบับที่ 2 ตั้งแต่เดือน ก.พ - พ.ค. 2564

Thai AIDS Journal EFFECT OF HIV PREVENTION SERVICES AMONG PEOPLE WHO INJECT DRUGS
Vol. 33 No.2 Feb - May 2021 OF HARM REDUCTION POLICY

Abstract

Effect of HIV prevention services among people who inject drugs of Harm Reduction Policy, the
objective of this study was to evaluate the effectiveness of HIV prevention services among people who inject
drugs of Harm Reduction Policy. This study mainly used qualitative research tools by reviewing relevant
documents and collecting data with four focus groups discussion in a sample of 37 government and civil
society workers serving people who inject drugs. The results of the HIV prevention services provided, the
service was provided in four categories: (1) Education it was found that there were differences in the knowledge
sets in giving advice from government and civil society sectors in the content issue and there is no knowledge
of the material for people who inject drugs in the prevention of HIV infection. Therefore, the knowledge
package, media, equipment and information distribution channels should be prepared to suit the target group.
(2) Voluntary Counseling and Testing have an action but there is still a lack of information linkage between
the government and civil society sectors, and between government sectors together. (3) Support to use clean
needles and injection devices, there are legal restrictions that are not conducive to operation. Including attitudes
and understanding of operators at all levels. And (4) Support to use a condom, there is operation anywhere.
However, it was found that the constraints or obstacles in the provision of services, namely content, knowledge
packs, media and information dissemination channels were inappropriate for the target audience, the support
to use clean needles and injection devices are still illegal, this included negative attitudes and operational gaps
among public health personnel and related agencies. Therefore, this services should enhancing attitudes,
understanding and cooperation at all levels. And there are comprehensive links to information, services and
treatment among people who inject drugs. Including amendments to the law on advocacy issues, use clean
needles and injection devices.

คาํ สาํ คัญ Keywords

บริการปองกันการติดเช้ือเอชไอวี HIV prevention Services,

ผใู ชย าเสพตดิ ดวยวิธฉี ดี , การลดอนั ตรายจากยาเสพติด People Who Inject Drugs, Harm Reduction

บทนาํ ความเขาใจ ความตระหนัก และการประเมนิ ความเส่ยี ง

องคการอนามัยโลก ไดแนะนําและสนับสนุน ของตนเอง รวมถึงการฝกทักษะการปองกันการติดเชื้อ

มาตรการลดดอนั ตรายจากยาเสพตดิ (Harm Reduction) เอชไอวแี ละยาเสพตดิ (IEC) (2) การบาํ บดั รกั ษายาเสพตดิ

วาเปนกระบวนการดูแลที่มีหลักฐานเชิงประจักษที่สุด โดยใชสารทดแทนระยะยาว (MMT) ไดแก เมทาโดน

สาํ หรบั การปอ งกนั เอชไอวี การใหก ารรกั ษา และการดแู ล (3) การสนบั สนนุ ใหใ ชเ ขม็ และอปุ กรณฉ ดี ทสี่ ะอาด (4)

ทเี่ หมาะสมสาํ หรบั ผใู ชย าเสพตดิ ดว ยวธิ ฉี ดี และไดม กี าร การแจกถงุ ยางอนามยั (5) การใหค าํ ปรกึ ษา และตรวจ

ใหคําจํากัดความการลดอันตรายจากยาเสพติดไววา การตดิ เชอื้ เอชไอวโี ดยสมคั รใจ และสง ตอ รบั บรกิ ารดแู ล

เปนชุดการดูแลแบบผสมผสานเพ่ือลดอันตรายหรือ รักษา (VCT) (6) การตรวจและรักษาโรคติดตอทาง

ผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นจากการใชยาเสพติดดวยวิธีฉีด เพศสัมพนั ธ (7) การปอ งกนั วินิจฉยั และรกั ษาวณั โรค

โดยมี 10 ชดุ บริการ ไดแ ก (1) การใหความรเู พื่อสรา ง (8) กิจกรรมกลุมเพื่อนชวยเพ่ือน (9) การใหบริการ

74

ปท ี่ 33 ฉบับที่ 2 ก.พ.- พ.ค. 2564 ผลการจัดบริการปอ งกนั การติดเชอ้ื เอชไอวีในกลุม ผใู ชยาเสพติดดวยวธิ ฉี ีด
ภายใตน โยบายลดอนั ตรายจากยาเสพตดิ

รักษาดานจิตเวชและการใหคําปรึกษาแนะนําเกี่ยวกับ พบอตั ราความชกุ ของการตดิ เชอื้ เอชไอวี รอ ยละ 21.90,
ยาเสพตดิ และ (10) การบาํ บดั รกั ษาและฟน ฟสู มรรถภาพ 25.20 และ 20.50 ตามลาํ ดบั ซงึ่ พบแนวโนม ทล่ี ดลงเรอื่ ยๆ
รวมถงึ กจิ กรรมกลบั สสู งั คมและการปอ งกนั การเสพตดิ ซาํ้ สวนขอมูลผูใชยาฯ ที่เคยไดรับบริการปองกันเอชไอวี
การลดอันตรายจากยาเสพติดมีเปาหมายเบ้ืองตนคือ พบวา สดั สว นผูใชยาฯ ทีไ่ ดร ับการตรวจหาเอชไอวแี ละ
การลดอันตรายที่เกี่ยวกับพฤติกรรมการใชยาเสพติด ทราบผลตรวจในชว ง 12 เดอื นทผ่ี า นมามแี นวโนม เพม่ิ ขน้ึ
ดวยวิธีฉีด เปาหมายลําดับถัดไปคือ การมีคุณภาพชีวิต จากขอมูลในป 2553, 2555 และ 2557 เปนรอยละ
ทดี่ ี ลดอาชญากรรม ลดการใชย าเสพติดไปไดที่สดุ (1) 40.70, 43.70 และ 61.30 ตามลําดับ มีอัตราการ
ใชถุงยางอนามัย เม่ือมีเพศสัมพันธคร้ังลาสุดเพิ่มขึ้น
ประเทศไทยไดม คี าํ สงั่ ศนู ยอ าํ นวยการพลงั แผน ดนิ ไมมากนัก เปนรอยละ 46.00, 49.10 และ 51.20
เอาชนะยาเสพติดแหงชาติ ท่ี 1/2557 ลงวันที่ 7 ตามลําดับ ในขณะที่ขอมูลจํานวนการแจกเข็มสะอาด
กุมภาพันธ พ.ศ. 2557 เร่ือง แนวทางการดําเนินงาน ตอคนตอปใ หแกผ ูใชย าเสพติดดวยวิธีฉดี ตามแผนงาน
ลดอันตรายจากการใชยาเสพติด (Harm Reduction) แจกเข็มและอุปกรณฉีดยาสะอาด (NSP) เปาหมาย
ในกลุมผูใชยาเสพติดดวยวิธีฉีด ดําเนินการนํารอง ประเทศ ป 2559 เทากับ 88 ชน้ิ /คน/ป พบวา ในป
ในพ้ืนที่ 19 จังหวัด ไดกําหนดใหมีการดําเนินงาน 2557-2560 เปน รอ ยละ 13.79, 6.33, 13.42 และ
รวมกันระหวางหนวยงานภาครัฐและภาคประชาสังคม 12.79 ชิ้น/คน/ป ตามลําดับ ซึ่งยังตํ่ากวาเปาหมาย
โดยใหบริการดานการลดอันตรายจากการใชยาเสพติด ท่ีกําหนดมาก บริการน้ียังคงสามารถทําไดเฉพาะ
แบบรอบดา น ภายใต 10 ชดุ บรกิ าร(2) ตอ มาศนู ยอ าํ นวยการ ภาคประชาสังคม และไมอยูในระบบบริการของภาครัฐ
ปอ งกนั และปราบปรามยาเสพตดิ แหง ชาติ (ศนู ยอ าํ นวยการ อยา งเตม็ รูปแบบ
พลงั แผน ดนิ เอาชนะยาเสพตดิ แหง ชาตเิ ดมิ ) ไดม คี าํ สงั่ ท่ี
2/2560 ลงวันท่ี 17 กุมภาพันธ พ.ศ. 2560 เร่ือง สําหรับการดําเนินงานปองกันและการดูแล
แนวทางการดาํ เนนิ งานลดอนั ตรายจากยาเสพตดิ (Harm รักษาเอชไอวีในกลุมประชากรหลักที่ผานมามีการ
Reduction)(3) มีการกําหนดชุดบริการลดอันตรายจาก บรู ณาการควบคกู บั การรกั ษาตามกรอบบรกิ าร RRTTR
ยาเสพติดแบบรอบดานสําหรับกลุมเปาหมาย 3 ดาน โดยต้ังเปาหมายของการทํางานใหครอบคลุมกลุม
ไดแก การใหบริการดานยาเสพติด การใหบริการดาน ประชากรหลกั ในป พ.ศ. 2559 การเขา ถงึ บรกิ ารปอ งกนั
สุขภาพกายและจิต และการใหบ ริการดานสังคม เพอื่ ให (Reach) การเขาสูระบบการดูแล (Recruit) การตรวจ
เกิดการขับเคลื่อนนโยบายและแนวปฏิบัติใหเปนไป เอชไอวี (Test) การไดรับการรักษาดวยยาตานไวรัส
ทางเดียวกัน โดยมีระยะเวลาการดําเนินงานมาตรการ (Treat) และการรกั ษาอยา งตอ เนอ่ื ง (Retain) เปา หมาย
ลดอันตรายจากยาเสพติด ระหวางเดือนกุมภาพันธ รอยละ 79.00, 70.00, 64.00, 70.00 และ 90.00
2560 ถึงเดือนกันยายน 2562 โดยบริการปองกันการ ตามลําดับ มีการจัดระบบการติดตามผลการดําเนินงาน
ตดิ เชอ้ื เอชไอวใี นกลมุ ผใู ชย าเสพตดิ ดว ยวธิ ฉี ดี อยภู ายใต ปองกันและดูแลรักษาในกลุมประชากรหลักที่เรียกวา
การใหบริการดา นสุขภาพกายและจิต ระบบบริการที่บูรณาการการปองกันและดูแลรักษา
เอชไอวี (Routinely Integrated HIV Information
จากรายงานความกาวหนาของประเทศไทย System หรอื RIHIS) ขอ มลู ทไ่ี ดจ ากระบบ RIHIS แสดง
ในการปองกันและแกไขปญหาเอดส ป พ.ศ. 2561(4) ใหเห็นวา ความครอบคลุมของบริการปองกันและ
ขอมูลการคาดประมาณจํานวนกลุมผูใชยาเสพติดดวย ตรวจเอชไอวีในกลุมประชากรหลักท่ีเขามาในระบบ
วธิ ฉี ดี ป 2560 มี 42,650 คน จากขอ มลู การสาํ รวจ IBBS ยังต่ํากวาเปาหมายท่ีตั้งไวมาก ความครอบคลุมของ
ใน 3 จังหวัด โดยใชวิธีการสุมตัวอยางแบบเครือขาย การบริการปองกัน (Reach) ในป พ.ศ. 2559 สําหรับ
(RDS) ในป 2553, 2555 และ 2557 ซงึ่ เปนปล าสุด
75

Thai AIDS Journal EFFECT OF HIV PREVENTION SERVICES AMONG PEOPLE WHO INJECT DRUGS
Vol. 33 No.2 Feb - May 2021 OF HARM REDUCTION POLICY

กลมุ ผใู ชย าเสพตดิ ดว ยวธิ ฉี ดี (PWID) ความครอบคลมุ การถายทอดเช้ือเอชไอวีและโรคติดตอทางเลือด ไดแก
ของการบริการปองกันยังต่ํามาก กลาวคือ มีความ โรคไวรัสตับอักเสบบีและซี และลดอันตรายจาก
ครอบคลุมของบริการปองกันเพียงรอยละ 22.00 และ ยาเสพตดิ ในกลมุ ผใู ชย าเสพตดิ ดว ยวธิ ฉี ดี ในการศกึ ษานี้
รอยละ 36.00 สวนความครอบคลุมของการตรวจ มีวัตถุประสงคเพื่อประเมินผลการจัดบริการปองกัน
เอชไอวีในกลุมผูใชยาฯ รอยละ 5.00 ซึ่งเปนสัดสวน การติดเชื้อเอชไอวีในกลุมผูใชยาเสพติดดวยวิธีฉีด
ทตี่ า่ํ มาก สดั สว นของผทู ท่ี ราบสถานการณต ดิ เชอ้ื เอชไอวี ภายใตน โยบายลดอนั ตรายจากยาเสพตดิ ในปง บประมาณ
รอยละ 61.00 ผลจากการดําเนินงานทั้งจากการสํารวจ 2560 โดยใชรูปแบบการประเมินแบบซิป (CIPP
IBBS และขอ มูลจากระบบ RIHIS แสดงใหเหน็ ชอ งวา ง Model)(6) เปนการประเมินภาพรวมของโครงการ
ของการบริการ RRTTR ท่ียังไมครอบคลุมเพียงพอ ต้ังแตบริบท ปจจัยนําเขา กระบวนการ และผลผลิต
โดยในกลุมผูใชยาเสพติดดวยวิธีฉีดมีความครอบคลุม (Context, Input, Process and Product) โดยมีบรกิ าร
ตํ่ามาก การเปล่ียนผานของการดําเนินงานที่ไดรับ ปองกันการติดเช้ือเอชไอวีในกลุมผูใชยาเสพติดดวย
การสนบั สนนุ จากกองทนุ โลก จากโครงการ CHAMPION วธิ ฉี ดี 4 บรกิ าร ประกอบดว ย (1) การใหความรู (2)
สูโครงการ STAR และการหมดอายุลงของคําสั่งศูนย การใหคําปรึกษา และตรวจการติดเชื้อเอชไอวีโดย
อํานวยการพลังแผนดินฯ สงผลใหการปฏิบัติงาน สมัครใจ (3) การสนับสนุนใหใชเข็มและอุปกรณฉีด
ขาดความตอเน่ืองในบางพ้ืนท่ี แมวาภาครัฐไดพยายาม ทีส่ ะอาด และ (4) สนับสนุนใหใ ชถ งุ ยางอนามัย
แสวงหางบประมาณใหการทํางานเพ่ือคงความตอเน่ือง
แตกฎระเบียบทางงบประมาณยังเปนอุปสรรคในการ วิธีการดาํ เนนิ งาน
สนบั สนนุ ภาคประชาสงั คม รวมไปถงึ การปรบั แกก ฎหมาย
เพ่ือเอื้อตอการทํางานกับกลุมผูติดเชื้อท่ีใชยาเสพติด 1. รูปแบบการศกึ ษา
ดว ยวธิ ฉี ดี ซง่ึ การแกก ฎหมายนอี้ ยใู นระหวา งการดาํ เนนิ การ การศึกษาคร้ังนี้เปนการศึกษาโดยใชรูปแบบ
ซง่ึ คาดวา จะใชระยะเวลานาน(5)
การวจิ ัยเชงิ คณุ ภาพ (Qualitative Research) เปน หลกั
กรมควบคุมโรค โดยกองโรคเอดสและ โดยใชการวิเคราะหเชิงเนื้อหา (Content Analysis)
โรคติดตอทางเพศสัมพันธ จึงไดดําเนินงานปองกัน โดยการสํารวจเอกสารท่ีเก่ียวของ (Documentary
การตดิ เชอ้ื เอชไอวใี นกลมุ ผใู ชย าเสพตดิ ดว ยวธิ ฉี ดี ตงั้ แต Research) และการสนทนากลุมยอย (Focus group
ป 2558 และยังไมมีการประเมินผลการดําเนินงาน discussion) ตามรูปแบบการประเมินแบบซิป (CIPP
โดยในป 2560 ไดดําเนินโครงการเสริมสรางความ Model) ซึ่งเปนการประเมินภาพรวมของโครงการ
รว มมอื และพฒั นาภาคเี ครอื ขา ยดา นสขุ ภาพในการปอ งกนั เพื่อใหไดขอมูลประกอบการตัดสินใจที่สอดคลองกับ
ควบคุมโรค และภัยสุขภาพในกลุมผูใชยาเสพติด ประเด็นที่ประเมนิ ต้งั แตการประเมินบริบท (Context)
ดวยวิธีฉีด ภายใตแนวคิดการลดอันตรายจากการ เพ่ือตัดสินใจวางแผนการดําเนินงาน ประเมินปจจัย
ใชย าเสพตดิ งบประมาณกรมควบคมุ โรค เพอ่ื สนับสนนุ นําเขา (Input) เพ่ือตัดสินใจในการกําหนดโครงสราง
การดําเนินงานภายใตแนวคิดการลดอันตรายจาก ของโครงการ ประเมินกระบวนการ (Process) เพ่ือ
ยาเสพติดของภาคีเครือขายดานสุขภาพทั้งภาครัฐและ ตัดสินใจนําโครงการไปปฏิบัติ และผลผลิต (Product)
ภาคประชาสงั คม เพอื่ สรา งความรวมมือและสรา งความ เพือ่ ตดั สนิ ใจทบทวนโครงการ
เขาใจแกบุคลากรดานสาธารณสุขใหสามารถจัดบริการ 2. พ้ืนทใ่ี นการศกึ ษา
ใหแ กก ลมุ ผใู ชย าเสพตดิ ดว ยวธิ ฉี ดี ในพนื้ ที่ รวมทง้ั พฒั นา
ศักยภาพและสนับสนุนอุปกรณปองกัน เพ่ือปองกัน พื้นท่ี 7 จงั หวดั ที่มีการดําเนนิ งานตามนโยบาย
ลดอันตรายจากยาเสพติดและจัดบริการชุดอุปกรณ
76 ปองกันโรค ไดแก จังหวัดเชียงใหม จังหวัดปทุมธานี

ปท ่ี 33 ฉบับที่ 2 ก.พ.- พ.ค. 2564 ผลการจดั บริการปอ งกนั การติดเชอื้ เอชไอวีในกลมุ ผูใชยาเสพติดดว ยวธิ ีฉดี
ภายใตนโยบายลดอันตรายจากยาเสพตดิ

จังหวัดสมุทรปราการ จังหวัดขอนแกน จังหวัดสตูล ยาเสพตดิ ดว ยวธิ ฉี ดี ในพน้ื ที่ 7 จงั หวดั ทงั้ นไ้ี ดด าํ เนนิ การ

จงั หวัดปตตานี และจงั หวัดสงขลา สนทนากลมุ ยอ ย จํานวน 4 ครัง้ รวม 37 คน แบง เปน

3. ประชากรและกลุมตวั อยา ง การสนทนากลุมยอยรายภาค ดังนี้

ผูปฏิบัติงานภาครัฐและภาคประชาสังคม 1. ภาคเหนือ แบงเปน เจาหนาท่ีภาครัฐ

ที่ใหบริการกลุมผูใชยาเสพติดดวยวิธีฉีด ในพ้ืนท่ี 7 จังหวัดเชียงใหม จํานวน 5 คน และเจาหนาที่

จังหวัดท่ีมีการดําเนินงานตามนโยบายลดอันตรายจาก ภาคประชาสังคม จงั หวดั เชยี งใหม จํานวน 2 คน รวม

ยาเสพติดและจัดบริการชุดอุปกรณปองกันโรค 7 คน

รวมจาํ นวน 37 คน 2. ภาคกลาง แบงเปน เจาหนาที่ภาครัฐ

4. เครือ่ งมือทีใ่ ชใ นการศกึ ษา จังหวัดปทุมธานี จํานวน 1 คน เจาหนาท่ีภาครัฐ

เคร่ืองมือท่ีใชในการเก็บรวบรวมขอมูล คือ จังหวัดสมุทรปราการ จํานวน 3 คน และเจาหนาที่

การสํารวจเอกสารนโยบายและกฎหมายท่ีเกี่ยวของ ภาคประชาสังคม จังหวัดสมุทรปราการ จํานวน 1 คน

กับการลดอันตรายจากยาเสพติด (Harm Reduction) รวม 5 คน

และแบบสมั ภาษณแ บบมโี ครงสรา ง (Structured Interview) 3. ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ แบงเปน

5. วธิ ีการรวบรวมขอมูล เจาหนาท่ีภาครัฐ จังหวัดขอนแกน จํานวน 4 คน และ

วิธีดําเนินการในการศึกษาคร้ังนี้เก็บขอมูล เจาหนาที่ภาคประชาสังคม จังหวัดขอนแกน จํานวน

เกย่ี วกบั การสาํ รวจเอกสารทเ่ี กย่ี วขอ งและดา นความคดิ เหน็ 1 คน รวม 5 คน

ของผูปฏิบัติงานเก่ียวกับบริการดานการปองกันการ 4. ภาคใต แบงเปน เจาหนาท่ีภาครัฐ

ติดเชื้อเอชไอวีในกลุมผูใชยาเสพติดดวยวิธีฉีด โดยใช จังหวัดสตูล จํานวน 1 คน เจาหนาท่ีภาครัฐ จังหวัด

รูปแบบการประเมินแบบซิป (CIPP Model) เปน ปตตานี จํานวน 1 คน เจาหนาที่ภาครัฐจังหวัดสงขลา

การประเมินภาพรวมของโครงการ ตั้งแตบริบท ปจจัย จาํ นวน 8 คน เจาหนาท่ีภาคประชาสังคม จังหวัดสตูล

นําเขา กระบวนการ และผลผลิต (Context, Input, จํานวน 6 คน และเจาหนาท่ีภาคประชาสังคม จังหวัด

Process and Product) มีรายละเอยี ดตอ ไปน้ี สงขลา จาํ นวน 4 คน รวม 20 คน

5.1) การสํารวจเอกสารท่ีเกี่ยวของ (Docu- โดยศึกษาขอมูลเพื่อประเมินกระบวนการ

mentary Research) เปนการสํารวจขอมูลข้ันทุติยภูมิ (Process) โดยใชทฤษฎีการวิเคราะห SWOT คือ

ผูศึกษาทําการสํารวจและวิเคราะหเอกสารตางๆ การวิเคราะหสภาพแวดลอมภายในและภายนอก

เพ่อื ประเมนิ บรบิ ท (Context) ไดแก แนวคิด/นโยบาย ประกอบดวย จุดแข็ง จุดออน โอกาส และอุปสรรค

การลดอันตรายจากยาเสพติด (Harm Reduction) ในการดําเนินงาน และประเมินผลการดําเนินงานการ

ขอสั่งการของกระทรวงสาธารณสุข คูมือ/แนวทางการ จดั บรกิ ารปอ งกนั เอชไอวใี นกลมุ ผใู ชย าเสพตดิ ดว ยวธิ ฉี ดี

ดําเนินงานลดอันตรายจากยาเสพติด และกฎหมาย (Product) ประกอบดว ย (1) การใหความรู (2) การให

ทเ่ี กย่ี วขอ ง และประเมนิ ปจ จยั นาํ เขา (Input) ในประเดน็ คําปรึกษา และตรวจการติดเชื้อเอชไอวีโดยสมัครใจ

ดานบุคลากรหรือผูปฏิบัติงาน อุปกรณดําเนินการ (3) การสนบั สนนุ ใหใ ชเ ขม็ และอปุ กรณฉ ดี ทส่ี ะอาด และ

จดั บรกิ ารฯ โดยทาํ การสาํ รวจเอกสารทเ่ี กยี่ วขอ งในชว งป (4) สนับสนุนใหใชถุงยางอนามัย ไดทําการสนทนา

2558-2560 กลุม ยอ ยในชว งเดือน เมษายนถึงมถิ ุนายน 2560

5.2) การสนทนากลุมยอย (Focus group 6. การวิเคราะหข อ มลู

discussion) เปน การรบั ฟง ความคดิ เหน็ จากผปู ฏบิ ตั งิ าน วเิ คราะหข อ มลู เชงิ เนอ้ื หา (Content Analysis)

ภาครัฐและภาคประชาสังคมท่ีใหบริการกลุมผูใช และการสรุปความ โดยรวบรวมขอมูลจากการสํารวจ

77

Thai AIDS Journal EFFECT OF HIV PREVENTION SERVICES AMONG PEOPLE WHO INJECT DRUGS
Vol. 33 No.2 Feb - May 2021 OF HARM REDUCTION POLICY

เอกสารท่เี กีย่ วขอ ง (Documentary Research) และการ สนทนากลมุ กบั ผปู ฏบิ ตั งิ านภาครฐั และภาคประชาสงั คม

สนทนากลุมยอย (Focus group discussion) โดย และดานผูวิจัย ใชขอมูลจากผูวิจัยหลายคนที่วิจัย

วิเคราะหถึงประเด็นสําคัญท่ีไดจากการสนทนากลุม เรอื่ งเดยี วกนั มาตรวจสอบวา ไดข อ มลู ผลการวจิ ยั ตรงกนั

จากน้ันนําประเด็นมาแยกเปนประเด็นยอย และ หรอื ไม

หัวขอยอย ซึ่งเปนการวิเคราะหภาพรวมและนําเสนอ 8. ขอจํากดั ในการศกึ ษา

ผลการวจิ ัยดว ยวธิ กี ารเชิงบรรยาย การศกึ ษานท้ี าํ การศกึ ษาขอ มลู ในกลมุ ผปู ฏบิ ตั ิ

7. การตรวจสอบขอ มลู งานจากภาครัฐและภาคประชาสังคมเทานั้น ทําใหได

กอนทําการสนทนากลุมยอยไดปรึกษา ภาพรวมในการดําเนินงานในสวนของผูใหบ ริการ แตไ ม

แนวคําถามกับคณะทํางานภาคีเครือขายดานสุขภาพ ไดร วมถงึ ผรู บั บรกิ าร เนอ่ื งจากระยะเวลาและงบประมาณ

ในการปองกันควบคุมโรคและภัยสุขภาพ ในกลุมผูใช ทม่ี จี ํากัด ทาํ ใหไมไ ดเ กบ็ ขอ มูลเชิงลึกในกลุมผใู ชยาเสพ

ยาเสพติดดวยวิธีฉีดตรวจสอบ และทําการแกไขตาม ติดดวยวิธีฉีด และการศึกษาคร้ังนี้เปนการประเมินผล

คําแนะนําใหสมบูรณกอนการสนทนากลุมยอย และ จากการดําเนินงานโครงการ จึงไดมีการขอความ

เม่ือเก็บขอมูลเรียบรอยแลวไดทําการตรวจสอบดวยวิธี อนุเคราะหในการใหขอมูลกอนการสนทนากลุมยอย

การสามเสา (Triangulation) โดยใชก ารตรวจสอบขอ มลู และช้ีแจงวัตถุประสงคของการประเมินผลกอน

จากแหลง ทมี่ าตา งๆ กนั ไดแ ก ดา นเอกสาร ใชก ารรวบรวม การสนทนากลมุ ยอย

ขอมูลที่เกี่ยวของจากแหลงตางกัน ดานบุคคล ใชการ

กรอบการวิเคราะห (Framework Analysis)

การจดั บรกิ ารปองกนั การตดิ เช้ือเอชไอวใี นกลมุ ผูใชย าเสพตดิ ดวยวิธฉี ีด ภายใตนโยบายลดอันตรายจากยาเสพติด

ประเมนิ บริบท การประเมินบริบท (Context Evaluation)
(Context Evaluation) 1. แนวคิด/นโยบายการลดอนั ตรายจากยาเสพติด (Harm Reduction)
2. กฎหมายที่เกีย่ วของ
ประเมินปจจยั นําเขา
(Input Evaluation) การประเมนิ ปจจยั นําเขา (Input Evaluation)
1. ดานบุคลากรหรอื ผูปฏบิ ตั งิ าน
ประเมินกระบวนการ 2. อปุ กรณดาํ เนินการจัดบรกิ ารฯ
(Process Evaluation)
การประเมินกระบวนการ (Process Evaluation)
1.จุดแขง็
2.จดุ ออ น
3.โอกาส
4.อปุ สรรค

ประเมินผลการดําเนนิ งาน การประเมนิ ผลการดําเนินงาน (Product Evaluation)
(Product Evaluation) การปอ งกนั การตดิ เช้อื เอชไอวี ภายใตนโยบายการลดอนั ตรายจาก
ยาเสพติด (Harm Reduction)
1.การใหค วามรเู พอื่ สรางความเขา ใจ ความตระหนัก และการประเมิน
ความเส่ยี งของตนเอง รวมถงึ การฝกทกั ษะการปอ งกันการตดิ เชื้อเอชไอวี
2.การใหคาํ ปรึกษา และตรวจการติดเชอื้ เอชไอวีโดยสมคั รใจ (VCT)
และสง ตอ รับบริการดแู ลรกั ษาดวยยาตานไวรัส
3.การสนบั สนุนใหใ ชเข็มและอปุ กรณฉดี ทส่ี ะอาด
4.สนับสนนุ ใหใ ชถุงยางอนามัย

78 แผนภาพที่ 1 กรอบการวิเคราะหต ามรปู แบบการประเมินแบบซปิ (CIPP Model)

ปท ี่ 33 ฉบบั ที่ 2 ก.พ.- พ.ค. 2564 ผลการจดั บริการปอ งกันการติดเช้อื เอชไอวีในกลมุ ผูใ ชย าเสพติดดว ยวธิ ีฉีด
ภายใตนโยบายลดอันตรายจากยาเสพตดิ

ผลการศกึ ษา มีการกําหนดชุดบริการลดอันตรายจากยาเสพติดแบบ

การศึกษาผลการจัดบริการปองกันการติดเช้ือ รอบดานสําหรับกลุมเปาหมาย 3 ดาน ไดแก การให

เอชไอวใี นกลมุ ผใู ชย าเสพติดดวยวธิ ฉี ดี ภายใตน โยบาย บริการดานยาเสพติด การใหบริการดานสุขภาพกาย

ลดอันตรายจากยาเสพตดิ แบง ออกเปน 4 สว น ดังนี้ และจิต และการใหบริการดานสังคม โดยการปองกัน

สว นที่ 1 การประเมนิ บรบิ ท(ContextEvaluation) การตดิ เชอื้ เอชไอวี อยภู ายใตก ารใหบ รกิ ารดา นสขุ ภาพกาย

สว นท่ี 2 การประเมินปจจัยนําเขา (Input และจิต ในผูใชยาเสพติดดวยวิธีฉีดท่ียังไมสามารถ

Evaluation) เลิกเสพยาไดทันที ดําเนินการในพื้นท่ีกรุงเทพมหานคร

สวนที่ 3 การประเมินกระบวนการ (Process และ 36 จังหวัด ไดแก 1) เชียงราย 2) เชียงใหม

Evaluation) 3) นา น 4) พะเยา 5) แมฮองสอน 6) ลาํ ปาง 7) ตาก

สวนที่ 4 การประเมินผลการดําเนินงาน 8) สุโขทัย 9) ชัยนาท 10) นนทบุรี 11) ปทุมธานี

(Product Evaluation) 12) พระนครศรีอยุธยา 13) กาญจนบุรี 14) ราชบุรี

15) สมทุ รสงคราม 16) ปราจนี บุรี 17) สมุทรปราการ

สวนท่ี 1 การประเมินบรบิ ท (Context Evaluation) 18) กาฬสนิ ธุ 19) เลย 20) เพชรบรู ณ 21) ขอนแกน

การประเมินบริบท (Context Evaluation) 22) นครราชสีมา 23) สุรนิ ทร 24) นครศรธี รรมราช

เปนการประเมินกอนการดําเนินการจัดบริการปองกัน 25) สรุ าษฎรธานี 26) พทั ลุง 27) ตรัง 28) นราธิวาส

การติดเช้ือเอชไอวีในกลุมผูใชยาเสพติดดวยวิธีฉีด 29) ปตตานี 30) ยะลา 31) สงขลา 32) สตูล

เพ่ือพิจารณาหลักการและเหตุผล โดยผูศึกษาไดทําการ 33) อบุ ลราชธานี 34) อํานาจเจริญ 35) ศรีสะเกษ และ

สํารวจเอกสารที่เกี่ยวของ (Documentary Research) 36) ยโสธร มีระยะเวลาการดําเนินงานมาตรการลด

ไดแก แนวคิด/นโยบายการลดอันตรายจากยาเสพติด อันตรายจากยาเสพติด ระหวางเดือนกุมภาพันธ 2560

(Harm Reduction) ขอ สงั่ การของกระทรวงสาธารณสุข ถึงเดือนกันยายน 2562 เพื่อใหเกิดการขับเคลื่อน

คูมือ/แนวทางการดําเนินงานลดอันตรายจากยาเสพติด นโยบาย และแนวปฏบิ ัตใิ หเปน ไปทางเดยี วกัน

และกฎหมายที่เกี่ยวของ ในชวงเวลาที่ทําการศึกษา ท้ังนี้ กระทรวงสาธารณสุข มีนโยบายใหมี

ในครงั้ น้ี โดยมรี ายละเอียดจากการศกึ ษา ดังนี้ การปรับระบบสงเสริม บําบัดฟนฟู ติดตาม ผูเสพและ

1.1 แนวคิด/นโยบายการลดอันตรายจาก ผูติดยาเสพติด จึงไดมีขอส่ังการการดําเนินงานดานการ

ยาเสพติด (Harm Reduction) องคการอนามัยโลก บําบัดฟนฟูและลดอันตรายจากการใชยาเสพติด
ไดแนะนําและสนับสนุนมาตรการลดดอันตรายจาก กระทรวงสาธารณสุข ปงบประมาณ 2560(7) เพื่อการ

ยาเสพติด (Harm Reduction) วา เปน กระบวนการดูแล ดําเนินงานฟนฟูสมรรถภาพผูปวยยาเสพติดและ

ทม่ี หี ลกั ฐานเชงิ ประจกั ษท สี่ ดุ สาํ หรบั การปอ งกนั เอชไอวี การดําเนินงานลดอันตรายจากการใชยาเสพติด (Harm

การใหการรักษา และการดูแลท่ีเหมาะสมสําหรับผูใช Reduction) รวมถงึ การดาํ เนนิ งานระบบขอ มลู การบาํ บดั

ยาเสพติดดวยวิธีฉีด โดยประเทศไทยเปนหนึ่งใน รักษาและฟนฟูผูติดยาเสพติดของประเทศ กระทรวง

หลายประเทศทั่วโลกที่มีการนํานโยบายลดอันตราย สาธารณสุข เพื่อเปนแนวปฏิบัติรวมกันท้ังกระทรวง

จากยาเสพติด (Harm Reduction) มาใชในการดูแล สาธารณสุข จากขอสั่งการดังกลาวไมเพียงแตใหความ

กลุมผใู ชยาเสพตดิ ดว ยวิธีฉดี ซง่ึ ศูนยอ าํ นวยการปอ งกนั สําคัญของการบําบัดรักษาและฟนฟูผูติดยาเสพติด

และปราบปรามยาเสพตดิ แหง ชาติ ไดม คี าํ สง่ั ที่ 2/2560 เทานั้น แตยังใหความสําคัญการลดอันตรายจากการ

ลงวนั ท่ี 17 กมุ ภาพนั ธ พ.ศ. 2560 เรอื่ ง แนวทางการดาํ เนนิ งาน ใชยาเสพติด (Harm Reduction) มากข้ึน นอกจากนี้

ลดอันตรายจากยาเสพติด (Harm Reduction)(3) ยงั มีการจัดทําคมู อื การปฏบิ ัติงาน (Standard Operating

79

Thai AIDS Journal EFFECT OF HIV PREVENTION SERVICES AMONG PEOPLE WHO INJECT DRUGS
Vol. 33 No.2 Feb - May 2021 OF HARM REDUCTION POLICY

Procedure) การดําเนินงานฟนฟูสมรรถภาพผูปวย เพ่ือไมใชเข็มและอุปกรณฉีดรวมกัน ซ่ึงเปนผลทําให
ยาเสพติด กระทรวงสาธารณสุข(8) แนวทางการดําเนิน อตั ราการตดิ เชอื้ เอชไอวใี นกลมุ ผใู ชย าเสพตดิ ดว ยวธิ ฉี ดี
การลดอนั ตรายจากยาเสพตดิ (Harm Reduction)(9) และ สูงขึ้น จึงทําใหเกิดอุปสรรคตอการดําเนินงานปองกัน
การลงนามความรวมมือบันทึกความเขาใจวาดวยความ การติดเชื้อเอชไอวี เจาหนาท่ีภาครัฐจึงไมสนับสนุนชุด
รวมมืออยางเปนทางการ เร่ือง การลดอันตรายาจาก อุปกรณปองกันโรคใหกับผูใชยาเสพติดดวยวิธีฉีด
ยาเสพติด ในวันท่ี 19 กรกฎาคม 2560(10) เพ่ือให โดยตรง แตจ ะทาํ หนาท่เี ปน คลังอุปกรณและกระจายให
เกิดความรวมมือทุกภาคสวนในการปฏิบัติตอผูเสพ กับหนว ยงานภาคประชาสังคมในพื้นท่ี เพอื่ ใหเจาหนา ท่ี
เชน ผูปวย ใชการสาธารณสุขและแกไขผูเสพ ผูติด ภาคประชาสังคมดาํ เนินการสนับสนุนชดุ อุปกรณตอ ไป
ในมิติสุขภาพและลดผลกระทบจากยาเสพติดตอผูใชยา สว นท่ี 2 การประเมนิ ปจ จยั นาํ เขา (Input Evaluation)
และครอบครวั ถอื วา กระทรวงสาธารณสขุ แสดงเจตนารมย
ที่ชัดเจนตอการแกไขปญหาในเรื่องการชวยเหลือ การประเมนิ ปจ จัยนาํ เขา (Input Evaluation)
ผูใชยาเสพตดิ ดวยมาตรการลดอนั ตรายจากยาเสพติด เปนการพิจารณาถึงความเปนไปไดของโครงการ
ความเหมาะสม และความพอเพยี งของทรพั ยากรทจี่ ะใช
1.2 กฎหมายทเี่ กยี่ วขอ ง ในประเดน็ นไ้ี ดท าํ การ ในการดําเนินงานจัดบริการปองกันการติดเชื้อเอชไอวี
ศึกษาพระราชบัญญัติฟนฟูสมรรถภาพผูติดยาเสพติด ในกลมุ ผใู ชย าเสพตดิ ดว ยวธิ ฉี ดี จงึ ไดท าํ การศกึ ษาขอ มลู
พ.ศ. 2545 หรือพ.ร.บ.ฟน ฟฯู (11) ทไ่ี ดพยายามเปล่ียน ดานบุคลากรหรือผูปฏิบัติงาน อุปกรณดําเนินการ
มมุ มองตอ ผใู ชย า โดยการปฏบิ ตั ติ อ ผใู ชย าเสมอื นผปู ว ย จัดบริการฯ จากการประเมินปจจัยนําเขา มรี ายละเอียด
ไมใชอาชญากร แตพระราชบัญญัติเกี่ยวกับยาเสพติด จากการศกึ ษา ดังนี้
ฉบับอ่ืนๆ ยังคงกําหนดใหการเสพและการครอบครอง
ยาเสพตดิ เปน การกระทาํ ผดิ กฎหมาย ซง่ึ ยงั ไมม กี ฎหมาย 2.1 ดา นบคุ ลากรหรอื ผปู ฏบิ ตั งิ าน ผปู ฏบิ ตั งิ าน
ฉบับใดที่มีมุมมองแนวคิดในเร่ืองการใหบริการเพ่ือ ในโรงพยาบาลที่เก่ียวของกับการจัดบริการฯ มี
การลดอันตรายจากการใชยาเสพติด หรือการปฏิบัติ ผเู กยี่ วขอ งหลายสว นงาน ไดแ ก งานเอดส งานยาเสพตดิ
ตอผูติดยาเสมือนผูปวยเลย อีกท้ังบันทึกสํานักงาน งานจิตเวช ซึ่งงานดูแลกลุมผูใชยาเสพติดดวยวิธีฉีด
คณะกรรมการกฤษฎีกา เร่ือง การประกาศนโยบายลด สวนใหญจะเปนงานยาเสพติด และสงตอการตรวจ
อนั ตรายจากการใชย าเสพตดิ เพอื่ ปอ งกนั การแพรร ะบาด คัดกรองโรคใหงานเอดสแ ละงานจิตเวช ซง่ึ มกี ารดําเนิน
ของการติดเช้ือเอชไอวี (เร่ืองเสร็จที่ 663/2554)(12) การตามขั้นตอนน้ีอยูแลว ในสวนของความเขาใจ
ไดพิจารณาเร่ืองการสนับสนุนใหใชเข็มและอุปกรณฉีด ในหลกั การลดอนั ตรายจากยาเสพตดิ (Harm Reduction)
ที่สะอาด คาํ วา “การสนับสนนุ ใหใชเ ข็มและอุปกรณฉ ีด เพื่อประเมินความพรอมในการดําเนินงาน พบวา
ทสี่ ะอาด” หากกระทาํ การดว ยวธิ กี ารแจกเขม็ และอปุ กรณ ผูปฏิบัติงานที่เก่ียวของมีความเขาใจในหลักการ
ฉีดท่ีสะอาดแกผูติดยาเสพติดยอมเปนการขัดตอ เนื่องดวยไดมีการสอบถามความสมัครใจในการเขารวม
บทบัญญัตมิ าตรา 93/1 แหง พระราชบัญญตั ยิ าเสพติด โครงการเพ่ือจัดบริการฯ โดยไดแนบรายละเอียด
ใหโ ทษ พ.ศ. 2522 ซง่ึ แกไ ขเพม่ิ เตมิ โดยพระราชบญั ญตั ิ การดําเนินงานเพื่อใหผูบริหารและผูปฏิบัติงานได
ยาเสพติดใหโทษ (ฉบับท่ี 5) พ.ศ. 2545 ที่บัญญัติ ทาํ ความเขา ใจและยนื ยนั เขา รว มการจดั บรกิ ารฯ ซง่ึ พน้ื ท่ี
หามมิใหผูใดยุยงสงเสริมใหผูอ่ืนเสพยาเสพติดใหโทษ ท่ีทําการศึกษาเปนพ้ืนที่ตอบรับเขารวมการจัดบริการฯ
ประเภท 1 หรือยาเสพติดใหโทษประเภท 2 โดยขอ และกองโรคเอดสและโรคติดตอทางเพศสัมพันธ
กฎหมายนี้สงผลตอการดําเนินงานของเจาหนาท่ีใน (เดิม สํานักโรคเอดส วัณโรค และโรคติดตอทาง
การใหบริการสนับสนุนเข็มและอุปกรณฉีดที่สะอาด เพศสัมพันธ) ไดมีการจัดประชุมเพ่ือทําความเขาใจกับ
ผปู ฏบิ ตั งิ านในการจดั บรกิ ารฯ ในครง้ั น้ี เมอื่ วนั ที่ 13-14
80

ปท ่ี 33 ฉบับที่ 2 ก.พ.- พ.ค. 2564 ผลการจดั บริการปอ งกนั การตดิ เช้อื เอชไอวีในกลุมผูใ ชยาเสพตดิ ดวยวธิ ีฉดี
ภายใตนโยบายลดอนั ตรายจากยาเสพติด

ธันวาคม 2559 ณ โรงแรมนารายณ กรุงเทพมหานคร กับทางศอ.ปส.จ. (ศูนยอํานวยการปองกันและปราบ
2 . 2 อุ ป ก ร ณ  ดํ า เ นิ น ก า ร จั ด บ ริ ก า ร ฯ ปรามยาเสพติดจังหวัด) ตํารวจ ทหาร หรอื หนวยงานท่ี
เกี่ยวของ เพื่อใหก ารดําเนนิ งานเปน ไปดว ยดี”
กรมควบคุมโรคไดสนับสนุนอุปกรณดําเนินการ
จัดบริการฯ ไดแก ชุดอุปกรณปองกันโรคสําหรับผูใช 3.2 จุดออ น (Weakness) พบวา การดําเนิน
ยาเสพตดิ ดว ยวธิ ฉี ดี มกี ารสนบั สนนุ ใหห นว ยงานในพน้ื ท่ี งานจัดบริการปองกันการติดเชื้อเอชไอวีในกลุมผูใช
7 จงั หวดั จาํ นวน 13 แหง โดยไดป ระเมนิ ความตอ งการ ยาเสพติดดวยวิธีฉีด เปนการดําเนินงานรวมกันของ
อุปกรณในพ้ืนที่กอนการสนับสนุนแลว เพ่ือการจัดสรร งานเอดส งานยาเสพติด และงานจิตเวชของหนวยงาน
อยา งเพียงพอและเหมาะสมกับกลมุ เปา หมาย แตพบวายังมีบางแหงที่ยังไมมีการดําเนินงานรวมกัน
สวนที่ 3 การประเมินกระบวนการ (Process Evalua- ทาํ ใหข าดการเชอ่ื มโยงขอ มลู ของผใู ชย าเสพตดิ ดว ยวธิ ฉี ดี
tion) และการไดรับบริการท่ีครอบคลุมของกลุมเปาหมาย
ซึ่งผูปฏิบัติงานจากภาคตะวันออกเฉียงเหนือ กลาววา
การประเมนิ กระบวนการ (Process Evaluation) “ผรู บั ผดิ ชอบงานเอดสแ ละยาเสพตดิ ยงั ไมม กี ารทาํ งาน
เปนการประเมินเพื่อหาขอบกพรองของการดําเนิน รว มกนั ทาํ ใหเ กดิ ชอ งวางในการดําเนนิ งาน” นอกจากนี้
โครงการ ที่ใชเปนขอมูลในการพัฒนา แกไข ปรับปรุง เรื่องทัศนคติและความเขาใจในหลักการลดอันตราย
ใหการดําเนินการชวงตอไปมีประสิทธิภาพมากข้ึน และ จากยาเสพตดิ (Harm Reduction) ยงั ไมเ ปน ไปในทศิ ทาง
คน หาจดุ แขง็ และจดุ ดอ ยได โดยทาํ การสนทนากลมุ ยอ ย เดียวกัน โดยเฉพาะประเด็นท่ีหลายๆ หนวยงานยังมี
(Focus group discussion) เพือ่ รว มกันประเมิน จุดแขง็ ทัศนคติเชิงลบในการจัดบริการเข็มและอุปกรณฉีดยา
จุดออน โอกาส และอุปสรรคตอการจัดบริการปองกัน ที่สะอาดวาเปนการสนับสนุนใหใชยาเสพติดและทําให
การติดเชื้อเอชไอวีในกลุมผูใชยาเสพติดดวยวิธีฉีด การใชยาเพ่ิมข้ึน โดยผูปฏิบัติงานจากภาคตะวันออก
ภายใตน โยบายลดอนั ตรายจากยาเสพตดิ มีรายละเอียด เฉียงเหนือ กลาววา “ทศั นคติ ความเชื่อ ของคนทํางาน
ดังน้ี ยาเสพติดยังไมเปน ไปในทศิ ทางเดียวกัน ภาครัฐเนน ให
บําบัดรักษาและเลิกเสพยา เพราะไมเขาใจเรื่อง Harm
3.1 จดุ แข็ง (Strengths) พบวา มจี ุดแข็งดาน reduction ทแี่ ทจ รงิ ” จงึ ควรมกี ารทาํ ความเขา ใจและสรา ง
ทรพั ยากรบคุ คล โดยผบู รหิ ารและผปู ฏบิ ตั งิ านทเี่ กย่ี วขอ ง ทัศนคติที่ดีตอการดําเนินงานใหชัดเจนและเปนไป
มีทัศนคติ ความเขาใจในเร่ืองการลดอันตรายจาก ในทิศทางเดียวกัน และจากผูปฏิบัติงานอื่นๆ ท่ียังมี
ยาเสพตดิ และผปู ฏบิ ัติงานภาครฐั และภาคประชาสังคม ทศั นคตเิ ชงิ ลบตอ การจดั บรกิ ารใหก บั ผใู ชย าเสพตดิ โดย
มคี วามรว มมอื ในการดาํ เนนิ งานในพนื้ ที่ ทาํ ใหเ กดิ บรกิ าร ผปู ฏบิ ตั งิ านจากภาคเหนอื กลา ววา “เจา หนา ทใ่ี นหนว ยงาน
ปองกันการติดเชื้อเอชไอวีในกลุมผูใชยาเสพติดดวย ยังมีทัศนคติเชิงลบในการจัดบริการเข็มและอุปกรณ
วิธีฉีด ซ่ึงอาจสงผลใหผูใชยาเสพติดดวยวิธีฉีดไดเขาถึง ฉีดยาท่ีสะอาดวาเปนการสนับสนุนใหใชยาเสพติดและ
บรกิ ารและมคี วามไวใ จหนว ยงานภาครฐั มากขนึ้ จงึ ถอื วา ทําใหการใชยาเพิ่มข้ึน” ซ่ึงตรงกันกับผูปฏิบัติงานจาก
เปนจุดเร่ิมตนของการดําเนินงานปองกันการติดเชื้อ ภาคกลาง กลาววา “เปน เรอ่ื งยากตอ การยอมรบั ในกลมุ
เอชไอวีและการลดอันตรายจากยาเสพติด โดยผูปฏิบัติ ผใู หบรกิ ารบางกลุมทไ่ี มไดทาํ งานโดยตรง”
งานจากภาคเหนือ กลาววา “ผูบริหารใหการสนับสนุน
ในการทาํ งาน จงึ ทาํ ใหง านขบั เคลอ่ื นได” รวมทงั้ กลา ววา 3.3 โอกาส (Opportunity)
“มกี ารทาํ งานรว มกนั อยา งเปน ระบบของภาครฐั และภาค การมีคําสั่งจากศูนยอํานวยการปองกันและ
ประชาสังคม” และผูปฏิบัติงานจากภาคใต กลาววา ปราบปรามยาเสพติดแหง ชาติ คาํ ส่ังที่ 2/2560 ลงวนั ท่ี
“ผูปฏิบัติงานมีความเขาใจในการดําเนินงาน Harm 17 กมุ ภาพนั ธ พ.ศ. 2560 เรอ่ื ง แนวทางการดาํ เนนิ งาน
Reduction ดี” และกลา ววา “ภาคใตมกี ารประสานงาน
81

Thai AIDS Journal EFFECT OF HIV PREVENTION SERVICES AMONG PEOPLE WHO INJECT DRUGS
Vol. 33 No.2 Feb - May 2021 OF HARM REDUCTION POLICY

ลดอันตรายจากยาเสพติด (Harm Reduction) ถือเปน สวนที่ 4 การประเมินผลการดําเนินงาน (Product
โอกาสทสี่ าํ คญั ในการดาํ เนนิ งานลดอนั ตรายจากยาเสพตดิ Evaluation)
และปอ งกนั การตดิ เชอ้ื เอชไอวใี นกลมุ ผใู ชย าเสพตดิ ดว ย
วิธีฉีด อีกทั้งการมีนโยบายของกระทรวงสาธารณสุข การประเมินผลการดําเนินงาน (Product
ที่ถือเปน เรอื่ งสําคัญทจ่ี ะตอ งเรง ดําเนนิ งานและบุคลากร Evaluation) เปนการเปรียบเทียบผลผลิตที่เกิดขึ้นกับ
ทางดานสาธารณสุขตองถือปฏิบัติ ทําใหการบริการ วัตถุประสงคของการจัดบริการฯ สําหรับพิจารณาใน
ปองกันการติดเช้ือเอชไอวีในกลุมผูใชยาเสพติดดวย ประเดน็ ของการยบุ เลกิ ขยาย หรอื ปรบั เปลย่ี นโครงการ
วิธีฉีดมีความกาวหนามากขึ้น โดยผูปฏิบัติงานจาก ไดทําการสนทนากลุมยอย (Focus group discussion)
ภาคตะวนั ออกเฉียงเหนือ ไดกลา ววา “ประกาศนโยบาย เพอื่ ประเมนิ ผลการดาํ เนนิ งานปอ งกนั การตดิ เชอื้ เอชไอวี
ใหใชมาตรการลดอันตรายทั้งประเทศ มีหนวยงานที่ ภายใตนโยบายการลดอันตรายจากยาเสพติด (Harm
รบั ผดิ ชอบผลกั ดนั ใหเ กดิ การบรกิ าร มกี ารกาํ กบั ตดิ ตาม Reduction) การประเมนิ ผลการดาํ เนนิ งานมรี ายละเอยี ด
และประเมนิ ผลอยา งเปน รูปธรรม” ดังนี้

3.4 อปุ สรรค (Threat) 4.1 การใหความรูเพื่อสรางความเขาใจ
กฎหมายเปน เรอ่ื งทสี่ าํ คญั ทถ่ี อื เปน อปุ สรรคตอ ความตระหนัก และการประเมินความเส่ียงของตนเอง
การดาํ เนนิ งาน โดยเฉพาะประเดน็ การสนบั สนนุ ใหใ ชเ ขม็ รวมถึงการฝกทักษะการปองกันการติดเช้ือเอชไอวี
และอุปกรณฉีดท่ีสะอาดยังเปนเร่ืองที่ผิดกฎหมาย ภาครัฐจะเนนในเรื่องการใหความรูเรื่องโรค และ
แมวาจะมีนโยบายระดับชาติหรือระดับกระทรวงเปน การบําบัดรักษายาเสพติด สวนภาคประชาสังคมจะเนน
แนวทางและขอปฏิบัติในการทํางาน แตผูปฏิบัติงาน ใหบริการแบบเพ่ือนชวยเพื่อน และใหขอมูลเก่ียวกับ
ที่เก่ียวของ ไดแก ผูปฏิบัติงานดานสาธารณสุข ตํารวจ การใชยาที่ปลอดภยั รวมท้ังเรื่องการประเมินความเส่ยี ง
ทหาร หรือผูท่ีเก่ียวของอ่ืนๆ ตองทําตามกฎหมาย ของตนเอง เพอื่ ปอ งกนั การตดิ เชอื้ เอชไอวี ซง่ึ ยงั มเี นอ้ื หา
การดําเนินงานในเร่ืองสนับสนุนเข็มและอุปกรณฉีด การใหความรูท่ีแตกตางกัน ผูปฏิบัติงานภาคกลาง
ทสี่ ะอาดใหก บั ผใู ชย าเสพตดิ ดว ยวธิ ฉี ดี จงึ เปน เรอ่ื งทยี่ าก กลาววา “ศูนยลดอันตราย (ภาคประชาสังคม) มีการ
ลําบากและยังคงเปนอุปสรรคในการจัดบริการปองกัน ใหค วามรเู รอื่ งกฎหมาย เรอ่ื งสทิ ธิ สว นภาครฐั จะใหค วามรู
การติดเชื้อเอชไอวีในกลุมผูใชยาเสพติดดวยวิธีฉีดอยู ในการดูแลรักษา” และยังพบวา ยังไมมีส่ือความรู
ซ่ึงผูปฏิบัติงานภาครัฐทุกคนกลาวไปในทิศทางเดียวกัน สาํ หรบั ผใู ชยาเสพตดิ ดว ยวิธีฉีด ในการสรางความเขาใจ
คือ “ยังมีความกังวลใจในเร่ืองกฎหมาย จึงไมไดมีการ ความตระหนัก และการประเมินความเสี่ยงของตนเอง
ดาํ เนนิ งานในเรอื่ งสนบั สนนุ เขม็ และอปุ กรณฉ ดี ทสี่ ะอาด รวมถึงการฝกทักษะการปองกันการติดเช้ือเอชไอวี
ใหก บั ผใู ชย าเสพตดิ ดว ยวธิ ฉี ดี ”ผปู ฏบิ ตั งิ านภาคประชาสงั คม จึงควรมีการดําเนินงานรวมกันในการจัดทําเนื้อหา
จึงทําหนาท่ีการสนับสนุนเข็มและอุปกรณฉีดท่ีสะอาด ชดุ ความรู สอื่ และชอ งทางการเผยแพรข อ มลู ทเี่ หมาะสม
โดยผูปฏิบัติงานทานหนึง่ กลา ววา “นโยบายในการมอบ กบั กลมุ ผใู ชย าเสพตดิ ดว ยวธิ ฉี ดี กลมุ บคุ ลากรทกุ ภาคสว น
อํานาจการแจกจายเข็มยังไมชัดเจน ทําใหผูปฏิบัติงาน ที่เกี่ยวของ และประชาชนทั่วไป โดยผูปฏิบัติงาน
เกิดความกังวล สวนกลางควรมีการพูดคุยประเด็น ภาคเหนือ กลาววา “ควรมีการปรับทัศนคติทุกภาค
ดานกฎหมายและออกขอกําหนดบทบาทหนาท่ีเพื่อให สวนท่ีเกี่ยวของ ดานการบริการเข็มและอุปกรณฉีดยา
เจา หนา ทป่ี ฏบิ ตั ิงานสามารถดาํ เนนิ งานได” ที่สะอาด” และผูปฏิบัติงานภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ไดกลาววา “ควรมีการประชาสัมพันธ ทําความเขาใจ
82 เพอื่ ปรบั ทศั นคติ มมุ มองเจา หนา ทหี่ นว ยงานภาครฐั และ
พฒั นาศกั ยภาพ เจตคตขิ องผปู ฏบิ ตั งิ านตามมาตรการ

ปท ี่ 33 ฉบบั ที่ 2 ก.พ.- พ.ค. 2564 ผลการจัดบริการปอ งกนั การตดิ เชอ้ื เอชไอวใี นกลุมผใู ชยาเสพตดิ ดว ยวิธีฉดี
ภายใตนโยบายลดอนั ตรายจากยาเสพติด

Harm Reduction” ดังเชนผูปฏิบัติงานภาคเหนือ มีการจัดบริการในสวนน้ีและผูมารับบริการท่ีหนวยงาน
กลาววา “ตองมีการช้ีแจง/พูดคุย โดยภาครัฐ ระดับ ภาครฐั จะเปน ผทู ตี่ อ งการเขา สกู ารบาํ บดั รกั ษายาเสพตดิ
ประเทศ เปน ผดู าํ เนนิ การ เพอ่ื สรา งความเขา ใจทต่ี รงกนั จงึ ไมไ ดข อรบั บรกิ ารในเรอ่ื งเขม็ และอปุ กรณฉ ดี ทส่ี ะอาด
และสรางทศั นคติที่ดใี หคนทาํ งาน” โดยผูปฏิบัติงาน กลาววา “เจาหนาที่ในโรงพยาบาล
บางคนยังไมเห็นดวยกับการจัดบริการนี้ แตคิดวา
4.2 การใหคําปรึกษา และตรวจการติดเช้ือ ถามัวแตพูดเร่ืองน้ีวาเห็นชอบหรือไม งานก็ไมเดินไป
เอชไอวีโดยสมัครใจ (VCT) และสงตอรับบริการดูแล ขางหนา ผูบริหารเห็นชอบ เจาหนาที่จึงไดทดลอง
รกั ษาดว ยยาตา นไวรสั ภาครฐั และภาคประชาสงั คมมกี าร จดั บรกิ าร และยงั ไมพ บปญ หาใด” สาํ หรบั ผูปฏบิ ตั ิงาน
ดําเนินงานตามมาตรการ RRTTR (Reach- Recruit- จากหนวยงานภาครัฐอื่นๆ ยังไมจัดบริการเข็มฯ ใหกับ
Test-Treat- Retain) เพอื่ ยตุ ปิ ญ หาเอดส โดยหนว ยงาน ผูใชยาเสพติดดวยวิธีฉีดโดยตรง เนื่องจากขอจํากัด
ภาคประชาสังคมเปนผูคนหากลุมผูใชยาเสพติดดวย ทางดานกฎหมายที่ยังไมเอื้อตอการสนับสนุนเข็มและ
วิธีฉีด (Reach) และแนะนําการเขาถึงบริการสุขภาพ อุปกรณฉีดที่สะอาดใหกับผูใชยาเสพติดดวย วิธีฉีดได
(Recruit) เพอื่ สง ตอ ใหก บั หนว ยงานภาครฐั โดยจะมกี าร ผปู ฏบิ ตั งิ านภาครฐั จาํ นวน 8 คน ไดใ หข อ คดิ เหน็ ในเรอ่ื ง
ใหคําปรึกษากอนและหลังตรวจหาการติดเช้ือเอชไอวี การสนับสนุนเข็มและอุปกรณฉีดท่ีสะอาดใหกับผูใช
และตรวจหาการตดิ เชอื้ เอชไอวี (Test) กรณพี บผลเลอื ด ยาเสพติดดว ยวิธีฉดี ดงั น้ี
บวกจะเขาสูบริการดูแลรักษาดวยยาตานไวรัส (Treat)
และกรณผี ลเลอื ดลบจะแนะนาํ บรกิ ารปอ งกนั เอชไอวแี ละ “นโยบายของประเทศยงั ไมชัดเจน NSP ยงั คง
นดั ตรวจทกุ 6 เดือน เพื่อใหยังคงอยูในระบบ (Retain) เปนโครงการนํารองเฉพาะพ้ืนที่ ไมไดประกาศ
ซึ่ ง ส า ม า ร จั ด บ ริ ก า ร ใ น เ รื่ อ ง นี้ ไ ด  ทั้ ง ภ า ค รั ฐ แ ล ะ ทั่วประเทศ และนโยบายระดับกระทรวง กรม หนวยงาน
ภาคประชาสังคม แตพบวาระหวางการสงตอผูใช มกี ารสนบั สนนุ การดาํ เนนิ งานยงั ไมด เี ทา ทคี่ วร กฎหมาย
ยาเสพติดดวยวิธีฉีดเขาสูบริการทางดานสุขภาพ ไมเ ออ้ื ตอ การดาํ เนนิ งาน” (คณุ ก (นามสมมต)ิ , ผปู ฏบิ ตั ิ
จากประชาสังคมมายังภาครัฐ และหนวยงานภาครัฐ งานภาครัฐ)
ดว ยกนั ระหวา งงานเอดสแ ละงานยาเสพตดิ ยงั ขาดความ
เชื่อมโยงของขอมูลผูใชยาเสพติดดวยวิธีฉีด ทําให “นโยบายในการมอบอํานาจการแจกจายเข็ม
เจา หนา ทไ่ี มส ามารถตดิ ตามการใหบ รกิ ารได ซงึ่ ผปู ฏบิ ตั ิ ยงั ไมช ดั เจน ทาํ ใหผ ปู ฏบิ ตั งิ านเกดิ ความกงั วล สว นกลาง
งานภาคตะวันออกเฉียงเหนือ กลาววา “ระบบขอมูล ควรมีการพูดคุยประเด็นดานกฎหมายและออกขอ
ท่ียังไมเพียงพอและมีหลายระบบ ทําใหไมมีขอมูลที่ดี กาํ หนดบทบาทหนา ทเี่ พอื่ ใหเ จา หนา ทป่ี ฏบิ ตั งิ านสามารถ
ในการวางแผนงาน” ตรงกับคํากลาวของผูปฏิบัติงาน ดําเนินงานได” (คุณ ข (นามสมมติ), ผูปฏิบัติงาน
ภาคกลาง กลาววา “ควรมีการรายงานฐานขอมูลท่ี ภาครัฐ)
เปน มาตรฐานกลางและลง online ได เพอื่ ใหใ ชป ระโยชน
จากขอมูลไดทันที” “ควรมกี ารจดั พนื้ ทน่ี าํ รอ งเพอ่ื ใหด าํ เนนิ งานได
โดยมีผูบริหารระดับจังหวัดและพื้นที่น้ันๆ รวมถึง
4.3 การสนับสนุนใหใชเข็มและอุปกรณฉีด เจาหนาท่ีตํารวจไดรับทราบและเขาใจแนวทางการ
ทส่ี ะอาด โดยสว นใหญภ าคประชาสงั คมเปน ผดู าํ เนนิ การ ดาํ เนนิ งาน” (คณุ ค (นามสมมต)ิ , ผปู ฏบิ ตั งิ านภาครฐั )
มหี นว ยงานภาครฐั เพยี ง 1 แหง เทา นน้ั ทที่ าํ การสนบั สนนุ
ใหก บั ผใู ชย าเสพตดิ ดว ยวธิ ฉี ดี โดยตรง ดว ยผบู รหิ ารของ “เจาหนาที่ในหนวยงานยังมีทัศนคติเชิงลบใน
หนวยงานเห็นประโยชนและมีนโยบายใหดําเนินการ การจัดบริการเข็มและอุปกรณฉีดยาท่ีสะอาดวาเปนการ
แตการรับบริการยังไมมากนัก อาจเพราะยังไมทราบวา สนับสนุนใหใชยาเสพติดและทําใหการใชยาเพ่ิมขึ้น”
(คณุ ง (นามสมมต)ิ , ผูปฏบิ ตั ิงานภาครัฐ)

83

Thai AIDS Journal EFFECT OF HIV PREVENTION SERVICES AMONG PEOPLE WHO INJECT DRUGS
Vol. 33 No.2 Feb - May 2021 OF HARM REDUCTION POLICY

“ภาครฐั ไมม นี โยบายการแจกเขม็ ตอ งผา นภาค เก็บขอมูล และรายงาน” โดยการสนับสนุนใหใช
ประชาสงั คม จงึ ควรกาํ หนดและมมี ตชิ ดั เจนดา นการแจก ถุงยางอนามัยน้ัน สามารถดําเนินการได สวนใน
จา ยเขม็ สะอาด เพอื่ ใหม มี าตรการในการปอ งกนั บคุ ลากร ภาคประชาสงั คมสามารถสนบั สนนุ ถงุ ยางอนามยั ไดต าม
สหวชิ าชีพที่ปฏิบตั งิ าน” (คุณ จ (นามสมมต)ิ , ผูปฏบิ ตั ิ ตองการ โดยสนับสนุนรวมกับเข็มและอุปกรณฉีด
งานภาครัฐ) ท่สี ะอาด

“ควรมกี ารปรบั ทศั นคตทิ กุ ภาคสว นทเี่ กยี่ วขอ ง การดําเนินงานปองกันการติดเชื้อเอชไอวี
ดา นการบรกิ ารเขม็ และอุปกรณฉ ีดยาทีส่ ะอาด” (คุณ ฉ ภายใตน โยบายลดอนั ตรายจากยาเสพตดิ เปน การดาํ เนนิ
(นามสมมต)ิ , ผปู ฏิบัติงานภาครัฐ) งานท่ีเก่ียวของกับหลายภาคสวน ไดแก งานเอดส
งานยาเสพตดิ และงานสขุ ภาพจติ ระหวา งภาครฐั ดว ยกนั
“มีดานตํารวจ เพ่ือตรวจสอบความมั่นคง และระหวา งภาครฐั และภาคประชาสงั คม ซง่ึ ยงั มชี อ งวา ง
ในพ้นื ท่ี ทาํ ใหการดําเนินงานมอี ปุ สรรค” (คณุ ช (นาม ในการดําเนินงานรวมกันอยู โดยเฉพาะประเด็นระบบ
สมมติ), ผูป ฏิบตั ิงานภาครฐั ) ขอมูลท่ียังไมเปนฐานเดียวกัน เนื่องดวยฐานขอมูลของ
ผใู ชย าเสพตดิ ดว ยวธิ ฉี ดี ของงานเอดสแ ละงานยาเสพตดิ
“ควรมกี ารพดู คยุ กบั ทางตาํ รวจ/เจา หนา ทด่ี า น ยังมีหลายฐานขอมูล ทําใหขาดความเชื่อมโยงขอมูล
กฎหมาย ระดบั ประเทศและพน้ื ท”ี่ (คณุ ซ (นามสมมต)ิ , ของผูใชยาเสพติดดวยวิธีฉีดและบริการดานสุขภาพ
ผูป ฏิบัติงานภาครัฐ) ในสว นประเดน็ เนอ้ื หาขอ มลู ขา วสารเพอ่ื สอ่ื สารใหเ ขา ใจ
ในการดูแลผูใชยาเสพติดดวยวิธีฉีด ตามนโยบาย
จะเห็นวา ขอจํากัดดานนโยบายและกฎหมาย ลดอันตรายจากยาเสพติดยังมีความแตกตางกันและ
มีผลตอการดําเนินงานในเร่ืองการสนับสนุนการใชเข็ม ไมมีขอมูลที่เพียงพอและเหมาะสมกับกลุมเปาหมาย
และอุปกรณฉีดที่สะอาด แมวาจะมีนโยบายและปจจัย และจากขอ มลู การเบกิ จา ยชดุ อปุ กรณป อ งกนั โรคสาํ หรบั
นําเขา ไดแก ผูปฏิบัติงาน และชุดอุปกรณปองกันโรค ผูใชยาเสพติดดวยวิธีฉีดจากผูรับผิดชอบ หนวยงาน
เพื่อใหดําเนินงานสนับสนุนเข็มและอุปกรณฉีดท่ีสะอาด จํานวน 13 แหง พบวา การเบิกจายชุดอุปกรณฯ เปน
แตประเด็นน้ียังผิดกฎหมายและยังไมมีความชัดเจน รอ ยละ 31.25 ของจาํ นวนท้ังหมด และมีจาํ นวน 9 แหง
ในดานการดําเนินงาน ผูบริหารและเจาหนาท่ียังไมกลา ท่ียังไมมีการเบิกจายชุดอุปกรณฯ โดยภาคประชาสังคม
จดั บริการเอง จงึ ทาํ ใหการขบั เคลอ่ื นในเรือ่ งนเี้ ปน ไปได มชี ดุ อปุ กรณฯ สาํ หรบั ใหบ รกิ ารผใู ชย าเสพตดิ ดว ยวธิ ฉี ดี
ยาก และเปนประเด็นท่ีสงผลตอการติดเช้ือเอชไอวี ทีส่ นบั สนุนโดยกองทนุ โลกอยจู ํานวนหน่งึ จงึ มีผลทําให
ในกลมุ ผใู ชย าเสพตดิ ดว ยวธิ ฉี ดี อกี ทง้ั ทศั นคตเิ ชงิ ลบจาก จํานวนชุดอุปกรณฯ ไมถูกเบิกจาย และยังคงเพียงพอ
ผูปฏิบัติงานท้ังภายในและภายนอกหนวยงาน ท่ีทําให สาํ หรับผูใชย าเสพติดดวยวธิ ฉี ดี ในพ้ืนท่ี
การขบั เคล่ือนงานเปนไปไดย ากข้นึ
ทั้งน้ี ผปู ฏิบตั ิงานภาครัฐและภาคประชาสังคม
4.4 สนับสนุนใหใชถุงยางอนามัย พบวา ไดม ีขอเสนอแนะในการจดั บรกิ ารฯ ดังน้ี
งานยาเสพติดของโรงพยาบาลและโรงพยาบาลเฉพาะ
ดา นยาเสพตดิ ไมไ ดเ ปน ผดู แู ลคลงั ถงุ ยางอนามยั ผปู ฏบิ ตั ิ ผูปฏิบัติงานจากภาคเหนือ กลาววา
งานจากภาคเหนือ กลาววา “คลังถุงยางอนามัยจะอยูท่ี “การจัดบริการ ควรพูดคุยกันระหวางสวนกลางระดับ
คลินิกยาตานไวรัส งานยาเสพติดจะไดรับการจัดสรรมา ประเทศและพื้นที่ใหมีการทํางานรวมกันและเปนไป
สวนหน่ึงเทาน้นั หากหมดกข็ อเบิกเพม่ิ ได แตอ าจไมไ ด ในทิศทางเดียวกัน ในพ้ืนท่ีโรงพยาบาลภาครัฐประสาน
ตามทต่ี อ งการ” และผปู ฏบิ ัตงิ านจากโรงพยาบาลเฉพาะ งานกบั ภาคประชาสงั คมเพอื่ สนบั สนนุ ชดุ อปุ กรณป อ งกนั
ดานยาเสพติดทานหนึ่ง กลาววา “ไดรับการสนับสนุน โรคใหกบั ผูใ ชยาเสพตดิ ดวยวิธฉี ดี ” และ “ควรมกี ารจดั
ถุงยางอนามัยจากภาคประชาสังคมในพื้นท่ี โดยแจก
ตามมาตรฐาน คือ มีการใหความรู ประเมินความเสี่ยง

84

ปท ่ี 33 ฉบบั ท่ี 2 ก.พ.- พ.ค. 2564 ผลการจดั บริการปอ งกันการติดเช้อื เอชไอวใี นกลมุ ผูใ ชยาเสพติดดว ยวธิ ีฉดี
ภายใตน โยบายลดอันตรายจากยาเสพติด

พ้ืนที่นํารองเพ่ือใหดําเนินงานได โดยมีผูบริหารระดับ ดแู ลรกั ษาดว ยยาตา นไวรัส (3) การสนับสนุนใหใ ชเ ขม็

จงั หวดั และพนื้ ทนี่ นั้ ๆ รวมถงึ เจา หนา ทต่ี าํ รวจไดร บั ทราบ และอปุ กรณฉ ีดทีส่ ะอาด และ (4) สนับสนุนใหใชถ งุ ยาง

และเขาใจแนวทางการดาํ เนินงาน” อนามยั การวจิ ารณข อ คน พบจากการศกึ ษามรี ายละเอยี ด

ผูปฏิบัติงานจากภาคใต กลาววา “สวนกลาง ดังนี้

มีสวนดําเนินการในการขยายเครือขายดําเนินงาน เชน 1. การประเมินบริบท พบวา การมีนโยบาย

รานขายยา รพ.สต. หรือชองทางอ่ืนๆ ท่ีเขาถึงกลุม ระดับประเทศและระดับกระทรวง รวมถึงแนวทาง

เปาหมาย เพ่ือใหการจัดบริการเขาถึงกลุมเปาหมายได การดําเนินงานตาง ๆ ทําใหมีปจจัยเอื้อท่ีสงผลตอ

อยางยง่ั ยืน” การดําเนินงานลดอันตรายจากยาเสพติดและการ

ผูปฏิบัติงานจากภาคกลาง กลาววา “ควรมี ดําเนินงานปองกันการติดเช้ือเอชไอวีในกลุมผูใช

การทํางานรวมกันอยางเปนระบบของภาครัฐและ ยาเสพติดดวยวิธีฉีดใหขับเคล่ือนไปไดดีข้ึน โดยพ้ืนท่ี

ภาคประชาสังคม ภาครัฐจะตองมีแผนการดําเนินงาน ท่ีทาํ การศกึ ษา 7 จังหวัด ไดแ ก จังหวัดเชียงใหม จังหวดั

จดั การทรัพยากร (คน เงนิ ของ) เมอื่ GF (กองทุนโลก) ปทมุ ธานี จงั หวดั สมทุ รปราการ จงั หวดั ขอนแกน จงั หวดั

หมด หรือไมมี NGO (ภาคประชาสังคม) ตามบริบท สตลู จังหวัดปต ตานี และจงั หวัดสงขลา เปน จังหวดั ทม่ี ี

ของพนื้ ท่”ี การดําเนินงานตามนโยบายลดอันตรายจากยาเสพติด

ผปู ฏบิ ตั งิ านภาคตะวนั ออกเฉยี งเหนอื กลา ววา และเขารวมการจัดบริการชุดอุปกรณปองกันโรคของ

“การทํางานภาครัฐในการแกไขปญหายาเสพติดและ กรมควบคุมโรค แมวาจะมีขอจํากัดทางดานกฎหมาย

การลดอนั ตรายจากยาเสพตดิ ยงั ไมบ รู ณาการอยา งแทจ รงิ ในประเด็นสนับสนุนเข็มและอุปกรณฉีดท่ีสะอาด

ดังนั้น ในกระบวนการปองกันแกไขปญหายาเสพติด แตหนวยงานจากพ้ืนท่ี 7 จงั หวัดดงั กลา ว ไดม ีหนว ยงาน

จะตองมีการทํางานทุกหนวยงานที่เกี่ยวของภายใน ในการนํารองจัดบริการสนับสนุนอุปกรณปองกันโรค

กระทรวงสาธารณสุข และภายนอกกระทรวง” และ สําหรับผูใชยาเสพติดดวยวิธีฉีดในพ้ืนท่ี จึงทําใหการ

มีประเด็นเพิ่มเติมดานการพัฒนางานวิจัย กลาววา จัดบรกิ ารฯ น้ี สามารถดาํ เนนิ การตอ ไปได

“การศกึ ษาวจิ ยั เรอื่ งการลดอนั ตรายจากการใชย าเสพตดิ 2. การประเมินปจจัยนําเขา พบวา บุคลากร

ในประเทศไทยยังมีนอย ทําใหระบบขอมูล มีระดับ หรือผูปฏิบัติงานมีความพรอมในการจัดบริการฯ และ

ความนาเชื่อถือยังไมดีพอที่จะเปนแหลงอางอิง และ อุปกรณดําเนินการจัดบริการฯ มีความเพียงพอและ

ผูเช่ียวชาญดานนี้มีไมเพียงพอ ในการที่จะใหคําแนะนํา เหมาะสมกับกลุมเปาหมาย ซึ่งประเมินความเปนไปได

สนับสนุน การดําเนินงานวิจัยพัฒนาและการบริการ ของการจดั บริการฯ สามารถดําเนนิ การได

ตามมาตรการลดอันตรายใหเ กดิ ประสทิ ธิผลสูงสุด” 3. การประเมินกระบวนการ พบวา จุดแข็ง

ท่ีทําใหเกิดการจัดบริการปองกันการติดเชื้อเอชไอวี

วิจารณ ในกลุมผูใชยาเสพติดดวยวิธีฉีด คือ ทัศนคติและ

การจัดบริการปองกันการติดเช้ือเอชไอวี ความเขาใจท่ีดีในการลดอันตรายจากยาเสพติดเพื่อลด

ในกลุมผูใชยาเสพติดดวยวิธีฉีด ภายใตนโยบายลด การติดเช้ือเอชไอวีของผูบริหารและผูปฏิบัติงานท่ี

อนั ตรายจากยาเสพตดิ ประกอบดวย (1) การใหความรู รับผิดชอบงานในกลุมผูใชยาเสพติดดวยวิธีฉีด

เพื่อสรางความเขาใจ ความตระหนัก และการประเมิน ของหนวยงาน รวมท้ังความรวมมือของภาครัฐและ

ความเส่ียงของตนเอง รวมถึงการฝกทักษะการปองกัน ภาคประชาสงั คมในการดําเนินงานในพ้ืนท่ี และจุดออ น

การติดเช้ือเอชไอวี (2) การใหคําปรกึ ษา และตรวจการ คือ ขาดการดําเนินงานรวมกันของงานเอดสและงานยา

ตดิ เชอื้ เอชไอวโี ดยสมคั รใจ (VCT) และสง ตอ รบั บรกิ าร เสพติดในหนวยงาน ทําใหขาดการเช่ือมโยงขอมูล

85

Thai AIDS Journal EFFECT OF HIV PREVENTION SERVICES AMONG PEOPLE WHO INJECT DRUGS
Vol. 33 No.2 Feb - May 2021 OF HARM REDUCTION POLICY

ของผูใชยาเสพติดดวยวิธีฉีดและการไดรับบริการ โครงการแลกเปล่ียนเข็ม เจาหนาที่ดานสาธารณสุข
ท่ีครอบคลุม สวนนโยบายลดอันตรายจากยาเสพติด จะตอ งสรา งความเขา ใจกบั เจา หนา ทดี่ า นความปลอดภยั
(Harm Reduction) ระดับชาติและระดับกระทรวง เพอื่ ใหป รบั เปลยี่ นความคดิ ความเขา ใจ รวมทงั้ จะตอ งมี
สาธารณสุข เปนโอกาสในการขับเคลื่อนการดําเนินงาน หลักฐานการวิจัยเพื่อใหเห็นประโยชนของบริการ
ไดดีข้ึน อาจใชชองทางนี้ในการปดชองวางในสวนของ ลดอันตรายจากการใชยาเสพตดิ
ผูปฏิบัติงานทั้งภายในและภายนอกหนวยงานใหมีความ
เขาใจในแนวทางการดําเนินงาน และขอจํากัดทาง 4.2 การใหค าํ ปรกึ ษา และตรวจการตดิ เชอื้
ดา นกฎหมายประเดน็ การสนบั สนนุ ใหใ ชเ ขม็ และอปุ กรณ เอชไอวีโดยสมัครใจ (VCT) และสงตอรับบริการดูแล
ฉีดที่สะอาดยังเปนเร่ืองที่ผิดกฎหมาย เปนเร่ืองที่ยาก รักษาดวยยาตานไวรัส สามารถจัดบริการไดโดยแนะนํา
ลําบากและยังคงเปนอุปสรรคในการจัดบริการปองกัน บริการตรวจหาการติดเชื้อเอชไอวีใหกับผูใชยาเสพติด
การติดเชื้อเอชไอวีในกลมุ ผใู ชย าเสพติดดวยวิธฉี ีดอยู ดว ยวธิ ฉี ดี และสง ตอ เขา รบั การตรวจเลอื ด แตย งั พบปญ หา
ในเร่ืองการเช่ือมโยงขอมูลผูใชยาเสพติดดวยวิธีฉีด
4. การประเมินผลการดําเนินงาน มีประเด็น ระหวางภาครัฐและภาคประชาสังคม และหนวยงาน
ตามการจดั บรกิ าร 4 เรือ่ ง ดงั น้ี ภาครัฐดวยกันระหวางงานเอดสและงานยาเสพติด
เน่ืองดวยระบบขอมูลเอดสและยาเสพติดแยกกัน
4.1 การใหความรูเพ่ือสรางความเขาใจ และมีหลายฐาน ทําใหไมมีการเช่ือมโยงขอมูลกัน
ความตระหนัก และการประเมินความเส่ียงของตนเอง และไมสามารถนําขอมูลจากบริการดานสุขภาพมา
รวมถึงการฝกทักษะการปองกันการติดเชื้อเอชไอวี ใชประโยชนในการวางแผนการดําเนินงานได จึงควรมี
พบวา ชุดความรูในการใหคําแนะนําของภาครัฐและ การพัฒนาระบบขอมูลในกลุมผูใชยาเสพติดดวยวิธีฉีด
ภาคประชาสงั คมยงั มคี วามแตกตา งกนั ในประเดน็ เนอ้ื หา ใหค รอบคลมุ เรอ่ื งเอดสแ ละยาเสพตดิ ใหเ ปน ระบบเดยี ว
และยังไมมีสื่อความรูสําหรับผูใชยาเสพติดดวยวิธีฉีดใน เพื่อใหสามารถติดตามและประเมินผลเพ่ือใชใน
การปอ งกนั การตดิ เชอื้ เอชไอวี ภาครฐั และภาคประชาสงั คม การวางแผนการดําเนินงานและพัฒนารูปแบบบริการ
ควรมีการดําเนินงานรวมกันในการจัดทําเนื้อหาชุด ที่เหมาะสมกับผูใชยาเสพติดดวยวิธีฉีด ซ่ึงมีความ
ความรู ส่ือ และชองทางการเผยแพรขอมูลท่ีเหมาะสม แตกตา งจากการศกึ ษาของ Dany Karmila, Pande Putu
กับกลุมผูใชยาเสพติดดวยวิธีฉีด กลุมผูปฏิบัติงาน Januraga and Ni Wayan Septarini(14) ไดศึกษาเรื่อง
ทุกภาคสวนที่เกี่ยวของ และประชาชนทั่วไป เพ่ือให อุปสรรคของกลุมผูใชยาเสพติดดวยวิธีฉีดในการเขาถึง
เกิดความเขาใจรวมกัน และทําใหผูใชยาเสพติดดวยวิธี บริการ VCT พบวา กลมุ ผใู ชยาใชบรกิ าร Mobile VCT
ฉีดเขาถึงบริการดานสุขภาพไดมากขึ้น สอดคลองกับ คอนขางมากกวาการรับบริการในภาครัฐ เพราะกลัว
การศึกษาของ Qian H. Z., Schumacher J. E, Chen H. ตาํ รวจจับ รวมทัง้ ขาดทรัพยากรบคุ คลในการดําเนินงาน
T and Ruan Y. H.(13) ไดศ ึกษาเรื่อง การใชย าเสพตดิ ดว ยปรมิ าณงานทม่ี ากขน้ึ ทาํ ใหค ณุ ภาพของการใหบ รกิ าร
ดวยวิธีฉีดและเอชไอวี/เอดส ในประเทศจีน: ทบทวน VCT คอนขางจํากัด เนื่องดวยประเทศไทยไดปรับ
สถานการณปจจุบัน การปองกัน และนโยบาย พบวา มมุ มองผเู สพผตู ิดยาเสพตดิ คือ “ผปู วย” จากนโยบาย
การปรับเปล่ียนการทดแทนเมทาโดนและโครงการ ระดับประเทศและระดับกระทรวง รวมถึงการเขาถึง
แลกเปลย่ี นเขม็ เจา หนา ทแ่ี ละคนในสงั คมกม็ คี วามกงั วล กลุมเปาหมายของภาคประชาสังคมท่ีสวนใหญเปน
ใจไมตางจากหลายๆ ประเทศ ซ่ึงในการใหบริการ กลุมผูใชยาดวยกัน และมีการทํางานรวมกับตํารวจ
เมทาโดน การเสรมิ สรา งแรงจงู ใจในการเขา รบั การบาํ บดั ในพื้นท่ี ทําใหผูใชยาเขาถึงบริการดานสุขภาพมากขึ้น
รกั ษาเปน เรอ่ื งทส่ี าํ คญั มาก จงึ ตอ งมกี ารพฒั นาศกั ยภาพ แตปญหาท่ีพบเปนเรื่องการเช่ือมโยงขอมูลระหวางกัน
และความเขาใจการใหบ รกิ ารกบั เจา หนาท่ี สว นประเดน็

86

ปที่ 33 ฉบับที่ 2 ก.พ.- พ.ค. 2564 ผลการจัดบริการปองกนั การตดิ เช้อื เอชไอวใี นกลุม ผูใชย าเสพตดิ ดวยวิธีฉีด
ภายใตน โยบายลดอันตรายจากยาเสพติด

มากกวา จึงตองมีการพัฒนาระบบขอมูลใหเปนระบบ เพ่ือเอ้ือตอการทํางานของผูปฏิบัติงาน รวมท้ังมีการ

เดยี ว สรางความเขาใจและสรางทัศนคติที่ดีใหกับทุกกลุม

4.3 การสนับสนุนใหใชเข็มและอุปกรณ ไดแก กลุมผูใชยาเสพติดดวยวิธีฉีด กลุมผูปฏิบัติงาน

ฉีดที่สะอาด แมวาจะมีนโยบายสนับสนุนใหเกิดการ ที่เกยี่ วขอ งทกุ ภาคสว น และประชาชนท่วั ไป

ดาํ เนนิ งาน และมหี นว ยงานจากภาครฐั นาํ รอ งจดั บรกิ ารนี้ 4.4 สนับสนุนใหใชถุงยางอนามัย

แตยังมีขอจํากัดทางดานกฎหมายที่ยังไมเอื้อตอการ มกี ารดาํ เนนิ งานไดท กุ หนว ยงาน แตส าํ หรบั งานยาเสพตดิ

สนับสนุนเข็มและอุปกรณฉีดที่สะอาดใหกับผูใช ในโรงพยาบาล และโรงพยาบาลเฉพาะดานยาเสพติด

ยาเสพติดดวยวิธีฉีดได ซึ่งสอดคลองกับการศึกษาของ ตองเบิกจากแหลงอ่ืน อาจทําใหไมสามารถแจกไดตรง

จริ วฒุ ิ ลปิ พ นั ธ, ธานี วรภทั ร และประธาน วฒั นวาณชิ ย( 15) ตามความตองการของกลุมเปาหมาย แตในสวนนี้

ไดศึกษามาตรการลดความรุนแรงในการบังคับคดี ยังสามารถบริหารจัดการและดําเนินการได สวนใน

ยาเสพติดประเภทตางๆ ท่ีใชในประเทศตางๆ ในโลก ภาคประชาสงั คมสนบั สนนุ ถงุ ยางอนามยั รว มกบั เขม็ และ

จากขอมูล Global Harm Reduction Report 2018 อุปกรณฉีดที่สะอาด สอดคลองกับการศึกษาของ

พบวา ประเทศท่ีศึกษา ไดแก เยอรมนี ฝร่ังเศส Kostyantyn Dumchev et al.(16) ศกึ ษาเรือ่ ง การดาํ เนิน

เนเธอรแลนด สวิตเซอรแลนด โปรตุเกส เดนมารก งานปอ งกนั การตดิ เชอื้ เอชไอวสี าํ หรบั ผใู ชย าเสพตดิ ดว ย

สหรัฐอเมริกา นิวซีแลนด แคนาดา ญี่ปุน และไทย วธิ ฉี ดี โดยใชข อ มลู การสาํ รวจพฤตกิ รรมทางชวี ภาพแบบ

ทุกประเทศยกเวนประเทศญี่ปุน มีนโยบายการแจกเข็ม บรู ณาการจากยเู ครน พบวา การเขา ถึงถงุ ยางอนามัยนนั้

ฉดี ยาแกผ ปู ว ยหรอื ผทู ต่ี อ งพง่ึ พายาเสพตดิ หลายประเทศ คลายคลึงกับการเขาถึงเข็มและอุปกรณฉีดยา เทากับ

ในสหภาพยโุ รปกาํ หนดใหก ารแจกเขม็ ฉดี ยาเปน นโยบาย รอยละ 34.50 และ 35.70 ตามลําดับ โดยบริการ

มาตรฐานทส่ี ามารถกระทาํ ตามกฎหมายไดใ นทส่ี าธารณะ เหลานี้มักจะใหบริการรวมกัน โดยการใชเข็มสะอาด

แตบางประเทศกําหนดในการจายเข็มฉีดยาเฉพาะ ในชวง 30 วันที่ผานมา คิดเปนรอยละ 94.80 และ

ในสถานพยาบาล สาํ หรบั ผปู ว ยหรอื ตอ งพง่ึ พายาเสพตดิ การใชถุงยางอนามัยในชวง 3 เดือนท่ีผานมา คิดเปน

ที่ผานกระบวนการผันคดีออกจากกระบวนการยุติธรรม รอ ยละ 25.90 ซง่ึ ในการศกึ ษาครง้ั ถดั ไปควรมกี ารศกึ ษา

หรือผูตองถูกคําส่ังศาลใหไดรับการบังคับบําบัดรักษา ความตองการใชถุงยางอนามัยกลุมผูใชยาเสพติดดวย

ในสถานพยาบาลเทา นั้น ไดแ ก สหรัฐอเมรกิ า และไทย วิธีฉีดเพิ่มเติม เพื่อการจัดสรรอยางเหมาะสมและ

จากขอมูลดังกลาวพบวา กฎหมายยังไมเปนไปใน ตรงกับความตองการของกลุมผูใชยาเสพติดดวยวิธีฉีด

ทางเดยี วกนั กลา วคอื กลมุ เปา หมายทต่ี อ งการรบั บรกิ าร รวมท้ังศึกษาผลการใชถุงยางอนามัยและการติดเช้ือ

สนับสนุนเข็มและอุปกรณฉีดยา หากเขาเกณฑ เอชไอวใี นกลุมผใู ชย าเสพตดิ ดวยวธิ ีฉีด

ต า ม ท่ี กํ า ห น ด ก็ ส า ม า ร ถ รั บ ก า ร ส นั บ ส นุ น เ ข็ ม ไ ด  การจัดบริการปองกันการติดเช้ือเอชไอวี

ไมผิดกฎหมาย แตในสวนของผูใหบริการยังพบวา ในกลุมผูใชยาเสพติดดวยวิธีฉีด ภายใตนโยบาย

หากกระทําการดวยวิธีการแจกเข็มและอุปกรณฉีด ลดอันตรายจากยาเสพติด การจัดบริการนี้มีนโยบาย

ท่ีสะอาดแกผูติดยาเสพติดยอมเปนการขัดตอขอ ลดอนั ตรายจากยาเสพตดิ (Harm Reduction) ระดบั ชาติ

กฎหมาย จึงทําใหการขับเคลื่อนบริการนี้ไมเห็นผล และระดับกระทรวงสาธารณสุข เปนโอกาสในการ

เทาท่ีควร เน่ืองดวยเปนบริการสําคัญสําหรับผูใช สนับสนุนการดาํ เนนิ งานไดดีขน้ึ อาจใชช อ งทางนีใ้ นการ

ยาเสพติดดวยวิธีฉีดเพ่ือลดการติดเชื้อเอชไอวีรายใหม ปดชองวางในประเด็นการสรางความเขาใจรวมกันใน

และลดการถายทอดเชื้อไปสูผูอื่น หากตองการทราบ ทกุ ระดบั และทกุ ภาคสว นทเี่ กยี่ วขอ ง หรอื แมแ ตป ระชาชน

ประสิทธิผลของบริการน้ี จึงควรมีการแกไขขอกฎหมาย ทั่วไปใหเขาใจในวัตถุประสงคของการดําเนินงาน

87

Thai AIDS Journal EFFECT OF HIV PREVENTION SERVICES AMONG PEOPLE WHO INJECT DRUGS
Vol. 33 No.2 Feb - May 2021 OF HARM REDUCTION POLICY

ลดอันตรายจากยาเสพติด จึงควรมีการสรางทัศนคติ ยาเสพติดยังมีความเสี่ยงสูง และทําใหเกิดการติดเชื้อ
ความเขาใจ และความรวมมือในทุกระดับ รวมถึงมีการ ไวรสั ตบั อกั เสบซเี พม่ิ ขน้ึ หากไมด าํ เนนิ งานครบทกุ พนื้ ที่
เช่ือมโยงขอมูลการบริการและการดูแลรักษาผูใช การแพรระบาดมีแนวโนมเพิ่มขึ้นในอนาคตอันใกลนี้
ยาเสพติดดวยวิธีฉีดอยางครอบคลุมรอบดาน โดย และการศึกษาของวรพล หนูนุน(19) ไดศึกษาเร่ือง
สอดคลองกับการศึกษาของปรีชญาณ นักฟอน(17) การลดอันตราย (Harm reduction) และแนวทาง
ศกึ ษาเรอื่ ง โครงการประเมนิ การดาํ เนนิ งานตามมาตรการ การลดอุปสงค (Demand reduction) ยุทธศาสตร
ลดอันตรายจากการใชยาเสพติด ในกลุมผูใชยาเสพติด ในการ แกปญหายาเสพติดในประเทศไทย พบวา
ดวยวิธีฉีด ไดใหขอเสนอแนะเชิงปฏิบัติการ เรื่อง มีหลายประเทศท่ีมีการนําแนวทางการลดอันตราย
การถา ยทอดองคค วามรู สรา งความเขา ใจ การผลกั ดนั ให ไปใช ไดแ ก เนเธอรแลนด ออสเตรเลีย บราซลิ สเปน
เกดิ การขบั เคลอื่ นการดาํ เนนิ งานรว มกนั การประสานการ สหรัฐอเมริกา เบลารสุ เปน ตน โดยมีตวั อยา งการดาํ เนนิ
ดําเนินงานระหวางภาครัฐ ภาคประชาสังคม และ งานเพื่อลดอันตรายจากการถายทอดเช้ือเอชไอวี เชน
ภาคประชาชน รวมท้ังการประสานขอมูลผูใชยาท่ีเขารับ (1) โครงการแลกเปล่ียนเข็ม (Needle-syringe
บริการการสรางระบบการเชื่อมโยงขอมูล และสงตอ programming) เพ่อื ใหผใู ชยาเสพตดิ ดว ยวธิ ีฉดี สามารถ
ขอมูลของผูรับบริการท่ีมีความเสี่ยงหรือความเจ็บปวย หาอุปกรณท่ีสะอาดในการฉีดไดงายข้ึน (2) การบําบัด
ในดา นตางๆ ที่ตอ เนอ่ื งมาจากการใชยาเสพติด เพอื่ ให รักษาโดยใชย าทดแทน เชน เมทาโดน (3) การใหขอ มูล
ครอบคลมุ การดาํ เนนิ งานลดอนั ตรายจากยาเสพตดิ อยา ง ขา วสาร การศกึ ษา และการสือ่ สาร และ (4) การรักษา
รอบดาน และดูแลท่ีเก่ียวของกับเอชไอวี/เอดส เพ่ือใหผูใช
ยาเสพติดท่ีติดเชื้อดูแลตนเองได เปนตน โดยเม่ือ
แ ม  ว  า จ ะ มี น โ ย บ า ย ใ น ก า ร ส นั บ ส นุ น ก า ร มองภาพรวมการนําทั้งสองแนวทางมาผสมผสานกัน
ดําเนินงาน แตประเด็นการสนับสนุนใหใชเข็มและ ยอมท่ีจะเกิดผลดีมากกวาเดิมท่ีเคยใชเพียงแตแนวทาง
อุปกรณฉีดท่ีสะอาด ยังมีขอจํากัดอยูในดานกฎหมาย การลดอุปสงคเพียงอยางเดียว เม่ือมีแนวทางการ
ท่ีไมเอ้ือตอการดําเนินงานของผูปฏิบัติงาน และ ลดอันตรายน้ี เปนทางเลือกที่สําคัญในการดึงเอา
ดานความเขาใจและทัศนคติของทุกคนตอเรื่องการ กลุมผูใชยาเสพติดเขาสูการรับบริการของภาครัฐ
ลดอันตรายจากยาเสพติดและผูใชยาเสพติดดวยวิธีฉีด ทั้งน้ีจะตองมีการทํางานอยางเปนแบบแผนและเปน
ใหม คี วามเขา ใจในวตั ถปุ ระสงคข องมาตรการลดอนั ตราย ขั้นตอนโดยการพิจารณาสถานการณของพ้ืนที่ท่ีจะ
จากยาเสพตดิ เพอ่ื ลดความเสยี่ งตอ การรบั และถา ยทอด ดาํ เนนิ การใหรอบคอบ และพจิ ารณาขอ ด-ี ขอ ดอยอยา ง
เช้ือเอชไอวีและโรคติดตอทางเลือดอ่ืนๆ ของผูใช รอบดา น และตอ งมกี ารเตรียมความพรอ มดานบุคลากร
ยาเสพติดดวยวิธีฉีดท่ียังไมสามารถเลิกเสพยาไดทันที เปนอยา งดีดว ย
ลดการตดิ เชอื้ เอชไอวรี ายใหม ลดการใชย าเกนิ ขนาดและ
เสียชีวิตจากการใชยาเกินขนาด ลดความเสี่ยงอื่นๆ ขอเสนอแนะ
ท่ีมีตอผูใชยา ซึ่งสอดคลองกับสอดคลองกับการศึกษา
ของ Azim T., Hussein N. and Kelly R.(18) ทศ่ี กึ ษา 1. ภาครัฐและภาคประชาสังคมควรมีการ
ประสิทธิผลของโปรแกรมลดอันตรายสําหรับผูใช ดาํ เนนิ งานรว มกนั ในการจดั ทาํ เนอ้ื หาชดุ ความรู สอื่ และ
ยาเสพติดดวยวิธฉี ีด ในเมอื งธากา ไดเสนอใหจดั บรกิ าร ชองทางการเผยแพรขอมูลท่ีเหมาะสมกับกลุมผูใช
ทค่ี รอบคลุมและเหมาะสมกบั ผใู ชย า เพอื่ ลดการติดเชื้อ ยาเสพติดดวยวิธีฉีด กลุมผูปฏิบัติงานทุกภาคสวนที่
เอชไอวี ไวรสั ตบั อกั เสบซี และโรคตดิ ตอ ทางเพศสมั พนั ธ เก่ียวของ และประชาชนท่ัวไป เพื่อใหเกิดความเขาใจ
เนอื่ งดว ยพฤตกิ รรมการใชเ ขม็ ฉดี ยารว มกนั หรอื แบง ปน รว มกัน และทาํ ใหผูใชย าเสพติดดวยวิธฉี ดี เขา ถึงบรกิ าร

88

ปท ่ี 33 ฉบบั ท่ี 2 ก.พ.- พ.ค. 2564 ผลการจัดบรกิ ารปอ งกนั การติดเชือ้ เอชไอวีในกลมุ ผูใชยาเสพตดิ ดวยวธิ ฉี ีด
ภายใตน โยบายลดอันตรายจากยาเสพตดิ

ดา นสขุ ภาพไดม ากขนึ้ รวมทงั้ ควรมกี ารสรา งความเขา ใจ เอกสารอา งอิง
และสรางทศั นคตทิ ด่ี ใี หกบั ทุกกลมุ
1. Apisak Wittayanookulluk, Monthinee Vasanti-
2. ควรมีการพัฒนาระบบขอมูลในกลุมผูใช uppapokakorn, Suchada Jiamsiri, Lisa Kan-
ยาเสพติดดวยวิธีฉีดใหครอบคลุมเร่ืองเอดสและ thamala, Nutchanart Kaeodumkoeng, Chanatda
ยาเสพตดิ ใหเ ปน ระบบเดยี ว เพอ่ื ใหส ามารถตดิ ตามและ Tungwongjulaniam, et al. Guidelines for the
ประเมินผลเพื่อใชในการวางแผนการดําเนินงานและ organization of clean needle and syringe service
พัฒนารูปแบบบริการท่ีเหมาะสมกับผูใชยาเสพติดดวย among users of injectable narcotics Under the
วิธฉี ีด concept of reducing the harm from drug use. 1st
edition. Bangkok: Radiation Co., Ltd.(TH);
3. ควรมีการดําเนินงานแกไขขอกฎหมาย 2017. (in Thai)
ที่มีผลตอการดําเนินงานตามมาตรการลดอันตรายจาก
ยาเสพติด (Harm Reduction) ในประเดน็ การสนับสนนุ 2. National Force Center for Combating Drugs.
ใหใชเข็มและอุปกรณฉีดท่ีสะอาด เพ่ือทําใหเกิด Guidelines for harm reduction from drug use
การดําเนินงานและประเมินผลลัพธการจัดบริการได (Harm Reduction) among injectable drug users.
โดยสามารถนําผลลัพธที่ไดมาปรับปรุงชุดบริการ Order of the National Center for the Power of the
ใหเหมาะสมกับกลุมผูใชยาเสพติดดวยวิธีฉีดในการ Land Overcome Drugs No. 1/2014 (TH).
ปองกนั การตดิ เช้อื เอชไอวี [cited 2014 Feb 7]. (in Thai)

4. ควรมีการศึกษาความสัมพันธของการ 3. National Narcotics Control Center. Guidelines
จัดบริการปองกันเอชไอวีและอัตราการติดเช้ือเอชไอวี for the implementation of harm reduction from
ในกลมุ ผใู ชย าเสพตดิ ดวยวิธีฉีด drugs (Harm Reduction). Order of the National
Center for Drug Prevention and Suppression No.
กติ ตกิ รรมประกาศ 2/2017. [cited 2017 Feb 17]. (in Thai)

ขอขอบคุณผูทรงคุณวุฒิ ผบู ริหารและผปู ฏิบตั ิ 4. Pornthip Khemngern, Dusita Puengsamran
งานภาครัฐและภาคประชาสังคมจาก 7 จังหวัด Thanapol Chaiprateep. Global AIDS Monitoring
ทม่ี กี ารดาํ เนนิ งานตามนโยบายลดอนั ตรายจากยาเสพตดิ report 2018 (GAM report 2018). 1st edition.
และจัดบริการชุดอุปกรณปองกันโรค ไดแก จังหวัด Bangkok: NC Concept Co., Ltd.; 2018.
เชยี งใหม จงั หวดั ปทมุ ธานี จงั หวดั สมทุ รปราการ จงั หวดั (in Thai)
ขอนแกน จงั หวดั สตลู จงั หวดั ปต ตานี และจงั หวดั สงขลา
และผูท่ีเก่ียวของทุกทานท่ีใหการชวยเหลือและให 5. Taweesap Sirapraphasiri, Pornthip Khemngern,
ขอ เสนอแนะทที่ าํ ใหก ารศกึ ษานม้ี คี วามสมบรู ณม ากยง่ิ ขนึ้ Orratai Rhucharoenpornpanich, Siriporn Monyarit.
2017 Progress Prevention and Solution Report.
1st edition, Bangkok: Six One Seven Co., Ltd
(TH).; 2017. (in Thai)

89

Thai AIDS Journal EFFECT OF HIV PREVENTION SERVICES AMONG PEOPLE WHO INJECT DRUGS
Vol. 33 No.2 Feb - May 2021 OF HARM REDUCTION POLICY

6. Khlang Phanthumetha. Evaluation of the Zip 13.Qian H. Z., Schumacher J. E, Chen H. T and
Model Project (CIPP Model) [Internet]. [cited Ruan Y. H. Injection drug use and HIV/AIDS in
2018 Jan 10]. Available from: https://silo.tips/ China: Review of current situation, prevention
download/cipp-model (in Thai) and policy implications. Harm Reduction Journal
2006.
7. Ministry of Public Health. Order of action on
rehabilitation and reduction of harm from drug 14.Dany Karmila, Pande Putu Januraga and Ni
use Ministry of Public Health, fiscal year 2017, Wayan Septarini. Barriers for people who inject
No. Sor Thor 0228.13 / Wor 354 (TH). [cited drug (PWID) to access voluntary counselling
2016 May 31]. (in Thai) and testing (VCT) at the health centres in East
Lombok. Public Health and Preventive Medicine
8. Office of Public Health Administration, Office of Archive (PHPMA) 2017; 5(1): 24-27 DOI:
the Permanent Secretary, Ministry of Public 10.15562/phpma.v5i1.37.
Health. Standard Operating Procedure Ministry
of Public Health, Thailand. Nonthaburi: 2017. 15.Jirawut Lipipan, Thanee Vorapatr, Pratan
(in Thai) Wattanavanish. The Harm Reduction of The
Narcotic Drug Offenses Measures Applied
9. Aungkoon Pattrakorn, Yaowaret Nakayothin- Around The World. Suthiparithat Journal. 2020;
sakul, Sasithorn Khunnatham, Saranya Chavanit, 34 (110): 201-215.
Juthamat Makkunchorn, Patchareeya Kitchom, et
al. Guidelines for Harm Reduction. 1st edition. 16.Kostyantyn Dumchev, Yana Sazonova, Pavlo
Akharapon Kurusastra, editor. Samutsakorn: Smyrnov, Olga Cheshun, Oksana Pashchuk,
Born To Be Publishing Company Limited (TH); Tetiana Saliuk, et. al. Operationalizing the HIV
2017. (in Thai) prevention cascade for PWID using the integrated
bio-behavioural survey data from Ukraine.
10.Department of Medical Services. Affairs hereby Journal of the international AIDS society 2020;
submit a formal memorandum of understanding https://doi.org/10.1002/jia2.25509.
on the reduction of drug harm from drugs. No.
SorThor 0313/1939. [cited 2017 Aug 10]. (in 17.Preechaya Nakfon. Evaluation of the Implemen-
Thai) tation of Harm Reduction Policy for Injection
Drug User. Journal of Politics and Governance.
11.Office of the Council of State. Drug Addiction 2016; 6(2): 394-412.
Rehabilitation Act B.E. 2002. Government
Gazette, Volume 119 / Part 96 Kor / Page 18.Azim T., Hussein N. and Kelly R. Effectiveness
26/30 September 2002. of harm reduction programmes for injecting drug
users in Dhaka city. Harm Reduction Journal
12.Office of the Council of State. Memorandum of 2005; 2:22 DOI:10.1186/1477-7517-2-22.
the Council of State on the announcement of drug
use harm reduction policy to prevent the spread 19.Worapol Nunun. Harm reduction and Demand
of HIV infection. (Completion issue at 663/ reduction strategies for solving drug problems in
2011); 2011. (in Thai) Thailand. Community Health Development
Quarterly Khon Kaen University. 2013; 1(3):
90 1-16.

ปที่ 33 ฉบับท่ี 2 ก.พ.- พ.ค. 2564 การพัฒนาชดุ กิจกรรมการอบรมตามหลกั การ GE-TICA เรื่อง โรคเอดสและ

วารสารโรคเอดส ปท ่ี 33 ฉบับท่ี 2 ก.พ.-พ.ค. 2564 โรคตดิ ตอทางเพศTสhัมaiพAนั IธD สSําJหoรuับrนnักalศVกึ ษolา. ม3ห3าวNิทoย. า2ลัยFกeาbร-กMฬี aาyแห2ง0ช2าต1ิ

นิพนธต น ฉบับ Original Article

การพัฒนาชุดกจิ กรรมการอบรมตามหลักการ GE-TICA เร่อื ง โรคเอดสแ ละ

โรคติดตอ ทางเพศสมั พันธ สาํ หรบั นกั ศึกษา มหาวทิ ยาลยั การกีฬาแหงชาติ

DEVELOPMENT OF TRAINING ACTIVITIES PACKAGE BY USING

GE-TICA MODEL ON AIDS AND STIs AMONG THE STUDENTS

OF THAILAND NATIONAL SPORTS UNIVERSITY

ทนงศรี ภูรศิ รี Thanongsri Phoorisri

คณะศกึ ษาศาสตร Faculty of Education

มหาวิทยาลยั การกีฬาแหงชาติ วทิ ยาเขตชลบุรี Thailand National Sports University, Chonburi Campus

Received: 19/04/2021

Revised: 29/04/2021

Accepted: 13/05/2021

บทคัดยอ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงคเพื่อ 1) สรางและทดสอบประสิทธิภาพชุดกิจกรรมการอบรมตามหลักการ
GE-TICA เร่ือง โรคเอดสและโรคติดตอทางเพศสัมพันธ ใหไดตามเกณฑ 80/80 2) ทดลองใชชุดกิจกรรม
การอบรม และ3) ประเมนิ ความพงึ พอใจตอ ชดุ กจิ กรรมการอบรม กลมุ ตวั อยา งเปน นกั ศกึ ษาชน้ั ปท ี่ 1 คณะศกึ ษาศาสตร
มหาวิทยาลัยการกีฬาแหงชาติ วิทยาเขตเพชรบูรณ จํานวน 93 คน ใชการวิจัยแบบก่ึงทดลอง จํานวน 2 กลุม
เคร่ืองมือวิจัย ประกอบดวย 1) ชุดกิจกรรมการอบรมตามหลักการ GE-TICA เรื่อง โรคเอดสและโรคติดตอ
ทางเพศสัมพันธ 2) แบบทดสอบความรูเร่ืองเอดส และโรคติดตอทางเพศสัมพันธ 3) แบบสอบถามทัศนคติ
ตอพฤติกรรมทางเพศ 4) แบบสอบถามความตั้งใจใฝพฤติกรรมลดความเส่ียงทางเพศ และแบบสอบถาม
ความพึงพอใจตอ ชดุ กิจกรรมการอบรม ซ่ึงมีคาความเชือ่ มน่ั รอยละ 85, 94, 92 และ 92 ตามลาํ ดบั วิเคราะหขอ มลู
ดวยการหาคา เฉล่ีย สว นเบ่ียงเบนมาตรฐาน คา E /E และเปรียบเทยี บคา เฉล่ียของกลุมตวั อยาง ผลการวจิ ัยพบวา

12

การทดลองกับกลุมที่ 1 ชุดกิจกรรมการอบรมมีประสิทธิภาพตามเกณฑ คือ 81.81/88.96 และกลุมท่ี 2
มีประสทิ ธภิ าพ เทากบั 81.63/85.53 จากการทดลองท้งั สองกลมุ พบวากลมุ ตวั อยา งมีคะแนนเฉล่ีย ความรูเ รื่อง
เอดสและโรคติดตอทางเพศสัมพันธ ทัศนคติตอพฤติกรรมทางเพศ และความตั้งใจใฝพฤติกรรมลดความเส่ียง
ทางเพศหลังการทดลอง สูงกวากอนการทดลอง และแตกตางกันอยางมีนัยสําคัญทางสถิติที่ระดับ .05 กลุมท่ี 1
มีความพึงพอใจตอ ชุดกิจกรรมการอบรมรอยละ 82.65 และกลมุ ท่ี 2 รอยละ 81.74

Abstract

The purposes of this research were to 1) develop and examine the efficiency of training package by
using GE-TICA model on AIDS and sexually transmitted infections (STIs) with the 80/80 efficiency index,
2) investigate the training activities package, and 3) measure the training activities package’s satisfaction
with the freshman year students of Faculty of Education, Thailand National Sports University, Phetchabun
Campus. The participants were 93 students recruited by using purposive sampling. The quasi-experiment
research design was used for 2 groups with randomized participation. The instruments of this research were

91

Thai AIDS Journal

Vol. 33 No.2 Feb - May 2021 DEVELOPMENT OF TRAINING ACTIVITIES PACKAGE BY USING GE- TICA MODEL ON AIDS AND
STIs AMONG THE STUDENTS OF THAILAND NATIONAL SPORTS UNIVERSITY

GE-TICA model training activities package, questionnaire on AIDS and STIs, survey toward attitude related
to sexual behaviors, survey the intention to reduce sexual risk behaviors, and the satisfaction assessment
toward the training activities package which had reliability percentage at 85%, 94%, 92% and 92%
respectively. Data were analyzed by using mean, standard deviation, E /E formula, and compare mean. The

12

results revealed that the training activities package had the efficiency index at 81.81/88.96 in the group 1
and 81.63/85.53 in the group 2. After engaged in the experiment research, both group realized the
participant realized knowledges on AIDS and STIs, attitude toward sexual behaviors, and intention to reduce
sexual risk behaviors higher than before experiment and were statistical significantly different at .05 level.
Additionally, the percentage of satisfaction toward the training activities package of the first group was 82.65%
and 81.74% for the second group.

คําสาํ คัญ Keywords
ชดุ กิจกรรมการอบรม โรคเอดส Training package, AIDS,
โรคติดตอ ทางเพศสมั พนั ธ Sexually Transmitted Infections

บทนํา ชั้นมัธยมศึกษาปที่ 5 และนักเรียนอาชีวศึกษาช้ัน

โรคเอดส และโรคติดตอทางเพศสัมพันธ ประกาศนยี บตั รวชิ าชพี ปท ่ี 2 เคยมเี พศสมั พนั ธแ ลว และ

ยังคงเปนปญหาสาธารณสุขของประเทศไทย เน่ืองจาก ไมสามารถใชถุงยางอนามัยไดทุกครั้งที่มีเพศสัมพันธ

มีจํานวนผูติดเชื้อรายใหมจํานวนมากทุกป ในป โดยกลุมนักเรียนชายช้ันมัธยมปท่ี 5 ใชถุงยางอนามัย

พ.ศ. 2563 คาดประมาณวามีผูติดเชื้อเอชไอวีรายใหม เมอ่ื มเี พศสมั พนั ธค รง้ั แรกรอ ยละ75.00สว นกลมุ นกั เรยี น

จํานวนถึง 4,855 ราย(1) โดยผูติดเช้ือเอชไอวีรายใหม หญงิ ชน้ั มธั ยมปท ่ี 5 ใชถุงยางอนามัยเมื่อมีเพศสัมพันธ

เปน เยาวชน อายุ 15-24 ถงึ รอ ยละ 50(2) สว นโรคตดิ ตอ คร้ังแรก รอยละ 79.00 ในขณะท่ี นกั เรยี นอาชีวศกึ ษา

ทางเพศสัมพันธ จากระบบรายงานเฝาระวังโรค 506 ชนั้ ประกาศนยี บตั รวชิ าชพี ปท ี่ 2 เพศชาย ใชถ งุ ยางอนามยั

ต้ังแตป 2557-2561 พบเยาวชนอายุ 15-24 ป เมอื่ มเี พศสมั พนั ธค รง้ั แรก รอ ยละ 71.40 สว นเพศหญงิ

ปวยดวยโรคติดตอทางเพศสัมพันธ 5 โรคหลัก ไดแก ใชถุงยางอนามัยเม่ือมีเพศสัมพันธครั้งแรก รอยละ

ซฟิ ล สิ หนองใน หนองในเทยี ม แผลรมิ ออ น และฝม ะมว ง 75.10(6) จากการศึกษาของทนงศรี ภูริศรี(7) ในกลุม

และกามโรคตอ มนาํ้ เหลอื ง มแี นวโนม เพมิ่ ขนึ้ คอื เพมิ่ ขน้ึ นักศึกษาระดับปริญญาตรีพบวา เคยมีเพศสัมพันธแลว

จาก 54.20 ตอ แสนประชากร ในป 2557 เปน 104.70 รอ ยละ 86.10 ใชถ งุ ยางอนามยั เมอ่ื มเี พศสมั พนั ธค รง้ั แรก

ตอแสนประชากรในป 2561(3) ในป 2562 เพิ่มขึ้น เพียงรอยละ 42.90 ซ่ึงเปนอัตราการใชถุงยางอนามัย

เปน 178.10 ตอ แสนประชากร ขณะทกี่ ลมุ อายุ 25-34 ป ที่ตา่ํ มาก

ปวย 93.51 ตอแสนประชากร และกลุม อายุ 35-44 ป ประเทศไทย พยายามยุติปญหาเอดสใหได

ปวย 59.28 ตอแสนประชากร(4) สาเหตุการติดเชื้อ ภายในป พ.ศ. 2573 จึงไดจัดทํายุทธศาสตรแหงชาติ

เอชไอวแี ละโรคตดิ ตอ ทางเพศสมั พนั ธส ว นใหญเ กดิ จาก วา ดว ยการยตุ ปิ ญ หาเอดส พ.ศ. 2560-2573 ขนึ้ มาเพอื่

การมเี พศสมั พนั ธโ ดยไมป อ งกนั (1) ซง่ึ การมเี พศสมั พนั ธ เปนแผนแมบทใหทุกหนวยงานดําเนินการใหสอดคลอง

โดยไมปองกันเพียงคร้ังเดียวอาจติดเช้ือเอชไอวี(5) จาก ไปในทิศทางเดียวกัน หน่ึงในมาตรการ/แนวทางตาม

ขอมูลการเฝาระวังพฤติกรรมที่สัมพันธกับการติดเชื้อ ยุทธศาสตรฯ คือ การประกันคุณภาพการเรียนรูเร่ือง

เอชไอวี ประจาํ ป 2561 พบวา เยาวชน ในกลมุ นกั เรยี น เอดส และเพศศึกษา(8) เน่ืองจาก ความรูเร่ืองโรคเอดส

92

ปท่ี 33 ฉบบั ที่ 2 ก.พ.- พ.ค. 2564 การพฒั นาชุดกจิ กรรมการอบรมตามหลักการ GE-TICA เรื่อง โรคเอดสแ ละ
โรคติดตอ ทางเพศสมั พันธ สาํ หรับนักศึกษา มหาวิทยาลยั การกฬี าแหง ชาติ

และโรคติดตอทางเพศสัมพันธ ความรูเร่ืองเพศศึกษา GE-TICA กลาวคือ จัดใหผูเรียนไดเรียนรูผาน
และการสอนเพศวถิ ศี กึ ษานน้ั เปน ปจ จยั ตน เหตุ (Deter- กระบวนการกลุม (Group process) เรียนรูผาน
minants) การขาดความรูต า ง ๆ น้อี าจนําไปสูพ ฤตกิ รรม ประสบการณ (Experiential learning) จัดกระบวนการ
เสยี่ ง (Risk behaviors) และนําไปสผู ลลพั ธทางสขุ ภาพ ใหผ เู รียนไดท ักษะการคดิ (Thinking) สามารถสืบสอบ
(Health outcomes) ท่ีไมพึงประสงค คือ การติดเชื้อ แสวงหาความรูได (Investigation) สรางความรูดวย
เอชไอวี และโรคตดิ ตอ ทางเพศสัมพนั ธ(3, 9) ตนเองได (Construction) และสามารถประยกุ ตค วามรู
ไปใชใ นชวี ติ ประจาํ วนั ได (Application) การจดั การเรยี นรู
ในสถาบนั การศกึ ษา มกี ารจดั การเรยี นการสอน ดังกลาวผูเรียนจะมีลักษณะเปน Active learner
เพื่อใหเยาวชนไทยมีความรูเร่ืองโรคเอดส โรคติดตอ เปน ผคู น พบและสรา งความรดู ว ยตนเอง การจดั การเรยี นรู
ทางเพศสัมพันธ และเพศศึกษา ในระดับประถมศึกษา ดว ยรปู แบบ GE-TICA ประกอบดว ยขน้ั ตอนการจดั การ
ถึงระดับช้ันมัธยมศึกษา โดยหลักสูตรแกนกลางการ เรยี นรู 4 ข้ันตอน คือ
ศกึ ษาขนั้ พนื้ ฐาน พ.ศ. 2551 บรรจเุ นอ้ื หาไวใ นกลมุ สาระ
การเรียนรูสุขศึกษาและพลศึกษา(10) สวนในระดับ 1. ขนั้ วเิ คราะหผ เู รยี น เปน ขน้ั ตอนการประเมนิ
อดุ มศกึ ษาเรม่ิ ดาํ เนนิ การจดั การเรยี นการสอนเพศศกึ ษา ผูเรียนเปนรายบคุ คล และช้นั เรียนเพื่อออกแบบการจดั
ในระดับช้ันปริญญาตรี นับตั้งแตมี พ.ร.บ.การปองกัน กจิ กรรมการเรียนรูใหเหมาะสมกับผเู รียน
และแกไขปญหาการตั้งครรภในวัยรุน พ.ศ. 2559
มหาวิทยาลัยการกีฬาแหงชาติ จึงมีนโยบายใหทุกคณะ 2. ข้ันจัดกิจกรรมการเรียนรู เปนข้ันตอนนํา
จัดกิจกรรมสงเสริมการเรียนรูเรื่องเพศศึกษา สําหรับ หลักการจัดการเรียนรูดวยรูปแบบ GE-TICA มา
คณะศึกษาศาสตร มหาวิทยาลัยการกีฬาแหงชาติ ออกแบบกจิ กรรมการเรยี นรู ใหเ หมาะสมกบั เนอื้ หาสาระ
วิทยาเขตเพชรบูรณ ไดบรรจุวิชา เพศศึกษาและชีวิต การเรยี นรู และผเู รยี น
ครอบครัว เปนวิชาเลอื กเสรี ของหลักสูตรศึกษาศาสตร
บัณฑิต สาขาพลศึกษา ตั้งแตปการศึกษา 2561 โดยแตละแผนการจัดการเรียนรูควรประกอบ
เปน ตน มา(11) แตก ารจดั การเรยี นการสอนยงั คงยดึ กรอบ ดว ย 3 หลกั การ คอื 1) กระบวนการกลมุ (Group process)
มาตรฐานคุณวุฒิระดับอุดมศึกษา ทําใหไมสามารถ หรอื ใหด าํ เนนิ กจิ กรรมเปน กลมุ 2) การจดั การเรยี นรผู า น
จัดการเรียนการสอนไดเขมขนในเร่ืองเอดส และ ประสบการณ (Experiential learning) หมายถงึ นาํ เสนอ
โรคติดตอทางเพศสัมพันธ ดังน้ัน การจัดกิจกรรม ความรใู หมท สี่ มั พนั ธก บั ความรเู ดมิ หรอื ประสบการณเ ดมิ
เสริมหลักสูตรเพ่ือใหนักศึกษามีความรู ทัศนคติ และ ของผูเรียน หรือจัดประสบการณใหกับผูเรียนได
ทักษะเพื่อลดพฤติกรรมเส่ียงทางเพศ จึงมีความจําเปน ฝก ปฏบิ ตั ิ และ 3) จดั การเรยี นทเ่ี นน การสบื สอบแสวงหา
ตอ นกั ศกึ ษา ซง่ึ สอดคลอ งกบั ความตอ งการของ นกั ศกึ ษา ความรู (Investigation) โดยผูสอนเปนผูอํานวย
ที่ตองการใหจัดการอบรมใหความรูเร่ืองเอดส และ ความสะดวกหรือแนะนํา นอกจากนี้ การทํากิจกรรมใน
เพศศึกษาอยางเพยี งพออีกดว ย(7) ข้ันตอนนี้ ผูเรียนจะเกิดกระบวนการคิด (Thinking
process) และสรา งความรูด วยตนเอง ผา นกระบวนการ
การจัดการเรียนรูเร่ืองเอดส และโรคติดตอ ทางปญญา (Construction) และประยุกตใชความรูได
ทางเพศสัมพันธ รวมทั้งเร่ืองเพศศึกษา สวนใหญให (Application)
ความสําคัญตอเนื้อหาที่ตองการใหผูเรียนไดรับรู
แตไมไดใหความสําคัญตอรูปแบบการจัดการเรียนรู 3. ขนั้ กระตนุ การคดิ และแลกเปลย่ี นเรยี นรู เปน
จากการศกึ ษา ของ ทนงศรี ภรู ิศร(ี 12) พบวา การจดั การ ขน้ั ตอนจดั กระบวนการเรยี นรทู เ่ี นน ทกั ษะการคดิ (Thinking)
เรียนรูเอดสและเพศศึกษาควรจัดการดวยรูปแบบ โดยผูสอนกระตุนการคิดผานกิจกรรมการเรียนรู เชน
การใชคําถามปลายเปด นอกจากน้ี ยังเปดโอกาสให
ผูเรียนไดแลกเปล่ียนเรียนรู ความรู และความคิดเห็น

93

Thai AIDS Journal

Vol. 33 No.2 Feb - May 2021 DEVELOPMENT OF TRAINING ACTIVITIES PACKAGE BY USING GE- TICA MODEL ON AIDS AND
STIs AMONG THE STUDENTS OF THAILAND NATIONAL SPORTS UNIVERSITY

ซึ่งกันและกัน ใหผูเรียนไดเรียนรูจากคนอื่นๆ แลวเกิด ปรญิ ญาตรชี นั้ ปท ่ี 1 ซงึ่ เปน ปแ รกของการใชช วี ติ ในระดบั

การเชื่อมโยงความรูใหมเขากับความรูเดิม จนตกผลึก อดุ มศกึ ษา หากไดร บั ความรเู รอื่ งโรคเอดสแ ละโรคตดิ ตอ

จนเกิดการเรียนรูใ หม ซงึ่ เรยี กวา เปน การสรางความรไู ด ทางเพศสัมพันธแตเนิ่นๆ จะชวยลดพฤติกรรมเสี่ยง

ดว ยตนเอง (Construction) ทางเพศ สามารถปองกันตนเองจากปญหาการต้ังครรภ

4. ขั้นสรุปกิจกรรมการเรียนรู เปนข้ันตอน ไมพึงประสงค รวมทั้งปองกันการติดเช้ือเอชไอวีและ

ตรวจสอบความสามารถของผูเรียนวาสามารถประยุกต โรคตดิ ตอทางเพศสมั พันธอ ื่น ๆ ไดอีกดว ย

ใชค วามรไู ปใชใ นชวี ติ ประจาํ วนั ไดห รอื ไม (Application)

โดยสังเกตจากการสรุปกิจกรรมการเรียนรูของผูเรียน วัตถปุ ระสงคการวจิ ัย

หากผูเรียนสามารถสรุปความรูเปนความคิดรวบยอด 1. เพื่อสรางและทดสอบประสิทธิภาพชุด

สามารถถา ยโยงความรเู กา เขา กบั ความรใู หม และสามารถ กิจกรรมการอบรมตามหลักการ GE-TICA เร่ือง โรค

บอกไดวา จะนําเอาความรูไ ปใชใ นชวี ิตประจําวนั ได เอดสแ ละโรคตดิ ตอ ทางเพศสมั พนั ธฯ ใหม ปี ระสทิ ธภิ าพ

ดังนั้น ผูวิจัย จึงสนใจนํารูปแบบการจัดการ ตามเกณฑ 80/80

เรียนรูเรอื่ งเอดสและเพศศึกษา รูปแบบ GE-TICA มา 2. เพ่ือทดลองใชและประเมินความพึงพอใจ

พัฒนาเปน ชดุ กิจกรรมการอบรม เร่อื งโรคเอดสและโรค ตอ ชุดกจิ กรรมการอบรมตามหลกั การ GE-TICA เรอื่ ง

ตดิ ตอ ทางเพศสมั พนั ธ โดยทาํ การศกึ ษากบั กลมุ นกั ศกึ ษา โรคเอดสแ ละโรคตดิ ตอ ทางเพศสมั พนั ธ สาํ หรบั นกั ศกึ ษา

มหาวทิ ยาลัยการกีฬาแหง ชาติ

กรอบแนวคิดการวิจยั

94

ปท ี่ 33 ฉบบั ท่ี 2 ก.พ.- พ.ค. 2564 การพัฒนาชดุ กิจกรรมการอบรมตามหลักการ GE-TICA เรือ่ ง โรคเอดสและ
โรคตดิ ตอทางเพศสมั พนั ธ สําหรบั นกั ศึกษา มหาวทิ ยาลัยการกีฬาแหง ชาติ

วสั ดุและวธิ กี ารวจิ ยั 47 คน เปนกลมุ ทดลองท่ี 2 ทาํ การทดลองในชว งวนั

การวิจัยน้ีเปนวิจัยและพัฒนา (Research and เสารและวันอาทิตย การทดลองกับกลุมท่ี 1 และ

development) ผานการรับรองจากคณะกรรมการ กลุมที่ 2 ใชเ วลาหา งกัน 1 สัปดาห

จริยธรรมการวิจัยในมนุษย มหาวิทยาลัยการกีฬา เครอ่ื งมอื ทีใ่ ชใ นการวิจัย

แหงชาติ เลขที่โครงการวิจัย 015/2563 มรี ะเบยี บวิธี 1. เครอื่ งมอื ทใี่ ชใ นการทดลอง คอื ชดุ กจิ กรรม

ดําเนินการวจิ ัย ดงั น้ี การอบรมตามหลกั การ GE-TICA เรอ่ื ง โรคเอดสแ ละ

ประชากรและกลุมตัวอยา ง โรคตดิ ตอ ทางเพศสมั พนั ธ สาํ หรบั นกั ศกึ ษา มหาวทิ ยาลยั

การกาํ หนดประชากรและกลมุ ตวั อยา ง แบง ตาม การกีฬาแหงชาติ จํานวน 13 กิจกรรม ใชเวลาอบรม

ขน้ั ตอนการศึกษาวิจัย ดังนี้ 1 วัน ครึ่ง ผานการตรวจสอบคุณภาพแตละกิจกรรม

ข้ันตอนที่ 1 สรางและทดสอบประสิทธิภาพ โดยผเู ชย่ี วชาญ จาํ นวน 5 ทา น ในประเดน็ 1) วตั ถปุ ระสงค

ชุดกิจกรรมการอบรมใหมีประสิทธิภาพตามเกณฑ การเรยี นรูช ดั เจน เหมาะสมกบั กลุมเปาหมาย และวัดได

80/80 ประชากรและกลุมตัวอยาง คือ ผูเชี่ยวชาญ 2) เนื้อหามีความทันสมัยและสอดคลองกับกลุม

สาํ หรบั ประเมนิ ชดุ กจิ กรรมการอบรม จาํ นวน 5 ทา น และ เปา หมาย 3) ขน้ั ตอนการจดั กจิ กรรมเปน ไปตามหลกั การ

นกั ศกึ ษาคณะศกึ ษาศาสตร สาขาพลศกึ ษา มหาวทิ ยาลยั GE-TICA 4) ส่ือมีความทันสมัยและสอดคลองกับ

การกีฬาแหงชาติ วิทยาเขตเพชรบูรณ ชั้นปท่ี2 จํานวน กจิ กรรมการเรยี นรู 5) การวดั และประเมนิ ผลสอดคลอ ง

2 กลมุ กลมุ ท่ี 1 นกั ศกึ ษาทมี่ ผี ลสมั ฤทธท์ิ างการเรยี นเกง กับวัตถปุ ระสงคก ารเรยี นรู และ 6) เวลาทีใ่ ชใ นการจัด

ปานกลาง และออน จาํ นวน 3 คน เพือ่ ตรวจสอบการสอื่ กิจกรรมมีความเหมาะสม และตรวจสอบคุณภาพ

ความหมายของภาษาและความเหมาะสมของเวลาท่ีใช กบั นกั ศกึ ษา จํานวน 2 กลุม

ในการปฏิบัติกิจกรรม กลุมท่ี 2 ที่มีผลสัมฤทธ์ิทางการ 2. เคร่ืองมือที่ใชในการเก็บรวบรวมขอมูล

เรียนเกง ปานกลาง และออน จํานวน 9 คน เพ่ือหา คือ แบบทดสอบความรูเร่ืองโรคเอดส และโรคติดตอ

ประสทิ ธภิ าพของชดุ กจิ กรรมการอบรมใหม ปี ระสทิ ธภิ าพ ทางเพศสัมพันธ แบบสอบถามทัศนคติตอพฤติกรรม

ตามเกณฑ 80/80 ทางเพศ แบบสอบถามความตง้ั ใจใฝพ ฤตกิ รรมลดความ

ข้ันตอนท่ี 2 การทดลองใชชุดกิจกรรมการ เสี่ยงทางเพศ และแบบประเมินความพึงพอใจตอ

อบรม และประเมินความพึงพอใจตอชุดกิจกรรมการ ชดุ กจิ กรรม มคี าความเชอ่ื มนั่ รอ ยละ 85, 94, 92 และ

อบรมประชากรและกลมุ ตวั อยาง ไดม าจากการคดั เลอื ก 92 ตามลําดับ

แบบเฉพาะเจาะจง (Purposive sampling) คือ นกั ศึกษา การวเิ คราะหขอ มูล

ชนั้ ป ท่ี 1 สาขาพลศกึ ษา คณะศกึ ษาศาสตร มหาวทิ ยาลยั สถิติท่ีใชวิเคราะหขอมูลประกอบดวย ความถี่

การกฬี าแหง ชาติ วทิ ยาเขตเพชรบรู ณ ทลี่ งทะเบยี นเรยี น (Frequency) รอยละ (Percentage) คาเฉลี่ย (Mean)

ภาคการศกึ ษาท่ี 1 ปก ารศกึ ษา 2563 จาํ นวน 93 คน สวนเบ่ียงเบนมาตรฐาน (Standard deviation) เปรียบ

(ขอ มลู ณ วนั ที่ 1 กรกฎาคม 2563) จาํ นวน 4 หอ งเรยี น เทียบคาเฉล่ียของกลุมตัวอยาง ดวยสถิติ Wilcoxon

ผูวิจัยตองการแบงการทดลองเปน 2 กลุม จึงใชวิธีการ Signed-rank Test และ Paired-Sample T-Test และการ

สมุ อยางงา ย (Simple random sampling) ดว ยวิธีการจับ หาประสิทธิภาพชุดกิจกรรมการอบรม E /E
12

สลากหองเรียนเขากลุมทดลองท่ี 1 จํานวน 2 หอง (ประสทิ ธภิ าพ ของกระบวนการ (E )/ประสทิ ธภิ าพของ
1

นักศกึ ษา จํานวน 46 คน อกี 2 หอ ง นกั ศกึ ษา จาํ นวน ผลลัพธ (E ))
2

95

Thai AIDS Journal

Vol. 33 No.2 Feb - May 2021 DEVELOPMENT OF TRAINING ACTIVITIES PACKAGE BY USING GE- TICA MODEL ON AIDS AND
STIs AMONG THE STUDENTS OF THAILAND NATIONAL SPORTS UNIVERSITY

ผลการวิจยั 1.2 การตรวจสอบการสอื่ ความหมายของ
ภาษา และความเหมาะสมของเวลาท่ีใชในการปฏิบัติ
1. ผลการสรางและทดสอบประสิทธิภาพ กิจกรรม ผลการประเมินพบวา ในภาพรวมของ
ชุดกิจกรรมการอบรมตามหลักการ GE-TICA เร่ือง ชุดกิจกรรมการอบรม พบวา ภาษาที่ใชสามารถสื่อ
โรคเอดสแ ละโรคตดิ ตอ ทางเพศสมั พนั ธ สาํ หรบั นกั ศกึ ษา ความหมายไดเขาใจ และปฏิบัติตามไดถูกตอง ยกเวน
มหาวิทยาลัยการกีฬาแหง ชาติ กิจกรรมที่ 7 รูไดไงวาติด แลวฉันจะตายไหม? และ
กจิ กรรมที่ 8 กินเพร็พ หรือเปบ ดี โดยกลุมตวั อยางมขี อ
1.1 การประเมนิ ชุดกจิ กรรมการอบรมโดยผู เสนอแนะใหปรับภาษาใหเขาใจงาย ไมใชศัพทวิชาการ
เช่ียวชาญ มากเกินไป สวนความเหมาะสมของเวลาที่ใชในการ
ปฏิบัติกิจกรรม กลุมตัวอยางใหความคิดเห็นวามีความ
จากตารางที่ 1 ชุดกิจกรรมการอบรมตาม เหมาะสม ใชเ วลาไมสัน้ หรอื มากจนเกินไป
หลักการ GE-TICA เร่ือง โรคเอดสและโรคติดตอ
ทางเพศสมั พันธ สาํ หรบั นกั ศึกษา มหาวทิ ยาลยั การกีฬา
แหงชาติ ทั้ง 13 กิจกรรมผานเกณฑการประเมิน

ทกุ กจิ กรรมโดยมคี ะแนนการประเมนิ เฉลย่ี เทา กบั 3.33

จากคะแนนเต็ม 4 คะแนน คาเบี่ยงเบนมาตรฐาน

เทา กับ .07

ตารางท่ี 1 ผลการประเมินความเหมาะสมของชุดกจิ กรรมการอบรม (n=5)

กจิ กรรรมการอบรมที่ x S.D. ผลการประเมิน

กจิ กรรมท่ี 1 ตน ไมแหง ความคาดหวงั 3.40 0.23 ผาน

กิจกรรมที่ 2 ตวั ฉัน 3.43 0.25 ผาน

กิจกรรมท่ี 3 ฉนั คือใคร 3.30 0.19 ผา น

กิจกรรมที่ 4 เรอื่ งวนุ ๆ ทางเพศของเยาวชน 3.30 0.31 ผา น

กจิ กรรมที่ 5 บอกฉันที “เอดส คืออะไร” 3.37 0.29 ผา น

กจิ กรรมที่ 6 ติดไดอยางไร แลว ใครเสย่ี งละ 3.30 0.27 ผา น

กจิ กรรมท่ี 7 รูไ ดไงวาติด แลว ฉันจะตายไหม? 3.37 0.22 ผาน

กิจกรรมท่ี 8 กินเปบ หรือ เพร็พดี 3.17 0.24 ผาน

กจิ กรรมท่ี 9 โรคตดิ ตอ ทางเพศสมั พนั ธ 3.43 0.36 ผาน

กิจกรรมท่ี 10 เรื่องของถุงยางอนามัย (1) 3.27 0.34 ผาน

กจิ กรรมท่ี 11 เรื่องของถุงยางอนามยั (2) 3.30 0.24 ผาน

กจิ กรรมที่ 12 ทบทวนการอบรม 3.37 0.12 ผา น

กิจกรรมที่ 13 ผลไมแ หงความคาดหวัง 3.33 0.11 ผาน

เฉลีย่ ทกุ กิจกรรม 3.33 0.07 ผาน

1.3 ผลการทดลองใชชุดกิจกรรมการ 10) หลงั การทดลองกลมุ ตวั อยา งมคี วามรเู รอื่ งเอดสแ ละ
อบรมกบั กลมุ ตวั อยา งทมี่ ขี นาดเลก็ จาํ นวน 9 คน ผลวจิ ยั โรคติดตอ ทางเพศสมั พนั ธ เทา กับ 21.44 (คะแนนเตม็
พบวา กลุมตัวอยางมีคะแนนเฉลี่ยความรูเบื้องตนเกี่ยว 25) ชุดกิจกรรมการอบรมมีประสิทธิภาพ เทากับ
กบั เอดส เทา กับ 8.11 (คะแนนเต็ม 10) เทา กบั ความรู 81.85/85.78 ซึง่ เปนไปตามเกณฑท่ีกาํ หนด ดังตาราง
เร่ืองยาเพร็พและยาเปบ สวนความรูเร่ืองการตรวจและ ท่ี 2
รักษาเอชไอวี มีคะแนนเฉลย่ี เทากับ 8.33 (คะแนนเต็ม

96

ปที่ 33 ฉบบั ท่ี 2 ก.พ.- พ.ค. 2564 การพฒั นาชุดกิจกรรมการอบรมตามหลักการ GE-TICA เรอ่ื ง โรคเอดสและ
โรคติดตอทางเพศสัมพันธ สาํ หรบั นกั ศกึ ษา มหาวทิ ยาลยั การกฬี าแหง ชาติ

ตารางท่ี 2 ประสิทธภิ าพของชดุ กิจกรรมการอบรมตามเกณฑ 80/80 (n=9)

ผลการประเมิน x S.D. E /E
12
ทดสอบ 1: ความรเู บื้องตน เก่ียวกับเอดส 8.11 1.27
ทดสอบ 2: การตรวจและรกั ษาเอชไอวี 8.33 0.71 81.85/85.78
ทดสอบ 3: ยาเพร็พและยาเปบ 8.11 1.17
ทดสอบหลังใชชุดกิจกรรม: เรอื่ ง AIDS และ STIs 21.44 1.51

การเปรียบเทียบความรูเรื่องเอดสและ กอ นการอบรม และมีความแตกตา งกนั อยา งมนี ัยสําคญั
โรคติดตอทางเพศสัมพันธ ทัศนคติตอพฤติกรรม ทางสถิติที่ระดับ .05 ยกเวนทัศนคติตอพฤติกรรม
ทางเพศ ความตง้ั ใจใฝพ ฤติกรรมลดความเส่ยี งทางเพศ ทางเพศ นอกจากนี้ กลุมตัวอยางมีความพึงพอใจตอ
และความพงึ พอใจตอชุดกิจกรรมการอบรม ผลการวจิ ัย ชุดกิจกรรมการอบรมเฉลี่ย 4.57 คดิ เปนรอยละ 91.33
พบวา หลงั การอบรมกลุม ตัวอยา งมคี ะแนนเฉลย่ี สงู กวา ดงั ตารางที่ 3

ตารางท่ี 3 ผลการเปรยี บเทียบความรเู รื่องเอดสแ ละโรคติดตอทางเพศสมั พนั ธ ทศั นคตติ อพฤตกิ รรมทางเพศ ความต้งั ใจใฝ
พฤตกิ รรมลดความเสีย่ งทางเพศ กอ นและหลงั ใชช ดุ กจิ กรรมการอบรม และความพึงพอใจตอ ชดุ กจิ กรรมการอบรม (n=9)

ผลการประเมิน กอ นทดลอง หลังทดลอง Z p-value
x S.D. x S.D.
ความรู เร่ือง AIDS และ STIs 18.89 2.32 21.44 1.51 -2.209* 0.027
ทัศนคติตอ พฤติกรรมทางเพศ 74.67 10.37 74.00 8.77 -.511 .582
ความตง้ั ใจใฝพฤตกิ รรมลดความเส่ยี งทางเพศ 68.22 14.27 77.00 10.97 -2.243* .025
ความพงึ พอใจตอชดุ กิจกรรมการอบรม 4.57 0.58

*มีนัยสาํ คัญทางสถติ ทิ ่ีระดบั .05

2. ผลการทดลองใชช ดุ กจิ กรรมการอบรม และ มคี ะแนนเฉลย่ี สงู สดุ ทง้ั สองครงั้ (กลมุ ท่ี 1 = 8.67, กลมุ

ประเมนิ ความพงึ พอใจตอ ชดุ กจิ กรรมการอบรมของกลมุ ที่ 2 =8.38) สว นความรเู รอื่ งยาเพรพ็ และเปบ มคี ะแนน

ตวั อยางนักศึกษาชน้ั ปท ี่ 1 จํานวน 93 คน โดยแบง การ เฉลย่ี นอ ยสดุ ทั้งสองครงั้ (กลมุ ท่ี 1 = 7.91, กลุมท่ี 2 =

ทดลองออกเปน 2 กลมุ กลุมที่ 1 จํานวน 46 คน กลมุ 8.02) ประสทิ ธภิ าพของชุดกิจกรรมการอบรม กลุมที่ 1

ที่ 2 จํานวน 47 คน มีคาเทากับ 81.81/88.96 และกลุมที่ 2 มีคาเทากับ

2.1 ประสิทธภิ าพของชดุ กจิ กรรมการอบรม 81.63/85.53เปนไปตามเกณฑที่กําหนด รายละเอียด

ตามเกณฑ 80/80 ของการทดลองกลุมที่ 1 และ ดังตารางที่ 4

กลมุ ท่ี 2 ผลการวจิ ยั พบวา ความรเู บอ้ื งตน เกย่ี วกบั เอดส

97

Thai AIDS Journal

Vol. 33 No.2 Feb - May 2021 DEVELOPMENT OF TRAINING ACTIVITIES PACKAGE BY USING GE- TICA MODEL ON AIDS AND
STIs AMONG THE STUDENTS OF THAILAND NATIONAL SPORTS UNIVERSITY

ตารางที่ 4 ประสิทธภิ าพของชุดกิจกรรมการอบรมตามเกณฑ 80/80 ของกลุมตัวอยา ง

ผลการประเมนิ การทดลองกลุม ที่ 1 (n=46) การทดลองกลุม ที่ 2 (n=47)

x S.D. E /E x S.D. E /E
12 12

ทดสอบ 1: ความรูเ บื้องตนเกย่ี วกับเอดส 8.67 1.06 8.38 0.87
ทดสอบ 2: การตรวจและรักษาเอชไอวี
ทดสอบ 3: ยาเพร็พและยาเปบ 7.96 0.84 8.09 0.75
ทดสอบหลังใชชดุ กิจกรรม: เร่ือง AIDS และ STIs
7.91 0.89 81.81/88.96 8.02 0.74 81.63/85.53

22.24 1.86 21.38 1.60

2.2 ผลการเปรียบเทียบความรูเรื่องเอดส ลดความเสี่ยงทางเพศหลังการทดลองสูงกวากอนการ
และโรคติดตอทางเพศสัมพันธ ทัศนคติตอพฤติกรรม ทดลอง และแตกตา งกนั อยา งมนี ยั สาํ คญั ทางสถติ ทิ รี่ ะดบั
ทางเพศ ความตง้ั ใจใฝพ ฤตกิ รรมลดความเส่ียงทางเพศ .05 ดานความพึงพอใจตอชุดกิจกรรมการอบรม
และความพึงพอใจตอชุดกิจกรรมการอบรมของการ การทดลองกับกลุมท่ี 1 กลุมตัวอยางมีคะแนนเฉลี่ย
ทดลองกลุมที่ 1 และกลุมที่ 2 ผลการวิจัยพบวา ความพึงพอใจตอชุดกิจกรรมการอบรม เทากับ 4.13
การทดลองกบั กลมุ ที่ 1 และกลมุ ท่ี 2 กลมุ ตวั อยา งมคี ะแนน คิดเปน รอยละ 82.65 กลุม ที่ 2 มีคะแนนเฉลย่ี เทา กบั
เฉล่ียความรูเรื่องเอดส และโรคติดตอทางเพศสัมพันธ 4.09 คิดเปนรอ ยละ 81.74 รายละเอยี ด ดังตารางที่ 5
ทศั นคติตอพฤตกิ รรมทางเพศ ความตั้งใจใฝพฤติกรรม

ตารางที่ 5 ผลการเปรยี บเทียบความรูเ รอ่ื งเอดสแ ละโรคตดิ ตอ ทางเพศสัมพนั ธ ทัศนคติตอพฤตกิ รรมทางเพศ ความตั้งใจใฝ
พฤติกรรมลดความเสยี่ งทางเพศ กอนและหลงั ใชช ดุ กจิ กรรมการอบรม
และความพึงพอใจตอ ชุดกจิ กรรมการอบรม

ผลการประเมิน กอนทดลอง หลังทดลอง t p-value
x S.D. x S.D.
การทดลองกลมุ ที่ 1 (n=46)
ความรู เร่ือง AIDS และ STIs 17.04 2.86 22.24 1.86 11.203* .000
ทัศนคติตอพฤติกรรมทางเพศ 67.35 9.95 75.26 7.02 5.094* .000
ความตง้ั ใจใฝพ ฤตกิ รรมลดความเสี่ยงทางเพศ 65.28 8.43 73.89 8.78 7.070* .000
ความพึงพอใจตอชุดกจิ กรรมการอบรม
การทดลองกลุมที่ 2 (n=47) 4.13 0.63
ความรู เร่ือง AIDS และ STIs
ทัศนคตติ อ พฤติกรรมทางเพศ 16.55 2.80 21.38 1.60 11.925* .000
ความตั้งใจใฝพ ฤตกิ รรมลดความเสีย่ งทางเพศ 64.32 11.43 68.09 9.28 2.286* .027
ความพงึ พอใจตอชุดกจิ กรรมการอบรม 64.28 10.34 68.09 9.28 2.931* .005
0.63
4.09

การอภปิ รายผล และโรคติดตอทางเพศสัมพันธ ทัศนคติตอพฤติกรรม
ทางเพศ ความตง้ั ใจใฝพ ฤติกรรมลดความเสีย่ งทางเพศ
จากการศึกษาพบวา ชุดกิจกรรมการอบรม หลังทดลองใชชุดกิจกรรมการอบรม มีคะแนนเฉล่ียสูง
ตามหลกั การ GE-TICA เรอื่ ง โรคเอดสแ ละโรคตดิ ตอ กวา กอ นการทดลองอยา งมนี ยั สาํ คญั ทางสถติ ทิ ร่ี ะดบั .05
ทางเพศสัมพันธ สําหรบั นกั ศกึ ษา มหาวทิ ยาลัยการกฬี า และผลการประเมินความพึงพอใจตอชุดกิจกรรมการ
แหงชาติ พบวา มีประสิทธิภาพสูงกวาเกณฑ 80/80 อบรมท้ังสองคร้งั กลมุ ตวั อยางมคี วามพึงพอใจมากกวา
ทกี่ าํ หนดไว นอกจากน้ี คา เฉลย่ี คะแนนความรเู รอื่ งเอดส

98

ปท่ี 33 ฉบับท่ี 2 ก.พ.- พ.ค. 2564 การพัฒนาชุดกิจกรรมการอบรมตามหลกั การ GE-TICA เร่อื ง โรคเอดสแ ละ
โรคตดิ ตอทางเพศสมั พนั ธ สําหรบั นักศกึ ษา มหาวิทยาลยั การกีฬาแหงชาติ

รอยละ 80 แสดงใหเห็นวา ชุดกิจกรรมการอบรมตาม เดมิ ของผเู รยี น ซง่ึ Marsiglia FF และคณะ (15) ไดก ลา ววา

หลกั การ GE-TICA สามารถนาํ ไปใชไ ด แตเ มอื่ พจิ ารณา จากหลายการศึกษา การมีสวนรวมในการจัดการเรียนรู

เนอ้ื หาการอบรม โดยพจิ ารณาจากผลการทดสอบความรู ผานประสบการณไมเพียงแตเปนสื่อใหเกิดความรู

ยอย 3 เรื่อง คอื ความรเู บื้องตนเกี่ยวกับเอดส การตรวจ ยงั สนบั สนนุ ใหผ เู รยี นนาํ ความรไู ปใชใ นชวี ติ และจากการ

และรักษาเอชไอวี และยาเพร็พและยาเปบ ผลการวิจัย ศกึ ษาพวกเขาพบวา กลมุ ตวั อยา งนกั ศกึ ษาทีผ่ านการจดั

พบวา เร่ืองยาเพร็พและยาเปบ มีคาคะแนนเฉลี่ยนอย กระบวนการเรยี นรผู า นประสบการณม คี วามรู เรอ่ื งเอชไอวี

ที่สุด อาจเปนไปไดวากลุมตัวอยางไมมีความรูเรื่องนี้ เพมิ่ ขนึ้ และกลมุ นกั ศกึ ษาทย่ี งั คงมเี พศสมั พนั ธม ที ศั นคติ

มากอ น ประกอบกบั เนื้อหาคอนขางยาก และใชเวลาใน ท่จี ะมพี ฤตกิ รรมเส่ยี งลดลง

การอบรมเรื่องน้นี อยเกนิ ไป

ผลของการวิจัยสะทอนใหเห็นวา หลักการ ขอ เสนอแนะ

GE-TICA หรือ หลักการใชกระบวนการกลุม (Group 1. จากการวจิ ยั พบวา ชดุ กจิ กรรมการอบรมตาม

process) การเรียนรูผานประสบการณ (Experiential หลกั การ GE-TICA สามารถเพม่ิ ความรเู รื่องเอดสแ ละ

learning) การเรียนรูที่เนนการสืบสอบแสวงหาความรู โรคติดตอทางเพศสัมพันธ เพิ่มทัศนคติท่ีเหมาะสมตอ

(Investigation) การเรียนรูที่เกิดกระบวนการคิด พฤติกรรมทางเพศ และเพิ่มความต้ังใจใฝพ ฤติกรรมลด

(Thinking process) ทาํ ใหผ เู รยี นสรา งความรดู ว ยตนเอง ความเสย่ี งทางเพศได ดังนั้น ครู อาจารย และผูทีม่ ีสวน

(Construction) และประยุกตใชความรู (Application) เกย่ี วขอ งกับการจดั การเรยี นรเู ร่อื งเอดส และเพศศึกษา

สามารถนํามาใชจัดกิจกรรมการเรียนรูหรืออบรมเรื่อง ควรนําไปประยุกตใชในการจัดการเรียนการสอนให

เอดส โรคติดตอทางเพศสัมพันธ และเพศศึกษาได เหมาะสมตามบริบทของตนเอง

สอดคลองกับงานวิจัยของ ชบา ขี่ทอง(13) ท่ีพัฒนา 2. จากการวจิ ยั พบวา กลมุ ตวั อยา งมคี า คะแนน

หลกั สตู รอบรมเพศศกึ ษาดว ยเทคนคิ การเรยี นรแู บบรว ม เฉล่ียความรูเร่ืองยาเพร็พและยาเปบนอยท่ีสุด ดังน้ัน

มือของนักศึกษาสถาบันการพลศึกษา ดวยการใชหลัก การนําชุดกิจกรรมการอบรมไปใช ควรพิจารณาเพ่ิม

กระบวนการกลุม คือ รูปแบบกลุมสืบคน (Group กจิ กรรม หรือเวลาในหัวขอน้ใี หม ากข้ึน รวมทั้งพิจารณา

Investigation: G.I.) รูปแบบกลมุ รว มมอื แขงขนั (Team ความเขมขนของเน้ือหาใหเหมาะสมกับกลุมเปาหมาย

Games Tournament: TGT) รปู แบบคคู ดิ (Think-Pair- ท้ังน้ี ยาเพร็พและยาเปบเหมาะสมกับกลุมเปาหมาย

Share) บูรณาการรวมกับวิธีอื่นๆ ผลการศึกษากลุม เฉพาะ หากผูเขารับการอบรมพิจารณาแลววา ยาเพร็พ

ตัวอยางมีความรูเร่ืองเพศศึกษา เจตคติ และทักษะที่ และยาเปบ ไมเ หมาะสมกบั ตนเอง อาจไมส นใจในเนอื้ หาได

จําเปนตอเร่ืองเพศศึกษาเพ่ิมข้ึน อยางมีนัยสําคัญทาง 3. การวจิ ยั ครง้ั ตอ ไป ควรนาํ หลกั การ GE-TICA

สถิติท่ีระดับ .05 นอกจากน้ี หลักการ GE-TICA ยัง ไปศึกษากับกลมุ เปา หมายอืน่ ๆ เชน กลุมนกั เรยี น กลมุ

สอดคลอ งกบั คมู อื การสอนเพศศกึ ษาเพอ่ื ปอ งกนั การตงั้ แรงงาน กลุมผูติดเชื้อเอชไอวีท่ีไดรับยาตานไวรัส กลุม

ครรภท่ีไมพรอมและการติดเช้ือโรคเอดสสําหรับ ผูรับยาเพร็พ โดยเพ่ิมการศึกษาระหวางตัวแปรดาน

นักเรียนมัธยมศึกษา ของสมาคมวางแผนครอบครัว ประชากรศาสตร เชน อายุ เพศ ประสบการณการมีเพศ

แหงประเทศไทย ในพระราชปู ถัมภส มเด็จพระศรนี คริน สัมพันธ เพ่ือเปนขอมูลในการจัดเตรียมเน้ือหาและ

ทราบรมราชชนนี(14) ท่ียึดหลักการจัดการเรียนรูแบบมี กิจกรรมที่เหมาะสมแตละกลุม และควรนําหลักการ

สวนรวม (Participatory learning) ซ่ึงเนน การมีสวนรวม GE-TICA ไปศกึ ษากับเร่อื งอ่นื ๆ ตอไป

เนน กระบวนการกลมุ ใหค วามสาํ คญั กบั การมปี ฏสิ มั พนั ธ

ระหวางผูเรียนกับผูเรียน การเรียนรูอาศัยประสบการณ

99

Thai AIDS Journal

Vol. 33 No.2 Feb - May 2021 DEVELOPMENT OF TRAINING ACTIVITIES PACKAGE BY USING GE- TICA MODEL ON AIDS AND
STIs AMONG THE STUDENTS OF THAILAND NATIONAL SPORTS UNIVERSITY

กติ ตกิ รรมประกาศ 5. Eske J. What are the chances of contracting
HIV? [Internet]. 2020 [cited 2021 Apr. 28]. Available
การวิจัยน้ีไดรับทุนสนับสนุนการทําวิจัย จาก from: https://www.medicalnewstoday.com/
มหาวทิ ยาลยั การกฬี าแหง ชาติ วทิ ยาเขตเพชรบรู ณ ผวู จิ ยั articles/chances-of-getting-hiv
ขอขอบพระคุณผูบริหาร ขอขอบพระคุณผูทรงคุณวุฒิ
ทุกทานที่ใหขอเสนอแนะเพื่อปรับปรุงเครื่องมือการวิจัย 6. Surveillance System for Epidemiology, AIDS,
และท่ีสําคัญตองขอขอบคุณนักศึกษาท่ีเปนกลุมตัวอยาง Tuberculosis and Sexually Transmitted Diseases
การวจิ ยั คณุ คา ของงานวจิ ยั ชน้ิ นี้ ขอมอบใหแ กผ ทู เ่ี กย่ี วขอ ง Development Group, Bureau of Epidemiology.
ทกุ ทา น Report of behavioral surveillance associated with
HIV infection Thailand Student Group 2018.
เอกสารอางอิง Bangkok: Graphic and Design Publishing House
(TH); 2019. (in Thai)
1. Nuchanart Kaewdamkeng, Chitra Onom, Siriporn
Phiyayothai, Juthamat Makkunchorn, Phatsaya 7. Thanongsri Purisri. Knowledge, attitudes and
Mooklimat, Sirikul Chaicharoen, et al. HIV & risky sexual behavior of students and guidelines
STIs Literacy. 1st edition. Nuchanart Kaewdamkeng, for the prevention and correction of sexual
editor. Nonthaburi: Division of AIDS and STIs, behavior Of the Institute of Physical Education
Department of Disease Control, Ministry of Phetchabun Campus. Phetchabun: Faculty of
Public Health; 2020. (in Thai) Education Institute of Physical Education
Phetchabun Campus; 2018. (in Thai)
2. HIV INFO HUB. Estimated proportion of new
HIV infections among adults and children 8. Thaweesap Sirapraphasiri, Staff of the National
[Internet]. [cited 2021 April 1]. Available from: AIDS Management Center, Editor. National
https://hivhub.ddc.moph.go.th/epidemic.php Strategy on AIDS Control 2017-2030. Bangkok:
(in Thai) NC Concept Co., Ltd.(TH); 2560. (in Thai)

3. Siriporn Monyarit. Situation of the 5 main 9. Sumet Ongwandee, Cheewanan Lertpiriyasuwat,
sexually transmitted diseases in youth of Thailand Angkana Charoenwattanachokchai, Montinee
for the fiscal year. 2014-2018 [Internet]. [cited Vasantiuppapokakorn, Pensri Sawadcharoenying,
2021 Apr. 1]. Available from: https://ddc. Tumneab Sungwanprakaisang, et al. Chapter 3
moph.go.th/uploads/publish/1006020 Guarding System Beware of aids Sexually trans-
2005070 53840.pdf (in Thai) mitted diseases and tuberculosis. In: Thanarak
Pripapat, Saowapak Hinnjoy, Kuan Ung Chusak,
4. Niramon Pansuwan. Sexually transmitted Papanit Sawongtho, Athicha Wongkhamma,
infections. In: Thitipong Yingyong, editor. editor. Bangkok: Heize Co., Ltd.(TH); 2014. p.
Annual Epidemic Surveillance Report 2019. 49-60. (in Thai)
Nonthaburi: Division of Epidemiology, Depart-
ment of Disease Control; 2019. p. 169-174.
(in Thai)

100

ปที่ 33 ฉบับที่ 2 ก.พ.- พ.ค. 2564 การพัฒนาชุดกิจกรรมการอบรมตามหลักการ GE-TICA เรื่อง โรคเอดสแ ละ
โรคตดิ ตอทางเพศสัมพันธ สําหรับนักศึกษา มหาวทิ ยาลยั การกฬี าแหง ชาติ

10. Ministry of Education. Basic Education Core 13. Chaba Keethong. The development of sex

Curriculum, B.E. 2008. 3rd edition. Bangkok: education training course through cooperative

Publishing House of Agricultural Cooperatives of learning technique of undergraduate students at

Thailand Limited (TH); 2008. (in Thai) Institute of Physical Education. [dissertation].

11. Institute of Physical Education, Phetchabun Bangkok: Srinakharinwirot University; 2016.

Campus. Bachelor of Education Program (5 236 p. (in Thai)

years) in Physical Education (Curriculum 14.Ladda Jitwattanaphet, Suphattra Chuakiat,

revised 2013). Phetchabun: Institute of Physical Kamonrat Buakhiao. Guide to teaching sex

Education, Phetchabun Campus; 2013. p.231. education to prevent pregnancy that is not ready

(in Thai) and HIV infection for high school students.

12. Thanongsri Phoorisri. Development of AIDS and Bangkok: The Planned Parenthood Association

Sex Education Learning Management Model to of Thailand under the Patronage of Her Royal

Prevent HIV Infection in Mathayom 2 students. Highness the Princess Mother; [date unknown].

[dissertation]. Bangkok: Srinakarinthrawirot (in Thai)

University; 2015. 295 p. (in Thai) 15.Marsiglia FF, Jacobs BL, Nieri T, Smith SJ,

Salamone D, Booth J. Effects of an undergradu-

ate HIV/AIDS course on students’ HIV risk. J

HIV AIDS Soc Serv. 2013 January 1; 12(2):

172-189.

101