ประวัวั วั ติ วั ติ ติศติ าสตร์ร์ ร์ร์ เรื่รื่ รื่ อ รื่ อง อาณาจัจั จั ก จั กรล้ล้ ล้ า ล้ านนา รหัสวิชา ส31103 กลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม ภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา 2566 จัดทำ โดย นางสาวคีตภัทร์ พุ่มดี เลขที่17 นางสาวธันย์ชนก คำ เสียง เลขที่21 นางสาวพิชชาภา วรอินทร์ เลขที่27 นางสาวศิริกาญจน์ บ่อแตน เลขที่36 นางสาวอนัญญาดา ราชจันทร์ เลขที่39
ประวัวั วั ติ วั ติ ติศติ าสตร์ร์ ร์ร์ เรื่รื่ รื่ อ รื่ อง อาณาจัจั จั ก จั กรล้ล้ ล้ า ล้ านนา จัดทำ โดย นางสาวคีตภัทร์ พุ่มดี เลขที่17 นางสาวธันย์ชนก คำ เสียง เลขที่21 นางสาวพิชชาภา วรอินทร์ เลขที่27 นางสาวศิริกาญจน์ บ่อแตน เลขที่36 นางสาวอนัญญาดา ราชจันทร์ เลขที่39 รหัสวิชา ส31103 กลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม ภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา 2566
คำ นำ หนังสือ E-book ฉบับนี้เป็นส่วนหนึ่งของวิชา ประวัติศาสตร์ รหัสวิชา ส31103 ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 401 โดยมีจุดประสงค์ เพื่อการศึกษาความรู้ที่ได้ จากเรื่องอาณาจักรล้านนา ทั้งนี้ เนื้อหาประกอบด้วยความรู้เกี่ยวกับประวัติ ความเป็นมา ประเด็นที่เกี่ยวข้อง และการเสื่อมอำ นาจของอาณาจักรล้านนา ตลอดจนแบบทดสอบท้ายบท สำ หรับนำ ความรู้ไปต่อยอดในอนาคต และนำ ความรู้ไปประยุกต์สำ หรับผู้ที่มีแนวทางสนใจต่อไป คณะผู้จัดทำ หวังเป็นอย่างยิ่งว่า E-book ฉบับนี้จะเป็นประโยชน์ต่อผู้ อ่านอย่างสูงที่สุด คณะผู้จัดทำ น.ส. คีตภัทร พุ่มดี น.ส. ธันย์ชนก คำ เสียง น.ส. พิชชาภา วรอินทร์ น.ส. ศิริกาญจน์ บ่อแตน น.ส. อนัญญาดา ราชจันทร์ ก
สารบัญ ข ประวัติความเป็นมา เรื่อง หน้า 1 ประเด็นที่เกี่ยวข้อง 3 การเสื่อมอำ นาจ 10 แบบทดสอบ 12 เฉลยแบบทดสอบ 15 บรรณานุกรม ประเพณีและวัฒนธรรมล้านนา ภาษา การเมืองและการปกครอง 3 4 9
1.1 ผู้ก่อตั้ง พญามังราย กษัตริย์แห่งหิรัญนครเงินยาง องค์ที่ 25 ในราชวงศ์ลั๊วจังกราชปู่เจ้าลาวจ๊ก เป็นพระมหา กษัตริย์ล้านนา พระองค์ที่ 1 ทรงครองราชย์ ตั้งแต่ พุทธศักราช ๑๘๐๕-๑๘๕๔ (๔๙ ปี) 1.2 ประวัติความเป็นมา ประวัติความเป็นมา พญามังราย ได้เริ่มตีเมืองเล็กเมืองน้อย ตั้งแต่ลุ่มน้ำ แม่กก น้ำ แม่อิง และแม่น้ำ ปิง ตอนบน รวบรวมเมืองต่างๆให้เป็นปึกแผ่น นอกจากเงินยางแล้ว ยังมีเมืองพะเยาของ พญางำ เมืองพระสหาย ซึ่งพญามังรายไม่ประสงค์จะได้เมืองพะเยาด้วยการสงคราม แต่ทรงใช้วิธีผูกสัมพันธไมตรีแทน หลังจากขยายอำ นาจระยะหนึ่ง พระองค์ทรงย้าย ศูนย์กลางการปกครอง โดยสร้างเมืองเชียงรายขึ้นแทนเมืองเงินยาง เนื่องด้วย เชียงรายตั้งอยู่ริมน้ำ แม่กกเหมาะเป็นชัยสมรภูมิ ตลอดจนทำ การเกษตรและการ ค้าขาย พระบรมราชานุสาวรีย์ที่ห้าแยกพ่อขุน จังหวัดเชียงรายฝีมือปั้นของปกรณ์ เล็กสน หลังจากได้ย้ายศูนย์กลางการปกครองมาอยู่ที่เมืองเชียงรายแล้ว พระองค์ก็ได้ ขยายอาณาจักรแผ่อิทธิพลลงทางมาทางทิศใต้ ขณะนั้นก็ได้มีอาณาจักรที่เจริญ รุ่งเรืองมาก่อนอยู่แล้วคือ อาณาจักรหริภุญชัย มีนครลำ พูนเป็นเมืองหลวงตั้งอยู่ใน ชัยสมรภูมิที่เหมาะสมประกอบด้วยมีแม่น้ำ สองสายไหลผ่านได้แก่แม่น้ำ กวงและแม่ น้ำ ปิงซึ่งเป็นลำ น้ำ สายใหญ่ไหลลงสู่ทะเลเหมาะแก่การค้าขายและการป้องกัน พระนคร มีนครลำ ปางเป็นเมืองหน้าด่านคอยป้องกันศึกศัตรู 1
1.2 ประวัติความเป็นมา ประวัติความเป็นมา สองเมืองนี้เป็นเมืองใหญ่มีกษัตริย์ปกครองอย่างเข้มแข็ง การที่จะเป็นใหญ่ใน ดินแดนแถบนี้ได้จะต้องตีอาณาจักรหริภุญชัยให้ได้ พระองค์ได้รวบรวมกำ ลังผู้คน ที่ได้ยกทัพไปตีเมืองเล็กเมืองน้อย โดยเริ่มตีเมืองเขลางค์นคร นครลำ ปางเมือง หน้าด่านของอาณาจักรหริภุญชัยก่อน เมื่อได้เมืองลำ ปางแล้วก็ยกทัพเข้าตีนคร ลำ พูน (แคว้นหริภุญชัย) พระองค์เป็นกษัตริย์ชาตินักรบมีความสามารถในการ รบไปทั่วทุกสารทิศ สามารถทำ ศึกเอาชนะเมืองเล็กเมืองน้อยแม้กระทั่งอาณาจักร หริภุญชัยแล้วรวบเข้ากับอาณาจักรโยนกเชียงแสนได้อย่างสมบูรณ์ หลังจากพญามังรายรวบรวมอาณาจักรหริภุญชัยเข้ากับโยนกเชียงแสนเสร็จ สิ้นแล้ว ได้ขนามนามราชอาณาจักรแห่งใหม่นี้ว่า "อาณาจักรล้านนา" พระองค์มี พระราชดำ ริอยากให้เมืองใหญ่โตสมกับเป็นศูนย์กลางการปกครองแห่ง อาณาจักรทั้งหมด จึงได้อัญเชิญพระสหายสนิทร่วมน้ำ สาบานสองพระองค์ได้แก่ พญางำ เมืองแห่งเมืองพะเยา และ พ่อขุนรามคำ แหงแห่งสุโขทัย มาร่วมกัน สถาปนาราชธานีแห่งใหม่ในสมรภูมิบริเวณที่ลุ่มริมฝั่งมหานทีแม่ระมิงค์ โดยตั้ง ชื่อราชธานีแห่งใหม่นี้ว่า "นพบุรีศรีนครพิงค์เชียงใหม่"แต่ก่อนที่จะตั้งเมือง พระองค์ทรงได้สร้างราชธานีชั่วคราวขึ้นก่อนแล้ว ซึ่งก็เรียกว่า เวียงกุมกาม แต่ เนื่องจากเมืองกุมกามเกิดประสบอุทกภัยจนทำ ให้เกิดน้ำ ท่วมใหญ่จนกลายเป็น เมืองบาดาลพระองค์จึงได้ย้ายราชธานีมาอยู่ ณ นครเชียงใหม่ ในปี พ.ศ. 1839 และได้เป็นศูนย์กลางการปกครองราชอาณาจักรล้านนานับแต่นั้น 2
ประเด็นที่เกี่ยวข้อง ประเพณีและวัฒนธรรมล้านนา ประเพณีและวัฒนธรรม โดยเนื้อความแล้วก็เป็นสิ่งอย่างเดียวกัน คือ เป็นสิ่งที่ ไม่ใช่มีอยู่ในธรรมชาติโดยตรง แต่เป็นสิ่งที่สังคมหรือคนในส่วนรวมร่วมกันสร้างให้มีขึ้น แล้วถ่ายทอดให้แก่กันได้ด้วยลักษณะและวิธีการต่างๆ แต่ทว่าแท้จริงนั้นแล้วความ หมายของประเพณีและวัฒนธรรมนั้นไม่เหมือนกัน ซึ่งประเพณีนั้นคือสิ่งที่เชื่อถือ และ ยึดเป็นแนวปฏิบัติสืบต่อกันมาในสังคมหนึ่ง ๆ จนเป็นแบบแผน ขนบธรรมเนียม หรือ จารีตประเพณี และไม่สามารถเปลี่ยนแปลงได้ เพราะเป็นสิ่งที่ปฏิบัติต่อกันมาอย่างช้า นาน เช่น ประเพณีลอยกระทง และวัฒนธรรมนั้นคือวิถีการดำ เนินชีวิตของคนในสังคม ซึ่งคนส่วนใหญ่ก็ปฏิบัติสืบต่อกันมา และวัฒนธรรมนั้นสามารถเปลี่ยนแปลงตามกาล เวลาได้และอาจเกิดการเลิกใช้วัฒนธรรมเดิม แต่การเปลี่ยนแปลงวัฒนธรรมนั้นจะต้อง รักษาวัฒนธรรมเดิมไว้ เพียงแต่ปรับปรุงเปลี่ยนแปลงบางอย่างในวัฒนธรรมนั้นๆให้ เหมาะสมกับยุคสมัยเพียงเท่านั้น ประเพณีและวัฒนธรรมของล้านนามีหลากหลายอย่าง ไม่ว่าจะเป็นประเพณีการ ปลูกเรือน ประเพณียี่เป็ง ประเพณีกินแขกแต่งงาน และวัฒนธรรมด้านการแต่งกาย ภาษาล้านนา วัฒนธรรมด้านอาหาร และอีกมากมาย ประเพณีและวัฒนธรรมล้านนา 3
ประเด็นที่เกี่ยวข้อง ภาษา ภาษาล้านนา หมายรวมถึง ภาษาเขียน (ตั๋วเมือง) และภาษาพูด (กำ เมือง) อักษรธรรมล้านนา อักษรธรรมล้านนาจัดตามกลุ่มพยัญชนะวรรคตามพยัญชนะภาษาบาลี แบ่งออกเป็น 5 วรรค วรรคละ 5 ตัว เรียกว่า“พยัญชนะวรรค”หรือ“พยัญชนะใน วรรค”อีก 8 ตัวไม่จัดอยู่ในวรรคเรียกว่า“พยัญชนะอวรรค”หรือ“พยัญชนะนอก วรรค”หรือ“พยัญชนะเศษวรรค”ส่วนการอ่านออกเสียงเรียกพยัญชนะทั้งหมด นั้น จะเรียกว่า“ตั๋ว”เช่น ตั๋ว กะ/ก/ ตั๋ว ขะ/ข/ ตั๋ว จะ/จ/ พยัญชนะ พยัญชนะปกติ อักษรไทยที่ปรากฏเป็นการถ่ายอักษรเท่านั้นเสียงจริงของอักษรแสดงไว้ใน สัทอักษรสากล ซึ่งอาจจะออกเสียงต่างไปจากอักษรไทย พยัญชนะซ้อน พยัญชนะซ้อน(ตัวซ้อน)เป็นพยัญชนะที่ใส่ไว้ใต้พยัญชนะตัวอื่นเพื่อทำ หน้าที่อย่างใดอย่างหนึ่งดังนี้ คือ 1. เพื่อห้ามไม่ให้พยัญชนะที่ไปซ้อน (ตัวข่ม) ออกเสียงสระอะ หรือ 2. เพื่อทำ หน้าที่เป็นตัวสะกด ซึ่งพยัญชนะที่ล้านนารับมา จากภาษาอื่นตั้งแต่แรกจะมีรูปพยัญชนะซ้อนทุกตัว 4
ประเด็นที่เกี่ยวข้อง ภาษา ลักษณะอักขระล้านนา 5
ประเด็นที่เกี่ยวข้อง ภาษา สระจม เป็นสระที่ไม่สามารถออกเสียงได้ด้วยตัวเอง ต้องนำ ไปผสมกับพยัญชนะ ก่อนจึงจะสามารถออกเสียงได้ สระลอย เป็นสระที่มาจากภาษาบาลี สามารถออกเสียงได้ด้วยตัวเองไม่จำ เป็นต้องนำ ไปผสมกับพยัญชนะก่อน แต่บางครั้งก็มีการนำ ไปผสมกับพยัญชนะหรือสระแท้ สระ “สระ”ชาวล้านนาเรียกอีกอย่างหนึ่งว่า“ไม้”เช่น สระ อะ ออกเสียงว่า“ไม้กะ” สระ อา ออกเสียงว่า“ไม้กำ ”แบ่งออกได้เป็น ๒ กลุ่ม ได้แก่“สระลอย”หรือ“สระ หลวง”ซึ่งได้แสดงไว้ก่อนหน้านั้นแล้วส่วนอีกกลุ่มหนึ่งเรียกว่า“สระจม”หรือ “สระหน้อย”สระกลุ่มนี้ต้องมีอักขระเป็นที่อาศัยจึงจะสามารถออกเสียงสระได้ มีทั้งหมด ๒๗ ตัว 6
ประเด็นที่เกี่ยวข้อง ภาษา เนื่องจากล้านนาได้นำ เอาระบบอักขรวิธีของมอญมาใช้โดยแทบจะไม่มีการ ปรับเปลี่ยนเลยและภาษามอญเองก็เป็นภาษาที่ไม่มีวรรณยุกต์ ดังนั้น ในอดีตจึง ไม่ปรากฏว่ามีการใช้เครื่องหมายวรรณยุกต์ในการเขียนอักษรธรรมล้านนา เลย(เคยมีการถกเถียงกันเรื่องชื่อของล้านนาว่าจริงๆแล้วชื่อ"ล้านนา”หรือ"ลาน นา"กันแน่แต่ในที่สุดก็ได้ข้อสรุปว่า"ล้านนา")จนกระทั่งในระยะหลังเมื่ออิทธิพล ของสยามแผ่เข้าไปในล้านนาจึงปรากฏการใช้รูปวรรณยุกต์ในการเขียนอักษร ธรรมล้านนา ภาษาล้านนาสามารถผันได้ 6 เสียง (จริงๆแล้วมีทั้งหมด 7 หรือ 8 เสียง แต่ใน แต่ละท้องถิ่นจะใช้เพียง 6 เสียงเท่านั้น)การผันจะใช้การจับคู่กันระหว่างอักษรสูง กับอักษรต่ำ จึงทำ ให้ต้องใช้วรรณยุกต์เพียง 2 รูปเท่านั้น คือ เอก กับ โท (เทียบ ภาษาไทยกลาง) การที่มีรูปวรรณยุกต์เพียง 2 รูปนี้ทำ ให้เกิดปัญหากับอักษรกลาง คือ ไม่ สามารถแทนเสียงได้ครบทั้ง 6 เสียง ดังนั้นจึงอาจอนุโลมให้แต่ละ รูปศัพท์แทน การออกเสียงได้ 2เสียง เสียงวรรณยุกต์สำ เนียงเชียงใหม่มี 6 เสียง คือ เสียงจัตวา, เสียงเอกเสียงโท พิเศษ, เสียงสามัญ, เสียงโท, และเสียงตรี วรรณยุกต์ 7
ประเด็นที่เกี่ยวข้อง ภาษา ตัวเลข ตัวเลขในภาษาล้านนาปรากฏใช้อยู่๒ประเภทได้แก่“เลขในธัมม์”ใช้สำ หรับ บันทึกเอกสารใบลานพับสาซึ่งเกี่ยวกับคำ ภีร์ทางพระพุทธศาสนาและ“เลข โหรา”ใช้บันทึกเอกสารทางโหราศาสตร์กฎหมายหรือเอกสารเกี่ยวกับคดีโลกย์ เลขในธัมม์ เลขโหรา 8
ประเด็นที่เกี่ยวข้อง การเมืองและการปกครอง อาณาจักรล้านนาเป็นรัฐพื้นเมือง มีคติเกี่ยวกับรัฐและกษัตริย์มีรูปแบบเฉพาะ ของท้องถิ่นที่เรียบง่าย โดยรับแนวคิดจารีตท้องถิ่นและแนวคิดที่ได้อิทธิพลจาก พระพุทธศาสนา เมืองราชธานีไม่มีอำ นาจในการปกครองมากนัก เนื่องด้วยปัญหา การคมนาคมที่ยากลำ บากของรัฐในบริเวณที่ราบสูง ส่งผลให้ท่องถิ่นปกครอง ตนเองอย่างอิสระ การเมืองและการปกครอง สถาบันกษัตริย์ สังคมล้านนาสมัยโบราณมีศูนย์กลางอย่างสถาบันพระมหากษัตริย์ กษัตริย์ ทรงมีอำ นาจสูงสุดในการปกครอง สถาบันกษัตริย์ล้านนามีลักษณะที่เรียบง่าย อาทิ กษัตริย์จะสร้างคุ้มไม้ซึ่งเหมือนกับประชาชนทั่วไป ไม่ได้มีความโดดเด่น และ กษัตริย์จะไม่มีฐานะเป็นสมมุติเทพ จึงไม่พบพระนามกษัตริย์ล้านนาพระองค์ใดมีชื่อ ทางฮินดู สถาบันกษัตริย์ล้านนาค่อย ๆ พัฒนาลำ ดับยศ ในช่วงแรกสมัยราชวงศ์ลาว ได้ มีการเรียกตำ แหน่งนี้ว่า ลาว ซึ่งมีความหมายว่า นาย หรือผู้มีอำ นาจ ดังปรากฏใน พระนามว่า ลาวจง ลางเคียง ลาวเม็ง ต่อมา ใช้คำ ว่า ขุน หรือท้าว และต่อมาใช้คำ ว่า มัง หมายความว่า กษัตริย์ เป็นภาษาพม่าโบราณ มีอิทธิพลมาจากพุกาม โดย กษัตริย์ล้านนาพระองค์แรกที่ใช้ตำ แหน่งนี้คือ พญามังราย 9
การเสื่อมอำ นาจ อาณาจักรล้านนาเริ่มเสื่อมลงในปลายรัชสมัยพญาแก้วเนื่องจากกองทัพ เชียงใหม่ ได้พ่ายแพ้แก่เชียงตุงในการทำ สงคราม เสียชีวิตไพร่พลจำ นวนมาก ประกอบด้วย การเกิดอุทกภัยขึ้น เกิดความไม่มั่นคง ภายหลังพญาแก้วสิ้นพระชนม์ กษัตริย์องค์ ต่อมาอ่อนแอ ล้านนาเข้าสู่ยุคเสื่อมเนื่องมาจากปัญหาการแย่งชิงอำ นาจทางการ เมือง ระหว่างกษัตริย์และขุนนาง โดยที่กษัตริย์ขณะนั้นสูญเสียอำ นาจมาก เนื่องจากขุนนางสั่งสมอำ นาจเหนือกว่ากษัตริย์มากพอที่จะกำ หนดบุคคลที่จะขึ้น เป็นกษัตริย์เชียงใหม่ได้ การปกครองจึงแยกตัวเป็นอิสระ แย่งชิงอำ นาจและไม่ส่ง เครื่องราชบรรณาการ จนถึงสมัยมหาเทวีจิรประภา กษัตริย์องค์ที่ 15 กองทัพไทใหญ่ที่ตั้งตัวเป็นอิสระ ยกมาปล้นเมืองพร้อมกับกองทัพอยุธยา หัวเมืองต่างๆก็ไม่ได้ให้ความช่วยเหลือ จน กระทั่งพม่ายกทัพมาล้อมเมืองเชียงใหม่ สมัยท้าวแม่กุเพียง 3 วัน เชียงใหม่จึงเสีย แก่พม่า เมื่อพ.ศ.2101 นับจากนั้นเป็นต้นมาอาณาจักรล้านนาจึงตกเป็นเมืองขึ้น ของพม่ายาวนานถึง 216 ปี 10
แบบทดสอบ 1.ใครเป็นผู้ก่อตั้งอาณาจักรล้านนา ก.พ่อขุนศรีอินทราทิตย์ ข.พระยากาฬวรรณดิศ ค.พญามังราย ง.พระเจ้าตากสินมหาราช 2.พญามังรายทรงได้สร้างราชธานีชั่วคราว ราชธานีนั้นชื่อว่าอะไร ก.เวียงกุมกาม ข.เวียงพุทธ ค.เวียงกำ เมือง ง.เวียงจันทน์ 3.อำ นาจสูงสุดในอาณาจักรล้านนา ก.กษัตริย์ ข.ขุนนาง ค.เจ้าป้อ ง.ท้าว 4.อาณาจักรล้านนาตกเป็นเมืองขึ้นของประเทศใด ก.ลาว ข.มาลายู ค.ฝรั่งเศส ง.พม่า 12
แบบทดสอบ 6.อาณาจักรล้านนาตกเป็นเมืองขึ้นของพม่านานกี่ปี ก.213 ปี ข.215 ปี ค.216 ปี ง.218 ปี 7.ข้อใดไม่ใช่ประเพณีของล้านนนา ก. ประเพณียี่เป็ง ข. ประเพณีผีตาโขน ค. ประเพณีการปลูกเรือน ง. ประเพณีขึ้นเรือนใหม่ 5.พม่าใช้ระยะเวลานานเท่าไหร่ ที่ใช้ในการยกทัพมาล้อมเมืองเชียงใหม่ ก.6 วัน ข.5 วัน ค.4 วัน ง.3 วัน 8.พญามังรายทรงครองราชย์ตั้งแต่ปีพ.ศ.ใดถึงปีพ.ศ.ใด ก.พุทธศักราช ๑๘๐๕-๑๙๕๔ ข.พุทธศักราช ๑๘๐๕-๑๘๕๔ ค.พุทธศักราช ๑๗๐๕-๑๘๔๕ ง.พุทธศักราช ๑๗๐๕-๑๙๕๔ 13
แบบทดสอบ 9.ตัวเลขที่ใช้บันทึกเอกสารทางโหราศาสตร์กฎหมายหรือเอกสารเกี่ยวกับคดี โลกย์ เป็นตัวเลขประเภทใด ก.เลขโหรา ข.เลขอารบิก ค.เลขในธัมม์ ง.เลขไทย 10.ตัวเลขในข้อใดเป็นตัวเลขประเภท เลขโหราทั้งหมด ก. ข. ค. ง. 14
เฉลยแบบทดสอบ 1.ใครเป็นผู้ก่อตั้งอาณาจักรล้านนา ก.พ่อขุนศรีอินทราทิตย์ ข.พระยากาฬวรรณดิศ ง.พระเจ้าตากสินมหาราช ค.พญามังราย 2.พญามังรายทรงได้สร้างราชธานีชั่วคราว ราชธานีนั้นชื่อว่าอะไร ข.เวียงพุทธ ค.เวียงกำ เมือง ง.เวียงจันทน์ ก.เวียงกุมกาม 3.อำ นาจสูงสุดในอาณาจักรล้านนา ข.ขุนนาง ค.เจ้าป้อ ง.ท้าว ก.กษัตริย์ 4.อาณาจักรล้านนาตกเป็นเมืองขึ้นของประเทศใด ก.ลาว ข.มาลายู ค.ฝรั่งเศส ง.พม่า 15
เฉลยแบบทดสอบ 5.พม่าใช้ระยะเวลานานเท่าไหร่ ที่ใช้ในการยกทัพมาล้อมเมืองเชียงใหม่ ก.6 วัน ข.5 วัน ค.4 วัน ง.3 วัน 6.อาณาจักรล้านนาตกเป็นเมืองขึ้นของพม่านานกี่ปี ก.213 ปี ข.215 ปี ง.218 ปี ค.216 ปี 8.พญามังรายทรงครองราชย์ตั้งแต่ปีพ.ศ.ใดถึงปีพ.ศ.ใด ก. พุทธศักราช ๑๘๐๕-๑๙๕๔ ค. พุทธศักราช ๑๗๐๕-๑๘๔๕ ง. พุทธศักราช ๑๗๐๕-๑๙๕๔ ข. พุทธศักราช ๑๘๐๕-๑๘๕๔ 16 7.ข้อใดไม่ใช่ประเพณีของล้านนนา ก. ประเพณียี่เป็ง ข. ประเพณีผีตาโขน ค. ประเพณีการปลูกเรือน ง. ประเพณีขึ้นเรือนใหม่
เฉลยแบบทดสอบ 10.ตัวเลขในข้อใดเป็นตัวเลขประเภทเลขโหราทั้งหมด 9.ตัวเลขที่ใช้บันทึกเอกสารทางโหราศาสตร์กฎหมายหรือเอกสารเกี่ยวกับคดี โลกต่าง เป็นตัวเลขประเภทใด ก.เลขโหรา ข.เลขอารบิก ค.เลขในธัมม์ ง.เลขไทย ก. ข. ค. ง. 17
บรรณานุกรม Wikipedia. “อาณาจักรล้านนา” [ระบบออนไลน์]น์. แหล่งที่มา https://th.m.wikipedia.org/wiki/ อาณาจักรล้านนา (30 สิงสิหาคม 2566) Wiangsalanna. “ความเป็น ป็ มาของอาณาจักรล้านนา” [ระบบออนไลน์]น์. แหล่งที่มาhttps://shorturl.at/nvOQV (30 สิง สิ หาคม 2566) Chiang Mai. “การล่มสลาย” [ระบบออนไลน์]น์. แหล่ง ที่มาhttp://www.thaiheritage.net/nation/chiangmai/index1.htm (30 สิง สิ หาคม 2566) Wikiwand. “อักษรธรรมล้านนา” [ระบบออนไลน์]น์. แหล่งที่มาhttps://shorturl.at/nBDX3 (30 สิง สิ หาคม 2566)