ระบบนิเวศ

บทเรียนวิทยาศาสตร์
เรื่อง สิ่งมีชีวิตในสิ่งแวดล้อม

กับ...คุณครูจุ๊บแจง

ระบบนิเวศ คืออะไรเอ่ย...?

ระบบนิเวศ(ecosystem) คือ
ความสัมพันธ์ระหว่าง กลุ่มสิ่งมีชีวิต
กับ สิ่งแวดล้อม

โครงสร้างของระบบนิเวศ

มีองค์ประกอบที่สำคัญ 2 ส่วน คือ
1. องค์ประกอบทางชีวภาพ

(biological component) ได้แก่ สิ่งมีชีวิต
ในระบบนิเวศ เช่น พืช สัตว์ มนุษย์ เห็ด รา
จุลินทรีย์ เป็นต้น

2. องค์ประกอบทางกายภาพ
(physical component) ได้แก่
สิ่งไม่มีชีวิตในระบบนิเวศ เช่น ดิน น้ำ
แสง อุณหภูมิ เป็นต้น

โครงสร้างของระบบนิเวศประกอบด้วย

โลกจัดเป็นระบบนิเวศที่มีขนาดใหญ่ที่สุด
ประกอบด้วยระบบนิเวศต่าง ๆ จำนวนมาก

ทุกระบบนิเวศจะมีโครงสร้างเหมือนกัน 3 ส่วน
ประกอบด้วย 1. กลุ่มสิ่งมีชีวิต
2. แหล่งที่อยู่อาศัย 3. สิ่งแวดล้อม

ชีวนิเวศหรือไบโอม (biomes)

ระบบนิเวศบนโลกมีหลากหลายแบบ ขึ้นอยู่กับลักษณะภูมิประเทศ
และภูมิอากาศ ซึ่งระบบนิเวศในแต่ละพื้นที่ เรียกว่า ชีวนิเวศหรือไบโอม (biomes)
แบ่งเป็น ไบโอมในน้ำ และ ไบโอมบนบก

ไบโอมในน้ำ

ประกอบด้วย ไบโอมแหล่งน้ำจืด (Freshwater biomes) และ ไบโอมแหล่งน้ำเค็ม
(Marine Biomes) และพบกระจายอยู่ทั้งเขตภูมิศาสตร์ในโลกนี้

• ไบโอมแหล่งน้ำจืด (Freshwater biomes) ได้แก่ ทะเลสาบ สระ หนอง บึง ธารน้ำไหล
และแม่น้ำ เป็นต้น

ไบโอมในน้ำ (ต่อ)

• ไบโอมแหล่งน้ำเค็ม (Marine biomes) ได้แก่ ทะเลและมหาสมุทร ซึ่งพบได้ใน
ปริมาณมากถึงร้อยละ 71 ของพื้นที่ผิวโลก และมีความลึกมากโดยเฉลี่ยถึง 3,750 เมตร

ไบโอมแหล่งน้ำเค็มจะแตกต่างจากน้ำจืดตรงที่มีน้ำขึ้นน้ำลงเป็นปัจจัยกายภาพสำคัญ
นอกจากนี้ยังพบช่วงรอยต่อของแหล่งน้ำจืดกับน้ำเค็มที่มาบรรจบกัน และเกิดเป็นแหล่งน้ำ

กร่อยซึ่งมักพบบริเวณปากแม่น้ำ

ไบโอมบนบก

ใช้เกณฑ์ปริมาณน้ำฝนและอุณหภูมิเป็นตัวกำหนด ไบโอมบนบกที่สำคัญ
ได้แก่

1. ไบโอมทุนดรา (Tundra) หรือแบบอาร์กติก
2. ไบโอมไทกา หรือไบโอมป่าสน หรือ ป่าบอเรียล (boreal)
3. ไบโอมป่าผลัดใบในเขตอบอุ่น
4. ไบโอมป่าดิบชื้นหรือป่าฝนเขตร้อน (มักเรียกว่าป่าดงดิบ)
5. ใบโอมทุ่งหญ้าเขตอบอุ่น
6. ไบโอมทุ่งหญ้าเขตร้อนหรือทุ่งหญ้าสะวันนา
7. ไบโอมทะเลทราย

ไบโอมบนบก

1. ไบโอมทุนดรา (Tundra) หรือแบบอาร์กติก
อยู่แถบขั้วโลก ทางตอนเหนือของทวีปอเมริกาเหนือ และยูเรเซีย อากาศหนาวเย็น
ลมพัดเเรง หิมะปกคลุมตลอดทั้งปี ฝนตกน้อยกว่า 250 มิลลิเมตรต่อปี
พืชที่พบ ได้แก่ ไลเคนส์ กก มอส หญ้าเซดจ์ และไม้พุ่มเตี้ย
สัตว์ที่พบ ได้แก่ หมีขาว จิ้งจอกอาร์กติก เพนกวิน นกฮูกหิมะ กวางเรนเดียน คาริบู สัตว์ส่วน
ใหญ่กินเนื้อ(ปลา)และตะไคร่น้ำเป็นอาหาร

ไบโอมบนบก

2. ไบโอมไทกา หรือ ไบโอมป่าสน หรือ ป่าบอเรียล (boreal)
มีต้นไม้เขียวชอุ่มตลอดปี พบได้ทางตอนใต้ของแคนาดา ทางตอนเหนือของทวีป
อเมริกาเหนือ ทวีปเอเชีย และยุโรป เป็นป่าโปร่งไม่ผลัดใบ อากาศหนาวเย็นและแห้งแล้ง ปริมาณ
น้ำฝนเฉลี่ย 25-75 เซนติเมตรต่อปี ส่วนใหญ่ตกช่วงฤดูร้อน
พืชที่พบ ได้แก่ พืชจำพวกสน เช่น ไพน์ (pine) เฟอ (fir) สพรูซ (spruce) และเฮมลอค
(hemlok) เป็นต้น
สัตว์ที่พบ ได้แก่ กวางมูส นกฮูกเทาใหญ่ กวางเอลก์ หมีสีน้ำตาล และบีเวอร์ เป็นต้น

ไบโอมบนบก

3. ไบโอมป่าผลัดใบในเขตอบอุ่น
มีต้นไม้เขียวชอุ่มตลอดปี พบได้ทางตอนใต้ของแคนาดา ทางตอนเหนือของทวีป
อเมริกาเหนือ ทวีปเอเชีย และยุโรป อากาศหนาวเย็นและแห้งแล้ง ปริมาณน้ำฝนเฉลี่ย 25-75
เซนติเมตรต่อปี ส่วนใหญ่ตกช่วงฤดูร้อน
พืชที่พบ ได้แก่ พืชจำพวกสน เช่น ไพน์ (pine) เฟอ (fir) สพรูซ (spruce) และเฮมลอค
(hemlok) เป็นต้น
สัตว์ที่พบ ได้แก่ กวางมูส นกฮูกเทาใหญ่ กวางเอลก์ หมีสีน้ำตาล และบีเวอร์ เป็นต้น

ไบโอมบนบก

4. ไบโอมป่าดิบชื้นหรือป่าฝนเขตร้อน (มักเรียกว่าป่าดงดิบ)
เป็นป่าไม้สูง อากาศร้อนและชื้น มีฝนตกชุกตลอดปี น้ำฝนเฉลี่ย 200-400 เซนติเมตรต่อปี
เป็นป่าไม่ผลัดใบเนื่องจากปริมาณน้ำฝนค่อนข้างมาก ทำให้ไม่มีความจำเป็นต้องผลัดใบเพื่อลด
การคายน้ำ พื้นดินมืดและชื้น มีอินทรียสารสมบูรณ์มาก ป่าตั้งอยู่ในเขตร้อน จึงได้รับแสงเยอะ
ทำให้ต้นไม้โต และเป็นแหล่งอาหารของสัตว์
พืชที่พบ ได้แก่ยาง-ตะเคียน ไม้กลางพวกปาล์ม และไม้พุ่ม ไม้ล้มลุก
สัตว์ที่พบ ได้แก่ สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม(ส่วนใหญ่ตัวเล็ก) มีนกและสัตว์เลื้อยคลานหลายชนิด
แมลงที่พบจะเป็นพวกที่มีการเป็นตัวด้วง แหล่งน้ำส่วนใหญ่มีปลาน้ำจืด มีมากจนไม่สามารถระบุ
ชนิดได้

ไบโอมบนบก

5. ใบโอมทุ่งหญ้าเขตอบอุ่น
รู้จักกันในชื่อของ ทุ่งหญ้าแพรี่ (prairie) ในตอนกลางของทวีปอเมริกาเหนือและทุ่งหญ้าสเต
ปส์(steppes) ของประเทศรัสเซีย เป็นต้น เป็นเขตที่มีทุ่งหญ้าปกคลุม มีฝนตกในฤดูร้อนและเเห้ง
แล้งในฤดูหนาว น้ำฝนเฉลี่ย 25-70 เซนติเมตรต่อปี ดินมีความสมบูรณ์สูง เป็นแหล่งเกษตรกรรม
พืชที่พบ เป็นพวกพุ่มไม้หนาม ไม้ล้มลุก ไม้ทนแล้ง ทนไฟป่า และหญ้า(ความสูงขึ้นอยู่กับ
ปริมาณน้ำฝน)
สัตว์ที่พบ มีสัตว์ที่กินพืชเป็นอาหารเยอะ และตามด้วยสัตว์กินเนื้อ

ไบโอมบนบก

6. ไบโอมทุ่งหญ้าเขตร้อนหรือทุ่งหญ้าสะวันนา
เป็นทุ่งหญ้าที่พบได้ในทวีปแอฟริกา ทวีปอเมริกาใต้ ทวีปออสเตรเลีย และพบบ้างทางตะวัน
ออกเฉียงใต้ของทวีปเอเชีย เป็นทุ่งหญ้าเขตร้อน เป็นป่ากึ่งผลัดใบ มีต้นไม้ขึ้นห่างกันเป็นระยะ ๆ
ปริมาณน้ำฝน 100-150 เซนติเมตรต่อปี มักมีไฟป่าเกิดขึ้น พืชต้องปรับตัวได้ดีและสามารถเก็บ
น้ำได้ เช่น หญ้าจะเติบโตในฤดูฝนแล้วกลับไปเป็นหญ้าแห้งในฤดูร้อน และยังมีพุ่มไม้หนามแหลม
สัตว์ส่วนใหญ่เป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมขนาดใหญ่หลายสายพันธุ์ มีทั้งพวกกินพืชและกินเนื้อ

ไบโอมบนบก

7. ไบโอมทะเลทราย
พบได้ทั่วไปในโลก เป็นบริเวณแห้งแล้ง ฝนน้อยกว่า 250 มิลลิเมตรต่อปี บางแห่งอุณหภูมิสูง
ถึง 60 องศาเซลเซียส แต่บางวันมีอากาศหนาวเย็น และในฤดูหนาวอุณหภูมิอาจต่ำกว่าจุดเยือกแข็ง
พืชเป็นไม้ทนแล้ง อวบน้ำ ลดการเสียน้ำโดยเปลี่ยนจากใบเป็นหนาม เช่น กระบองเพชร หรือ
พืชบางชนิดมีการหยั่งรากลึกลงไปในดินเพื่อดูดน้ำ
สัตว์จะได้รับน้ำจากพืช(น้ำหวานและยาง)หรือโอเอซิส* โดยเฉพาะพวกแมลง ซึ่งเป็นตัวล่อ
พวกสัตว์เลื้อยคลานเข้ามา สัตว์ในทะเลทราบมักมีสีอ่อนกว่าสัตว์ทั่วไปเพื่อไม่ให้ดูดรังสีแสงอาทิตย์
และเป็นการอำพรางตัว

หากมีข้อสงสัย สามารถสอบถามได้ที่
Facebook : https://www.facebook.com/kru.jubjangka/