พรรณไม้ อันเนื่องด้วยพระนามาภิไธย

จำปสิรินธร (Magnolia sirindhorniae Noot & Chalermglin)
ี


























เป็นพรรณไม้จำปี ที่มีอยู่แห่งเดียวในโลกที่ป่าพลุชุมชน ต.ซับจำปา อ.ท่าหลวง จ.ลพบุรี
ค้นพบโดย ดร.ปิยะ เฉลิมกลิ่น นักวิชาการ 10 สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย
ลักษณะลำต้นสูงประมาณ 20 - 30 ม. ใบใหญ่กว่าจำปีทั่วไป มีกลิ่นฉุนเฉพาะตัว ดอกสีขาวนวล มีกลีบดอก

12-15 กลีบ เมื่อดอกโรยแล้วจะมีเมล็ดเป็นช่ออยู่รวมเป็นกลุ่ม ออกดอกบาน ระหว่างเดือนมิถุนายน
ถึง กรกฎาคม ผลแก่ระหว่างเดือนตุลาคม ถึงเดือนพฤศจิกายน สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราช

กุมารี พระราชทานนามว่า "จำปีสิรินธร" และเป็นต้นไม้ประจำโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า

เอื้องศรีประจิม (Sirindhornia mirabilis H.A. Pedersen& P.Suksathan)



























กล้วยไม้ดิน สูง 10-34 ซม. ใบแผ่รูปไข่กว้าง มีเส้นใบขนานตามยาวประมาณ 8-12 เส้น และมีจุดประ
สีแดงอมม่วงทั้งใบ ช่อดอกสูงได้ถึง 40 ซม. มีประมาณ 16-36 ดอก ดอกสีชมพู กลีบข้างแผ่สีอมเขียว ขนาด
1.5 ซม.กลีบปากมีสีชมพูแกมชมพูอ่อน ส่วนโคนแผ่ขยายออกเป็นปีก 2 ข้าง ส่วนกลางคอดกิ่ว ส่วนปลายแผ่

หยักเว้า เป็น 2 พู งวงน้ำหวานส่วนโคนเป็นหลอดตรงส่วนปลายงอโค้ง ขนาด 8-9 มม.เป็นพืชชนิดใหม่ พบ
เฉพาะที่ดอยหัวหมุด จังหวัดตากในประเทศไทย ที่ระดับความสูงประมาณ 1,000 เมตร ดอกบานช่วงเดือน

พฤษภาคม-มิถุนายน

สิรินธรวัลลี หรือ สามสิบสองประดง


(Bauhinia sirindhorniae K. & S. S. Larsen)





\
















ต้นสิรินธรวัลลีเป็นไม้เลื้อยขนาดใหญ่ ลำต้นเป็นเถาเลื้อยพาดตามต้นไม้อื่น สามารถเลื้อยได้ยาว
มากกว่า 20 เมตร เป็นไม้เนื้อแข็งในวงศ์ถั่ว กิ่งอ่อนมีขนสีน้ำตาลอมแดง กิ่งแก่ไม่มีขน กิ่งเกลี้ยง ใบ

เป็นลักษณะใบเดี่ยว เรียงสลับ รูปไข่จนเกือบกลม ใบอ่อนมีสีเขียวอ่อน เมื่อใบแก่มีสีเขียวแก่ ปลายใบฉีกเป็น
สองแฉก ฐานใบรูปหัวใจ ขอบใบเรียบ ปลายใบพูมน มีขนบริเวณเส้นกลางใบ แผ่นของใบหนาคล้ายแผ่นหนัง
ผิวใบด้านบนเข้มเป็นมัน เส้นใบข้างละ 9–11 เส้น จากโคนใบ ก้านใบยาว 2–7 เซนติเมตร ดอก มีสีน้ำตาลแดง

หรือสีส้มเข้ม ดอกออกเป็นช่อกระจุกที่ปลายกิ่ง แต่ละช่อมีดอกจำนวนมาก ดอกตูมรี ช่อดอกยาวได้ถึง
ประมาณ 15 เซนติเมตร ออกดอกตลอดปี แต่ดอกจะบานมากในช่วงเดือนสิงหาคมถึงตุลาคม

เป็นไม้ถิ่นเดียวในประเทศไทย พบครั้งแรกโดย ดร.ชวลิต นิยมธรรม เมื่อ 20 กันยายน พ.ศ. 2538
ที่ภูทอกน้อยจังหวัดบึงกาฬ ต่อมากรมป่าไม้ได้ขอพระราชทานชื่อด้วยการใช้พระนามาภิไธยของสมเด็จ

พระเทพรัตนราชสุดาฯ เพราะพระองค์ได้ทรงสนพระทัยเกี่ยวกับทางด้านพฤกษศาสตร์มาตลอด และเป็น
ดอกไม้ประจำจังหวัดบึงกาฬ

เอื้องศรีอาคเนย์ (Sirindhornia monophylla (Collett & Hemsl.)

H.A.Pedersen & P.Suksathan)
























กล้วยไม้ดิน สูง 12-40 ซม.ใบ แผ่รูปรีแกมขอบขนาน มีเส้นใบขนานตามยาว12-20 เส้น

และมีจุดประขนาดค่อนข้างใหญ่สีแดงอมม่วงทั้งใบ ช่อดอกสูง 10-25 ซม. มี 6-40 ดอก

ดอกสีขาวแกมชมพูมีจุดประสีชมพูเข้ม กลีบข้างแผ่คล้ายหูหรือลักษณะค่อนข้างกลม สีชมพูแกม
เขียวกลีบปากมีจุดประสีแดงแกมชมพู ส่วนปลายแผ่เป็น 3 พูงวงน้ำหวานเป็นหลอดตรงหรือโค้ง

เล็กน้อย ขนาดสั้นกว่า 8 มม.เป็นพืชพบใหม่มีการกระจายเป็นวงกว้าง ตามบริเวณเขาหินปูน

ที่ดอยหัวหมุด จังหวัดตาก ทางตอนเหนือของประเทศไทย รัฐชานสเตทตอนเหนือของประเทศ

พม่าและแคว้นยูนานทางจีนตอนใต้ ที่ระดับความสูง 800-2,200 เมตร ดอกบานช่วง
เดือนมีนาคม – มิถุนายน

เอื้องศรีเชียงดาว (Sirindhornia pulchella H.A. Pedersen & Indhamusika)



























กล้วยไม้ดิน สูง 10-25 ซม. ใบ แผ่รูปไข่กว้าง มีเส้นใบขนานตามยาว
ประมาณ 8-10 เส้น และมีจุดประสีแดงอมม่วงทั่วไป ช่อดอกสูง 10-30 ซม. มีประมาณ 4-12 ดอก

ดอกสีชมพูมีประ สีชมพูเข้ม กลีบข้างเป็นสีชมพูแกมขาว แผ่คล้ายหูค่อนข้างกลม สีเขียวแกมชมพู

กลีบปากมีจุดประสีแดงหรือสีออกแดงแกมชมพูส่วนปลายแผ่เป็น 3 พูตื้นๆ ขนาดประมาณ 10-11
มม. เส้าเกสรเป็นก้อนใหญ่ งวงน้ำหวานเป็นหลอดยาวโค้ง ขนาดยาวประมาณ 11-14 มม.

เป็นพืชชนิดใหม่ พบเฉพาะที่ดอยเชียงดาวในประเทศไทย ที่ระดับความสูง 1,800-2,000 เมตร

ดอกบานช่วงเดือน เมษายน – มิถุนายน

กุหลาบพระนามสิรินธร (Rosa Hybrid)
























ในปี พ.ศ. 2524 กุหลาบประเภทดอกใหญ่ (Hybrid Tea) พันธุ์หนึ่งชื่อ Madras

ของบริษัทผู้ผลิตกุหลาบรายใหญ่ที่สุดในสหรัฐอเมริกา คือ บริษัท แจ็คสันแอนด์เพอร์กินส์ จำกัด

มีดอกสีชมพูแกมม่วง ได้รับคัดเลือกเป็นกุหลาบแห่งปี นายจีระ ดวงพัตรา แห่งไร่จีระโรสเนิสเซอ
รี่ ตำบลหนองเหียง อำเภอพนัสนิคม จังหวัดชลบุรี ได้สั่งกุหลาบชนิดนี้เข้ามาปลูกได้ประมาณ 2-3

เดือน พบว่าเกิดกลายพันธุ์ ในต้นเดียวกัน ให้ต้นใหม่ที่มีดอกสีชมพูเหลืองเหลือบ

เมื่อทำการทดลองติดตาจนแน่ใจว่าเป็นกุหลาบพันธุ์ใหม่ จึงได้ขอพระราชทานชื่อกุหลาบพันธุ์นี้ว่า
"พระนามสิรินธร" นับได้ว่าเป็นกุหลาบพันธุ์ที่โดดเด่นที่สุด เพราะเป็นกุหลาบพุ่มชนิดดอกโต

(Bush - Rose) สีชมพูเหลืองเหลือบ กลีบซ้อนแน่น สวยงามมาก เมื่อสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา

ฯ สยามบรมราชกุมารี มีพระมหากรุณาธิคุณพระราชทานพระราชานุญาตจึงได้จดทะเบียนไว้มี

ชื่อภาษาอังกฤษว่า " Princess Maha Chakri Sirindhorn"

เครือเทพรัตน์ (Thepparatia thailandica Phuph.)





























ไม้เถาเลื้อย ใบเดี่ยว เวียนหนาแน่นบริเวณปลายกิ่ง ใบย่อยแผ่กว้างเป็น 3 พู

ปลายใบแหลม โคนใบเว้ารูปหัวใจ ขอบใบจักตื้นๆ ดอกออกเป็นช่อจากปลายยอด ดอกย่อยสีครีม
แกมม่วง มี 5 กลีบเวียน ซ้อนกัน ด้านนอกสีครีมด้านในสีม่วง เกสรเป็นแท่งกลมในหลอดดอก

ปลายดอกห่อไม่บานมาก ผลแห้ง รูปกระสวย แก่ไม่แตก พันธุ์ไม้ถิ่นเดียวและหายากของไทย

เก็บตัวอย่างครั้งแรกเดือนมีนาคม 2546 ที่ป่าจังหวัดตาก ใกล้พรมแดนพม่า ชื่อละติน

Thepparatia กรมป่าไม้ได้ตั้งขึ้นเพื่อถวายพระเกียรติแด่สมเด็จพระเทพรัตน์ฯ สยามบรมราช
กุมารี และชื่อ Thailandica ได้แสดงถึงแหล่งกำเนิดของพืชชนิดนี้ที่พบขึ้นอยู่ในประเทศไทย

ี
ได้รับพระบรมราชานุญาตและลงตีพิมพ์ ในป พ.ศ. 2549

ม่วงเทพรัตน์ Persian Violet Exacum affine























“ม่วงเทพรัตน์” เป็นพืชท้องถิ่นที่หายากของเกาะ Socotra ซึ่งอยู่ในหมู่เกาะYemen
ในมหาสมุทรอินเดีย เป็นไม้ล้มลุกที่มีความสูงในสภาพธรรมชาติประมาณ 60 เซนติเมตร ใบมีสี

เขียวเข้ม รูปไข่ ยาวไม่เกิน 4 เซนติเมตร โดยทั่วไปจะออกดอกในช่วงหน้าร้อนและฤดูใบไม้ผลิ

ดอกมีสีม่วงอมฟ้า รูปร่างของดอกเมื่อบานเต็มที่แล้วมีทรงคล้ายดาว มีเกสรตัวผู้สีเหลืองสามารถ
เห็นได้ชัดเจน มีกลิ่นหอมอ่อนๆ การขยายพันธุ์ทำได้ทั้งการเพาะเมล็ด การปักชำ ดินที่ปลูกต้อง

โปร่ง ระบายน้ำได้ดี รดน้ำในตอนเช้า และเมื่อดอกเริ่มเหี่ยวให้เด็ดดอกทิ้งเพื่อกระตุ้นการออกดอก

รุ่นใหม่ แม้ว่าเป็นไม้ต่างถิ่น แต่สภาพอากาศในประเทศไทย “ม่วงเทพรัตน์” สามารถเจริญเติบโต

ได้เป็นอย่างดี เป็นไม้ดอกที่มีความสวยงาม และโดดเด่นด้วยกลีบดอกสีม่วงอมฟ้า ตัดด้วยสีเหลือง

ของเกสร เหมาะอย่างยิ่งที่จะเป็นไม้ดอก ไม้ประดับ

และ“ม่วงเทพรัตน์”ไม้มงคลที่มิใช่เป็นเพียงไม้ประดับ ถึงแม้ว่าในหลายประเทศ

“ม่วงเทพรัตน์” เป็นไม้ประดับแต่ภูมิปัญญาพื้นบ้านของชาว Yemeni ระบุว่าใช้เป็นสมุนไพร

รักษาโรคติดเชื้อทางเดินหายใจและผิวหนัง1 และโรคดีซ่าน2 นอกจากนี้ยังมีรายงานวิจัยหลาย

ฉบับได้กล่าวถึงสารสำคัญและฤทธิ์ทางเภสัชวิทยาของ “ม่วงเทพรัตน์

ชมพูสิริน (Impatiens sirindhorniae Triboun & Suksathan




























ชมพูสิรินหรือเทียนสิรินธร เป็นพืชที่จัดอยู่ในวงศ์เทียน สำรวจพบบริเวณหน้าผาหินปูน
ในเขตอำเภอปลายพระยา จังหวัดกระบี่ และอำเภอคีรีรัฐนิคม จังหวัดสุราษฎร์ธานี จัดเป็นพืช

หายากและเป็นพืชถิ่นเดียวของประเทศไทย ขึ้นตามหน้าผาที่เป็นหินปูน

ระดับความสูง 20-150 เมตร


ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ เป็นไม้ล้มลุกอายุหลาย ฤดู ลำต้นฉ่ำน้ำ แตกกอที่ส่วนโคน
มียอดมากได้ถึง 15 ยอด ดอกเกิดตามปลายกิ่ง มี 1–2 ดอก ก้านดอกโค้ง ยาว 3–6.5 เซนติเมตร

กลีบดอกสีชมพูอมม่วงอ่อน ๆ แผ่บานออก