GPAS 5 Steps ขั้นสังเกต รวบรวมข้อมูล ขั้นคิดวิเคราะห์และสรุปความรู้
Gathering Processing
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 ข้อสอบเน้นสมรรถนะ
เปา้ หมายการเรียนรู้ ๗หน่วยการเรียนรทู้ ี่ งานใบตอง
มาตรฐานการเรยี นรู้ แผนผังสาระการเรียนรู้
มาตรฐาน ง ๑.๑ ความสำาคัญ วัสด ุ อุปกรณท์ ่ี
เข้าใจการทำางาน มีความคิดสร้างสรรค์ ของงานใบตอง ใชใ้ นงานใบตอง
มีทักษะกระบวนการทำางาน ทักษะ
การจัดการ ทักษะกระบวนการแก้ปัญหา งานใบตอง
ทักษะการทำางานร่วมกัน และทักษะ
ก า ร แ ส ว ง ห า ค ว า ม รู้ มี คุ ณ ธ ร ร ม
และลักษณะนสิ ัยในการทำางาน มจี ิตสำานึก
ในการใชพ้ ลงั งาน ทรพั ยากรและสง่ิ แวดลอ้ ม
เพอื่ การดำารงชีวิตและครอบครัว
ตัวอย่างงานประดิษฐ์ ประเภทของงานใบตอง
จากใบตอง
งานใบตองที่ใชก้ ับขนม
ถาดใบตองกลบี กหุ ลาบ อาหาร และดอกไม้
บายศรปี ากชาม งานใบตองท่ใี ช้ในงานพิธี
และโอกาสพิเศษ
ตวั ช้วี ัด
๑. อธิบายวธิ กี ารทาำ งานเพือ่ การดาำ รงชีวติ (ง ๑.๑ ม.๔-๖/๑)
๒. สรา้ งผลงานอยา่ งมีความคดิ สรา้ งสรรค ์ และมที ักษะการทำางานรว่ มกนั (ง ๑.๑ ม.๔-๖/๒)
๓. มที ักษะการจดั การในการทาำ งาน (ง ๑.๑ ม.๔-๖/๓)
๔. มีทักษะกระบวนการแกป้ ัญหาในการทาำ งาน (ง ๑.๑ ม.๔-๖/๔)
๕. มีทกั ษะในการแสวงหาความรู้เพ่อื การดาำ รงชวี ติ (ง ๑.๑ ม.๔-๖/๕)
๖. มีคณุ ธรรมและลกั ษณะนสิ ยั ในการทำางาน (ง ๑.๑ ม.๔-๖/๖)
๗. ใชพ้ ลงั งาน ทรัพยากร ในการทำางานอย่างคมุ้ คา่ และยั่งยืน
เพือ่ การอนรุ กั ษ์สง่ิ แวดล้อม (ง ๑.๑ ม.๔-๖/๗)
สุดยอดคู่มือครู 108
ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ ข้ันสื่อสารและน�าเสนอ ข้ันประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า
Applying and Constructing the Knowledge Applying the Communication Skill Self-Regulating
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก
asean
สมรรถนะสาำ คัญของผเู้ รยี น
๑. ความสามารถในการสือ่ สาร
๒. ความสามารถในการคดิ
๓. ความสามารถในการแกป้ ญั หา
๔. ความสามารถในการใชท้ ักษะชวี ิต
๕. ความสามารถในการใช้เทคโนโลยี
คณุ ลักษณะอันพึงประสงค์
มงุ่ ม่นั ในการทาำ งาน
ตัวชี้วัดที่ ๖.๑ ตั้งใจและรับผิดชอบใน
การปฏบิ ัตหิ นา้ ท่ีการงาน
ตัวช้ีวัดท่ี ๖.๒ ทำางานด้วยความเพียร-
พยายามและอดทนเพื่อให้งานสำาเร็จ
ตามเปา้ หมาย
รกั ความเปน็ ไทย
ตัวช้ีวัดที่ ๗.๓ อนุรักษ์และสืบทอด
ภูมิปญั ญาไทย
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21 จุดประกายโครงงาน
นักเรียนแบ่งกลุ่ม แต่ละกลุ่มร่วมกันวางแผน ออกแบบ และประดิษฐ์รูปแบบ
งานใบตองทีใ่ ชห้ ่อขนม ใส่อาหาร และดอกไม้แบบใหม ่ ๆ ที่สวยงาม และง่ายตอ่ การ
นาำ ไปใช้
109 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ขั้นสังเกต รวบรวมข้อมูล ข้ันคิดวิเคราะห์และสรุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21
Gathering Processing
ข้อสอบเน้นสมรรถนะ
ตวั ช้ีวดั
ง ๑.๑ ม.๔-๖/๑ ๑. ความสำาคญั ของงานใบตอง
St Stภาระงาน/ชน้ิ งาน ปัจจุบันนี้คนไทยมีการต่ืนตัวกันมากในเริ่ืองงานใบตอง และได้รับความสนใจจากต่างประเทศ
ดังจะเห็นได้จากการจัดนิทรรศการแสดงผลงานทางด้านศิลปวัฒนธรรมไทย เช่น การประกวด
แผนภาพความคิด ความรเู้ กยี่ วกบั การประดิษฐ์กระทง นิทรรศการวิจิตรการงานใบตอง-กรองร้อยมวลมาลี หรือการแข่งขันงานใบตอง
งานใบตอง ดังนั้น ผู้ที่สนใจงานใบตอง จึงพยายามประยุกต์และพัฒนางานใบตองให้มีรูปแบบหลากหลาย เพื่อเป็น
การเผยแพร่เอกลักษณ์วฒั นธรรมอย่างหนง่ึ ของไทย
ep 1 ขนั้ สังเกต
๑.งานใบตองเป็นงานประดิษฐ์ท่ีมีความสำาคัญต่อชีวิต
รวบรวมข้อมูล
ประจำาวัน วัฒนธรรม เศรษฐกจิ และสิ่งแวดลอ้ ม ดังนี้
๑. นกั เรยี นรว่ มกนั สนทนา โดยตอบคาำ ถาม ความสำาคัญของงานใบตองต่อชีวิตประจำาวัน
ดงั นี้ คนไทยได้นำาเอาใบตองมาห่อขนม ห่ออาหาร
ห่อดอกไม้และมาลัยเพื่อให้สดทนนาน รองตะกร้า
• เม่ือพูดคำาว่า “ใบตอง” นักเรียน หรือเข่งเพ่ือป้องกันผักหรือผลไม้ชำ้า ประดิษฐ์
คดิ ถึงอะไร เปน็ กระทงใส่อาหาร เปน็ ถาดรองขนมแทนภาชนะ
(ตัวอย่างคำาตอบ กระทงใบตองห่อขนม)
• การจะนำาใบตองมาประดิษฐ์เป็น ๒.
ชน้ิ งานตอ้ งมคี วามรเู้ รื่องใดบา้ ง
(ตัวอย่างคำาตอบ ชนิดของใบตอง วัสดุ ๔. ความสาำ คญั ของงานใบตองตอ่ การสบื สานวฒั นธรรม
อปุ กรณ์ในการทาำ ใบตอง) งานประดิษฐ์จากใบตอง เช่น กระทงลอย
ค ว า ม สำ า คั ญ ข อ ง ง า น ใ บ ต อ ง ต่ อ ส่ิ ง แ ว ด ล้ อ ม กรวยอปุ ัชฌาย ์ บายศรี พานขันหมาก พานพุม่ ท่ใี ช้
๒. นักเรียนสังเกตและรวบรวมข้อมูล งานประดิษฐ์จากใบตองสามารถย่อยสลายได้เอง ในโอกาสพิเศษต่าง ๆ แสดงถึงวัฒนธรรมความเป็นอยู่
เก่ียวกับความสำาคัญของงานใบตอง ตามธรรมชาติและไม่มีสารพิษตกค้าง จึงเป็นวัสดุ และลักษณะนิสัยท่ีประณีตละเอียดอ่อนของคน
วัสดุ อุปกรณ์ที่ใช้ในงานใบตอง และ ที่เป็นมิตรต่อส่ิงแวดล้อมที่ควรรณรงค์ให้หันมา ในสงั คมไทย ซงึ่ เปน็ เอกลกั ษณท์ แี่ ตกตา่ งจากสงั คม
ประเภทของงานใบตอง จากแหล่ง ใชก้ นั มากขน้ึ โดยเฉพาะนาำ มาหอ่ ขนม และใสอ่ าหาร ของประเทศอนื่ จงึ ควรอนรุ กั ษไ์ วด้ ว้ ยการฝกึ ทาำ งาน
การเรียนรู้ต่าง ๆ เช่น หนังสือเรียน ใบตอง ใช้งานประดิษฐ์จากใบตอง และเผยแพร่
ห นั ง สื อ เ ก่ี ย ว กั บ ภู มิ ปั ญ ญ า ไ ท ย ความรู้เรื่องงานใบตองแก่ผู้ท่ีสนใจ เพื่อสืบสาน
อนิ เทอร์เน็ต วัฒนธรรมอันดงี ามน้ไี ว้
๓.
ค ว า ม สำ า คั ญ ข อ ง ง า น ใ บ ต อ ง ต่ อ เ ศ ร ษ ฐ กิ จ
งานประดิษฐ์จากใบตองสามารถสร้างอาชีพ สร้าง
รายได้แก่ผู้ที่มีความชำานาญในการทำา เช่น รับจ้าง
ทำาบายศรี พานขันหมาก พานรับน้ำาพระพุทธมนต์
กรวยอปุ ชั ฌาย ์ พานพมุ่ กระทงลอย และยงั สามารถ
นาำ ไปจดั แสดงและสาธติ ใหน้ กั ทอ่ งเทย่ี วชาวตา่ งชาติ
ได้ชมอีกด้วย
ep 2 ข้นั คิดวิเคราะห์ 110
และสรปุ ความรู้ ๔. นั ก เ รี ย น ร่ ว ม กั น เ ส น อ แ น ว ท า ง ก า ร
๓. นักเรียนร่วมกันวิเคราะห์ความสำาคัญ อนุรักษ์งานใบตอง วิเคราะห์ผล
ของงานใบตองแต่ละชิน้ ที่ยกตัวอย่าง ที่เกิดข้ึนเมื่อปฏิบัติ แล้วสรุปความคิด
ตัวอย่าง รวบยอด
กระทงใสห่ ่อหมก English talk อนุรกั ษ์
ใช้ในการดาำ เนนิ ชวี ิตประจำาวัน เผยแพร่
Conserve (คันเซริ ฟ์ ว')
Disseminate (ดิเซม' มะเนท)
สุดยอดคู่มือครู 110
ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ ข้ันสื่อสารและน�าเสนอ ขั้นประเมินเพื่อเพ่ิมคุณค่า
Applying and Constructing the Knowledge Applying the Communication Skill Self-Regulating
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
Stasean
๒. วสั ดุ อปุ กรณท์ ใี่ ช้ในงานใบตอง ep 2 ขัน้ คดิ วิเคราะห์
และสรปุ ความรู้
งานใบตองท่ีใช้สำาหรับห่ออาหาร ใส่ขนม หรือประดิษฐ์เป็นถาด บายศรี และกระทงลอยนั้นต้องใช้ ๕. นกั เรยี นสงั เกตกระทงลอยของจรงิ หรอื
วัสดุ อปุ กรณ ์ ดงั ต่อไปน้ี ภาพถ่ายกระทงลอยท่ีทำาจากใบตอง
๒.๑ ใบตอง แล้วร่วมกันวิเคราะห์วัสดุ อุปกรณ์
ใบตองจากต้นกล้วยมีหลายชนิดซ่ึงใบตองท่ีนิยมนำามาห่ออาหารส่วนใหญ่ มักจะใช้ ท่ีต้องใช้ในการประดิษฐ์กระทงลอย
จากนั้นบันทึกเป็นแผนภาพความคิด
ใบตองจากตน้ กลว้ ยนำา้ ว้า สว่ นงานประดิษฐส์ ิ่งของเครือ่ งใช้ทีส่ วยงาม เชน่ กระทงลอย บายศร ี ถาดใส่ บนกระดาน แลว้ สรปุ ความคดิ รวบยอด
ตวั อยา่ งแผนภาพความคดิ
อาหาร ต้องใช้ใบตองจากกล้วยตานี เพราะใบตองกล้วยตานีจะมีสีเขียวเข้ม ใบตรง นุ่ม ไม่แตกง่าย
โดยใบตองที่นำามาใช้ ควรมีอายุปานกลาง สีเขียวแก่
ใบโตเตม็ ท ่ี หากมสี วนกลว้ ยเอง ควรตดั ใบตองในเวลาเชา้ และ
ต้องผึ่งให้นำ้าค้างที่เกาะอยู่แห้งเสียก่อน หรือนำาไปผึ่งลม
ให้นุ่มก่อนนำาไปใช้ นอกจากน้ีควรเลือกใบตองช่วงกลางใบ ดอกไม้สด ใบตอง
มาใชใ้ นงานประดษิ ฐ์เพราะจะมรี ้วิ เปน็ เส้นตรง งานประดษิ ฐ์
จึงจะสวย ไม่บิดเบ้ียว และเช็ดใบตองให้สะอาดด้วยผ้านุ่ม
จากโคนไปหาปลายรว้ิ ใบตองกอ่ นนำาไปใช ้ ใบตองตานี ผา้ เช็ด กรรไกร
ใบตอง เขม็ มอื
๒.๒ กรรไกร ๒.๔ ดา้ ย ทวีต่ ัสปอ้ ดงรุ ใะอชดุปใ้ ษิกนฐรกณ์ าร์
ไม้กลัด กระทงลอย
ควรเลอื กขนาดทพี่ อเหมาะกบั มอื ผใู้ ช้ ควรใชด้ า้ ยเบอร ์ ๖๐ สเี ขยี วเขม้ ทำาจากไม้ไผ่
และนำ้าหนักเบา โดยกรรไกรขนาดใหญ่ใช้ตัด หรือสีดำา และใช้ด้ายคู่ ในการเย็บใบตอง
ใบตอง ขนาดเล็กใช้ตัดด้าย เพราะด้ายเส้นเดี่ยว
มคี วามคม เวลาเย็บ
๒.๓ เขม็ กรรไกร ใบตองจะขาดงา่ ย
ควรใช้เขม็ เบอร์ ๘ เขม็ กลัด ด้าย
เขม็ เบอร์ ๘ ด้ายสีเขียวเข้มและสดี าำ เบอร์ ๖๐
เขม็ หมุด ไม้กลัด
๒.๕ เข็มหมุด
ควรใช้ชนิดหวั เล็ก ตัวยาว ปลายแหลม
๒.๖ ไมก้ ลดั ทำาจากไมไ้ ผ ่
ควรใช้ขนาดเล็ก แหลม แขง็ แรง มคี วามยาวตามตอ้ งการ
111
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21
นกั เรยี นแบง่ กลมุ่ แตล่ ะกลมุ่ รว่ มกนั สบื คน้ ขอ้ มลู เกยี่ วกบั ประโยชนข์ องใบตอง
จากแหล่งการเรียนรู้ต่าง ๆ แล้วนำาข้อมูลมาสนทนาแลกเปล่ียนความรู้กัน
ใ น ช้ั น เ รี ย น แ ล ะ เ ผ ย แ พ ร่ ค ว า ม รู้ กั บ ผู้ อ่ื น ใ น รู ป แ บ บ ป้ า ย นิ เ ท ศ ห รื อ
กระจายเสยี งตามสายในโรงเรยี น
111 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังเกต รวบรวมข้อมูล ขั้นคิดวิเคราะห์และสรุปความรู้
Gathering Processing
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 ข้อสอบเน้นสมรรถนะ
ep 2 ข้นั คดิ วเิ คราะห์
St
และสรุปความรู้
๒.๗ ผา้ เชด็ ใบตอง ๒.๘ ผ้าขาวบาง
๖. นักเรียนร่วมกันวิเคราะห์และอภิปราย ควรใช้ผ้าทีม่ ีลกั ษณะนุ่มและซับนำ้าได้ดี ใช้ชุบนำ้า บิดหมาด เพื่อห่อ
ใบตองทฉ่ี กี แลว้ หรอื คลมุ งานใบตองทเ่ี สรจ็
วสั ด ุ อปุ กรณ์ทใ่ี ช้ในงานใบตองกบั การ แลว้ ปอ้ งกนั ใบตองชำา้ และเหย่ี ว
ใชง้ าน แลว้ สรปุ เปน็ ความคิดรวบยอด
ผา้ เช็ดใบตองผ้าเชด็ ใบตอง ผา้ ขาวบาง ผ้าขาวบาง
๒.๙ อุปกรณ์อื่น ๆ
เช่น ไม้บรรทัด คีมตัดลวด ปากคีบ คัตเตอร์ วงเวียน เขียง ถาด กะละมัง ที่ฉีดนำ้า
วาสลนี หรือนำ้ามนั พืชสาำ หรบั ทาใบตองไม่ใหใ้ บตองเห่ียวงา่ ย
ปลอดภัยไว้ก่อน
เข็ม เขม็ หมุด และไม้กลัด หลงั ใช้งานควรเก็บใส่กลอ่ ง ปดิ ฝาใหเ้ รยี บร้อยเพอื่ ปอ้ งกนั อุบัติเหตุ
112
ข้อสอบเน้นสมรรถนะ
การตัดใบตองมาใช้ทำางานประดษิ ฐ์ควรตัดในเวลาใด
๑ เท่ยี ง
๒ เยน็
๓ บา่ ย
๔ เช้า (เฉลย ๔ เพราะใบตองจะนุ่มโดยไมต่ ้องผึ่ง)
๕ กลางคืน
สุดยอดคู่มือครู 112
ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ ขั้นส่ือสารและน�าเสนอ ขั้นประเมินเพ่ือเพิ่มคุณค่า
Applying and Constructing the Knowledge Applying the Communication Skill Self-Regulating
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก
aseanSt
๓. ประเภทของงานใบตอง ep 2 ข้ันคดิ วิเคราะห์
และสรุปความรู้
งานใบตองแบ่งประเภทตามลกั ษณะการใชง้ านเป็น ๒ ประเภท ได้แก ่ งานใบตองที่ใชก้ บั ขนม อาหาร ๗. นักเรียนสังเกตบัตรคำาชิ้นงานใบตอง
และดอกไม้ และงานใบตองท่ใี ชใ้ นงานพธิ ีและโอกาสพิเศษ แล้วร่วมกันวิเคราะห์ จำาแนกประเภท
งานใบตองตามลกั ษณะการใชง้ านลงใน
๓.๑ งานใบตองทใี่ ชก้ ับขนม อาหาร และดอกไม ้ ตารางบนกระดานใหถ้ กู ตอ้ ง
๑) งานใบตองท่ีใช้ห่อขนมและใส่อาหาร เช่น ห่อสวม ห่อทรงเตี้ย ห่อทรงสูง ใช้สำาหรับห่อ ตวั อย่างบตั รคำา
ขา้ วเหนียวหนา้ ต่าง ๆ ขนมหมอ้ แกง หอ่ หมก ขนมใสไ่ ส้
บายศรี กรวย
หอ่ สวม หอ่ ทรงเตี้ย หอ่ ทรงสงู กระทงส่มี ุม หอ่ ข้าวตม้ ผดั
กระทงใบตอง ห่อสวม
นอกจากนี้ยังมีห่อขนมเทียน ห่อข้าวต้มผัด ห่อข้าวต้มนำ้าวุ้น ห่อข้าวเหนียวปิ้ง กระทง-
มุมเดียวดุนก้น กระทงสองมุม กระทงส่มี มุ ถาดใบตอง
ห่อทรงสงู หอ่ ทรงเต้ีย
กระทงมมุ เดียว
หอ่ ขนมเทียน หอ่ ขา้ วต้มผัด ห่อข้าวต้มน้าำ วุ้น ห่อขา้ วเหนยี วปงิ้ ตวั อย่างตาราง
กระทงมมุ เดยี วดุนก้น กระทงสองมุมใช้สำาหรับ กระทงสม่ี ุมใช้สาำ หรบั ถาดใบตองใช้สาำ หรบั งานใบตองที่ใช้ งานใบตองที่ใช้
ใช้สำาหรบั ขนมตะโก้ ขนมกลว้ ย ขนมตาล กับขนม อาหาร ในงานพธิ แี ละ
และดอกไม้ โอกาสพเิ ศษ
ขนมตะโก้ ขนมเข่ง เป็นภาชนะรองรับขนมเป็นช้นิ ห่อสวม กระทงดอกไม้
และหอ่ หมก
๒) งานใบตองท่ีใช้เป็นภาชนะรองรับดอกไม้ ห่อทรงเตี้ย บายศรี
เช่น กรวย กระทงมุมเดยี ว กระทงมมุ เดยี วดุนกน้
ห่อทรงสงู
113 ห่อข้าวต้มผดั
กระทงมุมเดียว
๘. นกั เรยี นรว่ มกนั สรปุ ความรเู้ รอื่ ง ความสาำ คญั ของงานใบตอง วสั ด ุ อปุ กรณท์ ใี่ ชใ้ น กระทงสี่มมุ
งานใบตองและประเภทของงานใบตอง เป็นความคดิ รวบยอด
• ใบตองเป็นใบของต้นกล้วยท่ีสามารถนำามาประดิษฐ์เป็นภาชนะ กระทง กรวย
พานขันหมาก และบายศรี มีความสวยงาม ประณีต มีเอกลักษณ์ที่บ่งบอกถึง
วัฒนธรรมของไทยซึ่งควรอนรุ กั ษไ์ ว้สบื ไป
๙. นักเรียนคิดประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่าด้านรักความเป็นไทย โดยคิดวิธีการที่ตนเอง
สามารถมสี ว่ นร่วมในการอนรุ กั ษง์ านใบตองได ้ แล้วสรุปเป็นความคิดรวบยอด
113 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังเกต รวบรวมข้อมูล ข้ันคิดวิเคราะห์และสรุปความรู้
Gathering Processing
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21 ข้อสอบเน้นสมรรถนะ
ep 2 ขนั้ คดิ วิเคราะห์
St St ๓.๒ งานใบตองทใ่ี ชใ้ นงานพิธแี ละโอกาสพิเศษ
และสรปุ ความรู้
๑) กระทงดอกไม้ ใช้ถวายเป็นเครื่องสักการบูชาพระรัตนตรัย เครื่องสักการบูชา
๑๐. นักเรียนแบ่งกลุ่ม แต่ละกลุ่มร่วมกัน พระมหากษตั ริยแ์ ละพระราชวงศ์ ใชล้ าบวชโดยนำาไปขอขมาผู้ใหญก่ ่อนบวช ใช้ไหวผ้ ูใ้ หญ่ท่ีเคารพนับถอื
ออกแบบแผนภาพความคิดความรู้ เพื่อขอพรในโอกาสต่าง ๆ ใช้ขอขมาพระแม่คงคา ซึ่งเมื่อประดิษฐ์กระทงเสร็จแล้ว มักนำาดอกไม้
เกี่ยวกับงานใบตอง ๒ รูปแบบ ท่เี ตรียมไว ้ เช่น ดอกกหุ ลาบ ดอกมะล ิ ดอกจำาปา ดอกพุด ดอกขา่ ทปี่ ระดิษฐ์จากดอกกหุ ลาบ ไปวางบน
วิเคราะห์ข้อดี-ข้อเสีย แล้วเลือก ธปู เทยี นแพและพานทอง หรอื เยบ็ ใบตองเปน็ กลบี ลักษณะต่าง ๆ ปักลงบนหยวกกลว้ ยเป็นกระทงลอย
๑ รูปแบบท่ีดีทีส่ ดุ
๑๑. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันวางแผน
การเขียนแผนภาพความคิดความรู้
เกี่ยวกับงานใบตองที่เลือกลงใน
กระดาษโปสเตอร์หรอื ใชซ้ อฟต์แวร์
ep 3 ขน้ั ปฏิบัติ กระทงเจิม กระทงลอย
และสรุปความรู้ บายศรีปากชาม
หลังการปฏิบตั ิ ๒) บายศรี ใชเ้ ปน็ สง่ิ บชู าเทพเจา้ ในศาสนาพราหมณ์
โดยเฉพาะ บายศรมี หี ลายชนิด แตท่ ี่นยิ มใชก้ ันมาก คือ บายศรี-
๑๒. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันเขียน ปากชาม ซึ่งใช้ในการทำาขวัญเด็กเกิดใหม่ การโกนผมไฟ
แ ผ น ภ า พ ค ว า ม คิ ด แ ส ด ง ค ว า ม รู้ การโกนจุก การทำาขวัญนาค การสร้างบ้าน ทำาขวัญเสาเอก
เกี่ยวกับใบตองตามที่ออกแบบและ ต้ังศาลพระภูมิประจำาบ้าน ทำาขวัญบ้าน ทำาขวัญผู้อยู่ในบ้าน
วางแผนไว้ ทำาขวญั เรือน และใชใ้ นงานไหว้ครู
นอกจากน้ียังมีการนำาใบตองมาประดิษฐ์เป็น
๑๓. นักเรียนร่วมกันประเมินผลแผนภาพ ฐานรองพานพุ่ม พานสินสอด ผอบและกระเช้าใส่ขนมหวาน
ความคิดเร่ือง ความรู้เกี่ยวกับงาน อีกด้วย
ใ บ ต อ ง ห า ก พ บ ข้ อ บ ก พ ร่ อ ง
ใหป้ รับปรุงแกไ้ ขรว่ มกัน 114
๑๔. นกั เรยี นรว่ มกนั สรปุ หลักการ ดังนี้
• การประดษิ ฐช์ น้ิ งานใบตองตอ้ งม ี
ค ว า ม รู้ เ กี่ ย ว กั บ ช นิ ด ข อ ง ใ บ ต อ ง
ป ร ะ เ ภ ท ข อ ง ง า น ใ บ ต อ ง แ ล ะ
การใชว้ สั ด ุ อปุ กรณท์ เ่ี หมาะสมกบั งาน
ep 4 5ep ขั้นประเมนิ เพ่ือเพม่ิ คุณคา่
บรกิ ารสงั คม
ขนั้ สอื่ สารและนา� เสนอ และจิตสาธารณะ
St
St
๑๕. นั ก เ รี ย น แ ต่ ล ะ ก ลุ่ ม ร่ ว ม กั น ๑๖. นักเรียนนำาความรู้เรื่อง งานใบตอง
เสนอแผนภาพความคิดความรู้ ไปบอกเล่าให้สมาชิกในครอบครัว
เก่ียวกบั งานใบตอง หน้าช้นั เรยี น และเพ่อื นบา้ นฟัง
สุดยอดคู่มือครู 114
ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ ขั้นสื่อสารและน�าเสนอ ขั้นประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า
Applying and Constructing the Knowledge Applying the Communication Skill Self-Regulating
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
asean
๔. ตวั อยา่ งงานประดษิ ฐ์จากใบตอง ตัวช้วี ดั
๔.๑ ถาดใบตองกลบี กหุ ลาบ ถาดใบตองกลีบกุหลาบ ง ๑.๑ ม.๔-๖/๑
ง ๑.๑ ม.๔-๖/๒
วัสดุ อปุ กรณ์ • ใบตองตานี ง ๑.๑ ม.๔-๖/๓
• ด้ายสีเขียวเขม้ หรอื สดี ำาเบอร ์ ๖๐ ง ๑.๑ ม.๔-๖/๔
• เข็มเบอร์ ๘ ง ๑.๑ ม.๔-๖/๕
• กรรไกร ง ๑.๑ ม.๔-๖/๖
• มดี ง ๑.๑ ม.๔-๖/๗
• เขียง
• ถว้ ยกลมหรือจานรี ภาระงาน/ช้นิ งาน
ข้นั ตอนการทำาถาดใบตองกลีบกหุ ลาบ มีดังนี้ ๑. ถาดใบตองกลบี กุหลาบ
๒. บายศรีปากชาม
๑) เชด็ ใบตองใหส้ ะอาดแลว้ ฉกี ใบตอง ๒) พับกลบี กุหลาบตามภาพท ่ี ๑ , ๒
กวา้ ง ๑.๕ นิ้ว ยาว ๖-๗ น้วิ ตามจาำ นวนท่จี ะใช้ และ ๓ ep 1 ขน้ั สงั เกต
St St รวบรวมข้อมูล
๑ ๒๓ ๑. นักเรียนร่วมกันสนทนา โดยตอบ
คำาถาม ดังน้ี
๓) เย็บกลีบกหุ ลาบสวมตอ่ กัน ๕) ทำาฐานถาดโดยวางใบตองที่ตัดเป็น
โดยใชว้ ิธีด้นถอยหลังให้แตล่ ะกลีบห่างกัน วงกลมหรอื วงร ี ๖ แผน่ ขวางทางรว้ิ กนั แบง่ เปน็ • ชน้ิ งานใบตองทม่ี คี ณุ ภาพ ประเมนิ
๐.๕ นิว้ จนไดค้ วามยาวทตี่ ้องการ ประกบบนวงกลีบกุหลาบ ๓ แผ่น และ ได้จากสง่ิ ใดบา้ ง
๔) เย็บกลีบกุหลาบกลีบสุดท้ายกับ ประกบลา่ งวงกลบี กหุ ลาบ ๓ แผน่ จากน้นั เย็บ (ตัวอย่างคำาตอบ ใบตองสด ไม่แตก
กลีบแรกให้ติดกันเป็นวงกลมหรือวงรีตาม แผ่นใบตองวงกลมหรือวงรีให้ติดแน่นกับ ไมเ่ หน็ รอยเย็บ)
ตอ้ งการ วงกลีบกหุ ลาบ
๒. นักเรียนสังเกตและรวบรวมข้อมูล
115 เ กี่ ย ว กั บ ตั ว อ ย่ า ง ง า น ป ร ะ ดิ ษ ฐ์
จากใบตอง จากแหล่งการเรียนรูต้ า่ ง ๆ
ข้อสอบเน้นสมรรถนะ เช่น หนังสือเรียน หนังสือเก่ียวกับ
ภมู ปิ ัญญาไทย อนิ เทอร์เนต็
เพราะเหตใุ ดการทำาถาดใบตองจงึ ต้องวางใบตอง ๒ แผ่น ขวางทางริ้วกนั
๑ เพราะปอ้ งกันใบตองมียางเหนยี ว ep 2 ขน้ั คดิ วเิ คราะห์
๒ เพราะป้องกนั ใบตองเปล่ยี นสี
๓ เพราะปอ้ งกนั ใบตองเหย่ี ว (เฉลย ๔ เพราะใบตองแตกหรือฉีกขาดงา่ ย และสรปุ ความรู้
๔ เพราะป้องกนั ใบตองแตก จงึ ตอ้ งวางขวางทางร้วิ กัน)
๕ เพราะป้องกนั ใบตองเปยี ก ๓. นักเรียนร่วมกันวิเคราะห์ขั้นตอน
การทำาถาดใบตองกลีบกุหลาบ แล้ว
อภิปราย โดยตอบคาำ ถาม ดังนี้
• ถ้าต้องการทำาถาดใบตองรูป-
สี่เหล่ียม จะมีวิธีการทำาเช่นเดียวกับ
รูปรา่ งกลมหรอื ไม ่ อย่างไร
(ตัวอย่างคำาตอบ มีวิธีการทำาเช่นเดียว
กับถาดใบตองรปู ร่างกลม)
115 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังเกต รวบรวมข้อมูล ข้ันคิดวิเคราะห์และสรุปความรู้
Gathering Processing
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 ข้อสอบเน้นสมรรถนะ
ep 2 ข้นั คิดวเิ คราะห์
St
และสรปุ ความรู้
๖) ถกั ตะขาบมาเยบ็ ตรงึ ปิดรอยเย็บของถาดใบตอง โดยวิธถี ักตะขาบทำาได ้ ดงั นี้
๔. นักเรียนสังเกตภาพบายศรีปากชาม (๑) ฉกี ใบตองกวา้ ง ๐.๕ เซนตเิ มตร แล้วมว้ นโดยเสน้ ทางซา้ ยซ้อนทับบนเสน้ ทางขวา
(๒) จบั เสน้ ขวาสอดเข้าในห่วง
แบบสำาเร็จ แล้วร่วมกันวิเคราะห์วัสดุ (๓) ดึงเสน้ ด้านซ้ายใหแ้ นน่
อุปกรณ์ที่ต้องใช้ในการทำาบายศรี- (๔) สอดเส้นดา้ นซา้ ยเขา้ ในห่วง ดึงเสน้ ด้านขวาใหแ้ น่น
ปากชาม จากน้ันบันทึกเป็นแผนภาพ (๕) สอดสลบั ไปมา จนเสน้ ใบตองหมด
ความคิดบนกระดาน (๖) ตอ่ ตวั ตะขาบ ใหส้ อดใบตองดา้ นหนา้ ตวั ตะขาบ ออ้ มสอดเกบ็ ปลายทางดา้ นหลงั แลว้ ทาำ
เช่นเดียวกัน ถกั จนได้ความยาวตามตอ้ งการ
ตัวอย่างแผนภาพความคดิ
ด้าย ผา้ น่มุ ๑ ๒-๓ ๔
เข็มมอื วัสดุ อุปกรณ์ มดี ปอก ๕๖
ใบตองตานี ทต่ี ้องใช้ ผลไม้
กรรไกร ๔.๒ บายศรีปากชาม
ในการทำาบายศรี
ปากชาม วสั ดุ อุปกรณ์ ๑) ใบตองตาน ี
๓) ดอกบานไมร่ ู้โรย
ถ้วยเลก็ แปรงนุม่ ๕) กลว้ ยนา้ำ วา้ ๒) ดอกพุด
๗) ไข่เป็ดตม้ สกุ ๔) ดอกรัก
๙) ชามปากกวา้ ง ๕ นิว้ ๖) แตงกวา
๑๑) ดา้ ยสเี ขียวเบอร ์ ๖๐ ๘) ไม้กลดั
๑๐) เข็มเบอร ์ ๗
๑๒) กรรไกร
การทาำ บายศรี 116
ปากชาม
เสริมความรู้ ครูควรสอน
สุดยอดคู่มือครู 116
บายศรีปากชาม นยิ มใชต้ วั บายศรเี ป็นเลขคี ่ โดยเรมิ่ จาก ๓ ชั้น ๕ ชนั้ ๗ ช้นั และ ๙ ชน้ั
และการจะเลือกใช้บายศรีขนาดใดนั้น ขึ้นอยู่กับงานพิธีและขนาดของงาน เช่น
บายศรีปากชาม ๓ ชนั้ นิยมใช้บวงสรวงในการตง้ั ศาลพระภมู ิ พธิ ีโกนจกุ งานทาำ บุญต่าง ๆ
บายศรปี ากชาม ๙ ช้ัน นยิ มใช้ในงานพระราชพธิ ีต่าง ๆ
ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ ข้ันส่ือสารและน�าเสนอ ขั้นประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า
Applying and Constructing the Knowledge Applying the Communication Skill Self-Regulating
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก
aseanSt
ขน้ั ตอนการทำาบายศรีปากชาม มดี งั น้ี ep 2 ขน้ั คิดวิเคราะห์
และสรปุ ความรู้
๑) การเตรยี มใบตอง ๕. นักเรียนร่วมกันวิเคราะห์ขั้นตอนการ
เตรียมใบตองเพ่ือทำาบายศรีปากชาม
แลว้ อภิปราย โดยตอบคำาถาม ดงั น้ี
• การฉีกใบตองให้ได้จำานวนตามท่ี
ต้องการโดยไม่แตก ไม่เสีย มีเทคนิค
อยา่ งไร
เช็ดใบตองด้วยผา้ น่มุ สะอาด และฉกี ใบตองตามขนาดและจาำ นวนท่ีกำาหนด ดงั นี้ (ตัวอย่างคำาตอบ ใช้ใบตองตานีจาก
• ใบตองกวา้ ง ๑๒ นวิ้ จาำ นวน ๒ ช้ิน สาำ หรับทาำ กรวย ตน้ กล้วยตานี)
• ใบตองกวา้ ง ๕ นวิ้ จาำ นวน ๓ ชิ้น สำาหรับทาำ บายศรตี วั ยอดหรอื ตวั แม่
• ใบตองกวา้ ง ๓ น้วิ จาำ นวน ๒๗ ช้นิ สาำ หรบั ทาำ บายศรตี วั รองหรือตวั ลกู
• ใบตองกวา้ ง ๒.๕ นว้ิ จำานวน ๒๗ ชิ้น สาำ หรบั ทาำ ผา้ นงุ่ บายศรตี วั รองหรอื ตวั ลกู
• ใบตองกวา้ ง ๒.๕ นวิ้ จาำ นวน ๓ ชิน้ สาำ หรับทาำ ตวั แมงดา
• ใบตองกว้าง ๑.๕ น้วิ จาำ นวน ๙ ชิน้ สำาหรับทำาผ้านุ่งบายศรีตัวยอดหรือ
ตวั แม ่
๒) การทำากรวยข้าว
ม้วนกรวยข้าว โดยใช้ใบตองกว้าง ๑๒ น้ิว ๒ ชิ้น
ประกบกันให้ปลายอ่อนของ ๒ แผ่นสลับกันแล้วม้วนให้เป็นรูปทรงกรวย
โดยให้ปลายออ่ นอยู่ดา้ นนอก จากน้นั ตัดปากกรวยให้เรยี บ และมีความสูง
จากยอดกรวยวัดลงมาประมาณ ๘-๙ น้ิว มีเส้นผ่านศูนย์กลางปากกรวย
ประมาณ ๓.๕ นิ้ว
ปลอดภัยไว้ก่อน
การประดิษฐ์งานใบตองไม่ควรใช้ลวดเย็บกระดาษเย็บกระทงใบตองใส่อาหารหรือขนม เพราะหาก
ผู้บริโภครบั ประทานอาหาร อาจเคี้ยวหรือกลนื เข้าไป ทาำ ให้เกิดอนั ตรายได้
117
117 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังเกต รวบรวมข้อมูล ขั้นคิดวิเคราะห์และสรุปความรู้
Gathering Processing
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21 ข้อสอบเน้นสมรรถนะ
ep 2 ขน้ั คดิ วเิ คราะห์
St
และสรุปความรู้
๓) การทำาตัวบายศรี
ตวั บายศรี ๑ ตวั จะมี ๙ ช้ัน โดยมขี ้นั ตอนการทาำ ดงั น้ี
๖. นักเรียนร่วมกันวิเคราะห์วิธีการ (๑) ม้วนกลีบน้ิวมือนาง โดยใช้ใบตองกว้าง ๓ นิ้ว วางใบตองเป็นแนวนอน ใบตอง
ทำากรวยข้าว และตัวบายศรี แล้ว ด้านแขง็ ไวข้ วามือ จากนั้นม้วนใบตองกบั ดอกพุด ดังภาพ
อภิปราย โดยตอบคาำ ถาม ดงั นี้
• เพราะเหตุใดการทำากรวยข้าว ๑ ๒๓
จงึ ต้องวางใบตอง ๒ แผ่นสลับทางกัน
(๒) นุ่งกลีบนิ้วมือนางที่จะเป็นตัวยอดหรือบายศรีตัวแม่โดยใช้ใบตองกว้าง ๑ น้ิว
(ตัวอย่างคำาตอบ เพื่อให้กรวยมี วางใบตองดา้ นแข็งไวข้ วามอื พับเข้าหาตัวยอดบายศร ี ให้ใบตองเฉียง ๔๕ องศา ทั้งสองข้าง และพบั กลับ
ออกจากตวั บายศรอี กี ครงั้ โดยใชน้ ว้ิ ชแี้ ละนว้ิ หวั แมม่ อื จดั กลบี ผา้ นงุ่ ใหไ้ ดร้ ปู ทรงสวยงาม นงุ่ ทงั้ หมด ๓ ชนั้
ความแข็งแรงเทา่ กนั ตลอดทัง้ กรวย) แล้วใชเ้ ข็มกบั ด้ายเย็บปิด
• ถ้าต้องการให้ขอบผ้านุ่งบายศรี
เรยี บเสมอกนั ทง้ั ซา้ ย-ขวาจะมวี ธิ กี ารทาำ
อย่างไร
(ตัวอย่างคำาตอบ พับใบตองเป็น
๑๘๐ องศา)
๑๒
๓
118
สุดยอดคู่มือครู 118
ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ ข้ันสื่อสารและน�าเสนอ ขั้นประเมินเพ่ือเพ่ิมคุณค่า
Applying and Constructing the Knowledge Applying the Communication Skill Self-Regulating
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก
Stasean
(๓) นำากลีบน้ิวมือนางชั้นถัดไปมาวางทับตรงกึ่งกลางของตัวยอด ให้ไล่ระดับลงได้ ep 2 ขัน้ คิดวเิ คราะห์
รปู ทรงสวยงาม แลว้ นาำ ผา้ นุ่งมานุ่งปิดจนครบ ๙ ชั้น น่งุ ผา้ นงุ่ ปิดฐานตวั บายศรแี ละใช้เข็มกบั ดา้ ยเย็บปดิ
และสรปุ ความรู้
๗. นักเรียนร่วมกันวิเคราะห์วิธีการพับตัว
ลูกบายศรีและเย็บประกอบตัวลูก
ตัวแม่ และผ้านุ่ง แล้วอภิปราย โดย
ตอบคำาถาม ดังนี้
• การพับตัวลูกบายศรีให้สวยงาม
๑๒ มขี นาดเท่ากันหมด มเี ทคนิคอยา่ งไร
(ตัวอย่างคำาตอบ ฉีกใบตองให้กว้าง
ภาพวธิ ที าำ ตัวบายศรี
เทา่ กัน)
• ถ้าไม่ใช้เข็มกับด้ายจะใช้ส่ิงใด
ประกอบตัวแม่ ตัวลูก และผ้านุ่งตัว-
๑ ๒ ๓ บายศรีแทนได้
(ตวั อยา่ งคาำ ตอบ ไมก้ ลดั )
ภาพวธิ ีพับผ้านุ่งตัวบายศรี
ภาพตวั บายศรีมีทงั้ หมด ๙ ชั้น ภาพสำาเร็จของตวั บายศรีท้ังหมด ๓ ตวั
119
119 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ขั้นสังเกต รวบรวมข้อมูล ขั้นคิดวิเคราะห์และสรุปความรู้
Gathering Processing
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21 ข้อสอบเน้นสมรรถนะ
ep 2 ขน้ั คดิ วิเคราะห์
St
และสรปุ ความรู้
๔) การทาำ ตัวแมงดา ๒. พบั ทบใบตองตามยาว
๘. นักเรียนร่วมกันวิเคราะห์วิธีการทำา มีข้นั ตอนในการทำา ดังน้ี
ตัวแมงดา แล้วอภิปราย โดยตอบ
๑. ฉีกใบตองกว้าง ๒.๕ นวิ้ จาำ นวน ๓ ชิน้
คาำ ถาม ดังนี้
• ตัวยอดแมงดามีวิธีการพับเหมือน
สว่ นประกอบใด
(ตัวอย่างคำาตอบ เหมือนกับตัวยอด-
บายศรี) ๓. ตัดตัวแมงดาให้โค้งเป็นรูปวงรี โดย ๔. ฉีกใบตองตามทางยาวออก ตัดหรือ
ส่วนกวา้ ง ๒.๕ นิว้ ยาว ๒.๕ น้วิ ฉีกใบตองไปเรอ่ื ย
๕. ตดั ปลายหางแมงดาให้ปลายแหลม ๖. ตัดสายเหล่ียมที่จุดสันทบตรงกลาง
๓ สาย
120
สุดยอดคู่มือครู 120
ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ ข้ันสื่อสารและน�าเสนอ ข้ันประเมินเพื่อเพ่ิมคุณค่า
Applying and Constructing the Knowledge Applying the Communication Skill Self-Regulating
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
Stasean
๗. เม่ือกางออกจะได้ตวั แมงดาลกั ษณะดังภาพ โดยตดั ตวั แมงดาท้งั หมด ๓ ตัว ep 2 ข้นั คิดวเิ คราะห์
และสรุปความรู้
๕) การประกอบบายศรีปากชาม ๙. นักเรียนร่วมกันวิเคราะห์วิธีการ
๑. ใสข่ า้ วสกุ ปากหม้อในกรวย ประกอบบายศรปี ากชาม แลว้ อภปิ ราย
โดยตอบคำาถาม ดังนี้
๒. ตดั ใบตองทว่ี างสลบั ทางออ่ นแกเ่ ปน็ วงกลมใหก้ วา้ ง
กว่าปากกรวยเล็กน้อยจำานวน ๒ แผ่น เพ่ือปิด • ข้าวปากหม้อ กล้วย แตงกวา
ปากกรวย แล้วใช้ไม้เสียบลูกช้ิน เสียบจากฐาน ทใี่ สใ่ นกรวยขา้ ว มปี รมิ าณหรอื จาำ นวน
กรวยถงึ ยอดกรวยโดยใหค้ วามยาวเลยยอดกรวย เท่าใด และจำานวนที่ใส่มีความหมาย
ประมาณ ๑ น้ิว หรอื ไม ่ อย่างไร
๓. นำากล้วยน้ำาว้าและแตงกวาอย่างละ ๑ ลูก (ตัวอย่างคำาตอบ ส่วนประกอบ
ตัดหัวท้ายและผ่าตามยาวแบ่งเป็น ๓ ชิ้น
เพ่อื เตรยี มใส่ด้านข้างกรวย ในบายศรีปากชาม มีอย่างละ ๑
มีความหมายถึงความเป็นสิริมงคล
ตามความเช่อื ของผทู้ าำ พธิ )ี
๑๐. นกั เรยี นสรปุ ความรเู้ รอ่ื งงานประดษิ ฐ์
จากใบตอง เป็นความคิดรวบยอด
• ถาดใบตองกลบี กหุ ลาบใช้รองรบั
อาหาร
• บายศรีปากชามใช้บวงสรวง
เทพยดา ทำาขวัญนาค ทำาขวัญบ้าน
โกนผมไฟ
๑๑. นักเรียนคิดประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า
ด้านรักความเป็นไทย โดยคิด
วิธีเผยแพร่การทำาบายศรี และ
ประเพณีท่ีใช้บายศรีในพิธีกรรม
121 ตา่ ง ๆ แลว้ สรปุ เปน็ ความคดิ รวบยอด
ข้อสอบเน้นสมรรถนะ
การประดิษฐบ์ ายศรปี ากชามทตี่ ้องใชเ้ วลานานในการทำาและใชค้ วามประณีตอย่างมากจนสาำ เร็จ เป็นการฝึกให้นักเรียน
มีคณุ ธรรมและลักษณะนสิ ยั ในการทาำ งานตามข้อใด
๑ เมตตา กรุณา
๒ ซือ่ สัตยส์ ุจรติ (เฉลย ๔ เพราะการทาำ งานเป็นเวลานานจนสาำ เรจ็ โดยไมย่ อ่ ท้อต่อความเหนื่อยยาก
๓ ประหยัด อดออม และอปุ สรรคต่าง ๆ แสดงถึงการมีความอดทนและรับผิดชอบ)
๔ อดทน รับผดิ ชอบ
๕ กล้าหาญ เปน็ ผูน้ ำา
121 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังเกต รวบรวมข้อมูล ข้ันคิดวิเคราะห์และสรุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21 Gathering Processing
ep 2 ขั้นคดิ วิเคราะห์ ข้อสอบเน้นสมรรถนะ
St St และสรปุ ความรู้ ๔. ใส่แตงกวาและกล้วยน้ำ�ว้าด้านข้างกรวย ๕. วางตัวแมงดาระหวา่ งตัวบายศรี
คู่กันท้ัง ๓ ดา้ น
๑๒. นักเรียนแบ่งกลุ่ม แต่ละกลุ่มร่วมกัน
ออกแบบถาดใบตองกลบี กหุ ลาบและ ๖. ปลายยอดกรวยเสยี บไขต่ ้ม ดอกบานไมร่ ู้โรย ๑ ดอก และดอกรัก ๓ ดอก
บายศรีปากชาม ๒ รูปแบบ วิเคราะห์
ข้อดี-ข้อเสีย แล้วเลือกรูปแบบท่ีดี
ทสี่ ดุ ๑ รูปแบบ มาประดิษฐจ์ ริง
๑๓. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันวางแผน
ขนั้ ตอนการประดษิ ฐถ์ าดใบตองกลบี -
กุหลาบและบายศรีปากชามแบบ
ทเ่ี ลอื ก
ep 3 ขัน้ ปฏบิ ตั ิ
และสรปุ ความรู้
หลังการปฏบิ ตั ิ
๑๔. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันเขียน 122
ข้ันตอนการปฏิบัติงานเก่ียวกับการ
ประดิษฐ์ถาดใบตองกลีบกุหลาบและ
บายศรีปากชาม เพ่ือเป็นแนวทางใน
การทำางาน แล้วสรุปความคิด
รวบยอด
๑๕. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันลงมือ
ป ฏิ บั ติ ป ร ะ ดิ ษ ฐ์ ถ า ด ใ บ ต อ ง -
กลบี กหุ ลาบและบายศรปี ากชาม
๑๖. นักเรียนร่วมกันประเมินผลงาน
การประดิษฐ์ถาดใบตองกลีบกุหลาบ
แ ล ะ บ า ย ศ รี ป า ก ช า ม ห า ก พ บ
ข้อบกพร่องให้ปรับปรุงแก้ไขให้
เรยี บรอ้ ย
๑๗. นักเรยี นรว่ มกนั สรุปหลกั การ ดงั น้ี
• การประดิษฐ์ชิ้นงานใบตองให้มี
คณุ ภาพตอ้ งเลอื กใชใ้ บตองทสี่ ด สสี วย
พับกลีบให้เรียบ เย็บปิดรอยต่อให้
กลมกลืน และแนน่ หนาแขง็ แรง
สุดยอดคู่มือครู 122
ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ ข้ันส่ือสารและน�าเสนอ ข้ันประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า
Applying and Constructing the Knowledge Applying the Communication Skill Self-Regulating
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
asean
ep 4
St St
ดอกรกั ขนั้ สอื่ สารและนา� เสนอ
ไขต่ ้ม ดอกบานไม่รู้โรย ๑๘. นักเรียนแต่ละกลุ่มนำาเสนอผลงาน
ถาดใบตองกลบี กหุ ลาบ บายศรปี ากชาม
ดอกพดุ กรวย ปัญหาและแนวทางการแก้ปัญหา
ตัวแมงดา ตวั บายศรี การทาำ งาน หน้าชัน้ เรียน
5ep ขน้ั ประเมนิ เพ่ือเพิม่ คณุ คา่
บรกิ ารสังคม
และจิตสาธารณะ
๑๙. นักเรียนช่วยเย็บถาดใบตอง หรือ
ทำางานบายศรีปากชาม เมื่อคนใน
ชุมชนมีงานพิธีหรือจัดงานที่ต้องใช้
ชิ้นงานเหล่าน้ี
ดอกบานไมร่ ้โู รย
ชาม หรือดอกไม้อื่น ๆ
บายศรีปากชาม
สรุปคว�มรู้
ใบตองเป็นใบของต้นกล้วยท่ีสามารถนำามาประดิษฐ์เป็นภาชนะ กระทง พานขันหมาก และบายศรี
มคี วามสวยงาม ประณีต มเี อกลกั ษณท์ ่บี ่งบอกถึงวฒั นธรรมของไทยซ่งึ ควรอนุรกั ษไ์ ว้สืบไป
123
123 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ขั้นสังเกต รวบรวมข้อมูล ข้ันคิดวิเคราะห์และสรุปความรู้
Gathering Processing
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 ข้อสอบเน้นสมรรถนะ
แนวค�าตอบ
๑. • ใช้ในการอนรุ ักษ์และสบื สานวัฒนธรรมไทย เว็บไซต์แนะนำ�
โดยใชใ้ บตองมาประดษิ ฐเ์ ป็นกระทงลอย ศิลปะงานใบตอง
กรวยอปุ ชั ฌาย์ หรอื พานขนั หมาก เป็นตน้ https://kasineepuipui.wordpress.com/2012/05/22/118/
• งานประดษิ ฐ์จากใบตองสามารถสรา้ งอาชพี คำาถามพฒั นากระบวนการคิด
เช่น รับจา้ งทาำ บายศรี พานขนั หมาก
พานรบั น้าำ สงั ข์ หรอื กระทงลอย ๑. งานใบตองมคี วามสำาคญั ต่อคนไทยอยา่ งไร
๒. เพราะเหตุใดจงึ ตอ้ งใชด้ า้ ยเสน้ ค่ใู นการเย็บงานใบตอง
๒. การใชด้ า้ ยเส้นเดี่ยวในการเยบ็ ใบตองจะทำาให้ ๓. ถ้าไมต่ ้องการให้ใบตองเปราะหรือแตกงา่ ยนักเรยี นจะทำาอย่างไร
ใบตองแตกง่าย เนอ่ื งจากความคมของเส้นดา้ ย ๔. งานใบตองชนิดใดบา้ งทเ่ี กีย่ วข้องกบั อาหารและขนม
ดังนนั้ ในการเยบ็ งานใบตองจึงนยิ มใชด้ า้ ยคู่ ๕. การเยบ็ ถาดใบตองที่สวยงามและประณตี มีวธิ ีการทาำ อย่างไร
๖. เพราะเหตใุ ดจงึ นิยมใชใ้ บตองตานีในการทาำ งานใบตอง
๓. ควรนำาไปผึ่งลมให้นมุ่ ก่อนใช้ ๗. นักเรียนจะศกึ ษาหาความรูเ้ กย่ี วกบั งานใบตองไดจ้ ากแหลง่ เรียนรใู้ ดบ้าง
๔. • การหอ่ อาหารและขนม ได้แก่ การห่อสวม ๘. ถ้าไมใ่ ชใ้ บตองทำาบายศรีจะใช้วัสดใุ ดทดแทนไดบ้ ้าง
๙. นักเรยี นจะอนุรกั ษง์ านใบตองให้คงอยูไ่ ดโ้ ดยวธิ ใี ดบา้ ง
การห่อทรงเตี้ย การห่อทรงสูง การห่อข้าวเหนียวป้ิง ๑๐. นักเรียนมีแนวทางในการทำางานใบตองให้คุ้มค่า ประหยัดพลังงาน ทรัพยากร และอนุรักษ์
หรอื การห่อข้าวตม้ ผดั ส่งิ แวดล้อมได้อยา่ งไร
• การทาำ เปน็ กระทงใสอ่ าหารและขนม ได้แก่
กระทงมมุ เดยี ว กระทงสามมมุ กระทงส่ีมมุ กิจกรรมสร้างทักษะชีวติ และอาชีพ
๕. • เชด็ ทำาความสะอาดใบตอง แล้วนาำ ไปผึ่งลม
ให้นมุ่ เพอื่ ใหใ้ บตองไม่กรอบหรือแตกงา่ ย ๑. นกั เรียนยกตวั อยา่ งงานใบตองท่ตี นเองรู้จักและอธบิ ายประโยชนข์ องงานใบตองน้ัน
• ฉกี ใบตองให้มคี วามกว้าง๑๑๒ นวิ้
ตามจาำ นวนท่ีตอ้ งการ พบั ใบตองเปน็ รปู กลบี - ชื่องานใบตอง ประโยชน์
กหุ ลาบ และใหพ้ ับเบามอื
• เรยี งกลบี กหุ ลาบสวมตอ่ กนั ใหเ้ ป็นวงกลม 124 ตัวช้ีวัด
หรอื วงรีตามต้องการ โดยให้แตล่ ะกลีบห่างกนั
๔๑ นิว้ แลว้ เย็บด้นถอยหลงั ด้วยเข็มเยบ็ ผา้ ๑๐. สามารถทำาได้โดยนาำ ใบตองมาประดษิ ฐเ์ ปน็ เครื่องประดบั ของเล่น ง ๑.๑ ม.๔-๖/๑
โดยใชด้ า้ ยเสน้ คู่ หรือภาชนะใสอ่ าหารหรือผลไม้เพื่อมอบเป็นของขวญั ในโอกาสพเิ ศษ ง ๑.๑ ม.๔-๖/๒
• ทำากน้ ถาดใบตอง โดยตัดใบตองตามขนาด ง ๑.๑ ม.๔-๖/๓
ท่ีตอ้ งการ จำานวน ๒ แผน่ โดยวางขวางทางรว้ิ กัน ง ๑.๑ ม.๔-๖/๔
นำาใบตองจำานวน ๒ ชุด ชดุ ละ ๓ แผ่น มาวาง ง ๑.๑ ม.๔-๖/๕
ประกบวงกลบี กหุ ลาบ จากนน้ั ใชเ้ ข็มกบั ดา้ ยเยบ็ ง ๑.๑ ม.๔-๖/๖
แ•ผน่ฉใีกบใตบอตงอทงงั้ กหวม้าดงใ๒๑หต้เซดิ นแตนิเน่มกตบั รวจงำากนลวบีนกหุ ลาบ ง ๑.๑ ม.๔-๖/๗
ตามตอ้ งการ นาำ มาถักเป็นตะขาบ แลว้ นาำ มา
เย็บตรึงปิดรอยเยบ็ ของถาดใบตอง
๖. เพราะใบตองตานีเปน็ ใบตองที่มีใบใหญส่ เี ขียว
เข้ม เนือ้ ละเอยี ด นม่ิ ไม่หนา ไม่เปราะ แตกงา่ ย
๗. สามารถหาไดจ้ ากหนงั สือเก่ยี วกบั งานใบตอง
ในหอ้ งสมดุ หรอื คน้ หาจากอนิ เทอรเ์ นต็ ในหวั ขอ้
งานใบตอง
๘. ประยุกตโ์ ดยใช้ผา้ ต่วนสีเขยี วเขม้ เข้ามาใช้แทน
ใบตองได้
๙. เรยี นรวู้ ธิ กี ารทาำ งานประดษิ ฐจ์ ากใบตองเลอื กใช้
หรอื เลอื กซือ้ อาหารและขนมท่ีหอ่ ใสห่ รอื รอง
ดว้ ยใบตอง
สุดยอดคู่มือครู 124
ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ ข้ันสื่อสารและน�าเสนอ ขั้นประเมินเพ่ือเพ่ิมคุณค่า
Applying and Constructing the Knowledge Applying the Communication Skill Self-Regulating
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
asean
ตัวชี้วัด
๒. นกั เรยี นเขียนข้ันตอนการประดษิ ฐ์ถาดใบตองกลบี กุหลาบ และข้ันตอนการทาำ บายศรีปากชาม ง ๑.๑ ม.๔-๖/๑
เปน็ แผนภาพความคดิ ง ๑.๑ ม.๔-๖/๒
ง ๑.๑ ม.๔-๖/๓
๓. ง ๑.๑ ม.๔-๖/๔
ง ๑.๑ ม.๔-๖/๕
๒. ง ๑.๑ ม.๔-๖/๖
ง ๑.๑ ม.๔-๖/๗
๑.
ขน้ั ตอน
๓. นักเรียนแบ่งกลุ่มร่วมกันเตรียมวัสดุ อุปกรณ์ แล้วประดิษฐ์ถาดใบตองกลีบกุหลาบและ
บายศรีปากชาม จากน้นั นำาเสนอผลงานหน้าช้ันเรยี น ตามหัวข้อต่อไปนี้
๓.๑ ประโยชน์ทไ่ี ด้รับจากการทาำ ผลงาน
๓.๒ ปญั หาและอุปสรรคทพ่ี บในการทาำ งานพร้อมแนวทางแกไ้ ข
๓.๓ แนวทางพฒั นาผลงานให้ดขี ้ึน
จุดประก�ยโครงง�น
นกั เรยี นรว่ มกันออกแบบและประดษิ ฐช์ น้ิ งานของใชจ้ ากใบตองที่ไมเ่ คยมีใครทำามาก่อน
สร้�งเสริมคว�มเป็นอยู่อย่�งพอเพียง
การใช้ใบตองในการประดิษฐ์เป็นภาชนะต่าง ๆ จะช่วยประหยัดค่าใช้จ่ายในการซ้ือหาภาชนะจาก
กระดาษหรือพลาสติก จงึ ชว่ ยลดภาระคา่ ใช้จา่ ยของประเทศชาตใิ นการจัดการขยะดงั กลา่ ว
125
125 สุดยอดคู่มือครู