2 รายงานวิธีปฏิบัติที่เป็นเลิศ จิตศึกษา

ความเปนมาและความสำคัญ ในยุคที่โลกมีการเปลี่ยนแปลงอยางรวดเร็ว ไปทั้งในทางที่ดีและไมดี AI ไดเขามามีบทบาทตอการ ดำเนินชีวิตมนุษยมากมายอยางนาเปนหวง โดยเฉพาะเด็กในวัยเรียน หาก AI วนเวียนอยูในวงจรชีวิตมาก เกินไป อาจพรากความเปนมนุษยที่มีปญญาคติไปบาง พรากความฉลาด ดานจิตวิญญาณ และความฉลาดทาง อารมณการเห็นคุณคาของตนเอง ผูอื่นและสรรพสิ่งตางๆ รอบตัวไปเสียหมด กอใหเกิดปญหาจากการปฏิบัติ ที่ขาดสติการใครครวญ ขาดการคดิวิเคราะหแยกแยะ ไมสามารถเอาชนะปญหา เกิดปญหาทางสังคมตามมา มากมาย เชน ปญหาอาชญากรรม ปญหาความฟุงเฟอฟุมเฟอย มีหนี้สินทั้งในระดับบุคคล ระดับครอบครวั ไมสนใจประโยชนสวนรวม เห็นแกประโยชนสวนตน ปญหาคอรัปชั่น ขาดระเบียบ ขาดความรับผิดชอบ ไมรักษาความสะอาด ติดอบายมุข ติดยาเสพติด ทำงานเปนทีมไมได เปนตน ซึ่งปญหาเหลานี้ลวนเกิดมาจาก บุคคลขาดการกำกับตนเอง ขาดจิตสำนึกที่ดี ไมตระหนัก ผิด ชอบ ชั่ว ดี นั่นเอง การที่จะทำใหบุคคลสามารถกำกับตนเองได มีจิตสำนึกที่ดี กิจกรรมจิตศึกษา เปนหนึ่งกิจกรรมที่จะ ชวยพัฒนาปญญาภายในหรือความฉลาดดานใน ซึ่งรวมถึงความฉลาดทางดานจิตวิญญาณ (Spiritual Quotient : SQ) และความฉลาดทางดานอารมณ(Emotional Quotient : EQ) ซึ่งไดแก การรับรูอารมณ และความรูสึกของตนเอง (รูตัว) และผูอื่น การเห็นคุณคา ในตัวเอง คนอื่น และสิ่งตางๆ เพื่อการดำเนินชีวิต อยางมีเปาหมายและมีความหมาย การอยูดวยกัน อยางภารดรภาพ ยอมรับในความแตกตาง เคารพและให เกียรติกัน การมีวินัย มีความรับผิดชอบตอ ตนเองและสวนรวมอยูอยางพอดีและพอใจไดงาย การมีสติอยูเสมอ รูเทาทันอารมณเพื่อใหรูวาตอง หยุด หรือไปตอกับสิ่งที่กำลังเปนอยู มีความคิดสามารถจัดการอารมณตนเองได การเห็น ความสัมพันธเชื่อมโยงระหวางตนเองกับสิ่งตางๆ นอบนอมตอสรรพสิ่งที่เกื้อกูลกันอยู และการมีจิต ใหญมีความรักความเมตตามหาศาล (วิเชียร ไชยบัง. 2554) ดังนั้นโรงเรียนวัดโคกเจริญ จึงเลือกนวัตกรรม “จิตศึกษา” เปนวิธีปฏิบัติที่เปนเลิศ (Best Practice) โดยนำกิจกรรมมาใชรวมกับจัดกิจกรรมการเรียนรู เพื่อพัฒนาโหมดการรับรู รูตัว การระลึกได มีสติ โดยเริ่ม จากการฝกฝนใหรูตัว รูตน รับรูความรูสึกทางกาย ทางใจ และรูความคิดของตนเอง เพื่อนำสูการใครครวญให ตระหนักในตน เคารพคุณคาตนเอง ผูอื่น และสิ่งอื่น เห็นการเชื่อมสรรพสิ่งเปนหนึ่งเดียวกัน (Oneness) และ สามารถสรางทางเลือกและตัดสินใจเลือกไดอยางมีจริยธรรม มีเหตุผลที่สมเหตุสมผล ซึ่งประกอบดวย 3 กระบวนทัศนดังนี้

Best Practice “โรงเรียนสงเสริมคุณธรรม จริยธรรม ดวยนวัตกรรมจิตศึกษา” โรงเรียนวัดโคกเจริญ สพป.บรุีรัมยเขต 2 หนา 2 1. การออกแบบจัดการใหองคกรเปนชุมชนสนามพลังบวก มีวิถี วัฒนธรรมแบบใหมที่มีเหตุผล จัดการ สภาพแวดลอมใหสะอาดสงบรมรื่นและปลอดภัย ทั้งปลอดภัยทางกายใจและจิตวิญญาณ 2. การใชจิตวิทยาเชิงบวก ลดการตัดสิน การเปรียบเทียบ การใชคำพูดดานลบ การทำโทษ และสราง ขอตกลงรวมในการปฏิบัติตอกันอยางเคารพในคุณคาความเปนมนุษย 3. การจัดกิจกรรมจิตศึกษา เชา เที่ยง เย็น อยางสม่ำเสมอ วัตถุประสงค 1. เพื่อพัฒนาผูเรียนใหมีสติชำนาญ จดจอ ใครครวญ รูเทาทันอารมณ ควบคุมตนเองได 2. เพื่อใหผูเรียนมีวิจารณญาณในการเลือกกระทำสิ่งที่ถูก อยางมีเหตุผล 3. เพื่อใหผูเรียนมีวิจารณญาณในการเลือกตัดสินใจเชิงจริยธรรม 4. เพื่อใหผูเรียนสามารถเรียน เลนและใชชีวิตรวมกับผูอื่นไดอยางมีความสุข 5. เพื่อเปนพื้นฐานสำคัญในการเรียนรู สามารถยกระดับผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนใหสูงขึ้น กระบวนการ ขั้นตอนการดำเนินการ 1. ศึกษาสภาพปจจุบัน ปญหาและความตองการกําหนดปญหาและหาแนวทางการแกไข 2. ประชุมปรึกษาวางแผนการดําเนินงาน...ขออนุมัติโครงการ 3. เขาอบรม ศึกษาดูงานจากโรงเรียนตนแบบ (โรงเรียนลําปลายมาศพัฒนา) 4. จัดทําแผนการจัดกิจกรรมจิตศึกษา 5. นําแผนสูการปฏิบัติทุกหองเรียน 6. ครูบันทึกผลหลังจัดกิจกรรม / นักเรียนบนัทึกลงสมุดจิตศึกษา 7. กิจกรรม PLC ทุกวันอังคาร และวันพฤหัสบดี 8. ประเมินผลการจัดกิจกรรม (ปรับปรุง/แกไข/พัฒนา)

Best Practice “โรงเรียนสงเสริมคุณธรรม จริยธรรม ดวยนวัตกรรมจิตศึกษา” โรงเรียนวัดโคกเจริญ สพป.บรุีรัมยเขต 2 หนา 3 ผลการดำเนินการ/ผลสัมฤทธิ์/ประโยชนที่ไดรับ 1. จิตศึกษาชวยพัฒนาใหผูเรียนมีสติรูตัวเคารพตนเองผูอื่นและสรรพสิ่งมีระเบียบวินัยมากขึ้น 2. จิตศึกษาชวยใหผูเรียนคิดวิเคราะห สังเคราะห แสดงความรูสึกและความคิดเห็นตอสถานการณ ตางๆไดอยางเหมาะสม สามารถเอาตัวรอดในชีวิตจริงได 3. จิตศึกษาชวยใหผูเรียนสามารถแยกแยะสิ่งที่ถูก-ผิด เชิงจริยธรรมไดอยางมีเหตุผล นำไปสู การปฏิบัติที่ถูกตองดีงาม 4. กิจกรรมจิตศึกษามีขั้นตอนกระบวนการพัฒนาผูเรียนอยางเปนระบบและเชื่อมโยงซึ่งกันและกัน 5. จิตศึกษาชวยใหครูปลูกฝงคุณธรรมจริยธรรมผูเรียนไดงายขึ้น 6. โรงเรียนมีนวัตกรรม ที่สามารถนำมาพัฒนากระบวนการจัดการเรียนการสอน ที่สามารถยกระดับ จิตใจของความเปนมนุษยและเปนพื้นฐานการยกระดับผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน ปจจัยความสำเร็จ 1. ผูบริหารตระหนักถึงความสำคัญของกิจกรรมและใหการสนับสนุน 2. ผูบริหาร ครู และบุคลากร มีสวนรวม และพัฒนาตนเองใหมีความรูความสามารถอยูเสมอ 3. ครูมีการประยุกตใชเทคโนโลยีที่เหมาะสม 4. โรงเรียนมีความพรอมของอุปกรณเทคโนโลยีสารสนเทศในระดับหนึ่ง 5. ผูปกครองและผูมีสวนเกี่ยวของใหความรวมมือ 6. ผูเรียนมีสวนรวมในกิจกรรม ปฏิบัติอยางตอเนื่อง จนเปนวิถี 7. ไดรับความชวยเหลือชี้แนะจากโรงเรียนลำปลายมาศพัฒนาและไดรับการสนับสนุนงบประมาณ จากบริษัทตลาดหลักทรัพยแหงประเทศไทย

Best Practice “โรงเรียนสงเสริมคุณธรรม จริยธรรม ดวยนวัตกรรมจิตศึกษา” โรงเรียนวัดโคกเจริญ สพป.บรุีรัมยเขต 2 หนา 4 บทเรียนที่ไดรับ 1. การจัดกิจกรรมจิตศึกษา ทำใหเกิดการเปลี่ยนแปลงขึ้นทั้งตัวครูและผูเรียน โดยมีกิจกรรมที่ทำให ครูและผูเรียนไดพัฒนาตนเอง ผานการนั่งกำหนดสติ กิจกรรมBody scan กิจกรรมโยคะ ปลุกการตื่นรูดวย Brain Gym เขาใจและเห็นคุณคาของตนเอง ผูอื่นและสรรพสิ่ง ผานการพูดที่ไมใชเสียงดัง ประกอบเสียงเพลง  บรรเลงคลื่นสมองต่ำ ชวยใหเกิดการพัฒนาทุกๆดานไดดีกวาปกติ 2. การจัดกิจกรรมจิตศึกษาเปนการสราง “ชุมชนสนามพลังบวก” วิถีปฏิบัติ วัฒนธรรมที่มีเหตุผล จัดการสภาพแวดลอมที่โรงเรียนใหสะอาด สงบ รมรื่น และปลอดภัย ทั้งทางกาย ทางใจ ตลอดจนการใช จิตวิทยาเชิงบวก ลดการตัดสิน ลดการเปรียบเทียบ ไมมีการใชคำพูดดานลบ การทำโทษ และปฏิบัติตอกัน อยางเคารพในคณุคาความเปนมนุษย  3. โรงเรียนวัดโคกเจริญ มีการพัฒนามาเรื่อย ๆ ตั้งแตปการศึกษา 2560 จนถึงปจจุบัน ทำใหมี ความกาวหนาเปนลำดับ จนไดรับการคัดเลือกใหเปนโรงเรียนตนแบบ (NODE) 4. ความสำเร็จเกิดจากความรวมมือของบุคลากร ชุมชน และไดรับการสนับสนุนจากมูลนิธิตลาด หลักทรัพยแหงประเทศไทย และโรงเรียนลำปลายมาศพัฒนา ตลอดจนมีกระบวนการ PLC เพื่อปรึกษาหารือ กัน สรางความชัดเจน รวมกันพัฒนาการดำเนินการใหเปนไปในทิศทางและเปาหมายเดียวกัน การเผยแพร 1. เผยแพรผลงานผาน face book โรงเรียนวัดโคกเจริญ เว็บไซตโรงเรียน https://wkc.thai.ac/ 2. เผยแพรผลงานผานจดหมายขาวประชาสัมพันธ 3. เผยแพรผลงานแกคณะศึกษาดูงานจากโรงเรียนวัดหนองกาน้ำ สพป.ชลบุรี เขต 2, โรงเรียน บานสำเภาลูน สพป.สุรินทร เขต 3, โรงเรียนแกนนำสังกัด สพป.บุรีรัมย เขต 1 , โรงเรียนลาดใหญสามัคคี สพป. สมุทรสงคราม, และคณะฝกประสบการณรองผูอำนวยการสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา 4. กิจกรรมจิตศึกษา เปนหนึ่งในนวัตกรรมที่โรงเรียนวัดโคกเจริญ ไดนำเสนอประเมินสถานศกึษา เพื่อขอรับรางวัลพระราชทาน ระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน สถานศึกษาขนาดเล็ก ปการศึกษา 2565 และไดรับ รางวัลชมเชย ของกระทรวงศึกษาธิการ

Best Practice “โรงเรียนสงเสริมคุณธรรม จริยธรรม ดวยนวัตกรรมจิตศึกษา” โรงเรียนวัดโคกเจริญ สพป.บรุีรัมยเขต 2 หนา 5 07.00- 08.00 น. 08.00- 08.15 น. 08.15- 08.45 น. 08.45- 09.00 น. 9.00- 12.00 น. 12.00- 12.45 น. 12.45- 13.00 น. 13.00- 15.30 น. 15.30- 16.00 น. ปรนนิบัติ สถานที่ เริ่มตนวัน ดีๆ อยางมี ความหมาย จิตศึกษา ทานอาหาร มื้อเชา เรียนวิชา หลัก พัก กลางวัน Body Scan PBL AAR กิจกรรมจิตศึกษา ชวงที่ 1 (กอนเรียนวิชาหลักชวงเชา) กิจกรรมปรนนิบัติสถานที่ เริ่มตนวันดีๆ ที่มีความหมาย เตรียมสภาวะจิต กิจกรรมแลกเปลี่ยนความคิดเห็น การสรางพลังรวม (Empower) สรางการเคารพตอตัวเองและผูอื่น กิจกรรมจิตศึกษา นั่งกำกับสติ กำหนดลมหายใจเขา ออก จัดกายจัดใจใหพรอมที่จะเรียนรูในแตละ วันอยางมีความหมาย ทุกคนนั่งลอมวงทุกคนเสมอกัน เคารพกันดวยความนอบนอม สรางการรูตัวรูตนดวย กิจกรรม Brain Gym ครูนำวงในการกระตุนคิดผานกิจกรรมตาง ๆ เชน ชมภาพ เลานิทาน ดูคลิปขาว สถานการณ เปนตน และใหทุกคนในวงผลัดเปลี่ยนกันแสดงความคิดเห็น ความรูสึก จบดวยการขอบคุณสราง พลังรวม (Empower) โดยการกอดหรือไหวขอบคุณกัน ตลอดจนบันทึกสิ่งที่ไดเรียนรูลงสมุดจิตศึกษา ปรนนิบัติ สถานที่ เริ่มตนวันดีๆ จิตศึกษา เรียนวิชา หลัก พักกลางวัน Body Scan PBL AAR ปดบาน

Best Practice “โรงเรียนสงเสริมคุณธรรม จริยธรรม ดวยนวัตกรรมจิตศึกษา” โรงเรียนวัดโคกเจริญ สพป.บรุีรัมยเขต 2 หนา 6 กิจกรรมจิตศึกษา ชวงที่ 2 Body Scan กอนเรียน PBL ภาคบาย กิจกรรม Body Scan กิจกรรมโยคะ ทาตนไม กิจกรรมโยคะ ทาเครื่องบิน กิจกรรมโยคะ ทายิงธนู กิจกรรม Brian Gym กิจกรรม Brian Gym Body Scan เปนการฝกกำกับสติ ดวยทานั่ง หรือทานอน หรือทายืน ใชเวลาประมาณ 15-20 นาที ในขณะนักเรียน Body scan นั้น ครูผูนำวงจะเลานิทานหรืออานบทความโหมดกำกับสติที่ไลลำดับจากปลาย เทาขึ้นมาจนถึงศีรษะดวยโทนเสียงต่ำ ขณะที่นักเรียนกึ่งหลับกึ่งตื่น ครูจะพูดเพื่อฝง เชน “เราเปนคนดี เรา ขยัน ชวยเหลือผูอื่น รักและเมตตาตอทุกสรรพสิ่ง” เปนตน หลังจากนั้นคอย ๆ ปลุกใหตื่น และกระตุนการรู ตัวตน ดวยกิจกรรม Brain Gym ในบางครั้งอาจใชกิจกรรมโยคะ แทนการ Body Scan เพื่อสรางความ แข็งแรงแกรางกาย กิจกรรมจิตศึกษา ชวงที่ 3 AAR กอนเลิกเรียน สรุปองคความรูรายบุคคล สรุปองคความรูที่ไดรับรวมกัน เตรียมความพรอมกอนกลับบาน AAR เปนการสรุปความรูที่ไดรับ สิ่งที่ไดเรียนรูในแตละวัน สิ่งที่อยากจะทำใหดีขึ้น ตลอดจนขอบคุณ สรรพสิ่งและเหตุการณตางๆ ในแตละวัน มอบหมายงาน จัดเก็บกระเปา สิ่งของ กอนกลับบาน

Best Practice “โรงเรียนสงเสริมคุณธรรม จริยธรรม ดวยนวัตกรรมจิตศึกษา” โรงเรียนวัดโคกเจริญ สพป.บรุีรัมยเขต 2 หนา 7 กิจกรรม PLC ของคณะครู ทุกวันอังคารและวันพฤหัสบดี นำปญหามาทำความเขาใจรวมกัน แบงปนความสำเร็จสูเพื่อนรวมงาน พรอมใจปฏิบัติการสานตอเปาหมาย การเผยแพรนวัตกรรมจิตศกึษา/คณะมาศึกษาดูงาน เผยแพรกิจกรรมจิตศึกษา สพป.บร.2 เผยแพรกิจกรรมจิตศึกษา สพป.บร.2 เผยแพรกิจกรรมจิตศึกษา สพป.บร.1 สรุปผลการใชนวัตกรรมจิตศกึษา คณะฝกงาน รอง ผอ.เขต ศึกษาดูงาน คณะจาก สพป.บร.1 ศึกษาดูงาน รร.วัดหนองกาน้ำ ศึกษาดูงาน รร.บานสำเภาลูน ศึกษาดูงาน รร.ลาดใหญสามัคคี ศึกษาดูงาน