วิสาหกิจชุมชนบ้านท่าขามเกษตรพอเพียง รายการอาหาร
น้ำ ชุบส้มขามอ่อน ในอดีตหมู่บ้านท่าขามจะมีชื่อเสียงเรื่องของมะขามหวาน ที่มีรสชาติหวานอร่อยมาก ซึ่งในขณะนั้นสวนมะขามหวาน ของคุณทวดชมเป็นที่เลื่องลือ ใครมาต้องได้กิน และใน หมู่บ้านก็มีการปลูกมะขามหวานกันทุกครัวเรือน หมูผัดเคย “หมูผัดเคย” หรือ “หมูผัดกะปิ” ของบ้านท่าขามใช้เคย หรือกะปิที่ทำ เอง โดยชาวบ้านจะออกไปหากุ้งเคยแล้ว นำ มาใส่เกลือ นำ ไปตากให้ได้ความชื้นที่ต้องการ และ ตำ กับครกไม้จนละเอียด สามารถเก็บไว้รับประทาน หรือจำ หน่ายได้ กะปิที่ได้มีรสชาติที่อร่อย และกลมกล่อม ส้มขามอ่อนหรือมะขามอ่อนมีวิตามินและแร่ธาตุหลายชนิด เช่น วิตามินเอ ช่วยบำ รุงสายตา วิตามินซี ช่วยบำ รุง ผิวพรรณ วิตามินบี ช่วยบำ รุงสมองและระบบประสาท แคลเซียม ช่วยบำ รุงกระดูกและฟัน โพแทสเซียม ช่วยรักษาสมดุลของน้ำ และความดันโลหิต ช่วยระบบขับถ่าย บรรเทาอาการท้องผูก ช่วยขับลมมีฤทธิ์เป็นยาระบายอ่อน ๆ ช่วยขับเสมหะ บรรเทาอาการไอ เจ็บคอ แก้หวัด คัดจมูก
ดอกชมจันทร์ผัดน้ำ มันหอย ต้มทิใบขามอ่อนกุ้งสด ดอกชมจันทร์เป็นพืชที่มีการปลูกในหมู่บ้านท่าขาม ดอกชมจันทร์ไม่มีกลิ่น รสหวานคล้ายผักบุ้ง นำ มาทำ อาหารเป็นเมนูต่าง ๆ ได้ เช่น ผัด ลวกจิ้มน้ำ พริก ฯลฯ ดอกชมจันทร์เป็นไม้เลื้อยทอดยาว ชูยอดปะกับสิ่งใด ก็เกาะสิ่งนั้น ดอกมีก้านยาวมาก ปลายก้านเป็นดอกเริ่ม จากดอกอ่อนยังเล็กดอกกลีบพนมเหมือนบัวดอกน้อย พอเต็มที่ดอกก็โตขึ้น เห็นกลีบพนมซ้อนกันเวียนรอบ จรดกันที่ปลายแหลม ดอกชมจันทร์มีประโยชน์ต่อร่างกาย มีสารต่อต้าน อนุมูลอิสระ ช่วยป้องกันอาการท้องผูก ทำ ให้ร่างกาย ผ่อนคลาย และนอนหลับได้สบายขึ้น ช่วยเพิ่มน้ำ นม ในหญิงหลังคลอดได้เป็นอย่างดี บำ รุงและรักษาสายตา ใบมะขามอ่อนมีกลิ่นหอมและรสเปรี้ยว สามารถ เติมรสชาติอาหารให้มีรสเปรี้ยวขึ้น เช่น ต้มยำ ต้ม กะทิ แกงคั่ว เมนูยำ เป็นต้น ส่วนฝักมะขามอ่อนมีรสเปรี้ยว กินสดได้โดยจิ้ม น้ำ พริกหรือกะปิ หรือนำ มาประกอบอาหาร เช่น น้ำ พริก ส้มตำ ข้าวคลุกน้ำ พริก แกงส้ม เป็นต้น
แกงส้มปลาจ้องม่องย่างกับสับปะรด แกงพุงปลา “พุงปลา” หรือ “ไตปลา” ได้จากการเอาส่วนพุงของปลา (กระเพาะ-ตับ-กระบังลม-ดี) พุงปลาที่นิยมใช้เป็นพุง ของปลาทะเล เช่น ปลาทู ปลาลัง ปลาอินทรีย์ ปลาโอ ปลาตาโต ปลาตาหวาน ฯลฯ มาหมักกับเกลือใส่ขวดปิดฝา ตากแดดทิ้งไว้ 15-30 วัน จึงสามารถนำ พุงปลามาปรุง อาหารได้ แกงพุงปลาของชาวใต้ มีหลายสูตรหลายแบบ แล้วแต่ ถิ่นนิยม บางถิ่นแกงใส่กะทิ บางถิ่นแกงแบบไม่ใส่กะทิ แต่ใส่ปลาย่าง และผักต่าง ๆ การปรุงแกงพุงปลาของบ้านท่าขามจะเลือกใส่ผักที่ ปลูกเอง เช่น ฟักทอง หน่อไม้ เม็ดมะม่วงหิมพานต์ มะเขือ เพื่อให้ได้บริโภคแกงที่สะอาด ปลอดภัยและมีรสชาติอร่อย “ปลาจ้องม่อง” หรือ “ปลากระเบน” เป็นปลาที่มี กระดูกอ่อนชนิดหนึ่ง มีรูปร่างแบนราบ ครีบทั้งหมด อยู่ชิดติดกับลำ ตัวด้านข้าง มีท่อน้ำ ออก 1 คู่ อยู่ด้านหลังของหัว ซึ่งทำ หน้าที่ให้น้ำ ผ่านเข้าทางเพื่อ ไหลเวียนผ่านเหงือกเพื่อการหายใจ ซึ่งจะไม่ไหลเวียน ผ่านปากซึ่งอยู่ด้านล่างลำ ตัว เหมือนปลากระดูกอ่อน หรือปลากระดูกแข็งจำ พวกอื่น ปลาจ้องม่องสามารถนำ ไปปรุงเป็นอาหารต่าง ๆ เช่น ทอด ผัดเผ็ด ผัดขี้เมา หรือผัดฉ่า เป็นต้น
แกงหัวทือ “หัวโหนด” หรือ "หัวตาลอ่อน" คือ ส่วนหัว ของลูกตาลอ่อนที่ติดกับขั้ว มีรสชาติขมนิด ๆ อมหวาน ก่อนนำ มาทำ อาหารบางบ้านอาจจะนำ ไปลวกในน้ำ เดือดหลายๆน้ำ จนกระทั่งหัวตาล อ่อนหมดรสขม “กระทือ” “หัวทือ” หรือ “หยวกทือ” เป็นสมุนไพร ไทยที่นำ มาทำ อาหารได้หลายอย่าง มีลักษณะคล้ายๆ ข่าแต่จะมีความนิ่มกว่า เปลือกนอกของเหง้ากระทือ มีสีน้ำ ตาลแกมเหลือง ส่วนเนื้อในมีสีเหลืองอ่อน กลิ่นหอม มีรสขมขื่น ปร่า และเผ็ดเล็กน้อย กระทือพบขึ้นตามภาคใต้ ทุกส่วนของต้นกระทือ มีสรรพคุณมากมาย ใช้เป็นยาบำ รุงกำ ลัง แก้อาการ เบื่ออาหาร ช่วยให้เจริญอาหาร ช่วยขับปัสสาวะ แกงหัวโหนด
หยวกกล้วย คือ ส่วนที่เป็นแกนของต้นกล้วย มีสีขาวขุ่น สามารถนำ ไปใช้เป็นวัตถุดิบในการปรุงอาหาร โดยต้องตัด ส่วนของต้นกล้วย แล้วลอกเอากาบรอบนอกออกให้เหลือ เฉพาะกาบอ่อนด้านใน หยวกกล้วยส่วนใหญ่ที่คนนิยมนำ มา ใช้รับประทานหรือปรุงอาหารนั้นจะเป็นหยวกกล้วยป่า หยวกกล้วยตานี หยวกกล้วยน้ำ ว้า และควรเป็นหยวกกล้วย ที่ยังไม่ออกปลี ในการนำ มาใช้ทำ อาหารก็เพียงแค่หั่นให้ได้ ขนาดที่พอเหมาะ แกงหยวกกล้วย แกงเหมงพร้าว หยวกกล้วยมีสรรพคุณช่วยดูดซับสิ่งสกปรกและ สารพิษตามลำ ไส้ กระเพาะอาหาร แล้วขับออกมา โดยการถ่ายท้อง อีกทั้งมีธาตุเหล็กช่วยในการกระตุ้น ผลิตฮีโมโกลบิลในเลือด ช่วยในกรณีที่มีสภาวะขาด กำ ลังหรือโลหิตจาง ช่วยบรรเทาอาการเสียดท้อง ป้องกันโรคลำ ไส้เป็นแผลได้ดี “เหมงพร้าว”หรือ “กะลาอ่อนของมะพร้าว” สามารถนำ มาทำ อาหารได้ ซึ่งเนื้อกะลามะพร้าวจะมี รสสัมผัสที่นุ่ม กรอบ และไม่เหนียว มาทำ เป็นแกงเผ็ด ใส่เนื้อสัตว์ต่าง ๆ โดยเฉพาะไก่บ้าน เรียกว่า “แกงเหมงพร้าวไก่บ้าน”
คั่วกลิ้ง “ยอดแหมะ” “ผักแมะ” หรือ “ยอดมะระขี้นก” เป็นผักพื้นบ้านที่มีรสขมอีกชนิดหนึ่งที่พบใน พื้นที่ทางภาคใต้ ยอดอ่อนและผลอ่อนนำ มา ลวกกะทิจิ้มน้ำ พริก หรือนำ ไปแกงเลียง แกงกะทิ แกงเผ็ด และผัดน้ำ มัน รสชาติของยอดแหมะจะออกขมนิดๆ มีสรรพคุณช่วย ลดไขมัน และลดน้ำ ตาลใน เลือดได้ดี แกงเลียงทิยอดแหมะ “คั่วกลิ้ง” เป็นการนำ เนื้อสัตว์ เช่น หมู ไก่ เนื้อวัว มาคั่ว กับเครื่องแกงจนแห้งและเข้าเนื้อ คั่วกลิ้งมีรสจัด และเข้มข้น นิยมรับประทานคู่กับผักสด ที่เรียกว่า คั่วกลิ้ง มาจากวิธีทำ ที่ต้องคั่วส่วนผสมกลิ้งไปกลิ้งมาบนกระทะจนแห้งได้ที่ นอกจากความอร่อยแล้ว คั่วกลิ้งยังเป็นอาหารที่มี ประโยชน์ และมีคุณค่าทางโภชนาการมากมาย จากเนื้อสัตว์ และเครื่องเทศสมุนไพรที่นำ มาประกอบอาหาร อย่างเช่น ขมิ้นที่นิยมใช้ทำ อาหารใต้ ช่วยต่อต้านอนุมูลอิสระ เสริมสร้างภูมิต้านทาน ป้องกันการเกิดโรคมะเร็ง
“ปลาเบนผัดหวาน” หรือ “ปลากระเบนผัดหวาน” เป็นเมนูอาหารหาทานยากของคนใต้ เป็นเมนูที่เริ่ม จากนำ ปลากระเบนตากแห้งมาย่างแล้วทุบให้เนื้อยุ่ย เป็นเส้นๆ จากนั้นตั้งกระทะ ใส่น้ำ กะทิลงไป เติมหัวหอม น้ำ ตาล และเคี่ยวจนกว่าน้ำ ตาลจะละลาย ใส่เนื้อปลากระเบนทุบลงไป ผัดจนกว่าเนื้อปลาจะแห้ง เหนียว เสร็จแล้วนำ มารับประทานกับข้าวสวย ปลาเบนผัดหวาน “น้ำ ชุบโจร” หรือ “น้ำ ชุบหยำ ” เป็นการทำ น้ำ พริก ที่ไม่ใช้ครกตำ เพียงแค่ใช้มือขยำ แทน เป็นเอกลักษณ์ ของน้ำ พริกจากทางใต้ ซึ่งที่มาของชื่อมาจากโจรที่ต้อง หลบซ่อนตัวแล้วทำ น้ำ พริกนี้โดยการขยำ เพราะถ้าตำ จะเสียงดังจึงใช้มือขยำ ตามมีตามเกิด น้ำ ชุบโจร ที่ให้รสชาติคล้ายน้ำ พริกกะปิ แตกต่าง กันที่น้ำ ชุบโจรจะใส่เนื้อกุ้งต้ม หอมแดง ซอยพริกขี้หนู สวนหรือพริกจินดา บีบมะนาว น้ำ ปลา น้ำ ตาลมะพร้าว ลงไป น้ำ ชุบโจร / น้ำ ชุบหยำ
ยำ ปลาเค็ม บ้านท่าขามมีผลิตภัณฑ์ที่เป็นปลาทะเลตากแห้ง ปลาเค็มหลากหลายชนิด และสามารถนำ มาทำ เป็น อาหารรับประทาน ยำ ปลาเค็มตามสูตรของที่นี่ใช้ ปลาทูเค็มที่ทอดหอมๆ แล้วหั่นพริกขี้หนูเขียวแดง ซอยหอมแดงโรยลงไปบนตัวปลาทอด และบีบ น้ำ มะนาวลงไปเพื่อเพิ่มรสชาติให้ชวนรับประทาน เคยจี “เคยจี” หรือ “กะปิเผา” เป็นการทำ ให้เคยหรือกะปิสุก โดยการนำ เคยมาอังเหนือไฟ เพื่อนำ เคยนั้นไปเป็นอาหารหรือประกอบเป็นอาหาร บางถิ่นเรียกเมนูนี้ว่า “น้ำ ชุบพรก” คำ ว่า “พรก” ในภาษาใต้ คือ กะลา เพราะฉะนั้น น้ำ ชุบพรกก็คือน้ำ พริกในกะลานั่นเอง และเป็นน้ำ ชุบที่ ผ่านการปิ้งหรือเผาด้วยเตาถ่าน ส่วนใหญ่ทุกวันนี้เราเรียกว่า เคยจี ซึ่งก็คือ เคย ที่ถูกจี่ไฟนั่นเอง สำ หรับส่วนผสมของเคยจี ประกอบด้วย เคยหรือกะปิ หอมแดง กระเทียม พริกขี้หนู มะพร้าวคั่ว และ น้ำ ตาลมะพร้าว นำ ไปโขลก หยาบ ๆ และปาดบนกะลา นำ ไปปิ้งให้สุกหอม นำ ไปรับประทานคลุก ข้าวสวยร้อน ๆ
ขนมไทยบ้านท่าขาม ขนมค่อม ขนมมันเชื่อมราดน้ำ กะทิ ขนมจู้จุน ขนมลูกโหนด ขนมโค
วิสาหกิจชุมชนบ้านท่าขามเกษตรพอเพียง ตำ บลขนอม อำ เภอขนอม จังหวัดนครศรีธรรมราช วิถีถิ่นภูมิปัญญา ดำ รงค่าวัฒนธรรม น้อมนำ ความพอเพียง เคียงข้างชุมชนท่องเที่ยว