คำราชาศัพท์

นางสาว ณฎั ฐณชิ า บวั งาม ม.5/1 เลขท2่ี 6

สารบญั

เรื่อง หน้า

ความหมายของคาราชาศัพท์ 1
หมวดร่างกาย
3
หมวดเครือญาติ
5
หมวดเคร่ืองใช้
7
หมวดกริยา
9
หมวดสรรพนาม
11
หมวดพระสงฆ์
13

คาราชาศัพท์

คาราชาศัพท์ หมายความว่า ศัพท์หลวง ศัพท์ราชการ
และหมายรวมถึงคาสุภาพซ่ึงนามาใช้ให้ถูกต้องตาม
ช้ัน
หรือฐานะของบุคคล บุคคลผู้ทพี่ ูดต้องใช้ราชาศัพท์
ด้วย
จาแนกเป็ น 5 ประเภท คือ
1. พระมหากษัตริย์
2. พระบรมวงศานุวงศ์
3. พระสงฆ์
4. ข้าราชการช้ันสูงหรือขุนนาง
5. สุภาพชนทวั่ ไป

1

คาราชาศัพท์แบ่งได้ 6 หมวด คือ
1. หมวดร่างกาย
2. หมวดเครือญาติ
3. หมวดเคร่ืองใช้
4. หมวดกริยา
5. หมวดสรรพนาม
6. หมวดคาที่ใช้กบั พระสงฆ์

2

หมวดร่างกาย

ผม -- พระเกศา จมูก -- พระนาสิก
ไหปลาร้า -- พระรากขวญั ฟัน -- พระทนต์
หน้าผาก -- พระนลาฎ อก -- พระอุระ, พระทรวง
ท้อง -- พระอทุ ร หู -- พระกรรณ
หลงั -- พระขนอง เอว -- บ้นั พระองค์, พระ
นิว้ มือ -- พระองคุลี กฤษฎี
บ่า -- พระองั สะ ลนิ้ -- พระชิวหา
จุก -- พระโมฬี ผวิ หนัง -- พระฉวี
นม -- พระถัน, พระเต้า ข้อเท้า -- ข้อพระบาท
นิว้ ชี้ -- พระดรรชนี ปอด -- พระปับผาสะ

3

ลนิ้ ไก่ -- มูลพระชิวหา อจุ จาระ -- พระบังคนหนัก

ไรฟัน -- ไรพระทนต์ ขน -- พระโลมา

ตะโพก -- พระโสณี เถ้ากระดูก -- พระองั คาร

แข้ง -- พระชงฆ์ นา้ ลาย -- พระเขฬะ

นิว้ ก้อย -- พระกนิษฐา ข้อมือ -- ข้อพระหัตถ์

คอ -- พระศอ ควิ้ -- พระขนง

เนื้อ -- พระมงั สา นา้ ตา -- นา้ พระเนตร,

เหงื่อ -- พระเสโท ต้นขา -- พระอรุ ุ พระอสั สุชล

ปัสสาวะ -- พระบงั คนเบา หัวเข่า -- พระชานุ

สะดือ – พระนาภี ต้นแขน -- พระพาหุ

คาง -- พระหนุ ขนระหว่างควิ้ -- พระอณุ า

รักแร้ -- พระกจั ฉะ โลม

ดวงหน้า -- พระพกั ตร์ เงา -- พระฉายา

ผวิ หน้า -- พระราศี จอนหู -- พระกรรเจียก

4

คาราชาศัพท์
หมวดเครือญาติ

ป่ ู, ตา - พระอยั กา หรือ พระอยั กะ
ย่า, ยาย - พระอยั ยกิ า หรือ พระอยั กี
ป่ ูทวด, ตาทวด - พระปัยกา หรือ พระปัยกะ
ย่าทวด, ยาย - พระปัยยกิ า
พ่อ - พระชนก, พระราชบิดา
แม่ - พระชนนี, พระราชมารดา
พ่อตา, พ่อสามี - พระสสุระ
แม่ยาย, แม่สามี - พระสัสสุ, พระสัสสู
ลงุ - พระปิ ตุลา, พระปิ ตุลา, พระบติ ุลา
ป้า - พระปิ ตุจฉา

5

แม่ยาย, แม่สามี - พระสัสสุ, พระสัสสู
ลุง - พระปิ ตุลา, พระปิ ตุลา, พระบติ ุลา, พระบิตุละ
ป้า - พระปิ ตุจฉา
ลุง,น้าชาย = พระมาตุลา, พระมาตุละ
ป้า, น้าหญงิ = พระมาตุจฉา
สามี = พระสวาม,ี พระภัสดา
ภรรยา = พระมเหสี, พระชายา
พช่ี าย = พระเชษฐา
พสี่ าว = พระเชษฐภคนิ ี
น้องชาย = พระอนุชา
น้องสาว = พระขนิษฐา
ลูกชาย = พระราชโอรส, พระเจ้าลกู ยาเธอ
ลกู สาว = พระราชธิดา, พระเจ้าลกู เธอ

6

คาราชาศัพท์
หมวดเครื่องใช้

ซับพระองค์ - ผ้าเช็ดตวั

ซับพระพกั ตร์ - ผ้าเช็ดหน้า

ผ้าพนั พระศอ - ผ้าพนั คอ
พระวสิ ูตร - ม่านหรือมุ้ง พระภูษา – ผ้านุ่ง
พระเขนย - หมอน
พระสาง - หวี
พระทวาร - ประตู
แก้วนา้ เสวย – แก้วนา้
พระบัญชร - หน้าต่าง
พระแสงกรรบดิ – มดี โกน
พระสุวรรณภิงคาร - คนโทนา้ อ่าง - อ่างอาบนา้
ฉลองพระหัตถ์ช้อน - ช้อน

ฉลองพระหัตถ์ส้อม - ส้อม

ฉลองพระหัตถ์ตะเกยี บ - ตะเกยี บ

7

ธารพระกร - ไม้เท้า
พระแท่นบรรทม - เตยี งนอน
พระราชอาสน์ - ทนี่ ั่ง
โต๊ะทรงพระอกั ษร - โต๊ะเขียนหนังสือ
พระราชหัตถเลขา - จดหมาย
ฉลองพระเนตร - แว่นตา
พระทนี่ ่ังเก้าอหี้ รือเก้าอปี้ ระทบั - เก้าอนี้ ั่ง
พระเขนย - หมอนหนุน
เครื่องพระสุคนธ์ - เคร่ืองหอม เช่น นา้ หอม แป้งผดั หน้า
เคร่ืองพระสาอาง - เครื่องประทินผวิ หรือเครื่องสาอาง
กระเป๋ าทรง - กระเป๋ าถือ

8

คาราชาศัพท์
หมวดกริยา

พระราชดารัส - คาพูด
ตรัส - พูดด้วย
เสดจ็ พระราชดาเนิน - เดนิ ทางไปท่ีไกล ๆ
เสด็จลง - เดินทางไปทใ่ี กล้ ๆ
ทรงพระราชนิพนธ์ - แต่งหนังสือ
ทรงพระกาสะ - ไอ
ทรงพระสรวล - หัวเราะ
ทรงพระปรมาภไิ ธย - ลงลายมือช่ือ

ทรงสัมผสั มือ - จับมือ
ทรงพระเกษมสาราญ - สุขสบาย
ทรงพระปิ นาสะ - จาม
พระราชโองการ - คาสั่ง

9

พระราโชวาท - คาส่ังสอน
พระราชปฏิสันถาร - ทกั ทาย
มพี ระราชประสงค์ - อยากได้
สรงพระพกั ตร์ - ล้างหน้า
ชาระพระหัตถ์ - ล้างมือ
พระราชปฏิสันถาร - ทกั ทายปราศรัย
เสด็จประพาส - ไปเทยี่ ว
พระราชปุจฉา - ถาม
ถวายบังคม - ไหว้

พระบรมราชวนิ ิจฉัย - ตัดสิน
ทอดพระเนตร - ดู
พระราชทาน - ให้
ประทบั - นั่ง
ทรงยืน - ยืน
บรรทม - นอน

10

คาราชาศัพท์
หมวดสรรพนาม

ข้าพระพุทธเจ้า - กระผม, ดิฉัน
พระมหากษตั ริย์ - ผู้ใหญ่, พระสงฆ์

ใต้ฝ่ าละอองธุรีพระบาท - พระมหากษตั ริย์
ใต้ฝ่ าละอองพระบาท - พระบรมราชินี

11

ฝ่ าพระบาท - เจ้านายช้ันสูง
พระคุณเจ้า - พระสงฆ์ผู้ทรงสมณศักด์ิ

พระคุณท่าน - พระภิกษุสงฆ์ทวั่ ไป
พระเดชพระคุณ - เจ้านาย, หรือพระภกิ ษุทน่ี ับถือ

พระองค์ - พระราชา, พระพุทธเจ้า, เทพผู้เป็ นใหญ่
ท่าน - เจ้านาย, ขุนนางผู้ใหญ่

12

คาราชาศัพท์
หมวดพระสงฆ์

สรงนา้ - อาบนา้ อาสนะ - ท่ีนั่ง
จงั หัน - อาหาร ลขิ ิต - จดหมาย
จาวัด - นอน ปัจจัย - เงนิ
ฉัน - รับประทาน ปลงผม - โกนผม
นิมนต์ - เชิญ กฏุ ิ - เรือนทพ่ี กั ในวดั
อาพาธ - ป่ วย ห้องสรงนา้ - ห้องอาบนา้

13

ประเคน - ถวาย
เพล - เวลาฉันอาหารกลางวนั
ถาน - เวจกฎุ ี ห้องสุขา
ภัตตาหาร - อาหาร
ตาย - มรณภาพ
ใบปวารณา - คาแจ้งถวายจตุปัจจัย
สลากภตั - อาหารถวายพระด้วยสลาก
องั คาด - เลยี้ งพระ
เสนาสนะ - สถานทพ่ี ระภิกษุใช้อาศัย
ไตรจวี ร - ครื่องนุ่งห่ม
คลิ านเภสัช - ยารักษาโรค
อบุ าสก,อุบาสิกา - คนรู้จกั
รูป - ลกั ษณนามสาหรับพระภกิ ษุ
องค์ - ลกั ษณนามสาหรัพระพุทธรูป
พระโอวาท - คาสอน(พระสังฆราช

14