เมืองโบราณ_ชุมชนโบราณชายฝั่งทะเลในพื้นที่ภาคใต้ตอนบน ที่สัมพันธ์กับการค้าทางทะเลและเส้นทางข้ามคาบสมุทรไทยในช่วงต้นประวัติศาสตร์

โบราณสถานวัดหลง อ าเภอไชยา จังหวัดสุราษฎร์ธานี

ชิ้นส่วนภาชนะดินเผาเนื้อดินตกแต่งด้วยลายกดประทับ ชิ้นส่วนเครื่องถ้วยจีนสมัยราชวงศ์สุ้ง ชิ้นส่วนเครื่องถ้วยจีนสมัยราชวงศ์หมิง ชิ้นส่วนเครื่องถ้วยจีนสมัยราชวงศ์หมิง ชิ้นส่วนอิฐดินเผาขนาดใหญ่ ลูกปัดหินและลูกปัดแก้ว

โบราณสถานวัดพุมเรียง อ าเภอไชยา จังหวัดสุราษฎร์ธานี

ชิ้นส่วนเครื่องถ้วยจีนสมัยราชวงศ์ถัง ชิ้นส่วนเครื่องถ้วยจีนสมัยราชวงศ์สุ้ง ชิ้นส่วนกุณฑีดินเผา ชิ้นส่วนภาชนะดินเผา ชิ้นส่วนภาชนะดินเผาเนื้อดิน ลูกปัดแก้ว

โบราณสถานวัดอุบล อ าเภอไชยา จังหวัดสุราษฎร์ธานี

ชิ้นส่วนภาชนะดินเผาเนื้อดิน ชิ้นส่วนกุณฑีดินเผา ชิ้นส่วนเครื่องถ้วยจีนสมัยราชวงศ์ถัง ชิ้นส่วนเครื่องถ้วยจีนสมัยราชวงศ์ชิง

• ผลการขุดค้นทางโบราณคดีเมืองโบราณไชยา ในปี พ.ศ.๒๕๖๔ แสดงให้เห็นร่องรอยการใช้พื้นที่ บริเวณเมืองโบราณไชยาตั้งแต่สมัยศรีวิชัย หรือประมาณพุทธศตวรรษที่ ๑๓ - ๑๘ ซึ่งเป็นระยะ ที่พบหลักฐานการติดต่อค้าขายกับชุมชนภายนอกได้แก่ อินเดีย จีน และตะวันออกกลาง ชุมชน โบราณสมัยทวารวดีทางภาคกลางของประเทศไทย และชุมชนเมืองท่าร่วมสมัยหลายแห่งใน ภาคใต้ • ปรากฏหลักฐานที่แสดงถึงการใช้พื้นที่ในการท ากิจกรรมต่าง ๆ เช่น กิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับการ ใช้ไฟ การท ากระสุนดินเผา หรือกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับการค้า วิถีชีวิตประจ าวันทั่วไป และ หลักฐานที่เกี่ยวข้องกับศาสนา ซึ่งแสดงให้เห็นถึงใช้พื้นที่กิจกรรมของมนุษย์ที่มีความ หลากหลาย • เมืองโบราณไชยาน่าจะมีการติดต่อแลกเปลี่ยนสินค้ากับจีนและมีการใช้พื้นที่มาอย่างต่อเนื่องถึง สมัยอยุธยา และสันนิษฐานว่าคงมีการใช้พื้นที่สืบเนื่องมาถึงสมัยรัตนโกสินทร์ด้วย

เส้นทางข้ามคาบสมุทรสายคลองท่อม-อ่าวบ้านดอน แหลมโพธิ์ ไชยา เขาศรีวิชัย ควนพุนพิน เวียงสระ ควนลูกปัด คลองพน

แหล่งโบราณคดีคลองพน

ชิ้นส่วนเครื่องถ้วยจีนสมัยราชวงศ์ชิง ชิ้นส่วนเครื่องถ้วยจีนสมัยราชวงศ์สาธารณรัฐ ชิ้นส่วนเครื่องถ้วยญี่ปุ่น

การขุดค้นทางโบราณคดี แหล่งโบราณคดีคลองพน ปี พ.ศ. ๒๕๖๕

นเครื่องถ้วยจีนสมัยราชวงศ์ชิง (พุทธศตวรรษที่ ๒๒-๒๕) ชิ้นส่วนภาชนะดินเผาเนื้อดิน ชิ้นส่เครื่องถ้วยจีนสมัยสาธารณรัฐ (ครึ่งหลังพุทธศตวรรษที่ ๒๕)

ลูกปัดแก้วที่พบจากการขุดค้นแหล่งโบราณคดีคลองพน

• จากหลักฐานทางโบราณคดีที่พบจากการส ารวจและขุดค้นแหล่งโบราณคดีคลองพน แสดง ให้เห็นความส าคัญของแหล่งในฐานะชุมชนริมฝั่งแม่น้ าที่อยู่ไม่ไกลจากชายฝั่งทะเล มีการ ติดต่อค้าขายและแลกเปลี่ยนสินค้าประเภทลูกปัดกับเมืองท่าใกล้เคียงอย่างแหล่ง โบราณคดีควนลูกปัด รวมทั้งชุมชนภายนอกจากโพ้นทะเล ได้แก่ อินเดีย ตะวันออกกลาง ในช่วงพุทธศตวรรษที่ ๓ –๙ ก่อนจะปรากฏหลักฐานการติดต่อแลกเปลี่ยนสินค้ากับจีน และเข้าใช้พื้นที่อีกครั้งในช่วงพุทธศตวรรษที่ ๒๒ เป็นต้นมา

บางกล้วยนอก ปากจั่น เขาสามแก้ว ในหยาน ปังหวาน เขากะทะ ภูเขาทอง ถ า้ถ้วย เส้นทางข้ามคาบสมุทรสายกระบุรี-ชุมพร และเส้นทางข้ามคาบสมุทรสายสุขส าราญ-หลังสวน

แหล่งโบราณคดีบางกล ้วยนอก แหล่งโบราณคดีบ้านบางกล้วยนอก

หลักฐานทางโบราณคดีที่พบจากการขุดค้นทางโบราณคดี (ที่สันนิษฐานว่า เป็นสินค้าที่มาจากการค้าทางทะเล)

ลูกปัดแก้ว • น าตัวอย่างลูกปัดแก้วที่มาจากการขุดค้นทางโบราณคดี มาวิเคราะห์องค์ประกอบทางเคมีด้วย วิธีการทางวิทยาศาสตร์ ด้วยเครื่องWavelength Dispersive X-ray Fluorescence Spectrometer (WD-XRF) และเครื่อง Electron Probe Micro-Analyzer (EPMA) • ผลการวิเคราะห์ สามารถจัดแบ่งกลุ่มลูกปัดแก้วในภาคใต้ที่ศึกษา ออกเป็นกลุ่มย่อยตาม องค์ประกอบทางเคมี ได้ 7 กลุ่ม ประกอบด้วย ลูกปัดแก้วอลูมินา ลูกปัดแก้วโปแตส และลูกปัด แก้วตะกั่ว ได้แก่ m-Na-Al, m-Na-Ca, v-Na-Ca, m-K-Ca-Al, m-K-Al, Mixed-alkali glass และ lead glass (Pb)

• Mineral soda-alumina glass (m-Na-Al) หรือลูกปัดแก้วอลูมินา แก้วประเภทนี้มีแหล่งผลิต ส าคัญอยู่ในประเทศอินเดียและศรีลังกา สันนิษฐานว่ามีการผลิตขึ้นในราวพุทธศตวรรษที่ 5-9 และได้รับความนิยมต่อเนื่องมาถึงพุทธศตวรรษที่ 19 • High-lime mineral-soda glass (m-Na-Ca) หรือลูกปัดแก้วแคลเซียม ลูกปัดแก้วกลุ่มนี้พบครั้ง แรกในประเทศอินเดียและศรีลังกา ใน พุทธศตวรรษที่ 5-9 และพบมากในประเทศแถบเมดิ เตอร์เรเนียน เอเชียใต้ และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ • Soda-lime glass with a plant-ash alkali source (v-Na-Ca) หรือลูกปัดแก้วขี้เถ้าพืชที่มี แคลเซียมสูง (Soda plant ash) มีแหล่งผลิตส าคัญอยู่ในประเทศแถบตะวันออกกลางในพุทธ ศตวรรษที่ 5 – 9 • Potash glass with moderate CaO and Al2O3 (m-K-Ca-Al) หรือลูกปัดแก้วโปแตส • Potash glass with low CaO (m-K-Al) หรือลูกปัดแก้วที่มีโปแตสเซียมสูงมีแคลเซียมต่ า • Mixed-alkali glass หรือลูกปัดแก้วอัลคาไลน์ผสม แก้วประเภทนี้พบในเอเชียใต้และเอเชีย ตะวันออกเฉียงใต้ ในราวพุทธศตวรรษที่ 5-9 และพบมากในประเทศอินเดียและศรีลังกา • lead glass (Pb) หรือลูกปัดแก้วตะกั่ว ลูกปัดแก้วประเภทนี้เริ่มมีการผลิตขึ้นครั้งแรกในประเทศ จีน ในราวพุทธศตวรรษที่ 8

ประเภทของลูกปัดแก้วที่พบในภาคใต้ของไทยและอายุสมัย

แผนที่แสดงต าแหน่งแหล่งโบราณคดีในภาคใต้ของไทยที่สันนิษฐานว่าอยู่ในเส้นทางข้ามคาบสมุทร ซึ่งได้น าตัวอย่างลูกปัดแก้วมาวิเคราะห์เปรียบเทียบองค์ประกอบทางเคมีด้วยวิธีการทางวิทยาศาสตร์

ผลการวิเคราะห์ลูกปัดแก้วในภาคใต้ตอนบนของไทย ด้วยเครื่อง Wavelength Dispersive X-ray Fluorescence Spectrometer (WD-XRF)และเครื่อง Electron Probe Micro-Analyzer (EPMA)

ประเภทของลูกปัดแก้วที่พบในภาคใต้ของไทยตามองค์ประกอบทางเคมี

ทุ่งตึก พังงา ควนลูกปัด กระบี่ เขาพระเหนอ พังงา เขาพระนารายณ์ พังงา เขาศรีวชิัย สุราษฎร์ธานี แหลมโพธิ์สุราษฎร์ธานี เขาสามแก้ว ชุมพร