กีรติ (สทิงพระ ความรู้ความเข้าใจปัญหาสิ่งแวดล้อม_submit)

AEE-T Journal of Environmental Education 7 (14): xx - xx, 2016
ISSN 1906-8557
© 2010 The Association for Environmental Education of Thailand

Local people’s knowledge and understanding of environmental problems in
Sathing Phra district, Songkhla province

Keerati Wanich1, Pongchai Dumrongrojwatthana2,*
1Student of Master Degree, Inter-department of Environmental Science,

Graduate School, Chulalongkorn University.
2Lecturer, Department of Biology, Faculty of Science, Chulalongkorn University,

*[email protected]

Abstract: This study aimed to assess the local people’s knowledge and understanding of
environmental problems caused by land use and land cover changes and to identify
important natural resources in Tha Hin and Bodang sub-districts, Sathing Phra district,
Songkhla province. Sixty-one local people were interviewed. The results showed that local
people had misunderstanding about waste water and soil. Only 42.62% could correctly
answer the question “waste water is the contaminated water that cannot use again”, and
52.46% could correctly answer the question “land use change can create environmental
problems”. Regarding the level of knowledge and understanding, most of them had
moderate and low levels (total moderate and low levels = 63.93%; moderate level = 36.07%
and low level = 27.86%). In term of the important natural resources in the community,
paddy field was the most important, followed by sugar palm, aquatic animals, the Songkhla
Lake and mangroves, respectively. Based on our findings, we plan to create a learning tool
in form of gaming and simulation to improve local people’s knowledge and understanding
of environmental problems.

Keywords: Land use change, Environmental problem, Natural resources

AEE-TJ. Environ. Ed., 7(14): xx-xx, 2016

ความรู้ความเข้าใจปัญหาสิงแวดล้อมของคนในชุมชน บริเวณอาํ เภอสทงิ พระ จังหวดั สงขลา
กีรติ วานิช , พงษช์ ยั ดาํ รงโรจนว์ ฒั นา2,*

1นิสิตปริญญาโท หลกั สูตรสหสาขาวิชาวิทยาศาสตร์สิงแวดลอ้ ม
บณั ฑิตวิทยาลยั จุฬาลงกรณ์มหาวทิ ยาลยั

2อาจารย์ ภาควิชาชีววทิ ยา คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลยั , *[email protected]

บทคดั ย่อ: การศึกษาครังนีมีวตั ถปุ ระสงคเ์ พือศึกษาความรู้ความเขา้ ใจเกียวกบั ปัญหาสิงแวดลอ้ มอนั เกิด
จากการเปลียนแปลงการใชป้ ระโยชนท์ ีดินและการใหค้ วามสาํ คญั ต่อทรัพยากรธรรมชาติของประชาชน
ในตาํ บลท่าหินและตําบลบ่อแดง อาํ เภอสทิงพระ จังหวดั สงขลา การศึกษาทาํ โดยการสัมภาษณ์
ประชาชนในพืนทีจาํ นวนทงั สิน คน ผลการศึกษาพบวา่ ประชาชนในพืนทีศึกษายงั ขาดความรู้ความ
เขา้ ใจในเรืองปัญหานาํ เสียและดิน โดยตอบคาํ ถาม “นาํ เสีย หมายถึง นาํ ทีมีสิงเจือปนทีไม่สามารถ
นาํ มาใชป้ ระโยชน์ไดอ้ ีก” ถูกเพียงร้อยละ . และ ตอบคาํ ถาม “การเปลียนแปลงการใชป้ ระโยชน์
ทีดินส่งผลให้เกิดปัญหาสิงแวดลอ้ มได”้ ถูกเพียงร้อยละ . 6 เมือแบ่งตามระดบั ความรู้ความเขา้ ใจ
เกียวกบั ปัญหาสิงแวดลอ้ ม พบวา่ ผปู้ ระชาชนส่วนใหญ่มีความรู้ความเขา้ ใจอยใู่ นระดบั ปานกลางและตาํ
(ระดบั ปานกลางและตาํ รวมร้อยละ 63.93; ระดบั ปานกลาง ร้อยละ . และ ระดบั ตาํ ร้อยละ 27.86)
สาํ หรับการศึกษาการใหค้ วามสาํ คญั ต่อทรัพยากรธรรมชาติในชุมชน พบว่าผูป้ ระชาชนใหค้ วามสําคญั
กบั นาขา้ วมากทีสุด รองลงมาไดแ้ ก่ ตน้ ตาลโตนด ทรัพยากรสตั วน์ าํ ทะเลสาบสงขลา และป่ าชายเลน
ผวู้ ิจยั จะดาํ เนินการสร้างเครืองมือสาํ หรับการเรียนรู้ในรูปแบบเกมและสถานการณ์จาํ ลองเรืองปัญหา
สิงแวดลอ้ มอนั เกิดจากการเปลียนแปลงการใชป้ ระโยชน์ทีดินจากผลการศึกษาครังนี เพือเพิมความรู้
ความเขา้ ใจใหป้ ระชาชนในพืนทีศึกษาต่อไป

คําสําคัญ : การเปลียนแปลงการใชป้ ระโยชนท์ ีดิน, ปัญหาสิงแวดลอ้ ม, ทรัพยากรธรรมชาติ

AEE-TJ. Environ. Ed., 7(14): xx-xx, 2016

บทนํา
การเปลียนแปลงการใชป้ ระโยชน์ทีดิน เช่น การขยายตวั ของชุมชนเมืองและการตงั โรงงาน

อุตสาหกรรม นาํ มาซึงปัญหาดา้ นสิงแวดลอ้ มต่าง ๆ เช่น ปัญหานาํ เสีย ปัญหาขยะมลู ฝอย รวมถึงปัญหา
มลพิษทางอากาศและมลพิษทางเสียง (Wu, 2008) นอกจากนีการเพิมขึนของประชากรมนุษยใ์ นปัจจุบนั
ยงั ทาํ ใหเ้ กิดความตอ้ งการในการใชท้ รัพยากรทีเพิมขึน ส่งผลใหท้ รัพยากรทางธรรมชาติเกิดความเสือม
โทรมอย่างรวดเร็ว (สุวลกั ษณ์, 2555) ดงั นนั การเตรียมความพร้อมในการรับมือและแกไ้ ชปัญหาปัญหา
จึงเป็นสิงจาํ เป็น

การวดั ความรู้ความเขา้ ใจและความตระหนกั เป็นวิธีการหนึงทีสามารถช่วยเตรียมความพร้อมใน
การแกไ้ ขปัญหาในชุมชนได้ โดยเป็ นการทาํ ความเขา้ ใจชุมชน และกระตุน้ ให้คนในชุมชนเกิดความ
ตระหนักและสามารถนําไปสู่การเปลียนแปลงพฤติกรรมทีดูแลและแก้ไขปัญหาต่าง ๆ ในชุมชน
(นงนภสั , 2554) ซึงมีการศึกษาโดยใชก้ ารวดั ความรู้ความเขา้ ใจในหลายดา้ น เช่น ดา้ นปัญหาสิงแวดลอ้ ม
(อภิรดี, 2544; จรรยา, 2554) ดา้ นการเกษตร (สุวทิ ย,์ 2552) ดา้ นการพฒั นาการศึกษา (สุวิชชา, 2558) และ
ดา้ นสุขภาพ (Ramji et al., 2015) เป็นตน้

พืนทีอาํ เภอสทิงพระ จงั หวดั สงขลา เป็นพืนทีทีมีการใชป้ ระโยชนท์ ีดินทีหลากหลายทงั ในดา้ น
การเกษตร การปศุสตั ว์ และการประมง นอกจากนียงั เป็นพืนทีทีมีการเปลียนแปลงการใชป้ ระโยชนท์ ีดิน
อยา่ งมาก โดยเฉพาะอยา่ งยิงการเปลียนแปลงพืนทีนาขา้ วไปปลกู ปาลม์ นาํ มนั ตามนโยบายการสนบั สนุน
ของรัฐบาล (ธีระ, ) นอกจากนียงั เป็นพืนทีทีมีทรัพยากรธรรมชาติทีมีความสาํ คญั ต่อวิถีชีวิตชุมชน
ไดแ้ ก่ นาขา้ ว ตน้ ตาลโตนด (เจตน์สฤษฎิ และคณะ, ) ป่ าชายเลน (สํานักงานนโยบายและแผน
ทรัพยากรธรรมชาติและสิงแวดลอ้ ม, 2557) ทะเลสาบสงขลา และสัตวน์ าํ (กรมประมง, 2552) จากการ
เปลียนแปลงการใชป้ ระโยชน์ทีดินดงั กล่าว ย่อมส่งผลใหเ้ กิดปัญหาสิงแวดลอ้ มตามมา หากชุมชนขาด
ความรู้ความเขา้ ใจเกียวกบั ปัญหาและผลกระทบของสิงแวดลอ้ ม อาจนาํ ไปสู่สภาพปัญหาทีรุนแรงและ
ยากแก่การแกไ้ ข และอาจนาํ ไปสู่ปัญหาการเสือมโทรมของทรัพยากรธรรมชาติทีมีความสาํ คญั ในชุมชน
นอกจากนีในระยะยาวสามารถทาํ ใหเ้ กิดความไม่มนั คงต่อวิถีชีวิตของคนในชุมชนได้ ดงั นนั จึงเป็นทีมา
ของการศึกษาในครังนี เพือประโยชนใ์ นการวางแผนการใชป้ ระโยชนท์ ีดินอยา่ งเหมาะสมและเป็นขอ้ มูล
สาํ หรับการต่อยอดงานวจิ ยั ในอนาคต

วตั ถุประสงค์การวจิ ยั
1. ศึกษาความเขา้ ใจปัญหาสิงแวดลอ้ มจากการเปลียนแปลงการใชป้ ระโยชน์ทีดินของประชาชน
ในพืนทีตาํ บลท่าหิน และบ่อแดง อาํ เภอสทิงพระ จงั หวดั สงขลา
2. ศึกษาการใหค้ วามสาํ คญั ต่อทรัพยากรทีมีความสาํ คญั ในทอ้ งถิน บริเวณพืนทีศึกษา

AEE-TJ. Environ. Ed., 7(14): xx-xx, 2016

พนื ทศี ึกษาวจิ ยั
ครอบคลุมพืนทีบางส่วนของตาํ บลท่าหิน และตาํ บลบ่อแดง อาํ เภอสทิงพระ จงั หวดั สงขลา

ดงั แสดงในภาพที ซึงพืนทีศึกษามีพืนทีประมาณ ตารางกิโลเมตร

ภาพที ขอบเขตพืนทีศึกษา ตาํ บลท่าหินและบ่อแดง อาํ เภอสทิงพระ จงั หวดั สงขลา

วธิ ีดาํ เนนิ การวจิ ยั
การศึกษาวิจยั ครังนีประกอบไปด้วย ส่วนคือ ) ศึกษาความรู้ความเข้าใจเกียวกับปัญหา

สิงแวดล้อมจากการเปลียนแปลงการใช้ประโยชน์ทีดิน และ ) ศึกษาการให้ความสําคัญต่อ
ทรัพยากรธรรมชาติในชุมชนทอ้ งถิน ซึงมีรายละเอียดดงั นี

. เตรี ยมแบบสอบถามวดั ความรู้ความเข้าใจด้านสิงแวดล้อม จํานวนทังสิน ข้อ ซึง
ครอบคลมุ ทงั ปัญหามลพิษทีสาํ คญั ทีเกิดจากการเปลียนแปลงการใชป้ ระโยชนท์ ีดิน ดา้ น ไดแ้ ก่ มลพิษ
ทางดิน มลพิษทางนาํ มลพิษทางอากาศ และมลพิษทางเสียง (Sharma, ) ซึงคาํ ถามแสดงในตาราง
ที 1 และเตรียมแบบสอบถามเกียวกบั การใหค้ วามสาํ คญั ต่อทรัพยากรธรรมชาติในชุมชนทอ้ งถิน ไดแ้ ก่
นาขา้ ว ตน้ ตาลโตนด ทะเลสาบสงขลา ทรัพยากรสัตวน์ าํ และป่ าชายเลน ซึงเป็ นแบบสอบถามชนิด
มาตราส่วนประมาณค่า (Rating Scales) ระดบั ไดแ้ ก่ มากทีสุด มาก ปานกลาง นอ้ ย และนอ้ ยทีสุด

. ลงพืนทีสัมภาษณ์ผมู้ ีส่วนเกียวขอ้ งในการใชป้ ระโยชน์ทีดิน โดยจากการศึกษาเกียวกบั การ
เปลียนแปลงการใช้ประโยชน์ทีดินก่อนหน้า ได้สัมภาษณ์ประชาชนในพืนทีจํานวน 96 คน
(กีรติ และพงษช์ ยั , 2559) จึงไดท้ าํ การสุ่มตวั อย่างจากประชากรดงั กล่าว (กลั ยา, 2542) จาํ นวนทงั สิน 61
คน แบ่งเป็นประชาชนในตาํ บลท่าหิน จาํ นวน คน และตาํ บลบ่อแดง จาํ นวน คน เพือการศึกษาวิจยั
ครังนี

. วิเคราะห์ขอ้ มลู การศึกษาความรู้ความเขา้ ใจเกียวกบั ปัญหาสิงแวดลอ้ มจากการเปลียนแปลง
การใชป้ ระโยชน์ทีดินโดยหาค่าร้อยละและแบ่งเกณฑร์ ะดบั ความรู้ความเขา้ ใจออกเป็ น ระดบั ไดแ้ ก่
มาก ปานกลาง และนอ้ ย โดยใชค้ ่าเฉลีย (mean ± 0.5 S.D.) เป็นเกณฑใ์ นการแบ่ง (ประคอง, 2536)

AEE-TJ. Environ. Ed., 7(14): xx-xx, 2016

4. วิเคราะห์ขอ้ มูลการให้ความสําคญั ต่อทรัพยากรธรรมชาติในชุมชนทอ้ งถินและแสดงผล
การศึกษาในรูปร้อยละ

ผลการวจิ ยั
จากการลงพืนทีสัมภาษณ์ประชาชนทงั สิน คน สามารถจาํ แนกเป็นเพศหญิง คน คิดเป็ น

ร้อยละ . และเป็นเพศชาย คน คิดเป็นร้อยละ . ซึงรายละเอียดผลการศึกษามีดงั ต่อไปนี
. การศึกษาความรู้ความเขา้ ใจเกียวกบั ปัญหาสิงแวดลอ้ มจากการเปลียนแปลงการใชป้ ระโยชนท์ ีดิน

จากการตอบคาํ ถามวดั ความเขา้ ใจปัญหาสิงแวดลอ้ มจาํ นวน 21 คาํ ถาม ไดผ้ ลการศึกษาแสดงดงั
ตารางที 1 โดยพบว่าผูถ้ ูกสัมภาษณ์ตอบคาํ ถามต่าง ๆ ไดถ้ ูกมากกว่าร้อยละ 80 จาํ นวน 15 ขอ้ และมี
คาํ ถาม 6 ขอ้ ทีมีผตู้ อบถูกตาํ กว่าร้อยละ 80 ไดแ้ ก่คาํ ถามขอ้ ที 1, 9, 11, 13, 19 และ 21 โดยคาํ ถามทีมี
ผตู้ อบถกู นอ้ ยทีสุด คือ “นาํ เสีย หมายถึง นาํ ทีมีสิงเจือปนทีไม่สามารถนาํ มาใชป้ ระโยชนไ์ ดอ้ ีก” มีผตู้ อบ
ถูกเพียงร้อยละ . ถัดมาได้แก่ “การเปลียนแปลงการใช้ประโยชน์ทีดินส่งผลให้เกิดปัญหา
สิงแวดลอ้ ม” มีผูต้ อบถูกร้อยละ . 6 และ “การเปลียนแปลงทีดินไม่ส่งผลให้เกิดปรากฎการณ์ภาวะ
โลกร้อน” มีผตู้ อบถูกร้อยละ 60.66 นอกจากนียงั มีคาํ ถาม “ปัญหามลพิษทางเสียงสามารถตกคา้ งใน
สิงแวดลอ้ มได”้ , “คุณภาพของนาํ ทะเลสาบสงขลาอย่ใู นเกณฑด์ ีไม่จาํ เป็ นตอ้ งมีการแกไ้ ข” และ “ไม่
จาํ เป็นตอ้ งบาํ บดั นาํ เสียลงทะเลสาบสงขลา เพราะทะเลบาํ บดั ไดเ้ อง” ทีมีผตู้ อบถกู ร้อยละ . , .
และ . ตามลาํ ดบั ดงั นนั ประเดน็ ทงั 6 ประเดน็ จึงเป็นประเด็นสิงแวดลอ้ มทีสําคญั ทีจะตอ้ งนาํ ไป
สร้างความรู้ความเขา้ ใจทีถกู ตอ้ งใหแ้ ก่ผมู้ ีส่วนเกียวขอ้ งในชุมชนต่อไป

ตารางที จาํ นวนและร้อยละของผตู้ อบคาํ ถามวดั ความเขา้ ใจปัญหาสิงแวดลอ้ มจากการเปลียนแปลง

การใชป้ ระโยชนท์ ีดินไดถ้ กู ตอ้ งตามคาํ ตอบ

ข้อที คาํ ถามวดั ความเข้าใจปัญหาสิงแวดล้อม (คาํ ตอบทีถกู ตอ้ ง: / หรือ X) ตอบถูก ร้อยละ

1 การเปลียนแปลงการใชป้ ระโยชน์ทีดินส่งผลใหเ้ กิดปัญหาสิงแวดลอ้ มได้ (/) 32 52.46

2 มนุษยเ์ ป็ นปัจจยั ทีทาํ ใหเ้ กิดการเปลียนแปลงทีดิน (/) 58 95.08

3 การขยายตวั ของชุมชนทาํ ใหเ้ กิดปัญหาสิงแวดลอ้ ม (/) 57 93.44

4 ชุมชนเป็ นสาเหตขุ องปัญหาขยะมลู ฝอยและนาํ เสีย (/) 58 95.08

5 ขยะมูลฝอย หมายถึง สิงเหลือใชท้ ีไมส่ ามารถนาํ มาใชป้ ระโยชนไ์ ด้ (X) 50 81.97

6 ขยะมลู ฝอยแบ่งออกเป็ น 2 ประเภท คือ มลู ฝอยเปี ยก และมูลฝอยแหง้ (/) 58 95.08

7 ชาวบา้ นไม่จาํ เป็ นตอ้ งคดั แยกขยะ เนืองจากมีเจา้ หนา้ ทีคดั แยกอยแู่ ลว้ (X) 57 93.44

8 ขยะมลู ฝอยทาํ ใหเ้ กิดมลู ค่าโดยการคดั แยก (/) 59 96.72

9 นาํ เสีย หมายถึง นาํ ทีมีสิงเจือปนทีไมส่ ามารถนาํ มาใชป้ ระโยชน์ไดอ้ ีก (X) 26 42.62

10 ปัญหานาํ เสียมีสาเหตุมาจากมนุษยม์ ากทีสุด (/) 57 93.44

AEE-TJ. Environ. Ed., 7(14): xx-xx, 2016

ตารางที (ต่อ) ตอบถูก ร้อยละ
41 67.21
ข้อที คาํ ถามวดั ความเข้าใจปัญหาสิงแวดล้อม (คาํ ตอบทีถกู ตอ้ ง: / หรือ X) 55 90.16
11 คุณภาพของนาํ ทะเลสาบสงขลาอยใู่ นเกณฑด์ ีไมจ่ าํ เป็ นตอ้ งมีการแกไ้ ข (X) 46 75.41
12 ชุมชนของท่านมีส่วนทาํ ใหท้ ะเลสาบสงขลาเสือมโทรม (/) 58 95.08
13 ไมจ่ าํ เป็ นตอ้ งบาํ บดั นาํ เสียลงทะเลสาบสงขลา เพราะทะเลบาํ บดั ไดเ้ อง (X) 56 91.80
14 การใชป้ ๋ ุยเคมีในปริมาณมากส่งผลใหด้ ินมีความอดุ มสมบูรณ์มากขึน (X) 55 90.16
15 นาํ เสียและขยะมูลฝอยมีส่วนทาํ ใหด้ ินเกิดความเสือมโทรม (/) 61 100
16 การใชส้ ารกาํ จดั ศตั รูพชื มีส่วนทาํ ใหเ้ กิดปัญหามลพิษทางนาํ (/) 61 100
17 การตดั ไมท้ าํ ลายป่ าในชุมชนส่งผลใหค้ วามหลากหลายของสิงมีชีวติ ลดลง (/) 37 60.66
18 กลินของฟาร์มปศุสตั วจ์ ดั เป็ นปัญหามลพษิ ทางอากาศ (/) 57 93.44
19 การเปลียนแปลงทีดินไม่ส่งผลใหเ้ กิดปรากฎการณ์ภาวะโลกร้อน (X) 39 63.93
20 การสร้างถนนทาํ ใหเ้ กิดปัญหามลพิษทางอากาศและมลพษิ ทางเสียง (/)
21 ปัญหามลพิษทางเสียงสามารถตกคา้ งในสิงแวดลอ้ มได้ (X)

คา่ เฉลียของคะแนน = . ; S.D. = .

เมือทาํ การวเิ คราะห์เชิงลึกถึงช่วงอายขุ องผถู้ กู สมั ภาษณ์ ซึงผวู้ จิ ยั กาํ หนดช่วงอายอุ อกเป็น ช่วง
(สุชา, 2536) ไดแ้ ก่ วยั ผใู้ หญ่ตอนตน้ ( - ปี ) วยั กลางคน ( - ปี ) และผสู้ ูงอายุ (อายตุ งั แต่ ปี
ขึนไป) พบว่าผสู้ ูงอายุยงั ขาดความรู้ความเขา้ ใจเรืองปัญหาสิงแวดลอ้ มมากกวา่ ช่วงอายอุ ืน ๆ (ดงั แสดง
ในภาพที ) นอกจากนีผลการศึกษายงั แสดงใหเ้ ห็นวา่ ประชาชนทุกช่วงอายุยงั ขาดความรู้ความเขา้ ใจใน
ขอ้ ที “นาํ เสีย หมายถึง นาํ ทีไมส่ ามารถนาํ ไปใชป้ ระโยชน์ไดอ้ ีก” และขอ้ ที “การเปลียนแปลงการใช้
ประโยชน์ทีดินส่งผลให้เกิดปัญหาสิงแวดลอ้ ม” จึงเน้นยาํ ถึงความสําคญั ในการทาํ ความเขา้ ใจเรือง
ดงั กลา่ วแก่ผมู้ ีส่วนเกียวขอ้ งกลมุ่ ต่าง ๆ

ภาพที จาํ นวนและร้อยละของผตู้ อบคาํ ถามวดั ความเขา้ ใจไดถ้ กู ตอ้ ง จาํ แนกเป็น ช่วงอายุ

AEE-TJ. Environ. Ed., 7(14): xx-xx, 2016

เมือพิจารณาระดับความรู้ความเข้าใจของประชาชนเกียวกับปัญหาสิงแวดลอ้ มจากการ
เปลียนแปลงการใชป้ ระโยชนท์ ีดินโดยแบ่งตามระดบั ความรู้ความเขา้ ใจได้ 3 ระดบั พบวา่ ผถู้ ูกสมั ภาษณ์
ทีมีความรู้ความเขา้ ใจในระดบั สูง (มากกว่า 18.65 คะแนน) มีจาํ นวนร้อยละ 36.07 ซึงเท่ากบั ผูถ้ ูก
สัมภาษณ์ทีมีความรู้ความเขา้ ใจในระดบั ปานกลาง (16.69 - 18.65 คะแนน) และผถู้ ูกสมั ภาษณ์มีความรู้
ความเขา้ ใจในระดบั ตาํ (นอ้ ยกว่า 16.69 คะแนน) มีจาํ นวนร้อยละ 27.86 (ตารางที 2) ซึงแสดงใหเ้ ห็นว่า
จาํ เป็นตอ้ งยกระดบั ความรู้ความเขา้ ใจของประชาชนในพืนทีศึกษาใหส้ ูงขึน

ตารางที ระดบั ความรู้ความเขา้ ใจดา้ นสิงแวดลอ้ มของประชาชนในพืนที

ระดบั ความรู้ความเข้าใจ จาํ นวน (คน) ร้อยละ
36.07
กลมุ่ ทีมีความรู้ความเขา้ ใจในระดบั “สูง” (มากกวา่ . คะแนน) 22 36.07
27.86
กล่มุ ทีมีความรู้ความเขา้ ใจในระดบั “ปานกลาง” (16.69 - . คะแนน) 22
100
กล่มุ ทีมีความรู้ความเขา้ ใจในระดบั “ตาํ ” (นอ้ ยกวา่ . คะแนน) 17

คะแนนเฉลีย = 17.67 คะแนน; S.D. = 1.97 คะแนน;

สูงสุด = 21 คะแนน; ตาํ สุด = 12 คะแนน

. การใหค้ วามสาํ คญั ต่อทรัพยากรธรรมชาติในชุมชน
ผลการศึกษาการใหค้ วามสาํ คญั ต่อทรัพยากรธรรมชาติในชุมชนทอ้ งถินซึงประกอบไปดว้ ย นา

ขา้ ว ตน้ ตาลโตนด ทะเลสาบสงขลา ทรัพยากรสัตวน์ าํ และป่ าชายเลน แสดงในตารางที ซึงพบว่าผถู้ กู
สัมภาษณ์ใหค้ วามสาํ คญั กบั ทรัพยากรธรรมชาติในชุมชน 2 ประเภท สูงทีสุด ไดแ้ ก่ นาขา้ ว (ร้อยละ

. ) และตน้ ตาลโตนด (ร้อยละ . ) เนืองจากการทาํ นาเป็ นอาชีพหลกั ของเกษตรกรในพืนที
นอกจากนียงั ไดใ้ ชป้ ระโยชนจ์ ากตน้ ตาลโตนดซึงเกิดขึนอยา่ งหนาแน่นในพืนที (Trébuil, ) เช่น การ
เก็บลูกตาลโตนดไปขาย นาํ ไปประกอบอาหาร หรือแมก้ ระทังนาํ ต้นตาลโตนดไปสร้างทีอยู่อาศยั
เป็นตน้ นอกจากนีประชาชนยงั ใหค้ วามสาํ คญั กบั ทรัพยากรสัตวน์ าํ และทะเลสาบสงขลา ร้อยละ .
และ . ตามลาํ ดบั อยา่ งไรกต็ าม ผถู้ ูกสัมภาษณ์บางส่วนยงั ไม่เห็นความสาํ คญั ของทรัพยากรสตั วน์ าํ
และทะเลสาบสงขลาเนืองจากไม่ไดม้ ีส่วนเกียวขอ้ งในการใชท้ ะเลสาบสงขลาในการอุปโภคบริโภค
โดยเฉพาะในพืนทีตาํ บลบ่อแดงซึงอย่หู ่างจากทะเลสาบสงขลา สาํ หรับป่ าชายเลนในปัจจุบนั มีการลด
จาํ นวนลงอย่างรวดเร็ว (สาํ นกั งานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติ, 2557) ประกอบกบั การใช้
ประโยชน์จากป่ าชายเลนในปัจจุบนั มีนอ้ ย จึงอาจเป็ นเหตุผลทีผูต้ อบแบบสอบถามใหค้ วามสําคญั กบั
ป่ าชายเลนนอ้ ยทีสุด

AEE-TJ. Environ. Ed., 7(14): xx-xx, 2016

ตารางที การใหค้ วามสาํ คญั ต่อทรัพยากรธรรมชาติในชุมชน

ประเภททรัพยากรธรรมชาติ มากทสี ุด มาก ปานกลาง น้อย น้อยทสี ุด

นาขา้ ว . . -. -

ตน้ ตาลโตนด . . - --

ทรัพยากรสตั วน์ าํ . . . -.

ทะเลสาบสงขลา . . ...

ป่ าชายเลน . . . ..

* หมายเหตุ : ตวั เลขทีแสดงในตารางเป็ นจาํ นวนร้อยละ

อภปิ รายและสรุปผลการวจิ ยั
การศึกษาครังนีทาํ ให้ทราบว่าประชาชนในพืนทีศึกษาทุกช่วงอายุยงั ขาดความรู้ความเขา้ ใจ

เกียวกับ “ปัญหามลพิษทางนาํ ” และ “การเปลียนแปลงการใช้ประโยชน์ทีดินส่งผลให้เกิดปัญหา
สิงแวดลอ้ ม” สําหรับระดับความรู้ความเข้าใจด้านสิงแวดล้อมของประชาชนในพืนทีสรุปได้ว่า
ประชาชนส่วนใหญ่มีความรู้อย่ใู นระดบั “ปานกลาง” และ “ตาํ ” (รวมร้อยละ . ซึงสอดคลอ้ งกบั
การศึกษาการทาํ ความเข้าใจด้านสิงแวดล้อมของอภิรดี ( ) และการศึกษาการทาํ ความเข้าใจ
ผลกระทบจากการใชส้ ารเคมีต่อสิงแวดลอ้ มของสุวิทย์ ( ) และในส่วนของการใหค้ วามสาํ คญั ของ
ทรัพยากรธรรมชาติในชุมชน ผลการศึกษาพบว่าประชาชนให้ความสําคญั กบั นาขา้ ว ตน้ ตาลโตนด
ทรัพยากรสัตวน์ าํ ทะเลสาบสงขลา และป่ าชายเลน ตามลาํ ดบั ซึงสอดคลอ้ งกบั การศึกษาศกั ยภาพของ
ชุมชนอาํ เภอสทิงพระของอไุ รวรรณ ( )

การศึกษาวิจยั ครังนีเป็นการวจิ ยั ในขนั เริมตน้ เพือทาํ ความเขา้ ใจความคิดของประชาชนในพืนที
ศึกษาเกียวกบั ความรู้ดา้ นสิงแวดลอ้ มและการเลง็ เห็นความสําคญั ของทรัพยากรธรรมชาติในชุมชน ซึง
ผลการศึกษาในครังนีสามารถนาํ ไปต่อยอดในการวางแผนและพฒั นาในการอนุรักษท์ รัพยากรธรรมชาติ
ในชุมชนทอ้ งถินได้ โดยจากขอ้ คน้ พบขา้ งตน้ ผูว้ ิจยั จึงมีความคิดเห็นว่าจาํ เป็ นตอ้ งมีการทาํ กิจกรรม
แลกเปลียนเรียนรู้ผ่านกระบวนการมีส่วนร่วมเพือให้ประชาชนในพืนทีมีความรู้ความเขา้ ใจเกียวกบั
ปัญหาสิงแวดลอ้ มอนั เกิดจากการเปลียนแปลงการใชป้ ระโยชนท์ ีดินอยา่ งถกู ตอ้ ง เพือนาํ ความรู้ทีไดไ้ ป
ปรับใชเ้ พือปรับเปลียนพฤติกรรม อนั จะส่งผลใหป้ ัญหาสิงแวดลอ้ มไดร้ ับการป้ องกนั หรือลดนอ้ ยลง

งานวจิ ยั ในระยะต่อไป
จากผลการวิจยั ครังนี ทาํ ใหผ้ วู้ ิจยั มีความตงั ใจทีจะจดั กิจกรรมการเรียนรู้ดา้ นปัญหามลพิษทาง

สิงแวดลอ้ มผ่านกระบวนการมีส่วนร่วม เช่น การใชเ้ กมและสถานการณ์จาํ ลอง เพือแลกเปลียนเรียนรู้
ปัญหาสิงแวดลอ้ มในชุมชน ซึงการทาํ กิจกรรมเช่นนีสามารถทาํ ให้ประชาชนในพืนทีเกิดความรู้ความ

AEE-TJ. Environ. Ed., 7(14): xx-xx, 2016

เขา้ ใจง่ายขึน (ทิศนา, 2552; Kriz, 2003) ซึงจะเป็นประโยชน์ต่อการดูแลรักษาทรัพยากรทีมีความสาํ คญั
ในชุมชน รวมถึงเป็นประโยชนต์ ่อการวางแผนพฒั นาทอ้ งถินต่อไปในอนาคต

กติ ตกิ รรมประกาศ
ขอขอบคุณผู้ช่วยวิจัยจากห้องปฏิบัติการวิจัยนิ เวศวิทยาเขตร้อนและการจัดการ

ทรัพยากรธรรมชาติ ภาควิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลยั ในการร่วมเก็บขอ้ มูล
ภาคสนาม และขอขอบคุณผูม้ ีส่วนเกียวขอ้ งในตาํ บลท่าหิน และตาํ บลบ่อแดง อาํ เภอสทิงพระ จงั หวดั
สงขลา ทีสละเวลาในการให้ขอ้ มูลและสัมภาษณ์ งานวิจยั นีไดร้ ับทุนสนบั สนุนจากสาํ นกั งานกองทุน
สนบั สนุนการวจิ ยั และจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลยั (ทุนส่งเสริมนกั วจิ ยั รุ่นใหม่ ประจาํ ปี งบประมาณ 2558)

บรรณานุกรม
กรมประมง. (2552). โครงการฟื นฟูทรัพยากรประมงในทะเลสาบสงขลา. กรุงเทพ: กรมประมง.
กลั ยา วานิชยบ์ ญั ชา. ( ). การวเิ คราะห์สถิตเิ พอื การตดั สินใจ. พิมพค์ รังที . กรุงเทพ: สาํ นกั พิมพ์

แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลยั .
กีรติ วานิช และ พงษช์ ยั ดาํ รงโรจนว์ ฒั นา. ( 9). การเปลยี นแปลงการใช้ทีดนิ ของอาํ เภอสทงิ พระ

จงั หวดั สงขลาระหว่างปี 2545-2558. เอกสารการประชุมวชิ าการระดบั ชาติวทิ ยาศาสตร์วจิ ยั ครังที
8. มหาวิทยาลยั พะเยา.
จรรยา จิววิเศษ. ( ). กจิ กรรมเสริมหลกั สูตรด้านการอนุรักษ์พลงั งานและสิงแวดล้อม: กรณศี ึกษา
โรงเรียนกลุ โน จังหวดั นครราชสีมา. วิทยานิพนธป์ ริญญามหาบณั ฑิต. สาขาการจดั การทาง
วศิ วกรรม บณั ฑิตวิทยาลยั มหาวิทยาลยั ศรีนครินทรวิโรฒ.
เจตนส์ ฤษฎิ สงั ขพนั ธ์, เกต็ ถวา บุญปราการ และนนั ทรัฐ สุริโย. ( ). คนขึนตาลกบั ความมนั คงทาง
อาหารภายใต้วถิ ีโหนดในคาบสมทุ รสทงิ พระ. เอกสารการประชุมหาดใหญ่วชิ าการ ครังที .
มหาวทิ ยาลยั หาดใหญ.่
ทิศนา แขมมณี ( ). ศาสตร์การสอน องค์ความรู้เพอื การจดั กระบวนการเรียนรู้ทมี ปี ระสิทธิภาพ.
พิมพค์ รังที . กรุงเทพ: สาํ นกั พิมพแ์ ห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลยั .
ธีระ เอกสมทราเมษ ุ์. (2554). การปรับปรุงพนั ธ์ุปาล์มนาํ มนั . กรุงเทพ: โอ เอส พรินติง เฮาส์ จาํ กดั .
นงนภสั วรัญ ู เทียงกมล. (2554). สิงแวดล้อมและการพฒั นา. กรุงเทพ: สาํ นกั พิมพแ์ ห่งจุฬาลงกรณ์
มหาวิทยาลยั .
ประคอง กรรณสูตร. ( ). สถิตเิ พอื การวจิ ยั ทางสังคมศาสตร์. กรุงเทพ: สาํ นกั พิมพแ์ ห่งจุฬาลงกรณ์
มหาวิทยาลยั .
สุชา จนั ทนเ์ อม. ( ). จติ วทิ ยาการพฒั นาการ. กรุงเทพ: โรงพิมพไ์ ทยวฒั นาพาณิชย.์

AEE-TJ. Environ. Ed., 7(14): xx-xx, 2016

สุวลกั ษณ์ สาธุมนสั พนั ธุ์. (2555). การจดั การชายฝัง: การบูรณาการสู่ความยงั ยนื . นครปฐม: สาํ นกั พิมพ์
แห่งมหาวิทยาลยั มหิดล.

สุวชิ ชา รักษศรี. ( ). การพฒั นาความตระหนกั ทางสิงแวดลอ้ มผา่ นกิจกรรมนนั ทนาการสาํ หรับ
นกั เรียนชนั ประถมศึกษาปี ที . Veridian E-Journal, Silpakorn University ฉบบั ภาษาไทยสาขา
มนุษยศาสตร์ สังคมศาสตร์ และศิลปะ. : 1231-1242.

สุวิทย์ วรรณศรี. ( ). สารเคมที างการเกษตรและสุขภาพอนามัยของเกษตรกรในจงั หวดั เพชรบูรณ์
(รายงานฉบบั สมบูรณ์). เพชรบูรณ์: มหาวิทยาลยั ราชภฏั เพชรบรู ณ์.

สาํ นกั งานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิงแวดลอ้ ม. ( ). โครงการพฒั นาล่มุ นํา
ทะเลสาบสงขลาอย่างยงั ยนื (การจดั ทาํ แผนแม่บทพฒั นาลุ่มนําทะเลสาบสงขลาระยะยาวและแผน
ปรับตวั เพอื รองรับการเปลยี นแปลงสภาพภูมอิ ากาศในระดบั พนื ทลี ุ่มนํา). กรุงเทพ: สาํ นกั งาน
นโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิงแวดลอ้ ม.

อภิรดี ส่งศรี. ( ). ความตระหนักต่อสิงแวดล้อมของข้าราชการครูสังกดั กรมสามญั ศึกษาในเขต
ควบคุมมลพษิ อาํ เภอหาดใหญ่ จงั หวดั สงขลา. วทิ ยานิพนธป์ ริญญามหาบณั ฑิต. สาขาการจดั การ
สิงแวดลอ้ ม คณะการจดั การสิงแวดลอ้ ม มหาวิทยาลยั สงขลานครินทร์.

อไุ รวรรณ สุภานิตย.์ (2554). การจดั การการท่องเทียวโดยชุมชนกรณีศึกษาวฒั นวถิ ีชุมชน“โหนดนาเล”
อาํ เภอสทิงพระ จงั หวดั สงขลา. RMUTP Research Journal (Special Issue) 11-19.

Kriz, W.C. (2003). Creating effective learning environments and learning organizations through
gaming simulation design. Simulation & Gaming. 34: 495-511.

Ramji. R., Arnetz. J., Nilsson. M., Jamil. H., Norström. F., Maziak. W., Wiklund. Y., and Arnetz. B.
( ). Determinants of waterpipe use amongst adolescents in Northern Sweden: a survey of use
pattern, risk perception, and environmental factors. BMC Research Notes. 8:441.

Sharma, P.D. ( ). Environmental pollution, problems and control measures. [Online].
Available from: https://saferenvironment.wordpress.com/2009/09/01/environmental- pollution-
problems-and-control-measures-%E2%80%93-overview [ , February ]

Trébuil, G. ( ). Agricultural system at Sathing-Phra, Thailand. Doctoral dissertation.
Ingenieur Agronome de I’ Institut National Agronomique Paris-Grignon.

Wu, J. ( ). Land Use Changes: Economic, Social and Environmental Impacts. CHOICES :
-.