“การอ่านศิลาจารึก” ศาสตราจารย์ ดร.ประเสริฐ ณ นคร

“ ศาสตราจารย ดร.ประเสริฐ ณ นคร ” การอานศิลาจารึก

การอ่านศิลาจารึก ศาสตราจารย์ ดร.ประเสริฐ ณ นคร เนื่องในวาระครบรอบ ๕๐ ป2 ภาควิชาภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร พุทธศักราช ๒๕๖๗ และ เนื่องในงานคุรุบูชาไหวMครูจารึก ประจำป2การศึกษา ๒๕๖๖ วันอาทิตยQที่ ๑๗ มีนาคม พุทธศักราช ๒๕๖๗ ณ หอประชุม มหาวิทยาลัยศิลปากร วังทSาพระ “ ”

“การอ&านศิลาจารึก” ศาสตราจารย2 ดร.ประเสริฐ ณ นคร เนื่องในวาระครบรอบ ๕๐ ป2ภาควิชาภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร พุทธศักราช ๒๕๖๗ และเนื่องในงานคุรุบูชาไหวMครูจารึก ประจำป2การศึกษา ๒๕๖๖ ข"อมูลทางบรรณานุกรมของสำนักหอสมุดแห6งชาติ 1. ศิลาจารึกภาษาไทย. I. ชื่อเรื่อง. 495.9117 ISBN 978-616-7843-43-8 ที่ปรึกษา ผูMช`วยศาสตราจารยb ดร.กังวล คัชชิมา อาจารยb ดร.ชัชพิสิฐ ปาชะนี บรรณาธิการ ผูMช`วยศาสตราจารยbธนโชติ เกียรติณภัทร อาจารยb ดร.วริศรา โกรทินธาคม อาจารยbวรารกb เพ็ชรดี ภาพประกอบ หน"าปก ศาสตราจารยb ดร.ประเสริฐ ณ นครขณะอ`านและอธิบายจารึกในวิชาจารึกสมัยสุโขทัย หลักสูตรจารึกศึกษา ป2การศึกษา ๒๕๕๕ ณ หMอง บค.๔๐๖ อาคารคณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร (ภาพถ`ายโดย อาจารยb ดร.ชัชพิสิฐ ปาชะนี) หน"า ๒๕ ศาสตราจารยb ดร.ประเสริฐ ณ นครขณะบรรยายในรายวิชา ๓๓๕ ๕๒๓ จารึกภาษาไทย ภาคเหนือ ภาคเรียนที่ ๒ ป2การศึกษา ๒๕๕๕

คำนำ เรื่อง “การอ+านศิลาจารึก” เป4นบทความของศาสตราจารย> ดร.ประเสริฐ ณ นคร พิมพ>เผยแพร+ครั้งแรกในวารสารดำรงวิชาการ ปLที่ ๒ ฉบับที่ ๔ เดือนกรกฎาคม -ธันวาคม ๒๕๔๖ บทความดังกล+าว อธิบายถึงพื้นฐานสำคัญในการอ+านจารึกที่จะตXองอาศัยความรูX ดXานต+าง ๆ ทั้งในดXานอักขรวิทยา ภาษาโบราณ ภาษาถิ่น ตลอดจน ประวัติศาสตร> ซึ่งศาสตราจารย> ดร.ประเสริฐ ไดXอธิบายถึง ประวัติศาสตร>สุโขทัยในภาพรวม และเชื่อมโยงขXอมูลจากจารึกไปใชX ร+วมกับการศึกษาดXานประวัติศาสตร>ศิลปะอีกดXวย เนื่องในวาระที่ภาควิชาภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร ครบรอบ ๕๐ ปL พุทธศักราช ๒๕๖๗ และ เนื่องในงานคุรุบูชาไหวXครูจารึก ประจำปLการศึกษา ๒๕๖๖ วันอาทิตย>ที่ ๑๗ มีนาคม พุทธศักราช ๒๕๖๗ ณ หอประชุม มหาวิทยาลัยศิลปากร วังท+าพระ ทางศิษย>เก+าสาขาภาษาไทย สาขาจารึกศึกษา และสาขาจารึกภาษาไทยและภาษาตะวันออก จึงไดXนำบทความเรื่องการอ+านศิลาจารึก มาจัดพิมพ>เป4นหนังสือ ที่ระลึกในงานไหวXครู เพื่อเป4นคุรุบูชาและเผยแพร+ผลงานของ บูรพาจารย>จารึก โดยไดXรับอนุญาตจากทางคณะโบราณคดีใหXพิมพ> เผยแพร+ และในการจัดพิมพ>ครั้งนี้ไดXนำเอกสารตXนฉบับลายมือของ ศาสตราจารย> ดร.ประเสริฐ ณ นคร มาพิมพ>ประกอบเนื้อหา

ภายในเล+ม เอกสารดังกล+าวไดXรับความอนุเคราะห>จากศาสตราจารย> ดร.ศักดิ์ชัย สายสิงห> ที่กรุณาใหXยืมเอกสารมาทำสำเนาและอนุญาต ใหXนำไปเผยแพร+ ทางคณะผูXจัดทำจึงขอขอบพระคุณมา ณ โอกาสนี้ อนึ่ง ขอขอบพระคุณผูXร+วมสมทบทุนสนับสนุนการจัดพิมพ> หนังสือ ไดXแก+ ผูXช+วยศาสตราจารย> ดร.กังวล คัชชิมา อาจารย> ดร.ถิรวรรณ ศรีรัตนโชติชัย นายแพทย>ธิติ เชาวนลิขิต และ ผูXช+วยศาสตราจารย>ธนโชติ เกียรติณภัทร หากเกิดคุณประโยชน>อันใดจากหนังสือเล+มนี้ ขออุทิศเป4น คุรุบูชาแด+บูรพาจารย>โบราณคดีและจารึกศึกษา โดยเฉพาะอย+างยิ่ง ศาสตราจารย> ดร.ประเสริฐ ณ นคร และหวังว+าหนังสือเล+มนี้คงจะ อำนวยประโยชน>แก+นักศึกษา ตลอดจนผูXสนใจในดXานภาษา จารึก และประวัติศาสตร>โดยทั่วกัน คณะผูXจัดทำ ๕ มีนาคม ๒๕๖๗

สารบัญ หัวข"อ หน"า คำนำ ค สารบัญ จ การอ+านศิลาจารึก ๑

๕๐ ป ภาควิชาภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร คุรุบูชาไหวครูจารึก ประจำปการศึกษา ๒๕๖๖ ๑ | “การอานศิลาจารึก” ศาสตราจารย ดร.

๕๐ ป ภาควิชาภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร คุรุบูชาไหวครูจารึก ประจำปการศึกษา ๒๕๖๖ “การอานศิลาจารึก” | ๒ ศาสตราจารย ดร. ๑ การอSานศิลาจารึก ประเสริฐ ณ นคร สมเด็จพระเจXาบรมวงศ>เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงมอบหมายใหXศาสตราจารย>ยอร>ช เซเดส> อ+านศิลาจารึก ประเทศไทย ต+อมาทรงมอบหมายใหXฉ่ำ ทองคำวรรณ ทำหนXาที่นี้ หม+อมเจXาสุภัทรดิศ ดิศกุล ทรงขอใหXขXาพเจXา มาสอนวิชาการอ+านศิลาจารึกในมหาวิทยาลัยศิลปากร เป4นสาเหตุ หนึ่งที่ขXาพเจXาไดXศึกษาเรื่องศิลาจารึกมาจนทุกวันนี้ ขXาพเจXา ไดXขอใหXนายประสาร บุญประคอง ซึ่งเป4นขXาราชการจัตวา เต็มขั้น มาอ+านศิลาจารึกสืบต+อจากนายฉ่ำ ทองคำวรรณ แต+นายประสาร บอกว+า นายฉ่ำอ+านจารึกจนตาจะบอด ไม+เห็นใคร เห็นความสำคัญเลย จึงไม+ยอมมาอ+านจารึกใหXตาบอด เปล+า ๆ ขXาพเจXาไปขอตำแหน+งชั้นตรีจากนายธนิต อยู+โพธิ์ อธิบดี กรมศิลปากรขณะนั้นมาใหX นายประสารจึงยอมเสี่ยงเรื่องตาบอดมาอ+าน ศิลาจารึก ต+อมามีนายเทิม มีเต็ม มาสืบแทน บัดนี้ นางสาวก+องแกXว วีระประจักษ> นายเทิม มีเต็ม และนาย ชะเอม แกXวคลXาย ผูXเชี่ยวชาญอ+านศิลาจารึกดXานต+าง ๆ ก็เกษียณ อายุราชการไปหมดแลXว ไม+ทราบว+าจะมีผูXเห็นความสำคัญ

๕๐ ป ภาควิชาภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร คุรุบูชาไหวครูจารึก ประจำปการศึกษา ๒๕๖๖ ๓ | “การอานศิลาจารึก” ศาสตราจารย ดร.

๕๐ ป ภาควิชาภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร คุรุบูชาไหวครูจารึก ประจำปการศึกษา ๒๕๖๖ “การอานศิลาจารึก” | ๔ ศาสตราจารย ดร. ๑ ของการอ+านศิลาจารึก คิดจัดเตรียมผูXจะมาสืบทอด งานนี้ต+อไปแลXวหรือยัง วิชาการสมัยนี้ตXองพึ่งพาวิชาการสาขาอื่นมาช+วย เป4นสหวิชาการจึงจะเกิดความกXาวหนXาไปไดXกวXางไกล ขXาพเจXาไดXใชXหลักทางวิทยาศาสตร> ทางคณิตศาสตร> ทาง ภาษาศาสตร> ทางภาษาถิ่น ทางโหราศาสตร> มาช+วยในการ อ+านศิลาจารึกหลายประการ เป4นตXนว+า การกำหนดทิศทาง ตำแหน+งที่ตั้งของเมืองสำคัญ เช+น ในจารึกหลักที่ ๘ กล+าวถึง เมืองสำคัญของอาณาจักรสุโขทัย ว+าเริ่มตXนตั้งแต+ทิศหนXา ของศาสนาพุทธ คือทิศตะวันออกของสุโขทัย ไดXแก+ เมืองสระหลวง สองแคว (พิษณุโลก) แลXวเวียนขวาผ+านทิศตะวันออกเฉียงใตX เมืองปากยม (พิจิตร) ไปทางทิศใตXคือ ชากังราว สุพรรณภาว นครพระชุม (ทั้ง ๓ เมืองอยู+บริเวณกำแพงเพชร) เมืองพาน (อำเภอพรานกระต+าย กำแพงเพชร) วนตามเข็มนาkิกาเรื่อยไปจนถึงเมืองราด เมือง สะคXา เมืองลุมบาจาย (อยู+ทางทิศเหนือกวาดไปถึง ทิศตะวันออกของสุโขทัย) ขXาพเจXาเสนอใหX ๓ เมืองนี้ อยู+บริเวณแม+น้ำน+าน เพราะตามหลักที่ ๒ สามเมืองนี้เป4นเมืองอยู+ใน

๕๐ ป ภาควิชาภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร คุรุบูชาไหวครูจารึก ประจำปการศึกษา ๒๕๖๖ ๕ | “การอานศิลาจารึก” ศาสตราจารย ดร.

๕๐ ป ภาควิชาภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร คุรุบูชาไหวครูจารึก ประจำปการศึกษา ๒๕๖๖ “การอานศิลาจารึก” | ๖ ศาสตราจารย ดร. ๑ บริเวณใกลXกัน และเจXาเมืองก็ใชXนามขึ้นตXนว+า พ+อขุนผาเมือง ในขณะที่เมืองน+านเป4นแห+งเดียวที่ใชX คำว+า ผา นำหนXาชื่อ เช+น พระญาผากอง พระญางั่วผาสุม และลูกชายเจXาเมืองน+านชื่อบาจาย อาจแสดงว+าเมืองบาจาย อยู+ในครอบครองของแควXนน+าน และ ผศ.สินชัย กระบวนแสง ไดXพบใบลานพงศาวดารเมือง น+านว+าในสมัยรัชกาลที่ ๑ ต+อกับรัชกาลที่ ๒ เจXาเมืองน+าน กลับจากกรุงเทพไปทางน้ำน+าน ถึงหXวยแม+จริม (อำเภอท+าปลา เดิมอยู+จังหวัดน+าน ต+อมาใหXมาอยู+กับจังหวัดอุตรดิตถ>) เมืองราดเก+าหั้น ใชXความรูXทางคณิตศาสตร>และโหราศาสตร> เช+น กำหนดวันจารึกหลักที่ ๓๘ กฎหมายลักษณะโจรว+าปLฉลู วันเพ็ญเดือนวิสาขะ วันพฤหัสบดี วันหนไทยเรียกว+า วันเมิงเหมXา ตรงกับ พ.ศ. ๑๙๔๐ และโดยเฉลี่ย ๕๐ ๔๐ ปL จึงจะมีวันตรงกับขXอมูลขXางตXนครั้งหนึ่ง ตัวอย+างอื่น เช+น เดือน ๖ พระอาทิตย>ในดวงชาตาจะอยู+ประมาณราศี พฤษภ และถXารูXขึ้นแรมดXวย เช+น เดือน ๖ แรม ๔ ค่ำ พระจันทร>จะอยู+ประมาณราศีธนู และฤกษ>พระจันทร> จะอยู+ที่ฤกษ> ๑๘ ถึง ๒๐ คือ ฤกษ>เชษฐา มูละ และ บูรพาษาฒ เมื่อทราบดังนี้ตัวเลขที่แทนดวงดาว หรือชื่อฤกษ>ที่ลบเลือนก็อาจจะอ+านไดXเพิ่มขึ้น

๕๐ ป ภาควิชาภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร คุรุบูชาไหวครูจารึก ประจำปการศึกษา ๒๕๖๖ ๗ | “การอานศิลาจารึก” ศาสตราจารย ดร.

๕๐ ป ภาควิชาภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร คุรุบูชาไหวครูจารึก ประจำปการศึกษา ๒๕๖๖ “การอานศิลาจารึก” | ๘ ศาสตราจารย ดร. ๑ ขXาพเจXาเคยจะสอบทานปLเกิดของทXาวเจือง โดย อาศัยตำแหน+งของดวงดาวตอนที่ทXาวเจือง ปรากฏว+า เป4นดวงที่โหรคิดขึ้น โดยใหXดาวต+าง ๆ อยู+ในตำแหน+งที่ ส+งผลใหXชาตาดีเด+น แต+โหรนั้นไม+ทราบดาราศาสตร> ว+า ดาวพุธจะอยู+ห+างจากพระอาทิตย>ไดXไม+เกินราศีหนึ่ง และดาวศุกร>จะอยู+ห+างพระอาทิตย>ไดXไม+เกิน ๒ ราศี ตำแหน+งดวงดาวที่โหรคิดขึ้นจึงไม+มีทางเป4นไปไดX สรุปคือดวงชาตาของทXาวเจืองเป4นดวงปลอม ทางอักขรวิทยา ไดXใชXไมXหันอากาศเป4นตัวกำหนดอายุ ว+าจารึกที่มีไมXหันอากาศจะมีอายุหลัง พ.ศ. ๑๙๐๒ ไปแลXว ณ เดิมรูปเหมือน ฌ จารึกใดมี ณ เป4นรูปปqจจุบันจะ เป4นจารึกหลัง พ.ศ. ๑๙๑๒ ไปแลXว ฃ ขวด จะหยักขXางตั้งแต+สมัย พ+อขุนรามคำแหงมหาราช เป4นตXนมา มาเปลี่ยนเป4น ฃ ขวด หยักบนตั้งแต+ พ.ศ. ๑๙๓๕ เป4นตXนมา พลตรี หม+อมราชวงศ>ศุภวัฒน> เกษมศรี ไดXสังเกตว+า พรญา มา เปลี่ยนเป4น พระญา ประมาณ พ.ศ. ๑๙๓๕ และขXางขึ้น เดิมใชX ออก ต+อมาใชX ออกใหม+ และต+อมาใชX ขึ้น คำที่ใชX ในจารึกที่เปลี่ยนแปลงไปอาจนำมาใชXกำหนดอายุจารึกไดX

๕๐ ป ภาควิชาภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร คุรุบูชาไหวครูจารึก ประจำปการศึกษา ๒๕๖๖ ๙ | “การอานศิลาจารึก” ศาสตราจารย ดร.

๕๐ ป ภาควิชาภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร คุรุบูชาไหวครูจารึก ประจำปการศึกษา ๒๕๖๖ “การอานศิลาจารึก” | ๑๐ ศาสตราจารย ดร. ๑ จารึกหลักที่ ๒ วัดศรีชุม เดิมสันนิษฐานกันว+า ทำขึ้นในสมัยพระเจXาเลอไทย คือก+อน พ.ศ. ๑๘๙๐ แต+ มีไมXหันอากาศ และ ณ รูปปqจจุบัน จึงมีอายุหลัง พ.ศ. ๑๙๑๒ จารึกชาดกวัดศรีชุม เดิมสันนิษฐานว+าตั้งเรียงรายอยู+รอบ เจดีย>วัดมหาธาตุสุโขทัยมาก+อน ขXาพเจXาไดXชี้แจงใหXที่ประชุม สัมมนาเรื่องจารึกหลักที่ ๒ ว+า ภาพชาดกในวัดศรีชุม มี ทั้ง ฃ ขวด รูปหยักขXางบน และ พระญา (มีสระอะ) จึงตXองมี อายุไม+เก+ากว+า พ.ศ. ๑๙๓๕ และจารึกแผ+นที่อยู+ตรงหัวเลี้ยว จะหันรูปไปตามทิศทางที่เลี้ยวไป ถXานำแผ+นนี้ไปตั้งรอบ เจดีย> รูปก+อนถึงหัวเลี้ยวจะตั้งหัวขึ้นขXางบน แต+หลังหัวเลี้ยวภาพจะยืนเอาลำตัวขนานไปกับพื้นดิน แสดงว+า ภาพนี้สรXางขึ้นเพื่อติดบนเพดานอย+างแน+นอน ไมXยมก เริ่มมีใชXใน พ.ศ. ๑๙๗๖ (จารึกหลักที่ ๔๔) ไมXโท เดิมใชXรูปไมXจัตวา มาเปลี่ยนเป4นไมXโท รูปปqจจุบัน ระหว+าง พ.ศ. ๑๙๒๗ - ๑๙๓๕ จารึกหลักที่ ๖๔ พ.ศ. ๑๙๓๕ มีไมXโทเพียงตัวเดียว ไมXหันอากาศ เดิมอยู+บนตัวสะกด เริ่มยXายไปขXางหนXา พXนเสXนหนXาของตัวสะกดไปใน พ.ศ. ๒๐๑๔ ในจารึกลXานนา

๕๐ ป ภาควิชาภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร คุรุบูชาไหวครูจารึก ประจำปการศึกษา ๒๕๖๖ ๑๑ | “การอานศิลาจารึก” ศาสตราจารย ดร.

๕๐ ป ภาควิชาภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร คุรุบูชาไหวครูจารึก ประจำปการศึกษา ๒๕๖๖ “การอานศิลาจารึก” | ๑๒ ศาสตราจารย ดร. ๑ แต+จารึกภาคกลางจะเลื่อนไมXหันอากาศไปขXางหนXา ระหว+าง พ.ศ. ๒๑๖๔ - ๒๒๒๓ ในดXานภาษาถิ่นและภาษาศาสตร> สุโขทัยยุคตXน ใชXคำว+า พิหาร หรืออารามแทนวัด มาปรากฏคำว+า กวาดวัด ในจารึกหลักที่ ๑๐๒ พ.ศ. ๑๙๒๒ และใชXวัดนำหนXาชื่อวัด ในจารึกหลักที่ ๙ ซึ่งเขียนขึ้นใน พ.ศ. ๑๙๔๙ จารึกอาจจะช+วยวิชาประวัติศาสตร>ศิลปs เช+น ศาสตราจารย>สันติ เล็กสุขุม ตXองการพิสูจน> อายุของเจดีย>ราย ๘ องค> รอบพระเจดีย>ใหญ+ ในวัดมหาธาตุสุโขทัย ว+าควรจะก+อสรXางสมัยใด ขXาพเจXาแนะนำว+ามีจารึกหลักที่ ๙๔ พ.ศ. ๑๙๒๗ ว+ามหาสังฆราชเจXาครูแก+มหาธรรมราชา สรXางขนาดตรงกับพระเจดีย>รายดังกล+าว จึงยุติไดXว+า พระเจดีย>รายดังกล+าวสรXางขึ้น ใน พ.ศ. ๑๙๒๗

๕๐ ป ภาควิชาภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร คุรุบูชาไหวครูจารึก ประจำปการศึกษา ๒๕๖๖ ๑๓ | “การอานศิลาจารึก” ศาสตราจารย ดร.

๕๐ ป ภาควิชาภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร คุรุบูชาไหวครูจารึก ประจำปการศึกษา ๒๕๖๖ “การอานศิลาจารึก” | ๑๔ ศาสตราจารย ดร. ๑ การแปลความหมายคำบางคำในจารึกอาจตXองอาศัยภาษาศาสตร> และภาษาถิ่น เช+น จากลXานนา หลวัก - หลวก ฉลาด หลักแหลม เตียมแต+ - ตั้งแต+ หั้น - นั้น แลปLแล - แต+ละปL ลูท+าง - ดูตXาง อยู+ช+าง เป4นการสะดวก สะเล็กสะนXอย - เล็ก ๆ นXอย ๆ เป4นที่แลXว - เป4นที่สิ้นสุด ตวง - จนกระทั่ง ตXองจารีตร - สลักจารึก ภาษาไทใหญ+ เช+น พ+อขุนนำถม - พ+อขุนน้ำท+วม เยีย - ยุXง หมากลาง - ขนุน อีสาน เช+น บัดแมง - ชั่วครู+ ไทขาว เช+น ในกลวงปuาตาล กลวง - ขXางใน ญ+าย - แตกเป4นชิ้น หนีไป หา - หาก ดXวยตนเอง เช+น หาใคร+ใจในใจ - คิดในใจ (ไทอาหม) ดXวยพระองค>เอง เพื่อ - เพื่อนบXาน (ไทอาหม) เลื้อน - อ+าน ทำนองเสนาะ (ไทพ+าเก) รXองโตXตอบระหว+างชายกับหญิง (จXวงโบราณ) แต+ง ในแต+งตาดู- เฝwา ทำหนXาที่ เกลื่อน - เคลื่อน ช+อยเหนือ - ช+วยเหลือ ขXาเสือก - ขXาเสิก ขXาศึก เถิง - ถึง โอย - อวย เยื่อง - เยี่ยง ฟwาแมลบ - ฟwาแลบ พันลุ พันลับ - พลุ พลับ ขอก - ขอบ โชบ - ชอบ โอกบวช - ออกบวช เชื้อ - เสื้อ (ในพ+อเชื้อเสื้อคำ) มลากมากดี- ดีดีดี สลง - สลุง ขัน เอายงเขา - เอายุXงขXาว

๕๐ ป ภาควิชาภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร คุรุบูชาไหวครูจารึก ประจำปการศึกษา ๒๕๖๖ ๑๕ | “การอานศิลาจารึก” ศาสตราจารย ดร.

๕๐ ป ภาควิชาภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร คุรุบูชาไหวครูจารึก ประจำปการศึกษา ๒๕๖๖ “การอานศิลาจารึก” | ๑๖ ศาสตราจารย ดร. ๑ ปลาก - ฝาก ฟาก สูด - สวด ประวัติศาสตรQสุโขทัย ก+อนราชวงศ>พระร+วงมีราชวงศ>พ+อขุนศรีนาวนำถุม ครองศรีสัชนาลัยสุโขทัยอยู+ (ประมาณ พ.ศ. ๑๗๖๒ - ๑๗๙๒) คือพ+อขุนศรีนาวนำถุม มีโอรสคือพ+อขุนผาเมือง ครอง เมืองราด และพระยาคำแหงพระรามครองสองแคว (พิษณุโลก) องค>หลังมีโอรสคือ พระมหาเถรศรีศรัทธาราชจุลามณี ซึ่งออกบวชและไปบูรณะศาสนสถานทั้งในเมืองไทย พม+า อินเดีย และลังกา อาณาเขตแควXนสุโขทัยสมัยนั้น รวมเมืองฉอด (ตาก) เชียงแสน พะเยา ราด สะคXา ลุมบาจาย สระหลวงสองแคว (พิษณุโลก) และพระบาง (นครสวรรค>) เมื่อพ+อขุนศรีนาวนำถุมสิ้นพระชนม> ขอมสบาดโขลญลำพง มายึดศรีสัชนาลัยสุโขทัยไดX พ+อขุนผาเมืองและพ+อขุนบาง กลางหาวช+วยกันตีเมืองคืนไดX พ+อขุนผาเมืองจึงอภิเษก พ+อขุนบางกลางหาวเป4นกษัตริย>และยกเมืองสุโขทัยใหX รวมทั้งชื่อที่กษัตริย>ขอมเคยตั้งใหXพ+อขุนผาเมืองเป4นพ+อขุน

๕๐ ป ภาควิชาภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร คุรุบูชาไหวครูจารึก ประจำปการศึกษา ๒๕๖๖ ๑๗ | “การอานศิลาจารึก” ศาสตราจารย ดร.

๕๐ ป ภาควิชาภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร คุรุบูชาไหวครูจารึก ประจำปการศึกษา ๒๕๖๖ “การอานศิลาจารึก” | ๑๘ ศาสตราจารย ดร. ๑ ศรีอินทรบดินทราทิตย> แต+พ+อขุนบางกลางหาวทรงใชXชื่อ ศรีอินทราทิตย> ราชวงศQพระรSวง (๑)พ+อขุนศรีอินทราทิตย> (เสวยราชย> พ.ศ. ๑๗๙๒ - ?) (๒)พ+อขุนบานเมือง (พ.ศ. ? - ๑๘๒๒) โอรสของ (๑) (๓)พ+อขุนรามคำแหงมหาราช (พ.ศ. ๑๘๒๒ - ๑๘๔๑) โอรสของ (๑) (๔)พระยาเลอไทย (พ.ศ. ๑๘๔๒ - ?) โอรสของ (๓) (๕)พระยางั่วนำถม (? - ๑๘๙๐) (๖)พระยาลิไทย (พ.ศ. ๑๘๙๐ - ๑๙๑๑) หรือพระมหา ธรรมราชาที่ ๑ โอรสของ (๔) (๗)พระมหาธรรมราชาที่ ๒ (พ.ศ. ๑๙๑๑ - ๑๙๔๒) โอรสของ (๖) (๘)พระมหาธรรมราชาที่ ๓ (พ.ศ. ๑๙๔๓ - ๑๙๖๒) หรือ พระยาไสลิไทย โอรสของ (๗) (๙)พระมหาธรรมราชาที่ ๔ (พ.ศ. ๑๙๖๒ - ๑๙๘๑) หรือ บรมปาลมหาธรรมราชา โอรสของ (๗)

๕๐ ป ภาควิชาภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร คุรุบูชาไหวครูจารึก ประจำปการศึกษา ๒๕๖๖ ๑๙ | “การอานศิลาจารึก” ศาสตราจารย ดร.

๕๐ ป ภาควิชาภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร คุรุบูชาไหวครูจารึก ประจำปการศึกษา ๒๕๖๖ “การอานศิลาจารึก” | ๒๐ ศาสตราจารย ดร. ๑ สมัยพ+อขุนรามคำแหงมหาราช อาณาจักรสุโขทัย ครอบคลุมนครศรีธรรมราชถึงฝqzงทะเลในทิศใตX ทิศเหนือถึงชวา (หลวงพระบาง) ทิศตะวันออกถึง เวียงจันทน> ทิศตะวันตกถึงนครพัน (เมาะตะมะ) และหงสาวดี เมื่อสิ้นรัชสมัยพ+อขุนรามคำแหง สุโขทัยแตก เป4นส+วน ๆ แมXแต+พระบางก็ตั้งตัวเป4นเอกราช พระยาลิไทรวบรวมอาณาจักรสุโขทัยขึ้นใหม+ ถึงหลวงพระบางทางเหนือ แม+น้ำปuาสักทางตะวันออก ทิศใตXถึงพระบาง (นครสวรรค>) และตะวันตก ถึงแม+น้ำป{ง พ.ศ. ๑๙๒๑ อยุธยาไดXอาณาจักรสุโขทัยเป4นเมืองขึ้น พ.ศ. ๑๙๓๑ สุโขทัยแข็งเมือง ขุนหลวงพงั่ว ทรงยกทัพไปปราบชากังราว (กำแพงเพชร) แต+ ไม+ไดXเมือง พ.ศ. ๑๙๔๐ สุโขทัยกลับเป4นเมืองขึ้นอยุธยา

๕๐ ป ภาควิชาภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร คุรุบูชาไหวครูจารึก ประจำปการศึกษา ๒๕๖๖ ๒๑ | “การอานศิลาจารึก” ศาสตราจารย ดร.

๕๐ ป ภาควิชาภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร คุรุบูชาไหวครูจารึก ประจำปการศึกษา ๒๕๖๖ “การอานศิลาจารึก” | ๒๒ ศาสตราจารย ดร. ๑ พ.ศ. ๑๙๔๓ พระมหาธรรมราชาที่ ๓ ทรงตั้งตัวเป4นเอกราช แต+อีกประมาณ ๑๐ ปLต+อมาก็ตกเป4นเมืองขึ้นของอยุธยา ในรัชสมัยพระมหาธรรมราชาที่ ๔ อาณาจักร สุโขทัยแตกเป4น ๔ แควXน คือ พระมหาธรรมราชาที่ ๔ ครองสระหลวงสองแคว พระยารามครองสุโขทัย พระยาเชลียงครองสุโขทัย และแสนสอยดาวครอง กำแพงเพชร พ.ศ. ๑๙๘๑ พระมหาธรรมราชาที่ ๔ สิ้นพระชนม> ทางอยุธยาไม+ตั้งพระมหาธรรมราชาอีก พงศาวดารฉบับ หลวงประเสริฐกล+าวว+า พระพุทธชินราชมีน้ำพระเนตร เป4นโลหิต พระยายุทิษเฐียรโอรสของพระมหาธรรมราชาที่ ๔ เป4นเจXาเมืองสองแคว (พิษณุโลก) มาจนถึง พ.ศ. ๑๙๙๔ ไปพึ่งพระเจXาติโลกราชแห+งลXานนา ต+อมาพระราชเทวี ซึ่งเป4นธิดาของพระมหาธรรมราชาที่ ๒ และเป4นพระราชเทวี ในสมเด็จเจXาสามพระยาและเป4นพระราชชนนีของ สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ มาครองสุโขทัยจนถึงแก+ พิราลัยใน พ.ศ. ๒๐๐๕ สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ

๕๐ ป ภาควิชาภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร คุรุบูชาไหวครูจารึก ประจำปการศึกษา ๒๕๖๖ ๒๓ | “การอานศิลาจารึก” ศาสตราจารย ดร.

๕๐ ป ภาควิชาภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร คุรุบูชาไหวครูจารึก ประจำปการศึกษา ๒๕๖๖ “การอานศิลาจารึก” | ๒๔ ศาสตราจารย ดร. ๑ ทรงตั้งเมืองพิษณุโลกเป4นเมืองหลวง ของอาณาจักรอยุธยาเมื่อ พ.ศ. ๒๐๐๖ และทรงผนวกอาณาจักรสุโขทัยเขXาเป4น ส+วนหนึ่งของอาณาจักรอยุธยา

๕๐ ป ภาควิชาภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร คุรุบูชาไหวครูจารึก ประจำปการศึกษา ๒๕๖๖ ๒๕ | “การอานศิลาจารึก” ศาสตราจารย ดร.

ศาสตราจารย ดร. ขณะกล าวปาฐกถาพิเศษ เรื่อง “แนวทางการศึกษาจารึกสมัยสุโขทัย” ในโครงการอบรมการอ านจารึกสมัยสุโขทัยสำหรับครูมัธยมศึกษา วันเสารที่ ๑๙ พฤษภาคม พุทธศักราช ๒๕๖๑ หอง ๔๐๑-๐๓ ศูนยสันสกฤตศึกษา คณะโบราณคด ี มหาว ิทยาลัยศิลปากร (ภาพจาก ผูช่วยศาสตราจารย ดร.กังวล คัชช ิมา)