การพัฒนางานประจำสู่งานวิจัย (Routine to Research-R2R) จ.น่าน ปี 2564

แนวทางการพฒั นาการบรู ณาการสร้างเสรมิ ชุมชนเข้มแข็งสู่การพฒั นาคณุ ภาพชีวติ กล่มุ เปราะบางรายครัวเรือน : One Home พม.จังหวัดนา่ น 42

7. พั ฒ นาชุมชนให้ เข้มแข็งและส่งเสริมสิท ธิชุมชนในการเข้าถึงและใช้ประโยชน์
ทรัพยากรธรรมชาติอย่างสมดุลและย่ังยืน โดยสนับสนุนแนวทางการใช้ประโยชน์ทรัพยากรธรรมชาติ
เชิงอนุรักษ์และแนวทางการพัฒนาเศรษฐกิจจากฐานชีวภาพ ตามวิถีชีวิต ภูมิปัญญาและวัฒนธรรมดั้งเดิม
ภายใต้หลักการคนอยู่ร่วมกับระบบนิเวศอย่างเก้ือกูล สนับสนุนสิทธิของชุมชน บทบาทของปราชญ์ชาวบ้าน
และผู้นำชุมชน ในการจัดการทรัพยากรธรรมชาติเพื่อการพึ่งตนเอง สร้างความรู้ความเข้าใจท่ีถูกต้องเกี่ยวกับ
ระบบนิเวศเพ่ือให้ชุมชนเกิดความรักและหวงแหนทรัพยากรธรรมชาติ และสนับสนุนให้ชุมชนสำรวจ
ทรัพยากรธรรมชาติ ความหลากหลายทางชีวภาพและภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อจัดทำฐานข้อมูลระดับชุมชน โดย
ร่วมกับองค์กรท้องถ่ิน ตลอดจนส่งเสริมระบบการจัดการที่เคารพ สิทธิทางปัญญา คุ้มครองทรัพย์สินทาง
ปญั ญา โดยเฉพาะด้านส่ิงบ่งชีท้ างภูมิศาสตร์ และปกปอ้ งทรพั ยากรของชุมชน

8. สนับสนุนกระบวนการมีส่วนร่วมและพัฒนาศักยภาพของท้องถ่ินและชุมชนโดยสนับสนุน
การจัดการเชิงพ้ืนท่ี พัฒนากลไกการจัดการร่วมที่ประกอบด้วย ภาครัฐ ภาคเอกชน ภาควิชาการ องค์กร
ปกครองสว่ นท้องถิ่นและชมุ ชน รวมท้ังการจัดตัง้ สภาสิ่งแวดล้อมชมุ ชนท้องถ่ินเพ่ือรับฟังความคิดเห็นเกี่ยวกับ
โครงการพัฒนาของภาครัฐที่อาจส่งผลกระทบต่อวิถีชีวิตความเป็นอยู่สุขภาพ อนามัยและส่ิงแวดล้อมของ
ชุมชนในทุกข้ันตอน บนพ้ืนฐานขององค์ความรู้ ข้อมูลท่ีถูกต้องเปิดเผย โปร่งใส สามารถเข้าถึงได้อย่างเท่า
เทียม เสริมสร้างบทบาทของสื่อมวลชนในการสรา้ งความตระหนักรู้และความตืน่ ตัวของสาธารณชนในการดแู ล
คุ้มครองทุนทางทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมของประเทศ รวมทั้งพัฒนาศักยภาพขององค์กรปกครอง
ส่วนท้องถ่ินให้เข้มแข็งด้านการบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อม โดยเฉพาะการบริหาร
จัดการน้ำ และมลพิษทางนำ้ การจัดการขยะ และของเสยี อนั ตราย รวมทั้งการจัดการภัยพิบัติ

9. เสริมสร้างความเข้มแข็งของชุมชนให้พร้อมรับความเปลี่ยนแปลงมีส่วนร่วมพัฒนาชุมชนกับ
ภาคีการพัฒนาต่าง ๆ โดยพัฒนาความรู้และการจัดการความเส่ียงให้ชุมชนเสริมด้วยความรู้จากภายนอก
ผ่านเครือข่ายการวิจัยในพ้ืนท่ี และส่งเสริมให้เกิดการแลกเปล่ียนเรียนรู้ให้กว้างขวางในทุกระดับจากชุมชน
ตำบล สู่อำเภอและจังหวัด เกิดความรู้ที่สามารถนำมาใช้ในการพัฒนาและบริหารจัดการความเสี่ยงต่าง ๆ
ส่งเสริมการรวมกลุ่มร่วมคิดร่วมทำในชุมชนอย่างกว้างขวางสามารถทำแผนพัฒนาที่สอดคล้องกับวัฒนธรรม
อนั หลากหลายของชุมชนทอ้ งถิ่น ขับเคลอ่ื นการพัฒนาด้วยตนเองและสง่ เสริมใหเ้ กิดการทำงานร่วมกันระหว่าง
ภาคประชาชน องคก์ รปกครองส่วนท้องถิ่นและสถาบันการศึกษาในทอ้ งถิ่น

สำหรับแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับท่ี 12 (พ.ศ. 2560 – 2564) มุ่งต่อยอด
แผนพัฒนาฯ ฉบับท่ี 11 เพ่ือให้บรรลุเป้าหมายการพัฒนาระยะยาวตามยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี ได้กำหนด
หลักการสำคัญไว้ 6 ประการ โดยมี 2 ประการที่อาจกล่าวได้ว่าให้ความสำคัญกับการพัฒนาชุมชนให้เข้มแข็ง
และพึ่งตนเองได้ (สำนกั งานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสงั คมแหง่ ชาติ, 2559, หนา้ 4) คือ

1. ยึด “หลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง” ต่อเนื่องมาตั้งแต่แผนพัฒนาฯ ฉบับที่ 9 เพื่อให้เกิด
บูรณาการการพัฒนาในทุกมิติอย่างสมเหตุสมผล มีความพอประมาณและมีระบบภูมิคุ้มกัน และการบริหาร
จัดการความเสยี่ งที่ดี ซง่ึ เป็นเง่ือนไขจำเปน็ สำหรับการพัฒนาท่ีย่ังยนื โดยมงุ่ เนน้ การพัฒนาคนใหม้ ีความเป็นคน
ที่สมบูรณ์ สังคมไทยเป็นสังคมคุณภาพ สร้างโอกาสและมีท่ียืนให้กับทุกคนในสังคมได้ดำเนินชีวิตที่ดี
มีความสุขและอยู่ร่วมกันอย่างสมานฉันท์ ในขณะท่ีระบบเศรษฐกิจของประเทศก็เจริญเติบโตอย่างต่อเนื่อง
มีคุณภาพ และมีเสถียรภาพ การกระจายความมั่งค่ังอย่างทั่วถึง และเป็นธรรมเป็นการเติบโตที่เป็นมิตรกับ
ส่ิงแวดลอ้ ม รักษาความหลากหลายทางชวี ภาพ ชมุ ชนวถี ีชวี ิต ค่านยิ ม ประเพณี และวฒั นธรรม

แนวทางการพฒั นาการบรู ณาการสร้างเสริมชุมชนเข้มแขง็ สกู่ ารพฒั นาคณุ ภาพชวี ติ กลุ่มเปราะบางรายครัวเรือน : One Home พม.จังหวัดน่าน 43

2. ยึด “คนเป็นศนู ยก์ ลางการพฒั นา” มุ่งสร้างคุณภาพชีวิตและสขุ ภาวะท่ีดีสำหรับคนไทยพัฒนา
คนให้มีความเป็นคนท่ีสมบูรณ์มีวินัย ใฝ่รู้ มีความรู้ มีทักษะ มีความคิดสร้างสรรค์ มีทัศนคติที่ดีรับผิดชอบ
ต่อสังคม มีจริยธรรมและคุณธรรม พัฒนาคนทุกช่วงวัยและเตรียมความพร้อมเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุอย่างมี
คุณภาพ รวมถึงการสร้างคนให้ใช้ประโยชน์และอยู่กับสิ่งแวดล้อมอย่างเกื้อกูล อนุรักษ์ฟื้นฟู ใช้ประโยชน์
ทรพั ยากร ธรรมชาตแิ ละสิง่ แวดล้อมอย่างเหมาะสม

ขณะท่ีส่วนที่ 4 ยุทธศาสตร์การพัฒนาประเทศ ยุทธศาสตร์ที่ 1 การเสริมสร้างและพัฒนา
ศักยภาพทุนมนุษย์ เป้าหมายที่ 5 มีสาระสำคัญคือ สถาบันทางสังคมมีความเข้มแข็งและมีส่วนร่วมในการ
พัฒนาประเทศเพ่ิมข้ึนโดยเฉพาะสถาบันครอบครัว สถาบันการศึกษาสถาบันทางศาสนา ชุมชน ส่ือมวลชน
และภาคเอกชน โดยมีแนวทางการพัฒนาท่ีสำคัญเก่ียวกับการสร้างความเข้มแขง็ และการพ่ึงตนเองของชุมชน
ในประเดน็ ดงั ต่อไปน้ี (สำนกั งานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกจิ และสังคมแห่งชาติ, 2559, หน้า 67 – 70)

1. เสริมสร้างความเข้มแข็งของชุมชนในการมีส่วนร่วมจัดกิจกรรมสาธารณประโยชน์ จัดระเบียบ
ทางสังคม และกำหนดบทลงโทษแก่ผู้ละเว้นการปฏิบัติตามบรรทัดฐานในสังคม 2. ปรับปรุงแหล่งเรียนรู้ใน
ชุมชนให้เป็นแหล่งเรียนรู้เชิงสร้างสรรค์และมีชีวิต อาทิ พิพิธภัณฑ์ห้องสมุด โบราณสถาน อุทยาน
ประวตั ิศาสตร์ โรงเรยี นผสู้ งู อายุ รวมท้งั สง่ เสรมิ ให้มีระบบการจดั การความรู้ท่ีเปน็ ภมู ิปญั ญาทอ้ งถิ่น

ขณะที่ยุทธศาสตร์ท่ี 2 การสร้างความเป็นธรรมและลดความเหลื่อมล้ำในสังคม เป้าหมายที่ 3 ไดม้ ี
สาระสำคัญถึงการเสริมสร้างศักยภาพชุมชน การพัฒนาเศรษฐกิจชุมชนและการสร้างความเข้มแข็งการเงิน
ฐานรากตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงเพื่อให้ชุมชนสามารถพึ่งตนเองได้ มีสิทธิในการจัดการทุนท่ดี ินและ
ทรัพยากรภายในชุมชน ได้มีแนวทางการพัฒนา (สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคม
แหง่ ชาติ, 2559, หนา้ 78 – 79) คอื

1. สรา้ งและพัฒนาผู้นำการเปล่ยี นแปลงในชุมชนให้มีขีดความสามารถในการสร้างแรงบนั ดาลใจ
ให้เกิดความเชื่อมั่น ศรัทธา มีจุดยืนทางความคิด มีธรรมาภิบาลในการบริหารและพัฒนาชุมชนส่งเสริม
การรวมกลุ่มและสร้างจิตสานึกให้ชมุ ชนพ่ึงพาตนเอง รวมทง้ั สง่ เสรมิ และสนบั สนุน

2. ส่งเสริมให้เกิดชมุ ชนแห่งการเรียนรูด้ ้วยกระบวนการวิจยั และการถ่ายทอดองค์ความรใู้ นชุมชน
เพ่ือนำไปสู่การแก้ไขปัญหาในพื้นที่และการต่อยอดองค์ความรู้ไปสู่เชิงพาณิชย์ รวมทั้ง ส่งเสริมการใช้
เทคโนโลยสี ารสนเทศในการสร้างการจดั การความร้ใู นชุมชน

3. พัฒนาเศรษฐกิจชุมชน โดยส่งเสริมการประกอบอาชีพของผู้ประกอบการระดับชุมชน
การสนับสนุนศูนย์ฝึกอาชีพชุมชน การส่งเสริมการเชื่อมต่อระหว่างเครือข่ายอุตสาหกรรม (Cluster) ในพ้ืนท่ี
กับเศรษฐกิจชุมชน การสร้างความร่วมมือกับภาคเอกชนและสถาบันการศึกษาในการร่วมกันพัฒนาความรู้
ในเชิงทฤษฎีและสามารถนำไปประยุกต์ใช้ในทางปฏิบัติเพื่อสร้างศักยภาพให้กับชุมชนในการประกอบธุรกิจ
การสนับสนุนการประกอบธุรกิจแบบวิสาหกิจเพ่ือสังคม รวมถึงการส่งเสริมการท่องเที่ยวท้องถิ่นและการ
ท่องเที่ยวเชงิ อนุรักษ์ในชมุ ชนทม่ี ีแหล่งทอ่ งเที่ยว

4. สนับสนุนการให้ความรู้ในการบริหารจัดการทางการเงินแก่ชุมชนและครัวเรือน การปรับ
องค์กรการเงินของชุมชนให้ทำหน้าที่เป็นสถาบันการเงินในระดับหมู่บ้านตำบลที่ ทำหน้าท่ีทั้งการให้กู้ยืมและ
การออม และจัดต้ังโครงขา่ ยการเงินฐานรากโดยมธี นาคารออมสินและธนาคารเพอื่ การเกษตรและสหกรณ์เป็น
แมข่ ่าย

แนวทางการพัฒนาการบรู ณาการสร้างเสรมิ ชุมชนเข้มแขง็ สกู่ ารพฒั นาคุณภาพชีวติ กลุ่มเปราะบางรายครัวเรอื น : One Home พม.จังหวัดนา่ น 44

5. สนับสนุนชุมชนให้มีส่วนร่วมในการจัดสวัสดิการบริการ และการจัดการทรัพยากรในชุมชน
ในลักษณะเป็นหุ้นส่วนกับหน่วยงานภาครัฐ อปท. ในการดูแลคณุ ภาพชีวิตประชาชน โดยเปิดรบั สมาชิกทุกคน
ในท้องถิ่นโดยไม่เลือกปฏิบัติ ผลักดัน พ.ร.บ. โฉนดชุมชน เพื่อให้ชุมชนมีการบริหารจัดการและใช้ประโยชน์
จากท่ดี ินและทรัพยากรในพน้ื ท่ีร่วมกัน

เป้าหมายการพัฒนาดังกล่าวข้างต้นมีแผนงานรองรับที่สำคัญ คือ แผนงานการพัฒนาเศรษฐกิจ
ชุมชนฐานรากและชุมชนเข้มแข็ง โดยมีสาระสำคัญ คือ มุ่งพัฒนาเศรษฐกิจชุมชนผ่านเครือข่ายวิสาหกิจเพ่ือ
สังคม/วิสาหกิจชุมชน โดยการสร้างความร่วมมือระหว่างภาคเอกชนและวิสาหกิจเพ่ือสังคม (วิสาหกิจชุมชน)
และความร่วมมือระหว่างวิสาหกิจเพื่อสังคม (วสิ าหกิจชุมชน) ในแต่ละพื้นท่ี เพ่ือการสร้างองค์ความรู้ รูปแบบ
การจัดการ เพื่อสร้างความเข้มแข็งและความย่ังยืนของวิสาหกิจในระยะยาวรวมทั้งเผยแพร่ความรู้ด้านการ
ส่งเสริมเศรษฐกิจชุมชนฐานราก พร้อมทั้ง ประสานงานกับจังหวัดและท้องถ่ินเพื่อขยายผลจากชุมชนต้นแบบ
ให้มีการนาไปใช้ในชุมชนอื่น ๆ อย่างกว้างขวางเพื่อสนับสนุนนโยบายของรัฐภายใต้ยุทธศาสตร์ด้านการแก้ไข
ปัญหาความยากจน ลดความเหลอ่ื มล้ำ และสร้างการเตบิ โตจากภายใน

โดยสรุปจากการศึกษาแผนพัฒนาฯ ตั้งแต่ฉบับที่ 8 เป็นต้นมาจนถึงฉบับปัจจุบันจะเห็น ได้ว่า
แนวคิดการพัฒนาชุมชนให้เข้มแข็งและพึ่งตนเองได้น้ันได้ถูกบรรจุในแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ
ของไทยมาอย่างยาวนาน แสดงให้ถึงแนวนโยบายของชาติท่ีต้องการให้รากฐานของประเทศมีความเข้มแข็ง
มาจากฐานราก ดังนั้นการให้ความสำคัญกับการพัฒนาหน่วยพ้ืนฐานต่าง ๆ ท่ีอยู่ในชุมชนไม่ว่าจะเป็น
คน ครอบครวั องคก์ ร รวมถึงพนื้ ท่ี/สภาพแวดลอ้ มจึงมีความจำเป็นและสำคัญ

ปัจจยั ทจ่ี ะทำให้การพัฒนาชมุ ชนเขม้ แขง็ ขึ้น
1. ได้รับการแนะนำ ส่งเสริม และสนับสนนุ จากหน่วยงานภายนอก ซง่ึ พบว่าส่วนใหญ่ หน่วยงาน
ของรัฐและองค์กรพัฒนาเอกชนจะเป็นกลไกสำคัญในการกระตุ้นให้คนในชุมชนเกิดความต่ืนตัวและรวมกลุ่ม
ขน้ึ
2. ความต้องการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ โดยร่วมกันอนุรักษ์และฟื้นฟู ทรัพยากรธรรมชาติ
ในรูปแบบต่าง ๆ เช่น การรวมกลุ่มเพ่ือพัฒนาแหล่งต้นน้ำ ลำธาร การอนุรักษ์ป่าชายเลน การรักษาระบบ
นิเวศนช์ ายฝ่ัง เปน็ ต้น
3. การต้องการรายได้เพิ่มขึ้น อันเป็นมูลเหตุหลักที่พบในชุมชนเกือบทุกแห่งท่ีสำรวจ เน่ืองจาก
คนในชมุ ชนมีรายไดไ้ มพ่ อเพยี งต่อการครองชพี
4. สืบสานภูมิปัญญาท้องถ่ินเป็นการรวมกลุ่มเพ่ือถ่ายทอดศิลปวัฒนธรรมไปยังรุ่นลูกรุ่นหลาน
รวมทั้งเพ่ือเพิ่มผลผลิตให้เพียงพอต่อความต้องการของตลาด เชน่ กลุ่มทอผ้าไหม กลุ่มจักสาน กลุ่มทำน้ำตาล
โตนด เปน็ ตน้
5. ผู้นำและแก่นนำของชุมชนต้องการแก้ไขปัญหาภายในชุมชน โดยกระตุ้นให้ทุกคนเข้ามา
มีส่วนรว่ มในการแกไ้ ขปัญหาของชุมชนตง้ั แต่การร่วมคดิ ร่วมทำ ตลอดจนร่วมกนั แก้ไขปญั หา
6. กระแสการเปลี่ยนแปลงของสังคมท่ีเห็นได้ชัดเจน คือ กระแสชีวจิต ซ่ึงทำให้คนหันมาบริโภค
ผลผลิตหรือหันมาใช้ผลิตภัณฑ์ท่ีทำมาจากธรรมชาติมากขึ้น จึงได้มีการรวมกลุ่มกันเพื่อการแปรรูปสมุนไพร
การปลกู ผกั ปลอดสารพิษ การผลิตข้าวซอ้ มมือ เป็นต้น
7. คนในชุมชนมปี ัญหาดา้ นสุขภาพ จึงเกิดการรวมกลมุ่ ขึน้ มาเพอ่ื แก้ไขปญั หาดังกลา่ ว
8. ความต้องการเงินทุนและความรู้เพื่อประกอบอาชีพ พบว่าหน่วยงานของรัฐและเอกชนท่ีให้
การสนบั สนนุ เงินทุนหรือความรเู้ พือ่ ประกอบอาชีพเสริมจะดำเนินงานโดยรวมกลมุ่ กนั

แนวทางการพฒั นาการบรู ณาการสร้างเสรมิ ชุมชนเขม้ แข็งสกู่ ารพฒั นาคุณภาพชวี ิตกล่มุ เปราะบางรายครัวเรอื น : One Home พม.จังหวัดนา่ น 45

MODEL แนวทางการขับเคลื่อนการสรา้ งเสริมชุมชนเข้มแขง็
วิสัยทัศน์ พม. : “สร้างสงั คมดี คนมีคุณภาพ”
GOAL : “ครอบครวั อบอนุ่ ชุมชนเขม้ แข็ง”

1. การคดั เลือกพ้นื ท่ี
- พนื้ ทีท่ ม่ี ีเครอื ขา่ ยทางสงั คมทเี่ ข้มแข็ง
- เปน็ พน้ื ทบ่ี รู ณาการตามภารกจิ หลกั /ยทุ ธศาสตร์ของกระทรวง พม.
- พน้ื ทีเ่ ปา้ หมายต้องไม่ซ้ำกบั พ้ืนที่ตำบลสรา้ งสุขในปี 2563
- เป็นพ้ืนท่ที ม่ี ีแผนพฒั นาชุมชนท้องถนิ่

2. การวเิ คราะหข์ ้อมูล
- TPMAP 5 ดา้ น (ดา้ นสุขภาพ/การศกึ ษา/รายได/้ ความเป็นอย่/ู การเขา้ ถึงบริการรัฐ)
- สถานการณ์ในพ้นื ท่/ี ทุนทางสงั คมในพนื้ ที่ ฯลฯ
- วิเคราะห์สภาพปญั หา จดั ทำแผนฯ

3. กลไกการขบั เคลือ่ น
- ทีม One Home และเครอื ข่าย
- คณะทำงานขับเคลอื่ นการดำเนินงาน 2 ชุด : คณะทำงานระดบั จังหวัด/ระดบั ตำบล

4. บูรณาการดำเนนิ งาน
- แผนบรู ณาการ One Plan : Share Service ภาคีทกุ ภาคสว่ น ระบบการทำงานเชื่อมโยงและ

บรู ณาการทรัพยากร เชน่ บุคลากร อาคารสถานท่ี งบประมาณ ยานพาหนะ วสั ดอุ ุปกรณ์ ขอ้ มูล องค์ความรู้
5. เกณฑ์การประเมนิ

- การบรู ณาการภารกจิ หลัก/ยุทธศาสตร์กระทรวง พม. ในพ้นื ทเ่ี ปา้ หมาย
- ระดบั ความสำเร็จในการสร้างเสริมชมุ ชนเข้มแข็ง
** เกณฑ์การคัดเลือก Best Practice สำนกั งานสง่ เสริมและสนับสนนุ วชิ าการละ 1 พนื้ ที่ รวม 11 พ้ืนที่
(1) ครัวเรือนเป้าหมาย
(2) พนื้ ท่ชี มุ ชนเข้มแขง็ (จดั ทำฐานข้อมลู ชมุ ชน/จัดทำแผน/กลไกการขับเคล่ือนทนุ ทางสังคม/
การแก้ไขปัญหาด้านเศรษฐกิจและสังคม)
ฐานคดิ : - บวร
- โคกหนองนา โมเดล
- การพัฒนาคุณภาพชวี ติ กลุ่มเปราะบางรายครวั เรอื น : กรณศี ึกษาประเทศจีน
Theory : บูรณาการ (D-PDCA)
- ข้อมูลสถานการณท์ างสังคม (DATA)
- แผนปฏบิ ตั ิการ (Plan) การวางแผน
- การดำเนนิ งาน (Do) การปฏบิ ัติ
- การติดตามรายงาน (Check) การตรวจสอบ
- การสรปุ ผล (Act) การดำเนนิ การ/ปรบั ปรงุ แก้ไข

แนวทางการพัฒนาการบรู ณาการสร้างเสริมชุมชนเข้มแขง็ สูก่ ารพฒั นาคุณภาพชีวิตกลุม่ เปราะบางรายครัวเรือน : One Home พม.จังหวัดนา่ น 46

แนวคิดการพฒั นาคุณภาพชวี ติ กลมุ่ เปราะบางรายครัวเรือน
โครงการบรู ณาการเพ่อื พัฒนาคุณภาพชวี ิตกลมุ่ เปราะบางรายครัวเรือน
หลักการและเหตุผล
ประเทศไทยมียุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี (พ.ศ. 2561 – 2580) เป็นเป้าหมายในการพัฒนาประเทศ
อย่างยั่งยืน โดยมีวิสัยทัศน์ “ประเทศไทยมีความม่ันคง มั่งค่ัง ยั่งยืน เป็นประเทศพัฒนาแล้ว ด้วยการพัฒนา
ตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง” ซึ่งครอบคลุม 5 ประเด็นยุทธศาสตร์ โดยยุทธศาสตร์ท่ีเกี่ยวข้อง
โดยตรงกับกระทรวง พม. ครอบคลุมในยุทธศาสตร์ท่ี 3 ยุทธศาสตร์ชาติด้านการพัฒนาและเสริมสร้าง
ศักยภาพ ทรัพยากรมนุษย์ รวมถึง ยุทธศาสตร์ที่ 4 ยุทธศาสตร์ชาติด้านการสร้างโอกาสและความเสมอภาค
ทางสังคมซ่ึงท่ีผ่านมา รัฐบาลและหน่วยงานที่เก่ียวข้องได้มีมาตรการและการขับเคล่ือนยุทธศาสตร์ เพื่อแก้ไข
ปัญหาคนทุกช่วงวยั อย่างยั่งยืนตามปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพียง ตามคำส่งั สำนกั นายกรฐั มนตรี ที่ 347/2563
ลงวันที่ 30 ตุลาคม 2563 เพื่อเป็นการขจัดความยากจน ลดความเหล่ือมล้ำของประชาชนในประเทศ รวมท้ัง
การพัฒนาคนทุกช่วงวัย ส่งผลให้ประชาชนอยู่ดีมีสุข ได้รับผลประโยชน์จากการพัฒนามากขึ้น ประกอบกับ
ในปัจจุบัน สถานการณ์ปัญหาสังคมที่มีความซับซ้อนมากข้ึน รวมท้ังวิกฤตเศรษฐกิจ ปัญหาการเข้าถึงบริการ
ภาครัฐ และสถานการณ์การแพร่ระบาดของโรคติดเช้ือไวรัสโคโรนา 2019 หรือโรคโควิค 19 ซึ่งทวี
ความรนุ แรง ส่งผลกระทบต่อคนทกุ ช่วงวัยทุกกลุ่มอาชีพ โดยเฉพาะกลุ่มเปราะบาง อาทิ ครอบครวั ยากจนท่ีมี
เด็กเล็ก ครอบครัวแม่เล้ียงเดี่ยว ผู้สูงอายุ คนพิการ ผู้ป่วยติดเตียง ผู้ที่อยู่ในภาวะยากลําบาก โดยข้อมูล
จากสำนักงานสถิติแห่งชาติ พบว่า ปี พ.ศ. 2562 ครัวเรือนที่มีความยากจนท่ัวประเทศ 1,305,000 ครัวเรือน
(สำนักงานสถิติแห่งชาติ ข้อมูล ณ มกราคม พ.ศ. 2564) ข้อมูลสถิติครัวเรือนเปราะบางของสำนักงาน

แนวทางการพฒั นาการบูรณาการสร้างเสรมิ ชุมชนเขม้ แข็งสู่การพฒั นาคุณภาพชีวิตกล่มุ เปราะบางรายครัวเรอื น : One Home พม.จังหวัดนา่ น 47

สภาพัฒนาการ เศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ จากระบบบริหารจัดการข้อมูลการพัฒนาคนแบบชี้เป้า
(Thai people Map and Analytics Platform : TPMAP) พบว่า มีคนเปราะบางจำนวน 10,754,205 คน
อยู่ในครัวเรือนเปราะบาง จำนวน 4,104,450 ครัวเรือน (สถิติครัวเรือนเปราะบางจากระบบ TPMAP ข้อมูล
ณ มกราคม 2564) ดังน้ัน จากข้อมูลและสถานการณ์ดังกล่าว ทำให้มีความจําเป็นท่ีต้องมีการขับเคลื่อนเพ่ือ
แก้ไขปัญหาความยากจน และพัฒนาคุณภาพชีวิตของคนทุกช่วงวัยอย่างบูรณาการและต่อเนื่อง เพื่อแก้ไข
ปญั หาอย่างเป็นองคร์ วม และครอบคลุมในทุกมติ ิ

กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ ซึ่งมีพันธกิจในการพัฒนาคนและสังคม
ให้มีคุณภาพ เต็มศักยภาพมีภูมิคุ้มกันต่อการเปลี่ยนแปลง สร้างเสริมเครือข่ายจากทุกภาคส่วนในการมีส่วน
รว่ ม พฒั นาสงั คม จัดระบบสวัสดิการท่เี หมาะสมกับบริบทของประเทศไทย เพอ่ื ให้ประชาชนมีหลกั ประกนั และ
มีความม่ันคงในชีวิต โดยให้ความสำคัญกับกลุ่มประชาชนผู้ได้รับผลกระทบท่ีอยู่อาศัยในพ้ืนที่ภูมิภาคต่าง ๆ
ทั่วประเทศได้เล็งเห็นความสำคัญของการพัฒนาคุณภาพชีวิตประชาชนกลุ่มเปราะบางให้สามารถดำรงชีวิต
ได้ด้วยตนเองอย่างยั่งยืน จึงจัดทำ “โครงการบูรณาการเพ่ือพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุ่มเปราะบางรายครัวเรือน”
ข้ึนโดยเน้นการ ดำเนินการแบบบูรณาการกับหน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน ภาคประชาสังคม และประชาชน
ท่ีเกี่ยวข้องในระดับจังหวัด อำเภอ ตำบล และภาคีครือข่ายในพื้นท่ี เพื่อให้ความช่วยเหลือกลุ่มเปราะบาง
ลดความเหลอ่ื มล้ำและพัฒนาคนทุกช่วงวัย ตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพยี ง สามารถดำรงชวี ิตและสามารถ
พึ่งพาตนเองได้ โดยไม่ทิ้งใครไวข้ า้ งหลัง ตอ่ ไป

แนวทางการพัฒนาการบรู ณาการสร้างเสริมชุมชนเข้มแขง็ สกู่ ารพัฒนาคณุ ภาพชีวิตกล่มุ เปราะบางรายครัวเรือน : One Home พม.จังหวัดนา่ น 48

พิธลี งนามในบนั ทึกข้อตกลงความร่วมมือ
โครงการบรู ณาการเพื่อการพฒั นาคุณภาพชวี ติ กลุ่มเปราะบางรายครัวเรือน

วนั ท่ี 3 มีนาคม 2564 ณ ทำเนียบรัฐบาล

12 กระทรวง 1 หน่วยงาน : นร./มท./พม./ศธ./กห./กก./อว./กษ./พณ./รง./วธ./สธ./กทม.

แนวทางการพฒั นาการบรู ณาการสร้างเสรมิ ชุมชนเขม้ แขง็ สู่การพฒั นาคุณภาพชวี ติ กล่มุ เปราะบางรายครัวเรอื น : One Home พม.จงั หวัดนา่ น 49

กลไกการทำงาน

แนวทางการพัฒนาการบรู ณาการสร้างเสริมชุมชนเขม้ แข็งส่กู ารพัฒนาคุณภาพชีวติ กลุม่ เปราะบางรายครัวเรอื น : One Home พม.จังหวัดน่าน 50

ขั้นตอนและวิธีการประสานงานเพ่อื เตรยี มการลงพ้นื ท่ี
โครงการบรู ณาการเพอ่ื พัฒนาคุณภาพชีวติ กลุ่มเปราะบางรายครวั เรือน

1. พมจ. จัดทำข้อมูลครัวเรอื นเปราะบางจากข้อมูล 2 ฐาน ดังน้ี
(1) TPMAP Logbook
(2) บรกิ ารของกระทรวง พม. (เงนิ ชว่ ยเหลือและเงนิ สงเคราะห์ตา่ ง ๆ)

2. คดั กรองรายชื่อแยกตามหมแู่ ละท่ีมาของแหล่งข้อมลู เช่น
- ข้อมลู จาก TPMAP (ดา้ นสุขภาพ รายไดค้ วามเปน็ อย่)ู
- จากเงินสงเคราะหป์ ระเภทตา่ ง ๆ (รายได้นอ้ ยไรท้ ่พี ่งึ เงินอดุ หนุนเด็กแรกเกดิ ) เป็นต้น

3. การประชมุ ชี้แจงโครงการและคดั กรองขอ้ มลู รว่ มกับ อปท.
- เขา้ พบผ้นู ำทอ้ งถน่ิ ชี้แจงทม่ี าและแนวทางการปฏิบัตขิ องโครงการฯ
- นำเสนอข้อมูลครวั เรือนเปราะบางในเขตรับผดิ ชอบ (TPMAP + บริการ พม.)
- หาผู้ประสานงานหลักเพ่ือส่งข้อมูลให้ทางอปท. จัดกลุ่มแยกตามรายหมู่ และรายช่ือผู้นำท้องถ่ิน ในการ
นำพาเขา้ พบครวั เรือนเปราะบาง
- จัดประชุมคณะทำงานสร้างเสรมิ ชมุ ชนเขม้ แขง็ ระดบั ตำบลเพ่ือคัดกรองครวั เรือนทไี่ ม่เข้าเกณฑ์

** อปท. จะดำเนินการคัดกรองครัวเรือนท่ีไม่เข้าเกณฑ์ครัวเรือนเปราะบางและอาจจะมีครัวเรือนท่ีเพ่ิมเติม
จาก อปท. ใหน้ ำมารวมในหมู่น้นั เพื่อลงเยี่ยมสอบขอ้ เท็จจรงิ ดังน้ี

4. การซักซ้อมบุคลากรและเตรยี มเอกสาร
- ขอ้ มูลรายช่อื ครวั เรอื นเปราะบางตามหมู่ท่ี อปท.คดั เลอื ก และจดั ทำแผนการลงพนื้ ท่ี
- สมุดพกครอบครัวเพือ่ การประเมินครัวเรือนและนำมาวเิ คราะห์ข้อมลู จดั ระดบั ครวั เรอื นเปราะบาง

แนวทางการพฒั นาการบูรณาการสร้างเสริมชุมชนเข้มแขง็ ส่กู ารพัฒนาคณุ ภาพชวี ิตกลุ่มเปราะบางรายครัวเรอื น : One Home พม.จงั หวัดน่าน 51

Model กระบวนการทำงาน

วิเคราะหร์ ่วมรายครวั เรอื น

1. หน่วยงานสรุปข้อมูลจากการลงพ้ืนท่ีเยี่ยมบ้านครัวเรือนเปราะบาง จัดลำดับครัวเรือน
นำเสนอในการประชุม One Home พม. เพ่ือร่วมกันวิเคราะห์ช่วยเหลือตามภารกิจของกระทรวง พม. และ
การช่วยเหลือ ของภาคีเครือขา่ ย 12 กระทรวง กอ่ นนำข้อมูลไปเสนอคณะทำงานในพ้ืนที่

2. การประชุมกับคณะทำงานในพ้ืนท่ี ประกอบด้วย หน่วยงาน One Hone พม. หน่วยงานภาคี
เครือข่ายคณะทำงาน ผู้นำชุมชน อพม. เพื่อร่วมกันวางแผนวิเคราะห์จัดทำแผนพัฒนาครัวเรือนเปราะบาง
ระยะสนั้ ระยะกลาง ระยะยาว และการวิเคราะห์โครงการเพ่ือการแก้ไขเชิงมิติพ้ืนท่ี
การจดั ทำแผนพัฒนาครวั เรือนเปราะบาง

การกำหนดแผนระยะส้ัน ระยะกลาง ระยะยาว ร่วมกับการแก้ไข 5 มิติ ได้แก่ การศึกษา
ความเป็นอยู่ รายได้ สุขภาพ และการเขา้ ถงึ บริการของรฐั ซึ่งสามารถปรับแกไ้ ขตามสถานการณท์ ่ีเปลยี่ นแปลง
ตามหลกั P-D-C-A
การตดิ ตามประเมนิ ผล

การติดตามผลการพัฒนาครัวเรือนเปราะบาง เพ่ือประเมินการดำเนินงานตามแผนพัฒนา
ครวั เรอื น เปราะบางตามหลกั เกณฑ์ทกี่ ำหนด
การจัดเวทสี รุปบทเรยี น

การประชุมถอดบทเรียนการดำเนินโครงการบูรณาการเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุ่มครัวเรือน
เปราะบาง เพ่ือหาจุดแข็งและจุดอ่อน นำไปปรับปรุงกระบวนงานที่ตอบสนองการแก้ไขกลุ่มครัวเรือน
เปราะบางอย่างรวดเร็วและมีประสิทธิภาพ

การพฒั นาคุณภาพชีวติ กลุ่มเปราะบางรายครัวเรอื น
นวัตกรรมเพือ่ สรา้ งเสรมิ ชุมชนเข้มแข็งด้วยสมดุ พกครอบครัว

ในปีงบประมาณ พ.ศ. 2564 กระทรวงการพัฒนาสังคมและความม่ันคงของมนุษย์ ได้ขับเคล่ือน
โครงการการพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุ่มเปราะบางรายครัวเรือน ซึ่งเป็นนวัตกรรมเพื่อสร้างเสริมชุมชนเข้มแข็ง
ด้วยสมุดพกครอบครัว โดยมีการบูรณาการการดำเนินการร่วมกับ 12 กระทรวง ภายใต้การประสานความ
ร่วมมือจากหน่วยงาน One Home ของหน่วยงานในสังกัดกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์
ท่วั ประเทศ

การพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุ่มเปราะบางรายครัวเรือน เป็นการดูแลครัวเรือนที่มีรายได้น้อยและมี
บุคคลท่ีอยู่ในภาวะพ่ึงพิงท่ีต้องการได้รับความช่วยเหลือจากคนอ่ืน ไม่ว่าจะเป็น ครอบครัวยากจนท่ีมีเด็กเล็ก
แม่เลี้ยงเด่ียว ผู้สูงอายุ คนพิการ ผู้ป่วยติดเตียง มีปัญหาที่อยู่อาศัย จำเป็นต้องร่วมกันพัฒนาคุณภาพชีวิต
กลมุ่ ดังกลา่ ว อยา่ งเร่งดว่ น จรงิ จงั และต่อเนือ่ ง

แนวทางการพัฒนาการบูรณาการสร้างเสรมิ ชุมชนเขม้ แข็งสกู่ ารพฒั นาคณุ ภาพชวี ิตกลุ่มเปราะบางรายครัวเรือน : One Home พม.จงั หวัดนา่ น 52

โดยมีกระบวนการทำงานภายใต้การบูรณาการฐานข้อมูลจาก Big Data ของประเทศไทย อาทิ
ข้อมลู TPMAP Social Map เป็นตน้ โดยอาศัยกลไกคณะทำงานโครงการบูรณาการสรา้ งเสริมชุมชนเข้มแข็ง
ในระดับพ้ืนท่ี

เริ่มต้นจากการจัดทำข้อมูลครัวเรือนเปราะบาง การประมวลวิเคราะห์ข้อมูล และลงพื้นท่ีเยี่ยม
บ้าน เพื่อสำรวจสภาพปัญหาและวิเคราะห์ข้อมูล การจัดทำสมุดพกครอบครัว ซ่ึงจะบันทึกรายละเอียดของ
ครอบครัว สภาพปญั หา แนวทางการดำเนนิ การแกไ้ ขปญั หาและรายงานการช่วยเหลือ ตดิ ตาม รายงานผลการ
ดำเนินการช่วยเหลือ การวางแผนการดำเนินการให้ความช่วยเหลือตามกระบวนการสังคมสงเคราะห์ ท้ังในระยะ
สั้น ระยะกลาง และระยะยาว อีกท้ังในมิติรายครัวเรือนและเชิงพื้นท่ี เพื่อแก้ไขปัญหารายครัวเรือน ให้สามารถ
ช่วยเหลือตนเองได้อย่างเป็นระบบและย่ังยืน อันจะส่งผลให้เกิดชุมชนเข้มแข็ง สามารถจัดการกันเองท้ังด้าน
ข้อมูล แผนการบริหารจัดการ กลไกขับเคลื่อนทุนทางสังคมได้อย่างมีคุณภาพ ส่งผลให้ชุมชนมีเศรษฐกิจดี
ครอบครัวอบอุ่น ชมุ ชนเข้มแข็ง ม่นั คง ยง่ั ยืน ชุมชนมภี ูมติ า้ นทานต่อปัจจัยกระทบตา่ ง ๆ ภายใต้การบรู ณาการ
ความร่วมมอื และสนับสนุนของภาคเี ครอื ข่าย และภาคส่วนตา่ ง ๆ ทางสังคม

แผนการขับเคลื่อนโครงการการพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุ่มเปราะบางรายครัวเรือน ซึ่งเป็น
นวัตกรรมเพื่อสร้างเสริมชุมชนเข้มแข็งด้วยสมุดพกครอบครัว ในสองไตรมาสแรกของ ปี 2564 นั้น เป็นการ
จัดทำแผนการดำเนนิ การ การคดั เลือกครอบครัวเปราะบาง การเสรมิ สร้างความรู้ ความเข้าใจให้กับทีมงานทั้ง
เจ้าหน้าท่ีและอาสาสมัครพัฒนาสังคมและความม่ันคงของมนุษย์ในทุกพื้นท่ี รวมท้ังการใช้สมุดพกครอบครัว
อยา่ งถกู ต้องและมีประสทิ ธิภาพ

ส่วนในสองไตรมาสสุดท้าย ซึ่งเป็นระยะเวลาท่ีสำคัญท่ีสุดในการขับเคล่ือนงาน เป็นการจัดทำ
แผนพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุ่มเปราะบางรายครัวเรือน ดำเนินการแก้ไขปัญหาและพัฒนาคุณภาพชีวิต
กลุ่มเปราะบางรายครัวเรือน ร่วมกับคณะทำงานโครงการบูรณาการสร้างเสริมชุมชนเข้มแข็งในระดับพื้นท่ี
การสรุปรายงานผลการดำเนินงาน การถอดบทเรียน การรวบรวม วิเคราะห์ สังเคราะห์ ปัญหา อุปสรรค และ
ขอ้ เสนอแนะ ความรว่ มมือของภาคีเครอื ขา่ ย 12 กระทรวง รวมถงึ การรายงานผลการขับเคลอื่ นโครงการ

การพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุ่มเปราะบางรายครัวเรือน เป็นนวัตกรรมเพื่อร่วมสร้างเสริมชุมชน
เข้มแข็ง ผ่านการบูรณาการความร่วมมือและสนับสนุนของภาคีเครือข่าย ให้ชุมชนสามารถแก้ไขปัญหาและ
พฒั นาชุมชนอยา่ งมเี สรีภาพ ตามสิทธิและหน้าท่ี ท่ีมีเป้าหมายหลักในการตอบสนองความต้องการร่วมกันของ
ประชาชนโดยให้สอดคล้องกบั วถิ ีการดำเนินชวี ติ คา่ นิยม ประเพณี และทัศนคติของบุคคล เปิดโอกาสให้ชุมชน
รว่ มมือ รว่ มดำเนินการ ติดตามประเมินผล และร่วมรับผิดชอบและรว่ มใช้ผลประโยชน์จากการดำเนินงาน เรา
จะไม่ท้ิงใครไว้ข้างหลัง ร่วมกันดูแลและพัฒนาไปด้วยกัน เสริมสร้างความเข้มแข็งจากระดับฐานรากใน
ครัวเรือนสชู่ ุมชนเขม้ แขง็ สงั คมมั่งคัง่ และยง่ั ยนื

แนวทางการพฒั นาการบรู ณาการสร้างเสริมชุมชนเข้มแขง็ ส่กู ารพัฒนาคุณภาพชวี ติ กลุ่มเปราะบางรายครัวเรือน : One Home พม.จังหวัดนา่ น 53

กรอบแนวความคิดของโครงการวจิ ัย

นโยบายและยุทธศาสตรท์ เ่ี ก่ียวข้อง

แนวคิดการบรู ณาการทำงาน การพัฒนาการบูรณาการการทำงาน
แนวคดิ การสร้างเสรมิ ชุมชนเขม้ แขง็ ของทมี One Home พม. จ.นา่ น

การพฒั นาคุณภาพชวี ิต
กลมุ่ เปราะบางรายครวั เรือน

แนวทางการพฒั นาการบูรณาการสร้างเสรมิ ชุมชนเขม้ แขง็ สู่การพัฒนาคุณภาพชีวิตกลมุ่ เปราะบางรายครัวเรอื น : One Home พม.จงั หวัดน่าน 54

บทท่ี 3
วธิ ีการดำเนินการวจิ ัย

การพัฒนางานประจำสู่งานวิจัย (Routine to Research : R to R) เรื่อง การศึกษาแนวทาง
การพัฒนาการบูรณาการสร้างเสรมิ ชุมชนเข้มแขง็ สกู่ ารพัฒนาคณุ ภาพชีวติ กลุ่มเปราะบางรายครัวเรือน ศึกษา
เฉพาะกรณี : การขับเคล่ือนการทำงานของทีมงานหน่วยงานในสังกัดกระทรวงการพัฒนาสังคมและ
ความมั่นคงของมนุษย์ในพื้นที่จังหวัดน่าน (ทีม One Home จังหวัดน่าน) มีวัตถุประสงค์ เพ่ือศึกษา
สถานการณ์ทางสังคมระดบั ตำบลในพน้ื ท่ีการบูรณาการสร้างเสริมชุมชนเข้มแข็งสกู่ ารพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุ่ม
เปราะบางรายครัวเรือน ของทีม One Home จังหวัดน่าน และรูปแบบและกลไกการบูรณาการสร้างเสริม
ชมุ ชนเข้มแข็งสู่การพฒั นาคุณภาพชวี ิตกลุ่มเปราะบางรายครัวเรือน ของทีม One Home จังหวัดน่าน รวมถึง
การพัฒนาการบูรณาการสร้างเสริมชุมชนเข้มแข็งสู่การพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุ่มเปราะบางรายครัวเรือน
ของทีม One Home จังหวัดน่าน โดยศึกษาในกลุ่มเป้าหมาย เจ้าหน้าท่ีของหน่วยงานสังกัดกระทรวง
การพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ ในจังหวัดน่าน ในประเด็น แนวทางการขับเคลื่อนงานและ
การพฒั นาประสิทธภิ าพการทำงานร่วมบนพนื้ ฐานการเรียนรูร้ ่วมกนั ของหนว่ ยงานทเี่ หมาะสมกับบริบทพ้นื ท่ี

พนื้ ที่ในการศกึ ษา

จงั หวดั น่าน

ประชากร
ประชากรท่ีใช้ในการศึกษาครั้งนี้ คือ เจ้าหน้าที่หน่วยงานในสังกัดกระทรวงการพัฒนาสังคมและ

ความมั่นคงของมนษุ ยใ์ นพนื้ ทจ่ี ังหวัดนา่ น (ทมี One Home พม.จงั หวัดน่าน)

เคร่อื งมือในการศึกษา
1. แนวคำถามในการอภปิ ราย
แนวคำถามในการอภิปรายสำหรบั ข้นั ตอนการดำเนินกิจกรรมในการวิจัยเก็บขอ้ มลู และวิเคราะห์

ข้อมูล ซึ่งพัฒนามาจากแนวคิดทฤษฎีการบูรณาการและแนวคิดเก่ียวกับการสร้างเสริมชุมชนเข้มแข็ง โดยมี
วัตถุประสงค์เพื่อศึกษาแนวทางขับเคลื่อนการทำงานของทีมงานหน่วยงานในสังกัดกระทรวงการพัฒนาสังคม
และความม่ันคงของมนุษย์ในพื้นที่จังหวัดน่าน (ทีม One Home พม.จังหวัดน่าน) และเพื่อพัฒนา
ประสิทธภิ าพการทำงานของเจ้าหนา้ ท่ีทีมงานหนว่ ยงานในสังกัดกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของ
มนษุ ยใ์ นพืน้ ที่จงั หวัดน่าน (ทมี One Home พม.จงั หวัดนา่ น)

2. แบบการสังเกตแบบมสี ่วนรว่ ม
แบบการสังเกตแบบมีส่วนร่วมโดยการสังเกตแบบมีส่วนร่วม (Participant Observation) ใน 3
ขน้ั ตอน คือ การซกั ถาม การสังเกต และการจดบันทึก

แนวทางการพฒั นาการบรู ณาการสร้างเสริมชุมชนเขม้ แขง็ สู่การพฒั นาคุณภาพชีวติ กลมุ่ เปราะบางรายครัวเรอื น : One Home พม.จังหวัดนา่ น 55

ขั้นตอนการดำเนินงาน

1 ขั้นตอนการเตรยี มคน เตรยี มภาคี ในการดำเนินกิจกรรม
(1) กำหนดกรอบโครงรา่ งการวจิ ยั
(2) ศึกษาค้นควา้ ข้อมลู การดำเนนิ งานวิจยั
(3) พจิ ารณาโครงรา่ งการดำเนินงานและการจดั ทำแผนการดำเนนิ การวจิ ยั
(4) ประสานผูเ้ ชย่ี วชาญ

2 ขั้นตอนการดำเนินกิจกรรม
(1) การดำเนินกิจกรรมในการวิจัย ประกอบด้วย การประชุมช้ีแจงวัตถุประสงค์ของ
โครงการ
(2) การดำเนนิ งานกิจกรรม และการดำเนินการศกึ ษา ค้นควา้ และเกบ็ ข้อมูล
(3) การประมวลผลและการวิเคราะห์ขอ้ มลู

3 ขน้ั ตอนการตดิ ตามประเมนิ ผล
(1) การสรปุ ผลการดำเนนิ งาน
(2) การจัดทำรายงานการวิจัย

การเกบ็ รวบรวมขอ้ มูล

1) การเก็บรวบรวมข้อมูล จากการทบทวนวรรณกรรมที่เกี่ยวข้องการดำเนินงาน การดำเนิน
กิจกรรม โดยการทำจัดทำแบบสอบถาม ร่วมกับการสังเกตแบบมีส่วนรว่ ม (Participant Observation) ใน 3
ขน้ั ตอน คอื การซักถาม การสงั เกต และการจดบันทกึ

2) การเก็บขอ้ มลู เชิงคณุ ภาพ จากบันทึกภาคสนาม โดยการสังเกตแบบมสี ่วนร่วม (Participant
Observation) ใน 3 ขน้ั ตอน คอื การซกั ถาม การสังเกต และการจดบนั ทกึ

การวเิ คราะห์ขอ้ มลู
การวิเคราะหข์ ้อมลู เชิงคุณภาพผ่านการสงั เกตแบบมีส่วนรว่ ม (Participant Observation) ใน 3

ขั้นตอน คือ การซักถาม การสังเกต และการจดบันทึก และการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพ จะเป็นการ
วิเคราะห์เนื้อหาของข้อมูล (Content Analysis) พรรณนารายละเอียด ตีความ และการค้นหาเอกสารท่ี
เกีย่ วขอ้ ง

ระยะเวลาทำการวิจยั
ระยะเวลาทำการวจิ ยั ต้ังแต่เดอื นกุมภาพนั ธ์ – กนั ยายน 2564

แนวทางการพัฒนาการบรู ณาการสร้างเสริมชุมชนเข้มแข็งสูก่ ารพัฒนาคุณภาพชวี ติ กลุ่มเปราะบางรายครัวเรือน : One Home พม.จงั หวัดนา่ น 56

บทท่ี 4
ผลการวิจยั

การพัฒนางานประจำสู่งานวิจัย (Routine to Research : R to R) เร่ืองการศึกษาแนวทาง
การพัฒนาการบูรณาการสร้างเสรมิ ชมุ ชนเข้มแข็งสู่การพัฒนาคณุ ภาพชีวิตกลุ่มเปราะบางรายครัวเรือน ศกึ ษา
เฉพาะกรณี : การขับเคลื่อนการทำงานของทีมงานหน่วยงานในสังกัดกระทรวงการพัฒนาสังคมและความ
มัน่ คงของมนษุ ย์ในพ้ืนทจ่ี ังหวดั นา่ น (ทีม One Home จังหวัดน่าน) มีวัตถุประสงค์ เพือ่ ศกึ ษาสถานการณ์ทาง
สังคมระดับตำบลในพ้ืนท่ีการบูรณาการสร้างเสริมชุมชนเข้มแข็งสู่การพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุ่มเปราะบางราย
ครัวเรือน ของทีม One Home จังหวัดน่าน และรูปแบบและกลไกการบูรณาการสร้างเสริมชุมชนเข้มแข็งสู่
การพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุ่มเปราะบางรายครัวเรือน ของทีม One Home จังหวัดน่าน รวมถึงการพัฒนา
การบูรณาการสร้างเสริมชุมชนเข้มแข็งสู่การพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุ่มเปราะบางรายครัวเรือน ของทีม One
Home จังหวดั น่าน โดยศึกษาในกลุ่มเป้าหมาย เจ้าหน้าท่ีของหน่วยงานสังกัดกระทรวงการพัฒนาสังคมและ
ความม่ันคงของมนุษย์ ในจังหวัดน่าน จำนวน 4 หน่วยงาน ในประเด็น แนวทางการขับเคลื่อนงานและการ
พฒั นาประสิทธิภาพการทำงานร่วมบนพ้ืนฐานการเรียนรู้ร่วมกันของหน่วยงานท่ีเหมาะสมกับบริบทพ้ืนท่ี และ
การเก็บรวบรวมข้อมูล จากการดำเนินงานการประชุมช้แี จงวัตถุประสงค์ของโครงการ และเวทีการดำเนนิ งาน
กิจกรรม และการวิเคราะหข์ ้อมูลเชงิ คุณภาพผ่านการสังเกตแบบมีสว่ นร่วม (Participant Observation) ใน 3
ขั้นตอน คือ การซักถาม การสังเกต และการจดบันทึก โดยการวิเคราะห์เน้ือหาของข้อมูล (Content
Analysis) พรรณนารายละเอียด ตคี วาม และการค้นหาเอกสารท่ีเกีย่ วข้อง

การดำเนินงานตามขั้นตอนการดำเนินงาน ได้แก่ ขั้นตอนการเตรียมคน เตรียมภาคี ในการ
ดำเนินกิจกรรม มีการกำหนดประชุมชี้แจงการดำเนินโครงการการกำหนดกรอบโครงร่างการวิจัย การศึกษา
ค้นคว้าข้อมูลการดำเนินงานวิจัย การพิจารณาโครงร่างการดำเนินงาน และการจัดทำแผนการดำเนินการวิจัย
ร่วมกันและในข้ันตอนการดำเนินกิจกรรม ประกอบด้วย การประชุมชี้แจง การดำเนินงานกิจกรรม และการ
ดำเนินการศึกษา ค้นคว้า และเก็บข้อมูล และการประมวลผลและการวิเคราะห์ข้อมูล สำหรับข้ันตอนการ
ตดิ ตามประเมนิ ผล มีการสรุปผลการดำเนนิ งาน และการจัดทำรายงานการวิจัย โดยกิจกรรมการดำเนินงานนั้น
เป็นการสงั เกตแบบมีส่วนร่วม (Participant Observation) ใน 3 ขน้ั ตอน คอื การซักถาม การสงั เกต และการ
จดบันทึก และการเก็บรวบรวมข้อมูล จากการค้นหาเอกสารและการทบทวนวรรณกรรมท่ีเก่ียวข้อง โดยมีการ
วิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพเป็นการวิเคราะห์เน้ือหาของข้อมูล (Content Analysis) พรรณนารายละเอียด
ตคี วาม

แนวทางการพฒั นาการบูรณาการสร้างเสริมชุมชนเข้มแข็งสกู่ ารพัฒนาคณุ ภาพชวี ิตกลุม่ เปราะบางรายครัวเรือน : One Home พม.จังหวัดน่าน 57

สำนักงานส่งเสริมและสนับสนุนวิชาการ 9 โดยกลุ่มการวิจัยและพัฒนาระบบเครือข่าย
งานพัฒนาระบบเครอื ข่าย ได้ดำเนินโครงการศูนย์บริการวชิ าการพัฒนาสังคมและจัดสวัสดิการสังคม ปี 2564
เพื่อเป็นศูนย์บริการงานวิชาการ ศูนย์พัฒนาศักยภาพคน ด้านการพัฒนาสังคมและจัดสวัสดิการสังคมที่
เหมาะสมกับบริบทพื้นที่ รวมทั้งหน่วยเคลื่อนที่ทางวิชาการ เพื่อให้บริการแก่หน่วยงานบริการทุก
กลุม่ เปา้ หมาย ในความรบั ผิดชอบของกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษยแ์ ละภาคีเครอื ข่ายท่ี
เกี่ยวขอ้ ง

โดยในปี 2564 ได้ขับเคล่ือนกิจกรรมการพัฒนางานประจำสู่งานวิจัย (Routine to Research :
R to R) ดำเนินการในพื้นท่ีจังหวัดน่าน เร่ือง การศึกษาแนวทางการพัฒนาการบูรณาการสร้างเสริมชุมชน
เข้มแข็งสู่การพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุ่มเปราะบางรายครัวเรือน ศึกษาเฉพาะกรณี : การขับเคลื่อนการทำงาน
ของทีมงานหน่วยงานในสังกัดกระทรวงการพัฒนาสังคมและความม่ันคงของมนุษย์ในพื้นท่ีจังหวัดน่าน (ทีม
One Home จังหวัดน่าน) ภายใต้แนวคิดการพัฒนางานประจำสู่งานวิจัย (Routine to Research : R to R)
คือ การทำให้งานประจำกลายเป็นงานสร้างความรู้หรือเป็นงานวิจัย เป็นเคร่ืองมือในการพัฒนาคนเพื่อพัฒนา
งานขบั เคล่อื นองค์กรไปสูอ่ งคก์ รแห่งการเรียนรู้ (Learning Organization)

เริ่มจากคน้ หาคำถามวิจัยท่ีเป็นกุญแจสู่การพัฒนาการบริการ โดยสามารถใชร้ ะเบียบวิธีวจิ ยั ไดท้ ั้ง
การวิจัยเชิงปริมาณ (Quantitative Research) การวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) หรือการวิจัย
เชิงปฏิบัติการ (Action Research) ท่ีมีความเหมาะสมและเชื่อถือได้ ส่งผลให้เกิดการพัฒนาผู้ปฏิบัติงาน
ผรู้ ับบริการและองค์กรได้รับประโยชน์กลายเป็นวถิ ีชวี ติ และวัฒนธรรมองคก์ ร

กระบวนการการดำเนินงาน

กิจกรรม ขั้นตอน

1. การระบหุ วั ขอ้ หรอื ปัญหาของการวจิ ัยและทบทวนวรรณกรรม การคดิ และการเขียนโครงร่าง

2. การกำหนดตัวแปรของการวิจัย และวธิ ีวัดตวั แปร

3. การกำหนดระเบียบวิธวี จิ ยั

4. การกำหนดประชากรและกลุ่มตัวอย่างในการวิจัยและเขียนโครง

รา่ ง

5. การดำเนนิ การเกบ็ ขอ้ มลู ลงมือทำ
6. การวิเคราะหข์ ้อมลู

7. การเขียนรายงานการวจิ ยั คิ ด วิเค ราะ ห์ ผ ล เขี ย น ราย งาน
8. การเผยแพรง่ านวจิ ยั และการนำผลการวจิ ัยไปใช้ประโยชน์ นำไปใช้

แนวทางการพัฒนาการบูรณาการสร้างเสรมิ ชุมชนเขม้ แข็งส่กู ารพฒั นาคณุ ภาพชีวิตกลุ่มเปราะบางรายครัวเรือน : One Home พม.จงั หวัดนา่ น 58

วธิ ีดำเนินการ
1. ค้นหาประเด็นความต้องการเกี่ยวกบั การพัฒนางานประจำสูง่ านวจิ ัย (Routine to Research

: R to R)
2. จัดประชุมชี้แจงให้ความรู้เก่ียวกับการจัดทำงานประจำสู่งานวิจัย (Routine to Research

: R to R)
3. จัดประชมุ เพอ่ื จัดทำเคา้ โครงงานประจำส่งู านวิจัย (Routine to Research : R to R)
4. รวบรวมงานประจำสู่งานวิจัย (Routine to Research : R to R) เปน็ ชุดความรู้
5. เผยแพรช่ ดุ ความรู้ งานประจำสงู่ านวิจัย (Routine to Research : R to R)

การขับเคลือ่ นกิจกรรม ประกอบด้วย

การขับเคลื่อนกิจกรรมการพัฒนางานประจำสู่งานวิจัย (Routine to Research : R to R)
ในพ้ืนท่ีจังหวัดน่าน เร่ือง การศึกษาแนวทางการพัฒนาการบูรณาการสร้างเสริมชุมชนเข้มแข็งสู่การพัฒนา
คุณภาพชีวิตกลุ่มเปราะบางรายครัวเรือน ศึกษาเฉพาะกรณี : การขับเคล่ือนการทำงานของทีมงานหน่วยงาน
ในสังกัดกระทรวงการพัฒนาสังคมและความม่ันคงของมนุษย์ในพื้นที่จังหวัด น่าน (ทีม One Home
จังหวัดน่าน) โดยการบูรณาการร่วมกันระหว่างการประชุมทีม One Home และการพัฒนางานประจำสู่
งานวิจัย เป็นเวทีให้ความรู้เกี่ยวกับการจัดทำเค้าโครงการวิจัย ในประเด็นที่มาและความสำคัญของปัญหา
วัตถุประสงค์ของการวิจัย ขอบเขตการศึกษา ด้านพ้ืนที่ ด้านประชากร ด้านเน้ือหา นิยามศัพท์ วิธีการ
ดำเนินการวิจัย พ้ืนท่ีในการศึกษา กลุ่มตัวอย่าง เครื่องมือในการวิจัย ขั้นตอนการดำเนินการวิจัย วิธีการเก็บ
รวบรวมข้อมูล การวิเคราะห์ข้อมูล ระยะเวลาในการทำการวิจัย ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ กระบวน
การศึกษาทบทวนวรรณกรรมและบริบทปัญหาในพ้ืนที่ และการวางแผน แก้ไขปัญหาด้วยกระบวนการมีส่วน
ร่วม เพื่อการกำหนดตัวแปรการวิจัย และการจัดทำแผนปฏิบัติการและกิจกรรมการพัฒนางานประจำสู่
งานวิจัย (Routine to Research : R to R) รวมไปถึงการขับเคล่ือนการดำเนินงานการพัฒนางานประจำสู่
งานวิจัย โดยทีมงานสำนักงานส่งเสริมและสนับสนุนวิชาการ 9 ร่วมกับทีมหน่วยงานในสังกัดกระทรวงการ
พฒั นาสังคมและความมัน่ คงของมนษุ ย์ในพน้ื ที่จงั หวดั (ทมี One Home จังหวัดน่าน)

การพัฒนางานประจำสู่งานวิจัย (Routine to Research : R to R) ในประเด็น การศึกษา
แนวทางการพัฒนาการบูรณาการสร้างเสริมชุมชนเข้มแข็งสู่การพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุ่มเปราะบางราย
ครัวเรือน ศึกษาเฉพาะกรณี : การขับเคล่ือนการทำงานของทีมงานหน่วยงานในสังกัดกระทรวงการพัฒนา
สังคมและความม่ันคงของมนุษย์ในพ้ืนที่จังหวัดน่าน (ทีม One Home จังหวัดน่าน) ซ่ึงดำเนินการโดย
สำนักงานส่งเสริมและสนับสนุนวิชาการ 9 ร่วมกับหน่วยงานสังกัดกระทรวงการพัฒนาสังคมและความม่ันคง
ของมนุษย์จังหวัดในพื้นท่ี จังหวัดน่าน เป็นการร่วมกันในการทำให้งานประจำกลายเป็นงานสร้างความรู้หรือ
เป็นงานวิจัย เป็นเคร่ืองมือในการพัฒนาคนเพ่ือพัฒนางานขับเคล่ือนองค์กรไปสู่องค์กรแห่งการเรียนรู้
(Learning Organization) ท่ีเริ่มจากค้นหาคำถามวิจัยที่เป็นกุญแจสู่การพัฒนาการบริการอันจะส่งผลให้เกิด
การพัฒนาผู้ปฏิบัติงานผู้รับบริการและองค์กรได้รับประโยชน์กลายเป็นวิถีชีวิตและวัฒนธรรมองค์กร

แนวทางการพฒั นาการบูรณาการสร้างเสริมชุมชนเข้มแข็งส่กู ารพฒั นาคณุ ภาพชีวิตกลมุ่ เปราะบางรายครัวเรอื น : One Home พม.จงั หวัดนา่ น 59

ทุกความคิด ทุกการแลกเปล่ียน การแบ่งปันความรู้ และการเรียนรู้ร่วมกัน จากทีมงานหน่วยงานสังกัด
กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวัด เป็นกำลังสำคัญในการขับเคลื่อนพลังการทำงาน
และความเข้มแข็งของทีม One Home จังหวัดน่าน อันจะก่อเกิดพัฒนางานด้านการพัฒนาสังคมและ
จัดสวัสดิการสังคม อันส่งผลต่อวิธีคิด วิธีการทำงาน รวมไปถึงการแก้ไขปัญหาด้วยเคร่ืองมือ คือ การวิจัย
เพ่ือนำไปสู่งานประจำที่มีการพัฒนาขึ้นเร่ือย ๆ คนในองค์กรมีความสุข เกิดการเรียนรู้ การพัฒนา
การปรับปรุงตัวเอง งานเกิดความภาคภูมิใจในการทำงาน ส่งผลให้องค์กรอยู่แล้ว มีความสุข ภาคภูมิใจ
เป็นเสริมสร้างนวัตกรรมทางสังคม ด้วยงานวิจัยที่เกิดจากความร่วมมือ ร่วมใจของบุคลากรจากหน่วยงาน
สังกัดกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวัด ส่งผลให้บุคลากรเกิดการพัฒนาการเรียนรู้
เกิดชุมชนการเรยี นรู้ ความรู้ขององคก์ ร เปน็ องค์กรเปน็ องค์กรแหง่ การเรียนรู้ต่อไป

ซึ่งในปี พ.ศ.2564 ประเทศไทยและทั่วโลก มีการแพร่ระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรน่า 2019
(โควิด-19) อันเป็นสถานการณ์ฉุกเฉินและได้ทวีความรุนแรง เสี่ยงท่ีจะเกิดภาวะวิกฤติทำให้การดำเนินการ
พัฒนางานประจำสู่งานวิจัย (Routine to Research : R to R) ต้องมีการปรับเปล่ียนแผนการดำเนินงาน
ให้สอดคล้องกับสถานการณ์ ร่วมกับการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีสารสนเทศในการดำเนินงานเป็นหลัก
โดยปรับเปลี่ยนการจากลงพื้นที่จัดทำเวทีการสนทนากลุ่ม มาเป็นการเก็บข้อมูลโดยการขอความร่วมมือ
ส่งแบบสอบถามและมีการรวบรวม สรุปขอ้ มูลและวเิ คราะห์การดำเนนิ งานภายใต้การประยุกต์ใช้เทคโนโลยใี น
ยุค New Normal สำนักงานส่งเสริมและสนับสนุนวิชาการ 9 ร่วมกับหน่วยงานสังกัดกระทรวงการพัฒนา
สังคมและความม่ันคงของมนุษย์จังหวัดในพื้นท่ีจังหวัดน่าน จึงได้ร่วมกันขับเคลื่อนการพัฒนางานประจำ
สู่งานวิจัย (Routine to Research : R to R) ในประเด็นการศึกษาแนวทางการพัฒนาการบูรณาการ
สร้างเสริมชุมชนเข้มแข็งสู่การพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุ่มเปราะบางรายครัวเรือน ศึกษาเฉพาะกรณี :
การขับเคล่ือนการทำงานของทีมงานหน่วยงานในสังกัดกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์
ในพื้นท่ีจังหวัดน่าน (ทีม One Home จังหวัดน่าน) โดยมีผลการขับเคล่ือนการดำเนินงาน ประกอบด้วย
กิจกรรมหลกั 4 กิจกรรม ดังนี้

กิจกรรมท่ี 1 การประชุมชี้แจงแนวทางการดำเนินงานการพัฒนางานประจำสู่งานวิจัย
(Routine to Research : R to R)

สำนักงานสง่ เสรมิ และสนบั สนุนวิชาการ 9 รว่ มกับหนว่ ยงานสังกัดกระทรวงการพัฒนาสังคมและ
ความม่ันคงของมนุษย์จังหวัดในพ้ืนที่ จังหวัดแพร่ มีการจัดการประชุมช้ีแจงแนวทางการดำเนินงานการพัฒนา
งานประจำสู่งานวิจัย โดยบูรณาการการดำเนินงานร่วมกับการบูรณาการสร้างเสริมชุมชนเข้มแข็งสู่การพัฒนา
คุณภาพชีวิตกลุ่มเปราะบางรายครัวเรือน และการประชุมทีม One Home จังหวัดแพร่ ในวันที่ 23
กุมภาพันธ์ 2564 ณ ห้องประชุมสำนักงานส่งเสริมและสนับสนุนวิชาการ 9 จังหวัดเชียงใหม่ เป็นเวทีให้ความรู้
เกี่ยวกับการจัดทำเค้าโครงการวิจัย ในประเด็น ที่มาและความสำคัญของปัญหา วัตถุประสงค์ของการวิจัย
ขอบเขตการศึกษา ดา้ นพ้ืนท่ี ด้านประชากร ด้านเน้ือหา นิยามศัพท์ วธิ กี ารดำเนินการวิจัย พ้ืนท่ีในการศึกษา
กลุ่มตัวอย่าง เครื่องมือในการวิจัย ข้ันตอนการดำเนินการวิจัย วิธีการเก็บรวบรวมข้อมูล การวิเคราะห์ข้อมูล

แนวทางการพัฒนาการบรู ณาการสร้างเสรมิ ชุมชนเข้มแขง็ สูก่ ารพฒั นาคุณภาพชวี ติ กลุ่มเปราะบางรายครัวเรอื น : One Home พม.จังหวัดนา่ น 60

ระยะเวลาในการทำการวิจัย ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ กระบวนการศึกษาทบทวนวรรณกรรมและบริบท
ปญั หาในพ้ืนที่ และการวางแผน แกไ้ ขปัญหาดว้ ยกระบวนการมีส่วนรว่ ม เพ่ือการกำหนดตัวแปรการวิจัย และ
การจัดทำแผนปฏิบัติการและกิจกรรมการพัฒนางานประจำสูง่ านวจิ ัย (R to R : Routine to Research) รวม
ไปถึงการขบั เคล่อื นการดำเนนิ งานการพัฒนางานประจำสู่งานวิจยั

กิจกรรมที่ 2 การประชุมเชิงปฏิบัติการเวที “วิเคราะห์ข้อมูลเพ่ือจัดทำแผน”ทีม One Home

พม. จังหวดั น่าน

สำนักงานส่งเสริมและสนับสนุนวิชาการ 9 รว่ มกับหนว่ ยงานสังกดั กระทรวงการพฒั นาสังคมและ
ความมั่นคงของมนุษย์จังหวัดในพื้นที่ จังหวัดน่าน มีการจัดการประชุมเชิงปฏิบัติการเวที “วิเคราะห์ข้อมูล
เพื่อจัดทำแผน” ทมี One Home พม.จังหวัดนา่ น โดยได้บูรณาการร่วมกับภาคส่วนท่ีเกี่ยวขอ้ ง สำรวจ ติดตาม
ใหก้ ารพัฒนาช่วยเหลือครัวเรือนเปราะบาง ตามข้อมูลเป้าหมายใน TPMAP และข้อมูลเชิงประจักษ์ที่เกี่ยวขอ้ ง
โดยได้ดำเนนิ การในพนื้ ทตี่ ำบลบูรณาการสร้างเสริมชมุ ชนเขม้ แข็ง ณ ตำบลเปือ อำเภอเชียงกลาง จังหวดั น่าน
โดยได้ดำเนินการเมื่อวันที่ 18 มีนาคม 2564 เป็นการช้ีแจงแนวทางการขับเคล่ือนงาน ภารกิจ และจัดทำ
แผนการดำเนินงาน ชี้แจงกระบวนการจำแนกสภาพปัญหาและศักยภาพของผู้ประสบปัญหาทางสังคมในทุก
กลุ่มเป้าหมาย ซ่ึงมีกลุ่มเป้าหมายจากการคัดกรอง จำนวนการดำเนินการเย่ียมบ้าน/ประสานข้อมูล 122 ราย
จำนวนการดำเนินการจดั ทำสมุดพกครอบครัว 122 เลม่ และได้รับความร่วมมืออย่างดียิง่ จากภาคีเครือข่ายใน
พน้ื ท่ี ท้ังภาครฐั ภาคเอกชน และภาคประชาชน ในการร่วมประชมุ และดำเนนิ การตามแผน

ที่ ประเภท จำนวน จำนวน
(ครวั เรอื น) (คน)
1 จำนวนกลุม่ เปา้ หมายจาก TPMAP 20,885 48,944
2 จำนวนขอ้ มลู กลุ่มเปา้ หมายการชว่ ยเหลอื ของกระทรวง พม. 16,768
3 จำนวนกล่มุ เปา้ หมายกลุ่มเปราะบาง -
4 ผ้ปู ระสบปัญหาทางสังคมอน่ื ๆ (ระบุ...........................................) 12,640 -
-
-

หลังจากการประชุมคณะกรรมการในระดับพ้ืนท่ี ได้ดำเนินการจัดทำข้อมูลครัวเรือนเปราะบาง
การประมวลวเิ คราะห์ข้อมูล และลงพ้ืนทเี่ ย่ยี มบา้ น เพื่อสำรวจสภาพปญั หาและวิเคราะห์ข้อมูล การจดั ทำสมุด
พกครอบครัว ซ่ึงจะบันทึกรายละเอียดของครอบครัว สภาพปัญหา แนวทางการดำเนินการแก้ไขปัญหาและ
รายงานการช่วยเหลือ ติดตาม รายงานผลการดำเนินการช่วยเหลือ การวางแผนการดำเนินการให้ความ
ชว่ ยเหลือตามกระบวนการสงั คมสงเคราะห์ ทง้ั ในระยะสนั้ ระยะกลาง และระยะยาว อีกทัง้ ในมิตริ ายครัวเรือน

แนวทางการพัฒนาการบรู ณาการสร้างเสริมชุมชนเขม้ แขง็ สู่การพัฒนาคุณภาพชวี ิตกล่มุ เปราะบางรายครัวเรอื น : One Home พม.จังหวัดนา่ น 61

และเชิงพื้นที่ เพ่ือแก้ไขปัญหารายครัวเรือน ให้สามารถช่วยเหลือตนเองได้อย่างเป็นระบบและยั่งยืน อันจะ
ส่งผลให้เกิดชุมชนเข้มแข็ง สามารถจัดการกันเองทั้งด้านข้อมูล แผนการบริหารจัดการกลไกขับเคลื่อนทุนทาง
สังคมได้อย่างมีคุณภาพ ส่งผลให้ชุมชนมีเศรษฐกิจดี ครอบครัวอบอุ่น ชุมชนเข้มแข็ง ม่ันคง ยั่งยืน ชุมชนมี
ภูมิต้านทานต่อปัจจัยกระทบต่าง ๆ ภายใต้การบูรณาการความร่วมมือและสนับสนุนของภาคีเครือข่าย และ
ภาคส่วนตา่ ง ๆ ทางสังคม

ซึ่งได้รับความร่วมมือจากทีมหน่วยงานในสังกัดกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคง
ของมนุษย์ในพ้ืนท่ีจังหวัด (ทีม One Home จังหวัดน่าน) ในการร่วมกันศึกษาข้อมูล ทบทวนวรรณกรรม
ท่ีเก่ียวข้อง และการเรียนรู้ แลกเปลี่ยนความคิดเห็นร่วมกัน และมีการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพผ่านการ
สังเกตแบบมีส่วนร่วม (Participant Observation) ใน 3 ขั้นตอน คือ การซักถาม การสังเกต และการ
จดบันทึก โดยการวิเคราะห์เน้ือหาของข้อมูล (Content Analysis) พรรณนารายละเอียด ตีความ และการ
ค้นหาเอกสารท่ีเกี่ยวข้อง อันนำไปสู่ การรวบรวมข้อมูล การสรุปวิเคราะห์และประมวลผล และสรุปผลการ
การพัฒนางานประจำสู่งานวิจัย (R to R : Routine to Research) โดยได้รับทราบแนวทางขับเคล่ือนการ
ทำงานของทีมงานหน่วยงานในสังกัดกระทรวงการพัฒนาสังคมและความม่ันคงของมนุษย์ในพ้ืนท่ีจังหวัดน่าน
(ทีม One Home จังหวัดน่าน) และเพ่ือพัฒนาประสิทธิภาพการทำงานของเจ้าหน้าท่ีทีมงานหน่วยงานใน
สงั กัดกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ในพื้นที่จงั หวดั น่าน (ทีม One Home จังหวดั น่าน)
ไดต้ อ่ ไป

ผลการดำเนินการพัฒนาการบูรณาการสร้างเสริมชุมชนเข้มแข็งสู่การพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุ่ม
เปราะบางรายครัวเรือนของจังหวัดน่าน พบว่า ในปีงบประมาณ พ.ศ. 2564 กระทรวงการพัฒนาสังคมและ
ความมั่นคงของมนุษย์ ได้ขับเคลื่อนโครงการการพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุ่มเปราะบางรายครัวเรือน ซ่ึงเป็น
นวัตกรรมเพื่อสร้างเสริมชุมชนเข้มแข็งด้วยสมุดพกครอบครัว โดยมีการบูรณาการการดำเนินการร่วมกับ
12 กระทรวง ภายใต้การประสานความร่วมมือจากหน่วยงาน One Home ของหน่วยงานในสังกัดกระทรวง
การพัฒนาสังคมและความม่ันคงของมนุษย์ทั่วประเทศ การพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุ่มเปราะบางรายครัวเรือน
เป็นการดูแลครัวเรือนท่ีมีรายได้น้อยและมีบุคคลท่ีอยู่ในภาวะพ่ึงพิงที่ต้องการได้รับความช่วยเหลือจากคนอ่ืน
ไม่ว่าจะเป็น ครอบครัวยากจนที่มีเด็กเล็ก แม่เล้ียงเด่ียว ผู้สูงอายุ คนพิการ ผู้ป่วยติดเตียง มีปัญหาท่ีอยู่อาศัย
จำเปน็ ต้องรว่ มกนั พฒั นาคุณภาพชวี ิตกลุม่ ดังกลา่ ว อยา่ งเร่งด่วน จริงจังและต่อเน่อื ง โดยมีกระบวนการทำงาน
ภายใต้การบูรณาการฐานข้อมูลจาก Big Data ของประเทศไทย อาทิเช่น ข้อมูล TPMAP , Social Map
เป็นตน้ โดยอาศยั กลไกคณะทำงานโครงการบูรณาการสรา้ งเสรมิ ชมุ ชนเข้มแข็งในระดบั พ้ืนท่ี

เร่ิมต้นจากการจัดทำข้อมูลครัวเรือนเปราะบาง การประมวลวิเคราะห์ข้อมูล และลงพ้ืนที่เยี่ยม
บ้าน เพื่อสำรวจสภาพปัญหาและวิเคราะห์ข้อมูลการจัดทำสมุดพกครอบครัว ซ่ึงจะบันทึกรายละเอียดของ
ครอบครัว สภาพปัญหา แนวทางการดำเนินการแกไ้ ขปญั หาและรายงานการช่วยเหลือ ตดิ ตาม รายงานผลการ
ดำเนินการช่วยเหลือ การวางแผนการดำเนินการให้ความช่วยเหลือตามกระบวนการสังคมสงเคราะห์ ทั้งใน
ระยะสั้น ระยะกลาง และระยะยาว อีกทั้งในมิติรายครัวเรือนและเชิงพื้นท่ี เพ่ือแก้ไขปัญหารายครัวเรือน

แนวทางการพฒั นาการบูรณาการสร้างเสริมชุมชนเขม้ แข็งสกู่ ารพัฒนาคุณภาพชวี ติ กลมุ่ เปราะบางรายครัวเรอื น : One Home พม.จงั หวัดน่าน 62

ให้สามารถช่วยเหลือตนเองได้อย่างเป็นระบบและย่ังยืน อันจะส่งผลให้เกิดชุมชนเข้มแข็ง สามารถจัดการ
กันเองทั้งด้านข้อมูล แผนการบริหารจัดการ กลไกขับเคลื่อนทุนทางสังคมได้อย่างมีคุณภาพ ส่งผลให้ชุมชนมี
เศรษฐกิจดี ครอบครัวอบอุ่น ชุมชนเข้มแข็ง ม่ันคง ยั่งยืน ชุมชนมีภูมิต้านทานต่อปัจจัยกระทบต่างๆ ภายใต้
การบูรณาการความร่วมมือและสนับสนุนของภาคเี ครือข่าย และภาคส่วนตา่ ง ๆ ทางสงั คม

แผนการขับเคลื่อนโครงการการพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุ่มเปราะบางรายครัวเรือน ซ่ึงเป็น
นวัตกรรมเพ่ือสร้างเสริมชุมชนเข้มแข็งด้วยสมุดพกครอบครัว ในสองไตรมาสแรกของ ปี 2564 น้ัน เป็นการ
จัดทำแผนการดำเนินการ การคัดเลือกครอบครัวเปราะบาง การเสริมสร้างความรู้ ความเข้าใจให้กับทีมงาน
ท้ังเจ้าหน้าที่และอาสาสมัครพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ ในทุกพื้นที่ รวมทั้งการใช้สมุดพก
ครอบครัว อย่างถูกต้องและมีประสิทธิภาพ ส่วนในสองไตรมาสสุดท้าย ซ่ึงเป็นระยะเวลาท่ีสำคัญท่ีสุดใน
การขบั เคลือ่ นงาน เป็นการจัดทำแผนพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุ่มเปราะบางรายครัวเรือน ดำเนินการแกไ้ ขปัญหา
และพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุ่มเปราะบางรายครัวเรือน ร่วมกับคณะทำงานโครงการบูรณาการสร้างเสริมชุมชน
เข้มแข็งในระดับพื้นท่ี การสรุปรายงานผลการดำเนนิ งาน การถอดบทเรียน การรวบรวม วิเคราะห์ สงั เคราะห์
ปัญหา อุปสรรค และข้อเสนอแนะ ความร่วมมือของภาคีเครือข่าย 12 กระทรวง รวมถึงการรายงานผลการ
ขับเคล่ือนโครงการ การพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุ่มเปราะบางรายครัวเรือน เป็นนวัตกรรมเพื่อร่วมสร้างเสริม
ชุมชนเข้มแข็ง ผ่านการบูรณาการความร่วมมือและสนับสนุนของภาคีเครอื ข่าย ให้ชุมชนสามารถแก้ไขปัญหา
และพัฒนาชุมชนอย่างมีเสรีภาพ ตามสทิ ธแิ ละหน้าท่ี ท่ีมีเป้าหมายหลักในการตอบสนองความต้องการร่วมกัน
ของประชาชน โดยให้สอดคล้องกับวิถีการดำเนินชีวติ ค่านยิ ม ประเพณี และทัศนคติของบุคคล เปดิ โอกาสให้
ชุมชนร่วมมือ ร่วมดำเนินการ ติดตามประเมินผล และร่วมรับผิดชอบและร่วมใช้ผลประโยชน์จาก
การดำเนินงาน เราจะไม่ท้ิงใครไว้ข้างหลงั รว่ มกนั ดูแลและพัฒนาไปดว้ ยกนั เสริมสร้างความเขม้ แข็งจากระดับ
ฐานรากในครัวเรือน สชู่ มุ ชนเขม้ แข็ง สังคมมั่งคง่ั และย่ังยืน สบื ไป

กิจกรรมท่ี 3 การจัดทำแบบสอบถามและขอความร่วมมือตอบแบบสอบถามการพัฒนางาน
ประจำสู่งานวิจัย (Routine to Research : R2R)

ในปี พ.ศ.2564 ประเทศไทยและทั่วโลก มีการแพร่ระบาดของโรคติดเช้ือไวรัสโคโรน่า 2019
(โควิด-19) อันเป็นสถานการณ์ฉุกเฉินและได้ทวีความรุนแรง เส่ียงที่จะเกิดภาวะวิกฤติ ทำให้การดำเนินการ
พัฒนางานประจำสู่งานวิจัย (Routine to Research : R to R) ต้องมีการปรับเปล่ียนแผนการดำเนินงานให้
สอดคล้องกับสถานการณ์ ร่วมกับการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีสารสนเทศในการดำเนินงานเป็ นหลัก โดย
ปรับเปลี่ยนการจากลงพ้ืนที่จัดทำเวทีการสนทนากลุ่ม มาเป็นการเก็บข้อมูลโดยการขอความร่วมมือส่ง
แบบสอบถามและมีการรวบรวม สรุปข้อมูล วิเคราะห์ และถอดบทเรียนการดำเนินงานภายใต้การประยุกต์ใช้
เทคโนโลยใี นยุค New Normal

แนวทางการพฒั นาการบรู ณาการสร้างเสรมิ ชุมชนเขม้ แขง็ สกู่ ารพัฒนาคณุ ภาพชวี ติ กลุ่มเปราะบางรายครัวเรือน : One Home พม.จังหวัดนา่ น 63

สำนกั งานส่งเสริมและสนับสนุนวชิ าการ 9 ไดจ้ ัดทำแบบสอบถามข้อมูลการดำเนินงานการพัฒนา
งานประจำสู่งานวิจยั (Routine to Research : R2R) เรอื่ ง แนวทางการพฒั นาการบูรณาการสร้างเสรมิ ชุมชน
เข้มแข็งสู่การพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุ่มเปราะบางรายครัวเรือน ศึกษาเฉพาะกรณี : การขับเคล่ือนการทำงาน
ของทีมงานหน่วยงานในสังกัดกระทรวงการพัฒนาสังคมและความม่ันคงของมนุษย์ในพ้ืนที่จังหวัดน่าน (ทีม
One Home จงั หวัดน่าน) เพื่อประกอบการจัดทำการพัฒนางานประจำสู่งานวิจัย (Routine to Research :
R2R) ในรูปแบบ QR Code แบบสอบถาม โดยขอความร่วมมือทีมงาน One Home ในการดำเนินการ/
กจิ กรรมและให้ขอ้ มลู ด้วยการตอบแบบสอบถามข้อมูล

หน่วยงานสังกัดกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวัดน่าน (ทีม One Home
จังหวัดน่าน) ได้คัดเลือกให้พื้นท่ีตำบลเปือ อำเภอเชียงกลาง จังหวัดน่าน เป็นพ้ืนที่เป้าหมายขับเคลื่อนพื้นท่ี
บูรณาการสร้างเสริมชุมชนเข้มแข็ง ประจำปี 2564 เน่ืองจากเป็นพื้นที่ท่ีมีความพร้อมด้านต้นทุนทางสังคม
เป็นพ้ืนท่ีดำเนินการต่อเนื่องจากปีงบประมาณ พ.ศ. 2563 ภาคีเครือข่ายมีความเข้มแข็ง หน่วยงาน One
Home พม.น่าน คัดเลือกพื้นที่เป็นพื้นที่โครงการบูรณาการสร้างเสริมตำบลเข้มแข็ง มีเครือข่ายทางสังคม
ท่ีเข้มแข็ง เป็นพ้ืนที่บูรณาการตามภารกิจหลัก/ยุทธศาสตร์ของกระทรวงการพัฒนาสังคมและความม่ันคง
ของมนุษย์

ข้อมูลพ้นื ทบ่ี ูรณาการสร้างเสรมิ ชุมชนเขม้ แขง็ ของทีม One Home จังหวัดนา่ น

ต้ังของหมู่บ้านหรือชุมชนหรือตำบล ได้รับการประกาศจัดตั้งเป็นองค์การบริหารส่วนตำบล
เมื่อวันท่ี 11 สิงหาคม 2542 (ราชกิจจานุเบกษา ฉบับประกาศท่ัวไป เล่มท่ี 16 ตอนพิเศษ 82ง วันที่ 15
ตุลาคม 2542) ต้ังอยู่เลขที่ 111 บ้านสนั ทนา หมู่ที่ 4 ตำบลเปือ อำเภอเชียงกลาง จังหวัดน่าน มีพื้นท่ีทั้งหมด
79 ตารางกิโลเมตร อยู่ห่างจากอำเภอเชียงกลาง 7 กิโลเมตร และห่างจากตัวจังหวัดน่าน 73 กิโลเมตร
ตามทางหลวงแผน่ ดินหมายเลข 1080 มเี ขตการปกครองตดิ ต่อกบั พนื้ ที่ใกลเ้ คยี ง ดังตอ่ ไปน้ี

ทศิ เหนือ ตดิ ตอ่ กบั องค์การบรหิ ารสว่ นตำบลทุ่งช้าง
ทศิ ใต้ ติดตอ่ กบั เทศบาลตำบลเชียงกลาง
ทิศตะวันออก ติดต่อกบั องค์การบรหิ ารส่วนตำบลพระธาตุ
ทิศตะวันตก ติดตอ่ กับ องค์การบรหิ ารส่วนตำบลนาไร่หลวง อำเภอสองแคว
ตำบลเปือ ต้ังอยู่ทางทิศเหนือของอำเภอประมาณ 2 กิโลเมตร ซึ่งแต่เดิมตั้งอยู่เป็นหย่อม ๆ
โดยเอาน้ำเปือเป็นจุดเริ่มต้น ขึ้นอยู่กบั อำเภอและหรืออำเภอทุ่งชา้ งในปัจจุบัน และตำบลเปือ ได้แยกออกจาก
ตำบลพระธาตุ โดยให้ชมุ ชนฝัง่ ตะวันตก เป็นตำบลเปือ พ้ืนที่ส่วนใหญ่เป็นท่ีราบลุ่มมีแม่นำ้ นา่ นไหลผ่าน มกี าร
ปลูกพืช ผัก เป็นสินค้าเศรษฐกิจมีทรัพยากรธรรมชาติ แหล่งน้ำ และสถานที่สำคัญ ที่เอื้อต่อการพัฒนาเป็น
แหล่งท่องเท่ียวเชิงอนรุ ักษ์ มีการอนุรกั ษ์ศิลปวัฒนธรรมพื้นบ้านอย่างเหนียวแนน่ มีภูมิปัญญาท้องถ่ินที่เอ้ือต่อ
การพัฒนาอาชีพ เชน่ การแปรรูปผลิตภณั ฑ์จากสมุนไพรพ้ืนบา้ น การจกั สานไมไ้ ผ่ การทอผ้า และการตเี หลก็ ฯ
สภาพภูมิประเทศโดยท่ัวไปของหมู่บา้ น เป็นท่ีราบระหว่างหุบเขาโดยเป็นทีร่ าบตำ่ สลับกับท่ีราบสูงมีแม่น้ำ และ
ลำน้ำธรรมชาติไหลผ่าน ไดแ้ ก่ แม่น้ำนา่ น แมน่ ้ำเปือ เปน็ ต้น

แนวทางการพฒั นาการบูรณาการสร้างเสรมิ ชุมชนเขม้ แข็งส่กู ารพฒั นาคณุ ภาพชวี ติ กลมุ่ เปราะบางรายครัวเรือน : One Home พม.จังหวัดนา่ น 64

มีหมู่บ้านในพื้นที่รับผิดชอบท้ังหมด 10 หมู่บ้าน 1,095 ครัวเรือน ประชากรชาย 1,662 คน

หญงิ 1,648 คน รวมทง้ั ส้ิน 3,310 คน แบ่งออกเป็น 10 หมู่บา้ น ประกอบดว้ ย

หมูท่ ี่ ชื่อหมู่บา้ น หมทู่ ี่ ช่ือหมูบ่ า้ น

3 บ้านน้ำอ้อ 4 บ้านสันทนา

5 บ้านวังวา้ 6 บ้านห้วยเลื่อน

7 บ้านดอนสบเปือ 9 บ้านส้อ
10 บ้านหนองผุก 12 บา้ นเด่นพัฒนา
13 บา้ นห้วยพ่าน 14
บ้านมีด

ขอ้ มูลเกีย่ วกบั จำนวนประชากร
- หมู่บ้านในเขตองคก์ ารบรหิ ารส่วนตำบลเปือ มีจำนวน 6 หม่บู ้าน ไดแ้ ก่

พ้ืนที่ ชาย (คน) หญิง (คน) รวม (คน) บ้าน (หลัง)
หมู่ท่ี 3 น้ำอ้อ 273 287 560 184
หมทู่ ี่ 9 บา้ นสอ้ 272 260 532 170
หมู่ที่ 10 บา้ นหนองผุก 300 286 586 224
หมู่ที่ 12 บา้ นเด่นพัฒนา 311 306 617 190
หมทู่ ี่ 13 บา้ นห้วยพา่ น 91 77 168 50
หมทู่ ี่ 14 บา้ นมีด 82 93 175 45

- หมู่บ้านในเขตองค์การบริหารส่วนตำบลเปือบางส่วน โดยอีกส่วนอยู่ในเขตเทศบาลตำบลเชียงกลาง

มี 4 หมูบ่ า้ น ไดแ้ ก่

พ้ืนท่ี ชาย (คน) หญงิ (คน) รวม (คน) บา้ น (หลงั )

หมทู่ ่ี 4 บา้ นสันทนา 126 142 268 104
หมู่ท่ี 5 บ้านวงั วา้
116 110 226 71

หมทู่ ่ี 6 บ้านห้วยเลื่อน 57 54 111 35
หมู่ท่ี 7 บ้านดอนสบเปือ 34 33 67 22

(ข้อมูล ณ เดือนพฤษภาคม 2562)

แนวทางการพฒั นาการบูรณาการสร้างเสรมิ ชุมชนเข้มแข็งสกู่ ารพัฒนาคณุ ภาพชีวิตกลุม่ เปราะบางรายครัวเรอื น : One Home พม.จงั หวัดนา่ น 65

ขอ้ มลู พื้นฐานประชากร
จำนวนหลงั คาเรอื น : 1,095 หลงั คาเรือน
จำนวนประชากร : 3,310 คน
จำนวนเด็กแรกเกิดถงึ 6 ปี : 508 คน
จำนวนผู้สูงอายุ : 750 คน
จำนวนผพู้ กิ าร : 208 คน

สรปุ ขอ้ มลู จาก TPMAP ของพ้นื ท่อี งค์การบรหิ ารส่วนตำบลเปอื
องค์การบริหารส่วนตำบลเปือ มีครัวเรือนที่ได้รับการสำรวจ (จปฐ) จำนวน 1,725 ครัวเรือน
ภาพรวมคนจนในปี 2562 มีข้อมูลคนจน จำนวน 32 คน จากประชากรสำรวจจำนวน 4,803 คน พ้ืนที่ที่มี
สัดส่วนคนจนมากที่สุด ส่วนใหญ่อยู่พื้นที่องค์การบริหารส่วนตำบลเปือ หมู่ 5 บ้านวังว้า มีจำนวน 7 คน
คดิ เปน็ ร้อยละ 3.41 โดยจำแนกคนจน ออกเป็น 5 ด้านต่างๆ ดงั นี้

1. ดา้ นสุขภาพ จำนวน 0 คน

2. ด้านความเป็นอยู่ จำนวน 0 คน

3. ด้านการศกึ ษา จำนวน 0 คน

4. ด้านรายได้ จำนวน 7 คน

5. ด้านการเขา้ ถงึ สวัสดกิ าร จำนวน 0 คน

จากข้อมูล พบว่าคนจนเป้าหมายในพ้ืนทใี่ นตำบลเปอื

1. คนจนเป้าหมาย คือคนจน (จปฐ.) ท่ไี ปลงทะเบยี นสวสั ดกิ ารแหง่ รฐั จำนวน 32 คน

2. ครวั เรอื นทไี่ ดร้ บั การสำรวจ (จปฐ.) จำนวน 1,725 ครวั เรือน

3. ครัวเรอื นยากจน (จปฐ.) จำนวน 21 ครัวเรือน

4. คนที่ได้รบั การสำรวจ (จปฐ.) จำนวน 4,803 คน

5. คนยากจน (จปฐ.) จำนวน 49 คน

จากข้อมูลที่สำรวจความยากจนของตำบลเปือ มีสัดส่วนคนจนเป้าหมาย 0.67 % สามารถแยกความยากจน

จากดัชนคี วามยากจนตามมิติ ได้ดังน้ี

1. คนจนดา้ นสขุ ภาพ จำนวน 2 คน

2. คนจนด้านความเปน็ อยู่ จำนวน 3 คน

3. คนจนด้านการศึกษา จำนวน 5 คน

4. คนจนด้านรายได้ จำนวน 27 คน

5. คนจนดา้ นการเขา้ ถงึ บรกิ ารภาครัฐ จำนวน 0 คน

แนวทางการพฒั นาการบรู ณาการสร้างเสรมิ ชุมชนเขม้ แข็งสกู่ ารพัฒนาคุณภาพชีวิตกลมุ่ เปราะบางรายครัวเรือน : One Home พม.จังหวัดนา่ น 66

พน้ื ทท่ี มี่ กี ารพัฒนาการสงู สดุ สามอนั ดับ คอื
1. หมู่ 13 บา้ นห้วยพ่าน สดั ส่วนคนจน ปี 2562 = 0.00 % / สัดสว่ นคนจน ปี 2561 = 15.76 %
2. หมู่ 3 บา้ นนำ้ อ้อ สดั ส่วนคนจน ปี 2562 = 0.00 % / สดั ส่วนคนจน ปี 2561 = 10.62 %
3. หมู่ 9 บ้านส้อ สดั สว่ นคนจน ปี 2562 = 0.53 % / สดั ส่วนคนจน ปี 2561 = 10.93 %

ส่วนพ้ืนทีเ่ ป้าหมาย หรอื พนื้ ทที่ ม่ี สี ดั สว่ นคนจนลดลงน้อยท่สี ดุ สามลำดบั คือ
1. หมู่ 14 บา้ นนำ้ มีด สดั ส่วนคนจน ปี 2562 = 2.52 % / สดั ส่วนคนจน ปี 2561 = 2.13 %
2. หมู่ 2 บ้านนาหนุน สัดสว่ นคนจน ปี 2562 = 0.00 % / สัดส่วนคนจน ปี 2561 = 0.55 %
3. หมู่ 11 บ้านรัชดา สัดส่วนคนจน ปี 2562 = 0.88 % / สดั สว่ นคนจน ปี 2561 = 3.07 %

ขอ้ มูลจาก TPMAP สบื ค้นข้อมลู ณ วนั ที่ 20 สิงหาคม 2564

ผลสรุปจากแบบสอบถาม การพัฒนางานประจำสู่งานวิจัย (Routine to Research: R2R)
เร่ือง แนวทางการพัฒนาการบูรณาการสร้างเสริมชุมชนเข้มแข็ง สู่การพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุ่มเปราะบางราย
ครวั เรือนศึกษาเฉพาะกรณี : การขบั เคลอื่ นการทำงานของทมี งานหน่วยงานในสังกดั กระทรวงการพัฒนาสงั คม
และความมนั่ คงของมนุษยใ์ นพ้นื ทจี่ ังหวัดนา่ น (ทีม One Home จงั หวัดนา่ น) มีดังน้ี

การพัฒนางานประจำสงู่ านวิจยั (Routine to Research: R2R)
เรอื่ ง แนวทางการพัฒนาการบูรณาการสรา้ งเสรมิ ชุมชนเข้มแขง็

สู่การพัฒนาคณุ ภาพชีวติ กลุ่มเปราะบางรายครัวเรอื น

ศกึ ษาเฉพาะกรณี : การขับเคลื่อนการทำงานของทีมงานหน่วยงานในสังกัดกระทรวงการพัฒนา
สงั คมและความม่ันคงของมนุษย์ในพน้ื ทจี่ งั หวัดน่าน (ทีม One Home จังหวัดนา่ น)

1. ขอ้ มูลพนื้ ท่บี ูรณาการสรา้ งเสรมิ ชมุ ชนเข้มแข็งทมี One Home จังหวดั นา่ น
1.1 ตำบลเปือ อำเภอเชียงกลาง
1.2 พน้ื ทร่ี ับผิดชอบของ อบต./เทศบาล อบต.เปือ

ที่ ประเภท จำนวน (ครวั เรอื น) จำนวน (คน)
1 จำนวนกลุ่มเป้าหมายจาก TPMAP 20,885 48,944
2 จำนวนข้อมลู กลุ่มเป้าหมายการช่วยเหลอื ของกระทรวง พม. - 16,768
3 จำนวนกลมุ่ เปา้ หมายกลุ่มเปราะบาง 12,640 -
๔ ผูป้ ระสบปัญหาทางสงั คมอ่นื ๆ (ระบุ............................) - -

แนวทางการพฒั นาการบรู ณาการสร้างเสรมิ ชุมชนเขม้ แขง็ สกู่ ารพัฒนาคณุ ภาพชวี ิตกลุม่ เปราะบางรายครัวเรอื น : One Home พม.จงั หวัดนา่ น 67

2. ขอ้ มลู สถานการณ์ ในการดำเนนิ งาน การบูรณาการสรา้ งเสรมิ ชุมชนเข้มแข็ง ส่กู ารพัฒนาคุณภาพชวี ิต
กลุม่ เปราะบางรายครวั เรือน

- จำนวนการจัดประชมุ ในพ้ืนที่ 1 ครง้ั วันที่ 18 เดือน มีนาคม พ.ศ.2564
- จำนวนการดำเนนิ การเย่ียมบา้ น/ประสานข้อมูล 122 ราย
- จำนวนการดำเนินการจัดทำสมดุ พกครอบครวั 122 เลม่
- จำนวนผไู้ ดร้ บั การช่วยเหลือแก้ไขปญั หา 87 ราย
- จำนวนการจดั ประชุมทีม One Home จงั หวัด 4 ครง้ั (รอบปงี บประมาณ 2564)

โดยมรี ายละเอยี ดดังนี้
1. ครัง้ ท่ี 1 เมอ่ื วนั ที่ 1 กุมภาพนั ธ์ 2564
2. ครั้งที่ 2 เมื่อวันท่ี 23 เมษายน 2564
3. คร้งั ท่ี 3 เมื่อวันท่ี 18 พฤษภาคม 2564
4. ครง้ั ที่ 4 เมื่อวนั ท่ี 22 กรกฎาคม 2564

3. การพัฒนาการจัดการในการดำเนนิ งาน การขับเคลื่อนการทำงานของทีมงาน One Home เพื่อการบูรณา
การสรา้ งเสรมิ ชมุ ชนเข้มแข็ง สกู่ ารพฒั นาคุณภาพชวี ิตกลุ่มเปราะบางรายครวั เรือน

3.1 แนวทางในการขับเคลื่อนการทำงานของทมี งาน One Home เพ่ือดำเนินการบรู ณาการ
สรา้ งเสรมิ ชมุ ชนเข้มแขง็ สกู่ ารพฒั นาคณุ ภาพชวี ติ กลุ่มเปราะบางรายครัวเรือน

1) ชี้แจงให้ความรู้สร้างความเขา้ ใจ และเป้าหมายในการดำเนินงาน
2) การจัดให้มีช่องทางสื่อสารการส่อื สารท่ีสามารถให้ขอ้ มูล และแลกเปลี่ยนเรยี นรกู้ ันได้
ตลอดเวลา
3) การสร้างการมีส่วนร่วมในการดำเนินงานในทกุ ขัน้ ตอน
4) การสนับสนนุ และจดั หาทรพั ยากรทเ่ี หมาะสมและเพียงพอต่อการดำเนินงาน
3.2 รปู แบบการขับเคล่ือนการทำงานของทมี งาน One Home เพื่อดำเนนิ งานบรู ณาการ
สร้างเสริมชุมชนเขม้ แข็ง สกู่ ารพัฒนาคณุ ภาพชีวิตกลมุ่ เปราะบางรายครวั เรือน
-การขับเคล่ือนการทำงานของทมี One Home น่าน ใช้รปู แบบการทำงานเปน็ ทีม และแบง่
พื้นท่/ี เป้าหมายใหท้ ุกหน่วยมีสว่ นรว่ มในการดำเนินงาน
3.3 กลไกการขับเคล่ือนการทำงานของทีมงาน One Home เพ่ือดำเนินงานบูรณาการสร้าง
เสริมชมุ ชนเข้มแข็ง ส่กู ารพัฒนาคณุ ภาพชวี ิตกลุ่มเปราะบางรายครัวเรอื น
1. ข้าราชการ และเจา้ หน้าที่ของหนว่ ยงานทีม พม.จังหวดั น่าน
2. เครอื ข่ายในพ้นื ท่ี ทัง้ หน่วยงานภาครฐั เอกชน และ อพม.

แนวทางการพัฒนาการบูรณาการสร้างเสรมิ ชุมชนเขม้ แขง็ สกู่ ารพฒั นาคณุ ภาพชีวิตกลมุ่ เปราะบางรายครัวเรือน : One Home พม.จงั หวัดน่าน 68

3.4 งบประมาณในการดำเนินงานขับเคลื่อนการทำงานของทีมงาน One Home เพื่อบูรณา
การสรา้ งเสรมิ ชุมชนเขม้ แขง็ สกู่ ารพัฒนาคณุ ภาพชวี ิตกลุ่มเปราะบางรายครวั เรือน

1. งบปกตขิ องหน่วยงาน
2. งบกองทุนส่งเสรมิ การจัดสวสั ดิการสงั คม
3.5 ผลสำเร็จของการดำเนินงานขับเคลื่อนการทำงานของทีมงาน One Home เพ่ือบูรณา
การสร้างเสริมชุมชนเขม้ แข็ง ส่กู ารพัฒนาคุณภาพชีวติ กลุ่มเปราะบางรายครัวเรอื น
- กลุ่มคนเปราะบางได้รับการช่วยเหลืออย่างเหมาะสมตามสภาพปัญหาความเดือดร้อน
อย่างทันท่วงที
3.6 ทรัพยากรและทุนทางสังคมในการร่วมดำเนินงานขับเคลื่อนการทำงานของทีมงาน
One Home เพ่ือการบูรณาการสร้างเสริมชุมชนเข้มแข็ง สู่การพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุ่มเปราะบางราย
ครวั เรอื น
1. บุคลากร งบประมาณ วสั ดเุ ครอื่ งมือเครอ่ื งใช้ ยานพาหนะของหน่วยงาน พม.
2. เครอื ข่ายด้านสังคม อาทิ อพม. อปท.
3. ค่มู อื การปฏิบตั งิ าน
4. ฐานข้อมลู ท่มี ีขอ้ มลู ครอบคลุมทุกพ้ืนที่
3.7 ปัจจัยความสำเรจ็ ในการดำเนินงานขับเคลื่อนการทำงานของทีมงาน One Home เพ่ือการ
บรู ณาการ สรา้ งเสรมิ ชุมชนเขม้ แขง็ สกู่ ารพัฒนาคณุ ภาพชวี ติ กลมุ่ เปราะบางรายครัวเรอื น
1. ผูบ้ ริหารหน่วยงานใหก้ ารสนับสนนุ และใหค้ วามสำคัญตอ่ การดำเนินงาน
2. บุคลากรท่มี ีความรูแ้ ละประสบการณ์ อีกท้งั พรอ้ มเรียนรู้สง่ิ ใหม่ๆ
3.8 ปัญหาและอุปสรรคในการดำเนินงานขับเคลื่อนการทำงานของทีมงาน One Home
เพ่ือการบูรณาการสรา้ งเสรมิ ชมุ ชนเข้มแขง็ สกู่ ารพฒั นาคณุ ภาพชวี ติ กลุม่ เปราะบางรายครัวเรอื น
1. การแพร่ระบาดของโรคติดเช้ือไวรัสโคโรนา ทำให้การเย่ียมบ้านไม่สามารถดำเนินการใน
อย่างต่อเนื่องอันเป็นการดำเนินงานตามมาตรการท่ีเกี่ยวข้อง และเพ่ือความปลอดภัยของประชาชน และ
เจา้ หนา้ ที่
2. ไม่มีงบประมาณเฉพาะสำหรบั การดำเนินงาน ทำใหต้ ้องจดั สรรงบบริหารจดั การท่ีมอี ย่จู ำกดั
มาใช้ และส่งผลกระทบต่อการดำเนนิ งานในส่วนอื่นๆ
3. ความพร้อม และเพรียงพอของรถยนต์ และพนักงานขับรถยนต์ รถยนต์ราชการมีอายุการใช้
งานค่อนข้างนาน และเสื่อมโทรม เนื่องจากภูมิประเทศเป็นภูเขา บางเส้นทางมีความยากลำบาก พนักงานขับ
รถยนต์มีจำกัด ทำให้ไม่สามารถลงเย่ียมบ้านได้พร้อมกันหลายทีม ขณะเดียวกัน ภารกิจปกติอื่น ๆ ก็มีความ
จำเปน็ ต้องใช้รถยนตส์ ่วนกลาง เหลา่ นี้ ทำให้การเยี่ยมบ้านตามโครงการมีความล่าชา้ ไม่เป็นไปตามแผน และได้
จำนวนไม่มาก

แนวทางการพฒั นาการบรู ณาการสร้างเสรมิ ชุมชนเขม้ แขง็ สูก่ ารพฒั นาคณุ ภาพชวี ติ กลมุ่ เปราะบางรายครัวเรอื น : One Home พม.จงั หวัดน่าน 69

4. ข้อมลู ในระบบ TPMAP Logbook ไม่สามารถนำออกมาใช้ประโยชน์ได้ เนือ่ งจากผู้ดูแลระบบ
ปิดให้บรกิ ารนำข้อมลู ออกจากระบบ ทั้งนี้ การดำเนินโครงการมคี วามจำเป็นต้องใชข้ ้อมูลในระบบ
ประกอบการเยี่ยมบ้าน

5. พม.ไม่สามารถขับเคลื่อนไปได้โดยลำพัง ท้ังน้ี ต้องได้รับการสนับสนุนจากหน่วยงานท่ี
เกีย่ วขอ้ ง อาทิ สำนักงานพัฒนาชุมชนจงั หวัด ซึ่งเป็นฝ่ายเลขานกุ ารของคณะกรรมการ ศพจ. จังหวัด

3.9 ข้อเสนอแนะในภาพรวมต่อการดำเนินงานขับเคล่ือนการทำงานของทีมงาน One Home
เพ่ือบูรณาการสรา้ งเสริมชุมชนเขม้ แข็ง สกู่ ารพฒั นาคุณภาพชีวติ กลุ่มเปราะบางรายครัวเรอื น

1. ส่วนกลางประสานใหห้ นว่ ยงานผดู้ ูแลระบบเปดิ ใหบ้ ริการนำออกขอ้ มลู จากระบบ
2. ส่วนกลางควรสนับสนุนทรัพยากรในการดำเนินงาน อาทิ งบประมาณ รถยนต์ อุปกรณ์
เทคโนโลยีทจ่ี ะสามารถลดขั้นตอนการดำเนนิ งาน และลดการใช้กระดาษ

ขอ้ มลู จากสำนกั งานพฒั นาสังคมและความมนั่ คงของมนุษย์จงั หวดั นา่ น
ณ วนั ท่ี 22 เดอื น กรกฎาคม พ.ศ. 2564

สรปุ การขับเคลอ่ื นงานบูรณาการสรา้ งเสรมิ ชุมชนเขม้ แข็งของจงั หวัดน่าน
ดำเนนิ การแล้ว

-ประชุมทมี ONE HOME พม.นา่ น
-คดั เลือกพื้นท่ี ทต.เปือ , อบตเปือ
-ซักซอ้ มการใชส้ มดุ พกครอบครวั ทมี ONE HOME พม.นา่ น
-ประชุมทำความเข้าใจกับพ้ืนท่ี (ทต.เปือ/อบต.เปือ/ทีม ONE HOME พม./ผู้บริหารชุมชน
อาสาสมัครในพนื้ ท/่ี สสว.9)
-แตง่ ตั้งคำสัง่ คณะทำงานในระดับพ้ืนท่ี
-คดั กรองข้อมูล TPMAP + ข้อมลู จากพื้นที่
-จดั ทำขอ้ มูลครอบครวั เปราะบางในพื้นที่
-ลงพ้นื ท่ีเยย่ี มบา้ นจัดเกบ็ ข้อมลู โดยใชส้ มุดพกครอบครวั
-ประชุมทมี ONE HOME พม. เพ่อื พิจารณากล่นั กรองครวั เรือนเปราะบางทเี่ ขา้ เกณฑ์
-ช่วยเหลอื ครัวเรอื นท่ปี ระสบความเดือดร้อนเบ้ืองตน้
-ประเมินสภาพปญั หาและกำหนดแนวทางแก้ไขปญั หาและแผนพฒั นาศกั ยภาพรายบคุ คล (IDP)

แนวทางการพัฒนาการบรู ณาการสร้างเสรมิ ชุมชนเขม้ แขง็ ส่กู ารพฒั นาคณุ ภาพชีวิตกลุ่มเปราะบางรายครัวเรือน : One Home พม.จงั หวัดนา่ น 70

ขอ้ มลู สำนักงานพฒั นาสงั คมและความมมนั่ คงของมนุษย์จังหวัดน่าน

ขอ้ มลู ศนู ยค์ มุ้ ครองคนไรท้ ่พี งึ่ จงั หวัดนา่ น

แนวทางการพัฒนาการบรู ณาการสร้างเสริมชุมชนเขม้ แข็งสู่การพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุม่ เปราะบางรายครัวเรอื น : One Home พม.จังหวัดนา่ น 71

ปญั หา-อุปสรรค
1. การแพร่ระบาดของโรคดติดเช้ือไวรัสโคโรนา ทำให้การเย่ียมบ้านไม่สามารถดำเนินการใน

อย่างต่อเน่ืองอันเป็นการดำเนินงานตามมาตรการที่เก่ียวข้อง และเพื่อความปลอดภัยของประชาชน และ
เจ้าหนา้ ที่

2. ไม่มีงบประมาณเฉพาะสำหรับการดำเนินงาน ทำให้ต้องจัดสรรงบบริหารจัดการที่มีอยู่จำกัด
มาใช้ และส่งผลกระทบตอ่ การดำเนนิ งานในส่วนอื่นๆ

3. ความพร้อมและเพรียงพอของรถยนต์ และพนักงานขับรถยนต์ รถยนต์ราชการมีอายุการใช้
งานค่อนข้างนาน และเสื่อมโทรม เน่ืองจากภูมิประเทศเป็นภูเขา บางเส้นทางมีความยากลำบาก พนักงานขับ
รถยนต์มีจำกัด ทำให้ไม่สามารถลงเยี่ยมบ้านได้พร้อมกันหลายทีม ขณะเดียวกัน ภารกิจปกติอ่ืนๆ ก็มีความ
จำเปน็ ต้องใชร้ ถยนตส์ ่วนกลาง เหล่าน้ี ทำให้การเย่ยี มบ้านตามโครงการมีความลา่ ช้าไมเ่ ป็นไปตามแผน และได้
จำนวนไม่มาก

4. ข้อมลู ในระบบ TPMAP Logbook ไม่สามารถนำออกมาใชป้ ระโยชน์ได้ เน่ืองจากผู้ดูแลระบบ
ปิดให้บริการนำข้อมูลออกจากระบบ ท้ังนี้ การดำเนินโครงการมีความจำเป็นต้องใช้ข้อมูลในระบบประกอบ
การเย่ียมบ้าน

5. พม.ไม่สามารถขับเคลื่อนไปได้โดยลำพัง ทั้งนี้ ต้องได้รับการสนับสนุนจากหน่วยงานที่
เกี่ยวขอ้ ง อาทิ สำนักงานพัฒนาชุมชนจังหวดั ซง่ึ เป็นฝ่ายเลขานุการของคณะกรรมการ ศพจ. จงั หวัด

กจิ กรรมท่ี 4 การประชุมเชิงปฏิบัติการถอดบทเรียนการดำเนินงานพ้ืนที่บูรณาการสร้างเสริม

ชุมชนเขม้ แขง็ ประจำปี 2564 เวที “สนทนาสนุ ทรยี ์ นอ้ งพ่ี พม.”

สำนักงานส่งเสริมและสนับสนุนวิชาการ 9 (สสว.9) ได้ดำเนินการจัดการประชุมเชิง
ปฏิบัติการถอดบทเรียนการดำเนินงานพื้นท่ีบูรณาการสร้างเสริมชมุ ชนเข้มแข็ง ประจำปี 2564 เวที “สนทนา
สุนทรีย์ น้องพี่ พม.” ผ่านระบบการประชุมทางไกลออนไลน์ Zoom Meeting ณ ห้องประชุมสำนักงาน
ส่งเสริมและสนับสนุนวิชาการ 9 ซ่ึงเป็นกิจกรรมภายใต้โครงการศูนย์บริการวิชาการพัฒนาสังคมและ
จัดสวัสดิการสังคมในระดับพ้ืนที่ ประจำปี 2564 โดยมีวัตถุประสงค์เพ่ือแลกเปล่ียนเรียนรู้ นำเสนอผลการ
ดำเนินงาน ปัจจัยความสำเร็จ ปัญหาอุปสรรค และข้อเสนอแนะต่อการดำเนินงานพื้นท่ีบูรณาการสร้างเสริม
ชุมชนเข้มแข็ง ในพื้นที่ 8 จังหวัดภาคเหนือตอนบน โดยมีนายวิทัศน์ เตชะบุญ อดีตอธิบดีกรมกิจการเด็กและ
เยาวชน และนายจรัล ทองงาม อดีตผู้อำนวยการศูนย์พัฒนาสังคม หน่วยท่ี 52 (จังหวัดลำพูน) เป็นวิทยากร
โดยจัดประชุม ในวันพฤหัสบดี ที่ 5 สิงหาคม 2564 เขตตรวจการราชท่ี 15 (เชียงใหม่/แม่ฮ่องสอน/ลำพูน/
ลำปาง) และวันพฤหัสบดีที่ 19 สิงหาคม 2564 เขตตรวจราชการท่ี 16 (เชียงราย/พะเยา/แพร่/น่าน)
ผ่านระบบประชมุ ทางไกลออนไลน์ (Zoom Meeting)

แนวทางการพัฒนาการบรู ณาการสร้างเสริมชุมชนเข้มแขง็ สู่การพัฒนาคณุ ภาพชวี ิตกลมุ่ เปราะบางรายครัวเรอื น : One Home พม.จงั หวัดน่าน 72

โดยในการจัดการประชุมมีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ “สรุปและถอดบทเรียนการดำเนินโครงการบูรณา
การสร้างเสริมชุมชนเข้มแข็ง” มีการนำเสนอผลการดำเนินงาน ปัจจัยความสำเร็จ ปัญหาอุปสรรค และ
ข้อเสนอแนะ โดย ผู้แทนทีม One Home พม. แต่ละจังหวัด รวมทั้งการให้คำปรึกษา และข้อคิดเห็น/
ขอ้ เสนอแนะ จากผทู้ รงคุณวฒุ ิ ไดแ้ ก่ นายวิทัศน์ เตชะบญุ อดีตอธิบดีกรมกจิ การเดก็ และเยาวชน และนายจรัล
ทองงาม อดีตผูอ้ ำนวยการศูนยพ์ ฒั นาสงั คม หน่วยท่ี 52

โดยสามารถสรุปข้อมูลสถานการณ์ในการบูรณาการสร้างเสริมชุมชนเข้มแข็งสู่การพัฒนาคุณภาพ
ชวี ิตกลุ่มเปราะบางรายครัวเรือนของจังหวดั น่าน ไดด้ งั นี้

การขบั เคลอ่ื นการทำงาน
- ชแี้ จงการทำงานในพ้ืนท่ี ต.เปือ อ.เชียงกลาง จ.นา่ น เป็นพืน้ ทตี่ ำบลสร้างเสริมสวัสดิการชุมชน

ของศนู ย์คุ้มครองคนไร้ที่พ่ึง จ.น่าน
-จัดเวทีตำบลสรา้ งเสรมิ เวทีจุดประกายขยายความคิด โดยข้อสรปุ การทำงาน
- จัดตง้ั คณะทำงาน
- คณะทำงานสภาเดก็
- คณะกรรมการคุม้ ครองเด็ก
- สรุป Social Map / TP MAP จำนวน 139 ครัวเรอื น
- ทมี One Home แบง่ ทีมงานอพม.
- การทำงานสภาเดก็ แบบจิตอาสา ตามโครงการ Shift & Share
- ศนู ยพ์ ฒั นาครอบครัว
- การส่งเสรมิ อาชีพ วางแผนการดำเนินงาน
- แผนพฒั นาอาชพี ตามความถนัด 3 ปี ใหแ้ ก่ครัวเรอื นเปราะบาง

ปจั จยั ความสำเรจ็ ในการดำเนินงาน
- การมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่าย เช่น ผู้นำชุมชน อพม. สภาเด็กและเยาวชนในพื้นท่ีมีความ

เข้มแขง็
- สำนักงานพัฒนาสังคมและความม่ันคงของมนุษย์จังหวัดน่าน มีส่วนร่วมเป็นคณะกรรมการ

ศูนย์อำนวยการขจัดความยากจนและพัฒนาชนบทตามปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง ซ่ึงมีการรายงาน
ความก้าวหนา้ ในการดำเนินกจิ กรรมตา่ งๆ
แผนการขับเคลือ่ นการดำเนนิ งาน

- แผนพฒั นาอาชีพตามความถนดั 3 ปี ส่วนใหญ่จะเปน็ อาชพี เช่น เลยี้ งปลา ลับมดี เป็นตน้

แนวทางการพัฒนาการบรู ณาการสร้างเสรมิ ชุมชนเขม้ แข็งสู่การพฒั นาคณุ ภาพชีวิตกลุ่มเปราะบางรายครัวเรือน : One Home พม.จงั หวัดนา่ น 73

การจัดสรรงบประมาณ
- งบประมาณสนบั สนนุ จาก ศูนยค์ ้มุ ครองคนไร้ท่พี ึ่ง จ.น่าน

ปัญหาและอุปสรรค
- สถานการณโ์ ควดิ -19 จงึ ไม่สามารถเขา้ พ้นื ท่ดี ำเนนิ การตามแผนการดำเนนิ งานได้

ขอ้ เสนอแนะจากจังหวดั

-สมุดพกครอบครวั มีรายละเอยี ดค่อนขา้ งมากควรเปน็ ข้อคำถามท่เี ข้าใจง่าย
ขอ้ เสนอแนะจากผทู้ รงคุณวฒุ ิ

- ควรมีการช่วยเหลือแบบวางเง่ือนไข เช่น การส่งเสริมทางด้านอาชีพ เพื่อให้กลุ่มเปราะบาง

สามารถชว่ ยเหลอื ตนเองได้และมีศกั ยภาพในการพัฒนาตนเอง

สถานการณ์ในการบูรณาการสร้างเสริมชุมชนเข้มแข็งสู่การพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุ่มเปราะบาง
รายครัวเรือนของจังหวัดน่าน มีการจัดต้ังและประชุมคณะทำงานในระดับต่าง ๆ อย่างต่อเนื่อง เพ่ือนำเสนอ
ประเด็นปัญหา วิเคราะห์ข้อมูลกลุ่มเป้าหมายกลุ่มเปราะบางในครัวเรือน มีการเยี่ยมบ้าน และจัดทำสมุดพก
ครอบครัวเป็น เครื่องมือสำคัญในการวางแผนขจัดปัญหาความยากจนและพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุ่มเปราะบาง
รายครัวเรือน ท้ังในระยะส้ัน ระยะกลาง และระยะยาว โดยมีหัวใจสำคัญของสมุดพกครอบครัว คือ
เป็นเครื่องมือสำคัญท่ีจะทำให้เรารู้จักตัวบุคคลเปราะบาง คือ ใคร อย่างไร มีปัญหา และความต้องการ
ช่วยเหลืออะไร เป็นการใช้ข้อมูลเป็นเครื่องมือ นำสู่การวินิจฉัยและวางแผนในการดำเนินงาน โดยเน้นการ
สร้างกระบวนการความรว่ มมือของหน่วยงานต่าง ๆ มารว่ มกัน หาทางออกให้ครอบครวั หลดุ พ้นความยากจน
ร่วมกัน นำความรู้ การวิเคราะห์ การลงมือทำเกิดความเข้าใจ เป็นองค์ประกอบท่ีสำคัญของความสำเร็จ
เปน็ การบูรณาการรว่ มกันสรา้ ง “สงั คมแห่งการให”้ ท่ีงดงาม “เออื้ อาทร แบ่งปนั ซอื่ สัตย์ และรับผดิ ชอบ”

หน่วยงานที่ดำเนินงานทุกหน่วยงาน มีการบูรณาการภารกิจด้านงานสังคมสงเคราะห์
งานสวัสดิการสังคม และการพัฒนาสังคม มีการชี้แจงพ้ืนท่ีให้ทุกหน่วยงานและอำเภอรับทราบบูรณาการ
ลงพ้ืนที่ร่วมกับงานบูรณาการเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุ่มเปราะบางรายครัวเรือนตำบลเปือ เป็นบูรณาการ
ให้ความช่วยเหลือกลุ่มเปราะบาง โดยทีม One Home พม.น่านและมีการบูรณาการพื้นที่หน่วยงานในพ้ืนที่
เพื่อลงพื้นท่ี รวมทั้งการจัดทำสมุดพกครอบครัว โดยมีการดำเนินการเร่ิมต้นจากการคัดเลือกพื้นที่ตำบลเปือ
อำเภอเปือ จังหวัดน่าน ซึ่งได้รับความร่วมมือจากองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในพื้นที่เป็นอย่างดียิ่ง ผ่านการ
ประชมุ รวมถึงการเขา้ พบ เพื่อชแี้ จงทำความเข้าใจโครงการ การดำเนินงานโดยผบู้ ริหารหน่วยงานและทมี งาน
One Home พม.น่าน โดยได้รับความร่วมมือทั้งในระดับผู้บริหาร เจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติ รวมถึงเครือข่ายและ
ภาคประชาชนในการดำเนินงาน มีการซักซ้อมการใช้สมุดพกครอบครัวของทีม One Home พม.น่าน
เพ่ือประสิทธิภาพสูงสุดในการดำเนินงาน มีการประชุมทำความเข้าใจกับพื้นท่ี รวมท้ังมีการแต่งต้ังคำสั่ง
คณะทำงานในระดับพื้นที่ และการร่วมกันคัดกรองข้อมูลจาก TPMAP และข้อมูลจากพ้ืนที่ ซ่ึงนำไปสู่
การจดั ทำข้อมูลครอบครัวเปราะบางในพื้นท่ี หลังจากน้ัน ทีม One Home พม.น่าน ลงพ้ืนท่ีเย่ียมบ้านจัดเก็บ

แนวทางการพัฒนาการบรู ณาการสร้างเสริมชุมชนเขม้ แข็งส่กู ารพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุม่ เปราะบางรายครัวเรอื น : One Home พม.จงั หวัดนา่ น 74

ข้อมูลโดยใช้สมุดพกครอบครัว ครบถ้วนและดำเนินการประชุมทีม One Home พม.น่าน เพื่อพิจารณา
กล่ันกรองครัวเรือนเปราะบางที่เข้าเกณฑ์ ให้การช่วยเหลือครัวเรือนที่ประสบความเดือดร้อนเบ้ืองต้น
โดยเฉพาะอย่างยิ่งในสถานการณ์การแพร่ระบาดของโรคโควิด-19 การช่วยเหลือคุ้มครองสวัสดิภาพ และ
จัดบริการสวสั ดิการสังคมสำหรบั เดก็ เยาวชน สตรี และกลุ่มเป้าหมายอ่ืน ๆ ท่ปี ระสบปัญหาทางสังคม โดยทุก
หน่วยงานจะได้รับงบประมาณสนับสนุนจากกรมต้นสังกัดและมีการดำเนินการภายใต้ระเบียบการดำเนินงาน
ของแต่ละงาน และมาตรการของจงั หวัด ภายใต้นวัตกรรมการใช้สมุดพกครอบครัว เพ่ือวิเคราะห์และวางแผน
แก้ไขปัญหารายครัวเรือนและมีการบูรณาการหน่วยงานภาคีเครือข่ายท้ังภายในและภายนอกกระทรวง รวมถึง
การเข้าถึงสิทธิ สวัสดิการต่างๆ ของภาครัฐ ซ่ึงจังหวัดน่าน มีการดำเนินการท้ังในรูปแบบการสงเคราะห์
ชว่ ยเหลือ การส่งเสริมการเข้าถึงสิทธิ การฝึกอาชีพสตรีและครอบครัว และการวางแผนประสานการชว่ ยเหลือ
หน่วยงานท่เี กีย่ วขอ้ งอย่างเป็นระบบ

รูปแบบการพัฒนาประสิทธิภาพในการบูรณาการสร้างเสริมชุมชนเข้มแข็งสู่การพัฒนาคุณภาพ
ชีวิตกลุ่มเปราะบางรายครัวเรือนอย่างมีส่วนร่วม พบว่าเป็นการบูรณาการลงพ้ืนท่ีร่วมกันของหน่วยงาน
ทีม One Home พม.น่าน ในเรื่องของการใช้สมุดพกครอบครัว เพ่ือนำไปสู่การพัฒนาคุณภาพชีวิตและ
การบูรณาการให้ความช่วยเหลือต่าง ๆ ให้กลุ่มเปราะบางในพ้ืนท่ี และการวางแผนในระยะสั้น และระยะยาว
ต่อไป พร้อมทั้งการมีส่วนร่วมของเครือข่ายในพ้ืนท่ี ไม่ว่าจะเป็นผู้นําชุมชน หน่วยงานภาครัฐในพื้นท่ี และ
อาสาสมัครพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (อพม.) ในการร่วมคิด วางแผน และกำหนดทิศทาง
การพัฒนากลุ่มเปราะบางในพ้ืนที่ ร่วมกับการใช้ข้อมูลจาก TPMAP ร่วมกันกับความคิดเห็นของคนในพื้นท่ี
เป็นข้อมูลตั้งต้นในการศึกษาปัญหาในพ้ืนท่ี เป็นการทำงานในรูปแบบสหวิชาชีพ ผ่านการดำเนินงานโดยการ
กำหนดรูปแบบที่ชัดเจน มีการแต่งตั้งและประสานการดำเนินงานอย่างสม่ำเสมอ มีการรายงานผลการ
ดำเนินงาน รวมไปถึงการประเมินติดตามผล จะส่งผลให้รูปแบบสามารถขับเคลื่อนได้อย่างมีประสิทธิภาพ
การมีเวทีแลกเปล่ยี น ถอดบทเรียนผู้ปฏิบัติงาน เพื่อสรุปวิเคราะห์ ประมวลผลข้อมูลผู้ประสบปญั หาทางสงั คม
กลุ่มเปราะบางรายครัวเรือน และขยายผลไปสู่การพัฒนาศักยภาพผู้รับบริการและศักยภาพของผู้ให้การ
ช่วยเหลือ มีการแก้ไขปัญหาผู้ประสบปัญหากลุ่มเปราะบางท่ียังไม่สามารถเข้าถึงสิทธิ สวัสดิการของรัฐ และ
สร้างความตระหนักให้ประชาชนในการเข้าถึงสิทธิ สวัสดิการต่าง ๆ และการรับการช่วยเหลือด้านสวัสดิการ
สงั คม

กลไกการพัฒนาประสิทธิภาพในการบูรณาการสรา้ งเสริมชุมชนเข้มแข็งสู่การพัฒนาคุณภาพชีวิต
กลุ่มเปราะบางรายครัวเรือน กลไกท่ีสำคัญในการทำงาน คือ การขับเคลื่อนโดยรูปแบบทางการตามระเบียบ
ราชการ มีการออกคำส่ังจังหวัดน่าน เพื่อเข้าไปขับเคลื่อนงานในพ้ืนท่ีของทีม One Home พม.น่าน การ
ประชุมหน่วยงานที่เก่ียวข้องในพ้ืนที่ตำบลสร้างเสริมชุมชนเข้มแข็งตำบลเปือ การใช้สมุดพกครอบครัวเป็น
เครื่องมือและกลไก ในการเก็บข้อมูลครัวเรือนในพ้ืนที่การบูรณาการในเร่ืองทรัพยากรต่างๆของแต่ละ
หน่วยงานทีม One Home พม.น่าน ที่เข้าไปในพ้ืนที่ เช่น การฝึกอาชีพแม่เลี้ยงเด่ียว,การช่วยเหลือเงิน
สงเคราะห์ครอบครัวของแต่ละหน่วยงาน ทีม One Home พม. น่าน กลไกระบบภาคเี ครอื ข่ายในการทำงาน

แนวทางการพฒั นาการบูรณาการสร้างเสรมิ ชุมชนเขม้ แขง็ สู่การพัฒนาคุณภาพชวี ิตกล่มุ เปราะบางรายครัวเรือน : One Home พม.จังหวัดน่าน 75

และการมีส่วนร่วม ประกอบด้วย การสร้างเครือข่ายในพื้นที่ อาทิ หน่วยงาน องค์กร ชมรม ผู้นำท้องถ่ิน ภาค
ประชาสังคม ผู้นําชุมชน เครือข่ายอาสาสมัครพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (อพม.) หน่วยงาน
ภาครัฐที่อยู่ในพื้นท่ี และทีม One Home พม.น่าน โดยมีบุคคลที่เป็นภาคีเครือข่ายในระบบและนอกระบบ
โดยมีแรงผลักดันที่สำคัญ คือ นโยบายการดำเนินงานที่ชัดเจนในระดับกระทรวง ซึ่งเป็นแนวคิดสำหรับ
การพัฒนาหรือแก้ไขปัญหาที่ยั่งยืน เป็นกิจกรรมพื้นฐานในการพัฒนาหรือแก้ไขปัญหาด้านต่าง ๆ
เป็นทางเลือกที่จะช่วยให้บุคคลหรือกลุ่มบุคคล รวมถึงชุมชนพึ่งตนเองได้ ซึ่งกลไกที่สำคัญในการขับเคลื่อนใน
การบูรณาการสร้างเสริมชุมชนเข้มแข็งสู่การพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุ่มเปราะบางรายครัวเรือน คือ การมี
คณะกรรมการท้ังในระดับจังหวัดและระดับพ้ืนท่ี ในการวางแผนการดำเนินงานร่วมกัน โดยการบูรณาการ
การทำงานจากทุกภาคส่วน โดยอาศัยปัจจัย ได้แก่ ภาครัฐ ภาคเอกชน ภาคประชาชน ภาคธุรกจิ ภาควิชาการ
รวมถึงเครอื ข่ายอาสาสมัครพัฒนาสงั คมและความมน่ั คงของมนุษย์ในระดบั พื้นที่

การพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุ่มเปราะบางรายครัวเรือน เป็นนวัตกรรมเพ่ือร่วมสร้างเสริมชุมชน
เข้มแข็ง ผ่านการบูรณาการความร่วมมือและสนับสนุนของภาคีเครือข่าย ให้ชุมชนสามารถแก้ไขปัญหาและ
พัฒนาชุมชนอยา่ งมีเสรีภาพ ตามสิทธแิ ละหน้าท่ี ท่ีมีเป้าหมายหลักในการตอบสนองความต้องการร่วมกันของ
ประชาชน โดยให้สอดคล้องกับวิถีการดำเนินชีวิต ค่านิยม ประเพณี และทัศนคติของบุคคล เปิดโอกาสให้
ชุมชนร่วมมือ ร่วมดำเนินการติดตามประเมินผล และร่วมรับผิดชอบและร่วมใช้ผลประโยชน์จากการ
ดำเนินงาน ร่วมกันดูแลและพัฒนาไปด้วยกัน เสริมสร้างความเข้มแข็งจากระดับฐานรากในครัวเรือน สู่ชุมชน
เข้มแข็ง สังคมมั่งค่ังและย่ังยืน เกิดการบูรณาการความร่วมมือ เพ่ือช่วยเหลือผู้ประสบปัญหาทางสังคม
โดยเฉพาะกลุ่มเปราะบางได้ครอบคลุมในทุกมิติ ส่งผลให้กลุ่มเปราะบางสามารถเข้าถึงสิทธิและสวัสดิการ
รวมท้ังมีการพัฒนาคุณภาพชีวิตทั้งในระยะส้ัน ระยะกลาง และระยะยาว มีความมั่นคงในชีวิตอย่างย่ังยืน
ภายใต้ปจั จัยความสำเร็จ คอื มีการประชมุ วางแผน กำหนดทิศทางการดำเนินการร่วมกนั ของทีม One Home
รวมท้ัง มีการประชุมคณะทำงานเสนอประเด็นปัญหาของชุมชนท่ีมีหน่วยงานในพื้นที่ ผู้นําในชุมชน และ
ประชาชน ที่สะท้อนปัญหาและความต้องการที่แท้จริงของคนในพื้นท่ี ร่วมกันวางแผนแก้ไขปัญหา และการ
จดั ทำแผนบรู ณาการเพื่อนำไปสกู่ ารพัฒนาอย่างยงั่ ยืนต่อไป

แนวทางการพฒั นาการบรู ณาการสร้างเสริมชุมชนเขม้ แขง็ ส่กู ารพัฒนาคุณภาพชวี ิตกลุม่ เปราะบางรายครัวเรือน : One Home พม.จังหวัดนา่ น 76

บทที่ 5
สรปุ อภปิ รายผลและขอ้ เสนอแนะ

สำนักงานส่งเสริมและสนับสนุนวิชาการ 9 โดยกลุ่มการวิจัยและพัฒนาระบบเครือข่าย
งานพัฒนาระบบเครือข่าย ร่วมกับทีมหน่วยงานในสังกัดกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์
ในพ้ืนท่ีจังหวัดน่าน (ทีม One Home จังหวัดน่าน) ได้ร่วมกันขับเคลื่อนกิจกรรม การพัฒนางานประจำสู่
งานวิจัย (Routine to Research : R to R) ดำเนินการในพ้ืนที่จังหวัดน่าน เร่ือง การศึกษาแนวทางการ
พฒั นาการบรู ณาการสร้างเสริมชุมชนเขม้ แขง็ ส่กู ารพัฒนาคุณภาพชวี ิตกลุ่มเปราะบางรายครวั เรือน ศกึ ษา
เฉพาะกรณี : การขับเคล่ือนการทำงานของทีมงานหน่วยงานในสังกดั กระทรวงการพัฒนาสังคมและความ
มน่ั คงของมนุษย์ในพื้นทีจ่ ังหวัดน่าน (ทีม One Home จังหวดั น่าน) ภายใต้แนวคิดการพัฒนางานประจำสู่
งานวิจัย (Routine to Research : R to R) คือ การทำให้งานประจำกลายเป็นงานสร้างความรู้หรือเป็น
งานวิจัยเป็นเคร่ืองมือในการพัฒนาคนเพ่ือพัฒนางานขับเคลื่อนองค์กรไปสู่องค์กรแห่งการเรียนรู้ (Learning
Organization)

เร่ิมจากค้นหาคำถามวิจัยที่เป็นกุญแจสู่การพัฒนาการบริการ โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยการวิจัย
เชิงคุณภาพ (Qualitative Research) และการวิจัยเชิงปฏิบัติการ (Action Research) ท่ีมีความเหมาะสม
และเชื่อถือได้ ส่งผลให้เกิดการพฒั นาผู้ปฏิบตั ิงาน ผรู้ ับบรกิ ารและองค์กรได้รับประโยชนก์ ลายเป็นวถิ ีชวี ิตและ
วัฒนธรรมองค์กร เพื่อใหบ้ รรลุวตั ถุประสงค์ทีต่ ้งั ไว้ ดังน้ี

1. เพื่อศึกษาสถานการณ์ทางสังคมระดับตำบลในพื้นท่ีการบูรณาการสร้างเสริมชุมชน
เข้มแข็งสู่การพฒั นาคณุ ภาพชีวิตกลุ่มเปราะบางรายครวั เรอื น ของทีม One Home จงั หวดั นา่ น

2. เพื่อศึกษารูปแบบและกลไกการบูรณาการสร้างเสริมชุมชนเข้มแข็งสู่การพัฒนา
คุณภาพชีวติ กลุ่มเปราะบางรายครัวเรือน ของทีม One Home จังหวัดนา่ น

3. เพื่อศึกษาการพัฒนาการบูรณาการสร้างเสริมชุมชนเข้มแข็งสู่การพัฒนาคุณภาพชีวิต
กลมุ่ เปราะบางรายครัวเรือน ของทีม One Home จงั หวดั น่าน

การขบั เคลื่อนกจิ กรรม ประกอบด้วย

1. การประชุมชี้แจงแนวทางการดำเนินงานการพัฒนางานประจำสู่งานวิจัย (Routine to
Research : R to R) ดำเนินการในพื้นที่จังหวัดน่าน เรื่อง การศึกษาแนวทางการพัฒนาการบูรณาการสร้าง
เสริมชุมชนเข้มแข็งสู่การพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุ่มเปราะบางรายครัวเรือน ศึกษาเฉพาะกรณี : การขับเคลื่อน
การทำงานของทีมงานหน่วยงานในสังกัดกระทรวงการพัฒนาสังคมและความม่ันคงของมนุษย์ในพื้นที่จังหวัด
น่าน (ทมี One Home จงั หวัดนา่ น)

2. การบูรณาการการพัฒนางานประจำสู่งานวิจัย (Routine to Research : R to R) ใน
เวทีการประชุมเชิงปฏิบัติการ “วิเคราะห์ข้อมูลเพ่ือจัดทำแผน”ในพื้นที่การบูรณาการสร้างเสริมชุมชนเข้มแข็ง

แนวทางการพฒั นาการบรู ณาการสร้างเสรมิ ชุมชนเข้มแขง็ สกู่ ารพัฒนาคณุ ภาพชวี ติ กล่มุ เปราะบางรายครัวเรอื น : One Home พม.จงั หวัดน่าน 77

ตำบลเปือ อำเภอเปือ จังหวัดน่าน ในประเด็นในเร่ือง การศึกษาแนวทางการพัฒนาการบูรณาการสร้างเสริม
ชุมชนเข้มแข็งสู่การพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุ่มเปราะบางรายครัวเรือน ศึกษาเฉพาะกรณี : การขับเคล่ือนการ
ทำงานของทีมงานหน่วยงานในสังกัดกระทรวงการพัฒนาสังคมและความม่ันคงของมนุษย์ในพ้ืนท่ีจังหวัด น่าน
(ทีม One Home จังหวัดน่าน) เป็นการช้ีแจงแนวทางการขับเคลื่อนงาน ภารกิจ และจัดทำแผน
การดำเนินงาน ช้ีแจงกระบวนการจำแนกสภาพปัญหาและศักยภาพของผู้ประสบปัญหาทางสังคมใน
ทุกกลมุ่ เปา้ หมาย เพื่อนำไปสู่การดำเนินงานตามโครงการต่อไป

3. การจัดทำแบบสอบถามและการขอความร่วมมือตอบแบบสอบถามการพัฒนางาน
ประจำสู่งานวจิ ัย (Routine to Research : R2R) เรื่อง การศึกษาแนวทางการพฒั นาการบรู ณาการสรา้ งเสริม
ชุมชนเข้มแข็งสู่การพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุ่มเปราะบางรายครัวเรือน ศึกษาเฉพาะกรณี : การขับเคลื่อนการ
ทำงานของทีมงานหน่วยงานในสังกัดกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ในพื้นท่ีจังหวัดน่าน
(ทมี One Home จังหวดั นา่ น)

4. การประชุมเชิงปฏิบัติการถอดบทเรียนการดำเนินงานพ้ืนที่บูรณาการสร้างเสริมชุมชน
เข้มแข็ง ประจำปี 2564 เวที “สนทนาสุนทรีย์ น้องพ่ี พม.”ในระดับเขตตรวจราชการ 4 จังหวัด เพ่ือสรุป
แลกเปล่ียนองค์ความรู้ ปัญหาอปุ สรรค และข้อเสนอแนะในการดำเนินงานรว่ มกนั

สรุปผลการวิจัยแนวทางการพัฒนาการบูรณาการสร้างเสริมชุมชนเข้มแข็งสู่การพัฒนา
คุณภาพชีวิตกลุ่มเปราะบางรายครัวเรือน ศึกษาเฉพาะกรณี : การขับเคล่ือนการทำงานของทีมงานหน่วยงาน
ในสังกัดกระทรวงการพัฒนาสังคมและความม่ันคงของมนุษย์ในพื้นที่จังหวัดน่าน (ทีม One Home จังหวัด
น่าน) ได้ดงั ต่อไปนี้

ส่วนที่ 1 สถานการณ์ทางสังคมระดับตำบลในพื้นที่การบูรณาการสร้างเสริมชุมชนเข้มแข็งสู่การพัฒนา
คณุ ภาพชวี ิตกลุ่มเปราะบางรายครวั เรอื น ของทีม One Home จังหวดั นา่ น

สถานการณ์ในการบูรณาการสร้างเสริมชุมชนเข้มแข็งสู่การพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุ่มเปราะบาง
รายครัวเรือนของจังหวัดน่าน มีการจัดตั้งและประชุมคณะทำงานในระดับต่าง ๆ อย่างต่อเนื่อง เพื่อนำเสนอ
ประเด็นปัญหา วิเคราะห์ข้อมูลกลุ่มเป้าหมายกลุ่มเปราะบางในครัวเรือน มีการเย่ียมบ้าน และจัดทำสมุดพก
ครอบครัว เป็น เคร่ืองมือสำคัญในการวางแผนขจัดปัญหาความยากจนและพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุ่มเปราะบาง
รายครัวเรือน ท้ังในระยะส้ัน ระยะกลาง และระยะยาว โดยมีหัวใจสำคัญของสมุดพกครอบครัว คือ
เป็นเคร่ืองมือสำคัญที่จะทำให้เรารู้จักตัวบุคคลเปราะบาง คือ ใคร อย่างไร มีปัญหา และความต้องการ
ช่วยเหลืออะไร เป็นการใช้ข้อมูลเป็นเคร่ืองมือ นำสู่การวินิจฉัยและวางแผนในการดำเนินงาน โดยเน้นการ
สร้างกระบวนการความร่วมมอื ของหน่วยงานต่าง ๆ มารว่ มกัน หาทางออกให้ครอบครวั หลุดพ้นความยากจน
ร่วมกัน นำความรู้ การวิเคราะห์ การลงมือทำ เกิดความเข้าใจ เป็นองค์ประกอบท่ีสำคัญของความสำเร็จ
เป็นการบรู ณาการ รว่ มกันสรา้ ง “สังคมแห่งการให้” ทงี่ ดงาม “เอื้ออาทร แบ่งปนั ซื่อสตั ย์ และรบั ผดิ ชอบ”

แนวทางการพัฒนาการบรู ณาการสร้างเสรมิ ชุมชนเขม้ แขง็ สกู่ ารพฒั นาคณุ ภาพชวี ิตกลมุ่ เปราะบางรายครัวเรอื น : One Home พม.จงั หวัดนา่ น 78

หน่วยงานท่ีดำเนินงานทุกหน่วยงาน มีการบูรณาการภารกิจด้านงานสังคมสงเคราะห์
งานสวัสดิการสังคม และการพัฒนาสังคม มีการชี้แจงพื้นที่ให้ทุกหน่วยงานและอำเภอรับทราบ บูรณาการลง
พื้นที่ ร่วมกับงานบูรณาการเพ่ือพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุ่มเปราะบางรายครัวเรือนตำบลเปือ เป็นบูรณาการให้
ความช่วยเหลือกลุ่มเปราะบาง โดยทีม One Home พม.น่านและ มีการบูรณาการพ้ืนท่ีหน่วยงานในพ้ืนที่
เพื่อลงพื้นที่ รวมท้ังการจัดทำสมุดพกครอบครัว โดยมีการดำเนินการเริ่มต้นจากการคัดเลือกพ้ืนท่ีตำบลเปือ
อำเภอเปือ จังหวัดน่าน ซ่ึงจากข้อมูล TPMAP เป็นพื้นที่อำเภอท่ีมีคนจนมากที่สุด ของจังหวัดน่าน
ซึ่งประกอบด้วยพ้ืนที่ในการปกครองของเทศบาลตำบลเปือและองค์การบริหารส่วนตำบลเปือ ซึ่งได้รับความ
ร่วมมือจากองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในพ้ืนที่เป็นอย่างดียิ่ง ผ่านการประชุม รวมถึงการเข้าพบเพ่ือช้ีแจงทำ
ความเข้าใจโครงการ การดำเนินงาน โดยผูบ้ ริหารหน่วยงานและทีมงาน One Home พม.นา่ น โดยได้รับความ
ร่วมมือท้ังในระดับผู้บริหาร เจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติ รวมถึงเครือข่ายและภาคประชาชนในการดำเนินงาน มีการ
ซักซ้อมการใช้สมดุ พกครอบครัวของทีม One Home พม.นา่ น เพื่อประสิทธิภาพสงู สดุ ในการดำเนินงาน มกี าร
ประชุมทำความเข้าใจกับพื้นที่ รวมทั้งมีการแต่งตั้งคำสั่งคณะทำงานในระดับพื้นที่ และการร่วมกันคัดกรอง
ข้อมูลจาก TPMAP และข้อมูลจากพ้ืนที่ ซึ่งนำไปสู่การจัดทำข้อมูลครอบครัวเปราะบางในพื้นที่ หลังจากนั้น
ทีม One Home พม.น่าน ลงพ้ืนที่เย่ียมบ้านจัดเก็บข้อมูลโดยใช้สมุดพกครอบครัว ครบถ้วน และดำเนินการ
ประชุมทีม One Home พม.น่าน เพื่อพิจารณากลั่นกรองครัวเรือนเปราะบางที่เข้าเกณฑ์ จำนวน 38 ราย
ใหก้ ารช่วยเหลอื ครัวเรอื นท่ปี ระสบความเดือดร้อนเบ้อื งต้น สำหรบั ครวั เรือนเปราะบางนั้นมกี ารประเมนิ สภาพ
ปญั หาและกำหนดแนวทางแก้ไขปัญหา และจดั ทำแผนพัฒนาศักยภาพรายบุคคล (IDP) โดยเฉพาะอย่างยิ่งใน
สถานการณ์การแพร่ระบาดของโรคโควิด-19 การช่วยเหลือคุม้ ครองสวัสดิภาพ และจัดบริการสวัสดิการสังคม
สำหรับเด็ก เยาวชน สตรี และกลุ่มเป้าหมายอ่ืนๆ ที่ประสบปัญหาทางสังคม โดยทุกหน่วยงานจะได้รับ
งบประมาณสนับสนุนจากกรมต้นสังกัดและมีการดำเนินการภายใต้ระเบียบการดำเนินงานของแต่ละงาน และ
มาตรการของจังหวัด ภายใต้นวัตกรรมการใช้สมุดพกครอบครัว เพ่ือวิเคราะห์และวางแผนแก้ไขปัญหาราย
ครัวเรือนและมีการบูรณาการหน่วยงานภาคีเครือข่ายทั้งภายในและภายนอกกระทรวง รวมถึงการเข้าถึงสิทธิ
สวัสดิการต่างๆ ของภาครัฐ ซ่ึงจังหวัดน่านมีการดำเนินการท้ังในรูปแบบการสงเคราะห์ช่วยเหลือ การส่งเสริม
การเข้าถึงสิทธิการฝึกอาชีพสตรีและครอบครัว และการวางแผนประสานการช่วยเหลือหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
อย่างเปน็ ระบบ

แนวทางการพัฒนาการบูรณาการสร้างเสริมชุมชนเขม้ แขง็ สกู่ ารพัฒนาคุณภาพชวี ติ กลมุ่ เปราะบางรายครัวเรือน : One Home พม.จงั หวัดน่าน 79

สว่ นที่ 2 รูปแบบ กลไก และ การพัฒนาประสิทธิภาพการทำงานของเจ้าหน้าท่ีทีมงานหน่วยงานในสังกัด
กระทรวงการพัฒนาสังคมและความม่ันคงของมนุษย์ในพ้ืนที่จังหวัดน่าน (ทีม One Home พม.จังหวัด
นา่ น)

การพัฒนาประสิทธิภาพในการปฏิบัติงานของหน่วยงานในสังกัดกระทรวงการพัฒนาสังคมและ
ความมัน่ คงของมนุษยใ์ นพืน้ ที่จังหวัดน่าน (ทีม One Home พม.จังหวัดน่าน) รูปแบบการพัฒนาประสทิ ธิภาพ
ในการบรู ณาการสรา้ งเสริมชุมชนเขม้ แขง็ ส่กู ารพฒั นาคุณภาพชีวิตกลุ่มเปราะบางรายครัวเรือนอย่างมสี ว่ นรว่ ม
พบว่า เป็นการบูรณาการลงพื้นที่ร่วมกัน ของหน่วยงาน ทีม One Home พม.น่าน ในเร่ืองของการใช้สมุดพก
ครอบครัว เพ่ือนำไปสู่การพัฒนาคุณภาพชีวิตและการบูรณาการให้ความช่วยเหลือต่าง ๆ ให้กลุ่มเปราะบาง
ในพ้ืนที่ และการวางแผนในระยะส้ัน และระยะยาวต่อไป พร้อมท้ังการมีส่วนร่วมของเครือข่ายในพื้นท่ี ไม่ว่า
จะเป็นผู้นําชุมชน หน่วยงานภาครัฐในพ้ืนท่ี และอาสาสมัครพัฒนาสังคมและความม่ันคงของมนุษย์ (อพม.)
ในการรว่ มคิด วางแผน และกำหนดทิศทางการพฒั นากลุม่ เปราะบางในพืน้ ท่ี ร่วมกับการใช้ขอ้ มลู จาก TPMAP
ร่วมกันกับความคิดเห็นของคนในพ้ืนท่ี เป็นข้อมูลตั้งต้นในการศึกษาปัญหาในพ้ืนท่ี เป็นการทำงานในรูปแบบ
สหวิชาชีพ ผ่านการดำเนินงานโดยการกำหนดรูปแบบท่ีชัดเจน มีการแต่งตั้งและประสานการดำเนินงาน
อย่างสม่ำเสมอ มีการรายงานผลการดำเนินงาน รวมไปถึงการประเมินติดตามผล จะส่งผลให้รูปแบบสามารถ
ขับเคลื่อนได้อย่างมีประสิทธิภาพ การมีเวทีแลกเปลี่ยน ถอดบทเรียนผู้ปฏิบัติงาน เพ่ือสรุปวิเคร าะห์
ประมวลผลข้อมลู ผู้ประสบปญั หาทางสงั คม กลมุ่ เปราะบางรายครัวเรือน และขยายผลไปสู่การพฒั นาศักยภาพ
ผู้รับบริการและศักยภาพของผู้ให้การช่วยเหลือ มีการแก้ไขปัญหาผู้ประสบปัญหากลุ่มเปราะบางท่ียังไม่
สามารถเข้าถึงสิทธิ สวัสดิการของรัฐ และสร้างความตระหนักให้ประชาชนในการเข้าถึงสิทธิ สวัสดิการต่าง ๆ
และการรบั การช่วยเหลือด้านสวสั ดิการสังคม

กลไกการพัฒนาประสิทธิภาพในการบรู ณาการสร้างเสรมิ ชุมชนเข้มแข็งสู่การพัฒนาคุณภาพชีวิต
กลุ่มเปราะบางรายครัวเรือน กลไกท่ีสำคัญในการทำงาน คือ การขับเคลื่อนโดยรูปแบบทางการตามระเบียบ
ราชการ มีการออกคำส่ังจังหวัดน่าน เพ่ือเข้าไปขับเคลื่อนงานในพ้ืนท่ีของทีม One Home พม.น่าน
การประชุมหน่วยงานท่ีเก่ียวข้องในพนื้ ท่ตี ำบลสร้างเสริมชุมชนเข้มแข็งตำบลเปือ การใชส้ มดุ พกครอบครัวเป็น
เคร่ืองมือและกลไก ในการเก็บข้อมูลครัวเรือนในพ้ืนท่ีการบูรณาการในเรื่องทรัพยากรต่างๆ ของแต่ละ
หน่วยงานทีม One Home พม.น่าน ท่ีเข้าไปในพื้นท่ี เช่น การฝึกอาชีพแม่เล้ียงเดี่ยว,การช่วยเหลือเงิน
สงเคราะห์ครอบครัวของแต่ละหน่วยงาน ทีม One Home พม. น่าน กลไกระบบภาคเี ครือข่ายในการทำงาน
และการมีส่วนร่วม ประกอบด้วย การสร้างเครือข่ายในพ้ืนท่ี อาทิ หน่วยงาน องค์กร ชมรม ผู้นำท้องถ่ิน
ภาคประชาสังคม ผู้นําชุมชน เครือข่ายอาสาสมัครพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (อพม.) หน่วยงาน
ภาครัฐท่ีอยู่ในพ้ืนที่ และทีม One Home พม.น่าน โดยมีบุคคลที่เป็นภาคีเครือข่ายในระบบและนอกระบบ
โดยมีแรงผลักดันท่ีสำคัญ คือ นโยบายการดำเนินงานท่ีชัดเจนในระดับกระทรวง ซ่ึงเป็นแนวคิดสำหรับการ
พัฒนาหรือแก้ไขปัญหาท่ีย่ังยืน เป็นกิจกรรมพ้ืนฐานในการพัฒนาหรือแก้ไขปัญหาด้านต่าง ๆ เป็นทางเลือกที่
จะช่วยให้บุคคลหรือกลุ่มบุคคล รวมถึงชุมชนพ่ึงตนเองได้ ซ่ึงกลไกท่ีสำคัญในการขับเคลื่อนในการบูรณาการ
สร้างเสริมชุมชนเข้มแข็งสู่การพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุ่มเปราะบางรายครัวเรือน คือ การมีคณะกรรมการทั้งใน

แนวทางการพัฒนาการบูรณาการสร้างเสรมิ ชุมชนเขม้ แข็งสูก่ ารพฒั นาคุณภาพชวี ิตกลมุ่ เปราะบางรายครัวเรอื น : One Home พม.จงั หวัดนา่ น 80

ระดับจังหวัดและระดับพื้นที่ ในการวางแผนการดำเนินงานร่วมกัน โดยการบูรณาการการทำงานจากทุก
ภาคส่วน โดยอาศัยปัจจัย ได้แก่ ภาครัฐ ภาคเอกชน ภาคประชาชน ภาคธุรกิจ ภาควิชาการ รวมถึงเครือข่าย
อาสาสมัครพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษยใ์ นระดับพน้ื ท่ี

การพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุ่มเปราะบางรายครัวเรือน เป็นนวัตกรรมเพ่ือร่วมสร้างเสริมชุมชน
เข้มแข็ง ผ่านการบูรณาการความร่วมมือและสนับสนุนของภาคีเครือข่าย ให้ชุมชนสามารถแก้ไขปัญหาและ
พัฒนาชุมชนอย่างมีเสรีภาพ ตามสิทธิและหน้าท่ี ท่ีมีเป้าหมายหลักในการตอบสนองความต้องการร่วมกันของ
ประชาชน โดยให้สอดคล้องกับวิถีการดำเนินชีวิต ค่านิยม ประเพณี และทัศนคติของบุคคล เปิดโอกาสให้
ชุมชนร่วมมือ ร่วมดำเนินการ ติดตามประเมินผล และร่วมรับผิดชอบและร่วมใช้ผลประโยชน์จากการ
ดำเนินงาน ร่วมกันดูแลและพัฒนาไปด้วยกัน เสริมสร้างความเข้มแข็งจากระดับฐานรากในครัวเรือน สู่ชุมชน
เข้มแข็ง สังคมม่ังคั่งและยั่งยืน เกิดการบูรณาการความร่วมมือ เพ่ือช่วยเหลือผู้ประสบปัญหาทางสังคม
โดยเฉพาะกลุ่มเปราะบางได้ครอบคลุมในทุกมิติ ส่งผลให้กลุ่มเปราะบางสามารถเข้าถึงสิทธิและสวัสดิการ
รวมทั้งมีการพัฒนาคุณภาพชีวิตทั้งในระยะสั้น ระยะกลาง และระยะยาว มีความมั่นคงในชีวิตอย่างย่ังยืน
ภายใต้ปัจจัยความสำเร็จ คือ มกี ารประชุมวางแผน กำหนดทิศทางการดำเนนิ การร่วมกันของทมี One Home
รวมทั้ง มีการประชุมคณะทำงานเสนอประเด็นปัญหาของชุมชนที่มีหน่วยงานในพื้นที่ ผู้นําในชุมชน และ
ประชาชน ที่สะท้อนปัญหาและความต้องการที่แท้จริงของคนในพื้นท่ีร่วมกันวางแผนแก้ไขปัญหาและ
การจดั ทำแผนบูรณาการเพอ่ื นำไปสู่การพัฒนาอยา่ งยง่ั ยนื ต่อไป

ข้อเสนอแนะ

ขอ้ เสนอแนะเชงิ นโยบาย

1. ควรมีแผนการในการบูรณาการการดำเนินงานการพัฒนาการบูรณาการสร้างเสริมชุมชน
เข้มแข็งสู่การพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุ่มเปราะบางรายครัวเรือนอย่างมีส่วนร่วม ท้ังในระดับกระทรวง กรม
อยา่ งชัดเจนและมกี ารจดั สรรงบประมาณในสว่ นทเี่ ก่ียวขอ้ งในการขับเคลื่อนงาน เน้นการทำงานเชงิ รุก

2. กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมัน่ คงของมนุษย์ ควรมีการวางระบบข้อมลู การดำเนินการ
บรู ณาการสรา้ งเสริมชุมชนเข้มแข็งสู่การพัฒนาคุณภาพชวี ิตกลมุ่ เปราะบางรายครัวเรือนท่ีชัดเจนและสามารถ
ปฏบิ ัตไิ ดร้ ่วมกบั ทุกกระทรวง และมกี ารนำระบบเทคโนโลยีสารสนเทศมาประยุกตใ์ ชใ้ ห้เหมาะสม รวมทั้งควรมี
การทบทวนระบบการควบคุม ตรวจสอบ กำกับ และประเมินติดตามผล เพื่อให้เกดิ มาตรฐานในการดำเนินงาน
ทง้ั ในระดบั นโยบายและระดบั ปฏิบตั ิ

3. กระทรวงการพัฒนาสังคมและความม่ันคงของมนุษย์ ควรมีการส่งเสริมศักยภาพและ
สนับสนุนให้มีกลไกการบูรณาการสร้างเสริมชุมชนเข้มแข็งสู่การพัฒ นาคุณภ าพชีวิตกลุ่มเป ราะบางราย
ครัวเรือนอย่างมีส่วนร่วมในทุกระดับ ท้ังในระดับกระทรวง กรม ภูมิภาคและระดับจังหวัด อย่างมีส่วนร่วม
เพ่อื ใหเ้ กดิ การดำเนนิ งานทต่ี อ่ เนื่องและบรู ณาการงานในระดับปฏิบตั ิ รวมถงึ ระดบั ชาติ

แนวทางการพัฒนาการบรู ณาการสร้างเสรมิ ชุมชนเข้มแข็งสู่การพัฒนาคุณภาพชีวิตกลุม่ เปราะบางรายครัวเรือน : One Home พม.จังหวัดนา่ น 81

4. รัฐควรพิจารณาการใช้ความช่วยเหลือการบูรณาการสร้างเสริมชุมชนเข้มแข็งสู่การพัฒนา
คุณภาพชีวติ กลมุ่ เปราะบางรายครัวเรือน โดยบูรณาการนวัตกรรมเทคโนโลยีผา่ นบตั ร Smart Card ในทุกการ
ช่วยเหลือ เช่น ผ่านบัตรสวัสดิการแห่งรัฐ โดยมีหลักเกณฑ์และกระบวนการพิจารณา ให้ความช่วยเหลือและ
ติดตามประเมินผลตามหลักการสังคมสงเคราะห์ และมอบเงินช่วยเหลือผ่านบัตรสวัสดิการแห่งรัฐ ตามความ
จำเปน็ และสภาพปญั หาของแต่ละกรณี

ข้อเสนอแนะเชิงปฏิบัติ
1. ส่วนกลางประสานใหห้ นว่ ยงานผ้ดู ูแลระบบเปิดให้บรกิ ารนำออกข้อมูลจากระบบ
2. ส่วนกลางควรสนับสนนุ ทรัพยากรในการดำเนินงาน อาทิ งบประมาณ รถยนต์ อุปกรณ์
เทคโนโลยีท่จี ะสามารถลดข้ันตอนการดำเนินงาน และลดการใช้กระดาษ

ข้อเสนอแนะในการวจิ ัยคร้งั ต่อไป
การพัฒนางานประจำสู่งานวิจัย (Routine to Research - R2R) ครั้งต่อไป ควรศึกษาเก่ียวกับ
“ปัจจัยความสำเร็จในการขับเคลื่อนพ้ืนที่บูรณาการสร้างเสริมชุมชนเข้มแข็งสู่การพัฒนาคุณภาพชีวิต
กลุ่มเปราะบางรายครัวเรือนของพ้ืนที่ Best Practice” เพื่อขยายผลความสำเร็จสู่พ้ืนที่เป้าหมาย
การพัฒนาของหนว่ ยงานสงั กัดกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมนั่ คงของมนษุ ยใ์ นปตี ่อไป

แนวทางการพฒั นาการบรู ณาการสร้างเสริมชุมชนเข้มแข็งสู่การพฒั นาคุณภาพชีวติ กลุ่มเปราะบางรายครัวเรือน : One Home พม.จงั หวัดน่าน 82

ภาคผนวก

แนวทางการพฒั นาการบรู ณาการสร้างเสรมิ ชุมชนเขม้ แขง็ ส่กู ารพฒั นาคณุ ภาพชีวติ กลุ่มเปราะบางรายครัวเรอื น : One Home พม.จงั หวัดนา่ น 83

แนวทางการพฒั นาการบรู ณาการสร้างเสรมิ ชุมชนเขม้ แขง็ ส่กู ารพฒั นาคณุ ภาพชีวติ กลุ่มเปราะบางรายครัวเรอื น : One Home พม.จงั หวัดนา่ น 84

แนวทางการพฒั นาการบรู ณาการสร้างเสรมิ ชุมชนเขม้ แขง็ ส่กู ารพฒั นาคณุ ภาพชีวติ กลุ่มเปราะบางรายครัวเรอื น : One Home พม.จงั หวัดนา่ น 85

แนวทางการพฒั นาการบรู ณาการสร้างเสรมิ ชุมชนเขม้ แขง็ ส่กู ารพฒั นาคณุ ภาพชีวติ กลุ่มเปราะบางรายครัวเรอื น : One Home พม.จงั หวัดนา่ น 86

แนวทางการพฒั นาการบรู ณาการสร้างเสรมิ ชุมชนเขม้ แขง็ ส่กู ารพฒั นาคณุ ภาพชีวติ กลุ่มเปราะบางรายครัวเรอื น : One Home พม.จงั หวัดนา่ น 87

แนวทางการพฒั นาการบรู ณาการสร้างเสรมิ ชุมชนเขม้ แขง็ ส่กู ารพฒั นาคณุ ภาพชีวติ กลุ่มเปราะบางรายครัวเรอื น : One Home พม.จงั หวัดนา่ น 88

แนวทางการพฒั นาการบรู ณาการสร้างเสรมิ ชุมชนเขม้ แขง็ ส่กู ารพฒั นาคณุ ภาพชีวติ กลุ่มเปราะบางรายครัวเรอื น : One Home พม.จงั หวัดนา่ น 89

แนวทางการพฒั นาการบรู ณาการสร้างเสรมิ ชุมชนเขม้ แขง็ ส่กู ารพฒั นาคณุ ภาพชีวติ กลุ่มเปราะบางรายครัวเรอื น : One Home พม.จงั หวัดนา่ น 90

แนวทางการพฒั นาการบรู ณาการสร้างเสรมิ ชุมชนเขม้ แขง็ ส่กู ารพฒั นาคณุ ภาพชีวติ กลุ่มเปราะบางรายครัวเรอื น : One Home พม.จงั หวัดนา่ น 91