การนับศักราช

ใบความรู้
เรื่อง การนับศกั ราช

ประวตั ิศาสตร์ คอื การศึกษาเรือ่ งราวตา่ ง ๆ ในอดีตโดยมคี วามสมั พันธ์ก่อให้เกดิ
ความงา่ ยตอ่ การทำความเข้าใจในเหตุการณ์ต่าง ๆ โดยมรี ะยะเวลาเป็นตัวกำหนดใน
การศึกษาเรอื่ งราวการนบั เวลาและการเปรยี บเทยี บศกั ราชในการศกึ ษาเร่ืองราวทาง
ประวตั ศิ าสตร์ มักนิยมใชก้ ารระบชุ ว่ งเวลาเพอื่ ใหท้ ราบถงึ เหตุการณต์ ่าง ๆ ท่ีเกดิ ข้นึ
โดยจะแบ่งเปน็ 2 ลกั ษณะ คอื การนบั เวลาแบบไทย และการนับเวลาแบบสากลการนบั
เวลาแบบไทยในประวตั ศิ าสตรไ์ ทย จะมีการบนั ทึกเรื่องราวตา่ งๆ โดยมกี ารอ้างองิ ถึงการ
นับชว่ งเวลาแตกตา่ งกนั ไป ตามแต่ละทอ้ งถิน่ มดี งั นี้

1.พุทธศกั ราช(พ.ศ.)
เป็นการนับเวลาทางศกั ราชในกลมุ่ ผู้นับถอื พระพุทธศาสนา โดยเริม่ นบั ตง้ั แต่

พระพทุ ธเจา้ เสด็จดบั ขันธป์ รนิ พิ พานไปแล้ว 1 ปี ให้นับเปน็ พุทธศักราชที่1 ท้ังนปี้ ระเทศ
ไทยจะนยิ มใชก้ ารนับเวลาแบบน้ี โดยเรมิ่ ใช้ตงั้ แตค่ รัง้ สมัยสมเดจ็ พระนารายณ์มหาราช
จนมาเปน็ ทีแ่ พรห่ ลายและระบุใชก้ ันอย่างเปน็ ทางการในสมยั พระบาท สมเดจ็ พระมงกฎ
เกลา้ เจ้าอยู่หัว (รชั กาลที่ 6) ในปีพทุ ธศักราช 2455

2. มหาศกั ราช(ม.ศ.)
การนับศกั ราชนี้จะพบในหลกั ฐานทางประวัตศิ าสตร์ในสมยั สโุ ขทยั และอยธุ ยา

ตอนตน้ โดยคดิ ข้ึนจากกษัตรยิ ข์ องอินเดีย (พระเจา้ กนษิ กะ) ซง่ึ พอ่ คา้ อนิ เดยี และพวก
พราหมณน์ ำเขา้ มาเผยแพรใ่ นเวลาติดต่อการคา้ กบั ไทยใน สมัยโบราณ จะมปี รากฎใน
ศลิ าจาลกึ เพอื่ บันทึกเรอื่ งราวเหตกุ าณ์ต่างๆ ทเี่ กดิ ขึ้น ซ่ึงถอื ว่าปีมหาศกั ราชท่ี1 จะตรง
กบั ปพี ทุ ธศกั ราช 621

3.จุลศักราช ( จ.ศ.)
จดั ต้งั ขนึ้ โดยสังฆราชมนโุ สรหัน แหง่ อาณาจักรพกุ าม เม่ือปีพทุ ธศกั ราช 1181

โดยไทยรบั เอาวธิ ีการนบั เวลานีม้ าใช้ในสมยั อยธุ ยา เพอื่ การคำนวณทาง โหราศาสตร์
ใชบ้ อกเวลาในจารึก ตำนาน พระราชพงศาวดาร จดหมายเหตุ ตา่ ง ๆ จนมาถงึ สมยั
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจา้ อยู่หวั (รชั กาลท่ี5 ) จงึ เลกิ ใช้

4.รัตนโกสินทรศ์ ก (ร.ศ) การนับเวลาแบบนี้พระบาทสมเด็จพระจลุ จอมเกลา้ เจา้ อย่หู วั
(รชั กาลท่ี5) ทรงตง้ั ขน้ึ ในปีพทุ ธศักราช2432 โดยให้กำหนดให้นบั ปที ่ีพระบาทสมเด็จ
พระพุทธยอดฟา้ จุฬาโลกมหาราช สถาปนากรุงรตั นโกสินทร์ เมอื่ ปี
พทุ ธศักราช 2325 เปน็ รตั นโกสินทรศ์ กที่1 และใหเ้ รมิ่ ใช้ศกั ราชนี้ในทางราชการต้งั แต่
วันท่ี1 เมษายน ร.ศ.108 (พ.ศ.2432) เปน็ ต้นมา

การนับเวลาแบบสากล

1. ครสิ ต์ศักราช (ค.ศ. )
เปน็ การนับเวลาทางศกั ราชของผู้นับถอื ศาสนาครสิ ต์ ซึ่งเป็นการนับเวลาทน่ี ยิ มใช้

ทั่วโลก โดยคริสตศ์ ักราชที่1 เร่มิ นบั ต้ังแต่ปที ีพ่ ระเยซคู รสิ ต์ประสตู ิ (ตรงกบั พ.ศ.543)
และถอื ระยะเวลาท่อี ยกู่ อ่ นครสิ ตศ์ ักราชลงไป จะเรยี กวา่ สมยั ก่อนคริสตศ์ ักราชหรอื ก่อน
คริสตก์ าล 2. ฮจิ เราะหศ์ ักราช (ฮ.ศ.) เปน็ การนับเวลาทางศักราชของผู้นับถือศาสนา
อิสลามโดยอาศยั ปที ่ีท่านนบมี ฮู มั หมัดไดอ้ พยพจากเมอื งเมกกะไปยงั เมอื งมาดินา เปน็ ปี
เรม่ิ ต้นของศักราชอสิ ลามซ่ึงตรงกับวนั ที่ 6 กรกฏาคม ค.ศ. 622อยา่ ง ไรก็ตาม
การนับศักราชแบบต่าง ๆ ในบางคร้งั บางเหตกุ ารณ์กไ็ ม่ไดร้ ะบคุ วามชดั เจนไว้

การนับเวลาอยา่ งกวา้ งๆ ซึง่ นิยมเรยี กกนั ใน 3 รูปแบบ ดังนี้
1. ทศวรรษ (decade) คือ รอบ 10 ปี นบั จากศกั ราชทล่ี งท้ายดว้ ย 1 ไปจนถงึ
ศกั ราชที่ลงทา้ ยดว้ ย 0 เช่น ทศวรรษที่ 1990 ตามครสิ ต์ศกั ราช หมายถงึ ค.ศ.1991-
2000
2. ศตวรรษ (century) คือ รอบ 100 ปี นบั จากศกั ราชทล่ี งทา้ ย 1 ไปจน
ครบ 100ปีในศกั ราชทล่ี งทส้ ยด้วย00 เช่น พุทธศตวรรษที่26 คอื พ.ศ.2501-2600
3. สหสั วรรษ (millenium) คือ รอบ 1000 ปี ศักราชที่ครบแตล่ ะสหัสวรรษ
จะลงทา้ ยด้วย000 เชน่ สหัสวรรษท่ี 2 นับตามพทุ ธศกั ราช คอื พ.ศ. 1001-2000

หลกั เกณฑ์การเรยี บเทยี บศักราชในระบบตา่ งๆ

การนับศักราชทแี่ ตกตา่ งกนั จะทำใหเ้ กดิ ความสับสนและไมช่ ดั เจนในการศกึ ษา
เรอ่ื งราวประวัตศิ าสตร์ ดงั้ น้ัน การเปรยี บเทียบศกั ราชให้เป็นแบบเดียวกนั จะชว่ ยให้
สามารถศึกษาเรื่องราวทางประวัตศิ าสตร์ไดเ้ ขา้ ใจมากข้นึ รวมทัง้ ทำใหท้ ราบว่าในชว่ ง
ศักราช หรอื ช่วงเวลาเดยี วกนั ในแตล่ ะภาคของโลก เกิดเหตกุ ารณณ์ สำคัญ ๆ ทาง
ประวัติศาสตร์ อะไรบา้ ง ซง่ึ การเปรียบเทยี บศกั ราชสามารถกระทำไดง้ ่าย ๆ โดยนำ
ตวั เลขผลต่าง ของอายศุ ักราชแต่ศกั ราชมาบวกหรือลบกับศักราชที่เราตอ้ งการตาม
หลกั เกณฑด์ ังนี้

ม.ศ.+621=พ.ศ จ.ศ.+1181=พ.ศ.

ร.ศ.+2325=พ.ศ. ค.ศ.+543=พ.ศ.

ฮ.ศ.+621=ค.ศ ฮ.ศ.+1164=พ.ศ.

พ.ศ.-621=ม.ศ. พ.ศ.-1181=จ.ศ.
พ.ศ.-2325=ร.ศ. พ.ศ.-543=ค.ศ.
ค.ศ.-621=ฮ.ศ. พ.ศ.-1164=ฮ.ศ.