Kreyolofoni#47

Jen 2017—Jen 2021
Sa fè 4 lane PRO e FJC te lanse jounal mansyèl Kreyolofoni

LANE IV, NIMEWO 047 JWEN 2021 CHAK MWA

KREYOLOFONI

NOU PA KA BATI YON FRANKOFONI SOLID SAN YON FONDASYON KREYOLOFONI KI PI SOLID

Rezistans ANDEDAN
KREYOLOFONI
1.– RL : Gè jwif arab
ki mele dada m 05
kont koronaviris… 2.– Bito David : Ant
de peyi sa yo nan ki-
yès w ye… 11

TAP TAP
MULTI-
SERVICES

SAINT-
MICHEL
BOTANIKA

Vaksen « initil, PLANET
inefikas e FM
danjere »
100. FM
STEREYO

Pa Bliye

Pèsonn pa ka rep-
wodwi atik jounal sa

a san otorizasyon
redaksyon an

Redaksyon an pap
publiye atik san non

san adrès

Sponsorisé par

SE LANG AK LIV YO TOUJOU UTILIZE KOM ZOUTI POU KOLONIZASYON AN 2

KREYOLOFONI

Fonde 12 avril 2017 par
Pierre Richard Osias & Francisque Jean-Charles

Propriyetè : KREYOLOFONI
Depo Legal : ISBN

PDG : Pierr e Richar d Osias
Sekretè Ekzekutif : Fr ancisque “Riko” Jean-Charles

Administratè :
Relasyon Publik :

Trezorye :
Redaksion :
Publisite :
Rubrik Spò :
Rubrik Kultu : Dieunou Maur ice
Fotografi : Wilgens Devilas
Grafis : Ebens Pier re
Teknisyen-Enprimè :

Mesaje :
Distribusyon : Lenglesou Botanika & DAL Papéterie

59, ru Sténio Vincent, Podepè, Hayti
E-mail : [email protected]

Telefòn : (509) 3848/5890

Email :[email protected]
Website : www.lenovateur.webnode.com

KONBIT NORD-OUEST
POUR UNE NOUVELLE

HAYTI (KNONH)

Parti Politique Régional & Moderne

Faites-vous membre pour le désenclavement
et le dévéloppement du Nord-Ouest.
Appelez aux # 36 53 65 84 
38 48 58 90

Edite ak Enprime pa
KREYOLOFONI
38 48 58 90

Gen yon sèl Dye e chak pèp reprezante l ak nome l selon kultu yo ak lang yo...

KREYOL SE MANMAN ISTWA NOU, IDANTITE NOU, DWA NOU AK DEVLOPMAN NOU3

EDITORYAL LA

Rezistans kont Koronaviris…Vaksen yo « initil, inefikas e danjere »
Èske nou sonje lè premye vag Koronaviris la rive Ayiti an mas 2020? Premye Minis
Jouthe Joseph te fè nou konnen se de moun ki antre an Ayiti ki vini avèl ki vin kontamine n.
Peyi a reziste. Nou pran remèd tradisyonèl nou ki prevantif e kiratif. Nou bat Korona a.
Moun pa sispann kontamine e mouri toupatou sitou nan peyi oksidantal yo. Pil vaksen
fabrike. Yo pote tout non : Moderna, Astrazeneca, Zpoutnik V, CureVac, Sinova, Pfizer,
elatriye.
Medsen pou letik sou Covid-19 kalifye vaksen yo « initil, inefikas e danjere ». E 160
expè medikal endepandan estime vaksen yo ka koze yon ekatonb. Yo di « depwi yo kòmanse
vaksine. Mòtalite mwayèn nan chak jou ogmante nan 13 peyi sou 14 ».
Ayiti andedan yon dezyèm vag Covid-19 apati mwa me a. Moun mouri. Èske lanati
abandone n. Èske se Korona a kap touye moun vre? M pa konnen, m yon gwo nanm nan lasan-
te.
Ayiti, youn nan kat peyi sou late, voye jete byen lwen mwa avril la vaksen laboratwa
AstraZeneka Oganizasyon Mondyal Sante (OMS) fè kado, ajans EFE rapòte 6 avril 2021 an.
Gouvènman ayitien an refize resevwa vaksen an akoz « ajitasyon mondyal ki antoure l ».
Sous gouvènman an ki mande pa site non l deklare « Se yon kado, yo vle enpoze l nou.
Peyi ki gen mèyè sistèm, gen pwoblèm pou jere vaksen AstraZeneka a ». Lajan gagote. Nou
sonje 18 milyon dola materyèl gouvènman Jovenel Moise te kòmande nan peyi Lachin an
2020.
Nan fen mwa me a jounal Hayti-Libre konfime Ayiti finalman asepte vaksen laboratwa
anglè-swedwa AstraZeneka OMS fè kado atravè pwogram Covax jan prezidan Komisyon Mil-
tisektoryèl pou jesyon Covid-19 la Doktè Jean William Pape di l. Doktè a deklare « Wi, Ayiti
asepte » kote l souliye Ayiti pat janm refize itilize vaksen an men ministè sante piblik prefere
yon vaksen ak yon sèl enjeksyon tankou laboratwa Jhonson-Johnson. Nou chwazi nan kado.
« Vaksen yo fè 9 milyadè », Oxfam fè nou tout konnen. « 164 milyon moun kontamine
e 3.4 milyon moun mouri », nap repete Coronavirus Monde (Université Johns Hopkins, mai
2021).
Loksidan envante maladi mòtèl sa a, fè l vin pandemi, pou yo ka kreye richès. Kounyea
yo deside vide vaksen sou peyi ki reziste anba Koronaviris la. Ayiti reziste kont maladi a.
Jovenel Moise, yon sitwayen k an rebelyon ak manman lwa peyi-a, deside resevwa
vaksen Aztrazeneka pou Ayiti. Nou ta yon bann kobay si nou ta dakò pou yon ansyen prezidan
pote pwazon vin touye nou tout. Fizye m, m pap pran l. Ginen an iminize m depwi ane pase.
Antouka, depwi pouvwa defakto a anonse vaksen an ap vini, tout moun ki malad e tout
moun ki mouri se koronaviris yo genyen ou ki touye yo. Atansyon pa kapon. Met kò w veye
kò.
Mwen li viwolog Marsellais a Raoult Didier ki di sa pa gen lontan « Vaksine, èske l og-
mante risk devlope Covid-19 la? » Antouka, vaksine pa anpeche m pran korona.
Sak klè loreya Pri Nobèl Luc Montagnier konfime pa gen okenn chans pou sila yo ki
resevwa younn nan vaksen pa mouri. Doktè a di « Pa gen lespwa. Pa gen tretman pou moun ki
déjà vaksine yo. Pare nou pou n antere kadav ».
M pa di pèsonn pran ou pa pran vaksen men Ginen an te banm yon remèd prevantif e
kiratif, m repataje l ave nou aswè a ankò. Ji sitwon, ji manyòk melanje yo ak siwo myèl e bwè l
maten e swa pandan 7 jou. W fini frè e sè m yo. Edito#47, Jen 2021
“Anpil moun an amerik m kwè gen yon vizyon negatif ak ewone sou vodou sakre a” D. MacKay

E PARAN KI PALE KREYOL SELMAN YO KI LANG POU YO PALE AK TIMOUN YO 4

Réflexion loufoque#756
Sèvis sekrè « danois » fè espyonaj pou
ameriken sou asministrasyon Obama

Jounal Le Point site yon rapò ki explike M wè PHTK vle enpoze yon konstitisyon
kòman peyi Danmark ede Etazini mete sou ekout pou chanje sa 1987, amande an 2009. Poukisa?
plisyè dirijan ewopeyen tankou chanselyè alman an Pwoteje vòlè e asasen k pase sou pouvwa.
Angela Merkel. Janrabèl. Pòdepè. Ench. Lèziwa. Wana-
Nimewo jounal la ki soti 31 me 2021 an ment di non yo pa ladan l. Rès peyi ap swiv yo.
konfime « se yon skandal kouve depwi lete pase.
Sèvis ranseyman defans danwa akize kòm espyon
ajans nasyonal sekirite ameriken (NASA).
Jounal Le Figaro avec AFP ekri: « C'est
extrêmement grave, il faut vérifier si nos parte-
naires de l'UE, Danois, ont commis des erreurs ou
des fautes dans leur coopération avec les services
américains (...) ».
« Entre alliés, il doit y avoir une confiance,
une coopération minimale, donc ces faits potentiels
sont graves, il faut les vérifier, et ensuite en tirer
les conséquences en termes de coopérations ».
Etazini espyone responsab politik nan peyi
Ewop yo antre 2012 e 2014 sou administrasyon
Barack H. Obama. Pa bliye Joe Biden te vis-
prezidan. RL#756, 31 me 2021
Konpatriyòt, nou gen konstitisyon deja.
Ann aplike « Constitution Impériale 1805 » lan.
************ Aplikasyon l ap kanpe enstabilite, ensekirite e bay
kolon lènmi an limit li.
Réflexion loufoque#711 Men nap amande pou ranplase Anpi pa
Nou gen konstitisyon…
Ayiti konnen pase 23 konstitisyon. Tout yon « Monarchie élective » e 10 Wayom rejyonal
aplike eksèpte « Constitution Impérial 1805 » papa kap bay 10 Wa pou manda 10 zan e yon Palman
Dessalines lan. Ann tounen nan rasin nou. Etazini rejyonal kap bay depite-majistra pou 570 seksyon
gen youn ak 25 amandman. kominal yo pou manda 5 kan.
RL#711, 10 mai 2021

Radyo PLANET FM - 100.7 FM Stereyo SE SA NET

Nesesite Yon Près Sitwayèn Pou Yon
Nouvel Hayti

PDG Ralph Moreau

Tel : 3154-0909/4250-4949

Captez la radio en ligne : www. radiopla-
[email protected]

MITOLOJI a konstitwe yon baz esansyèl nan expresyon entèlijans imèn nan. Li inepwizab...

LOM GEN YON NANM DIVINN...CHAK PÈP TOU GEN YON NANM KOLEKTIV... 5

Réflexion loufoque#723
Gè jwif-arab, ki mele dada m…

Trèt arabo-mizilman dire trèz syèk. Ki Aktè afriken-ameriken Denzel Washington
mele dada m, jwif touye palestinyen. Mizilman yo di tout bagay nèt lè deklare: « Sèl yon esklav ki
kastre zansèt nou yo pou yo pat pwokreye. Tout pou adore yon dye ki gen imaj opresèe a ».
Afriken ou afwodesandan fèmen je bouche zòrèy Steve Biko pi klè toujou lè l di: « Fòs re-
nou. Batay sa-a pa pou nou. Nou pa ni jwif ni arab. doutab opresè a se lespri oprese a ».
1948, Ayiti bay vot li nasyon zini pou Jodia nou tande manman diven an, man-
kreye leta jwif e sena aytien an vote yon rezolisyon man latè se yon vyèj nwa ki pote non Isis an Ejip,
pou asepte jwif eran yo rantre an Ayiti an 1935. Nòtredam an Frans, Shenika pou jwif yo e man-
Kisa Palestine e Israyèl itil Ayiti? man dye kretyen yo.
Banm yon gouvènman jwif ki janm defann Konsyans konsmik la ki se vyèj nwa se pa
tray, tribilasyon, kolon loksidan fè Ayiti pase, yon fanm men yon papa-manman kreyatè mond
menm si nou rekonèt pandan tranbleman latè, yo fè lan. Li pote enèji maskilen e feminen en menm tan
yon gwo jès. Yo dwe nou anpil. e se pou sa yo relel l « andwojin ».
Ayitien li lè pou n sispann batay pou lòt Frantz Mika otè (Demystification de la
pèp engra. Nou lonje men bay Lagrès, Libi, grann mère cosmique – la vierge mère) konseye n pou n
kolonbi, sa yo janm fè pou Ayiti. Nou retire Vene- pa tonbe nan fanatik relijyon ki pran vyèj nwa a
zuela, Cuba, nan lo a. pou yo. Manman limanite a pa pou okenn relijyon.
Fèmen je Vodouyizan yo sispann
bouche zòrèy sou zafè bay tèt nou manti di li
peyi zòt. Gade sa siwo- se Dantò. Map fè nou
libanè yo, jwif yo, pa- sonje antite sa-a pa
lestinyen yo ap fè nou danse nan tèt moun ki
nan peyi nou. Arab pa ka mouri. Vyèj nwa
afriken e Ayitien pa manman limanite.
jwif. M sonje de frè RL#751, 30 me 2021
Ismery yo.
Istoryen
UCLA, James Gelvin,
literalman ekri yon liv
sou listwa konfli
israyelo-palestinyen. Pandan wokèt e misil ap vole ********************
e moun ap batay nan lari, Réflexion loufoque#752
www.Theconservation.com mande Gelvin ki sa k Pa gen « Genre » men « sexe ».
nouvo e sa sa revele. Depwi kreyasyon mond lan, nou konnen
« Comme aux États-Unis », écrit-il, « un gen de sèks, maskilen e feminen. Zafè « genre »
groupe minoritaire brutalisé, confronté à un ra- lan rive sou nou nan ane 1950 pa yon bann sikològ
cisme systémique et à des actes discriminatoires, -medsen e entwodwi nan syans sosyal nan ane
est descendu dans la rue. Et, comme aux États- 1970 yo. Konsa nou ka repete editoryalis e ekriven
Unis, la seule issue commence par une introspec- fransè Eric Zemmour « Pa gen « genre » men
tion sérieuse de la part de la majorité ». « sexe ».
Konfli Jwif-Palestinyen pa regade nou. Omoseksyalite ostrasize nan tout sivili-
Nou wè Loksidan kanpe janm dèyè Israyèl. Sa vle zasyon. Men nwa yo toupatou kiltirèlman entole-
di dye jwif la otorize asasina pèp arab la. ran a masisi, lesbyèn e jounen jodia « trangenre »
RL#723, 17 me 2021 menm si gen yon ti gwoup minorite zwit-zwit ki
vle enpoze yo a sosyete a.
*************** Pa gen yon jèm omoseksyèl. Zafè masisi,
Réflexion loufoque#751 lesbyèn nan se derègleman konpòmantal. Babari a
Dye opresè a…Li pa papa limanite… ki vle « kase nòm etewoseksyèl » sosyete a dwe
kanpe. #752, 30 me 2021

IFA se yon DEYÈS kreyativite a ak teknoloji a...Li pwize RESOUS li yo nan MITOLOJI...

KULTU YON PÈP C LEXPRESYON NANM PÈP LA E LANG LAN C ZAM PRENSIPAL LA 6

“LÈ IYORAN OPOUVWA, KONESANS VINN YON DELI”

Un jardin d’enfants où l’on se fait tout petit avec

RELE MET CLAVAROCHE ROCK, DIREKTÈ JENERAL LA Nan 3765-5531

Réflexion loufoque#722
Wap fè vyolans sou tèt pa w…

Bosal afriken yo andedan Sendomeng kanpe an e oligachi a fè nou dechouke Aristide. Divi-
kont vyolans kolon fransè yo tap fè sou yo an 1803 zyon andedan opozisyon pou enterè klan e pèso-
pandan 311 zan. Papa Dessalines reponn pa koupe tèt nèl kenbe Moise sou pouvwa malgre mandal fini
boule kay. depwi 7 fevriye 2021. W serye. Blofè.
Nou te konn batay ansanm kont lènmi
Depwi, milat e nèg fè vyolans sou peyi a, yo
asasinen Dessalines 17 oktòb 1806. Kolon meriken an. Jounen jodia nap goumen kont tèt nou. Nap
depwi 1915 fè vyolans sou nèg e depwi Charlemagne touye tèt nou. Nap depeple tèt nou. Doubout
Pèralte pa prèske gen nèg ki reziste. Jean Bertrand Ayiti. RL#722, 15 me 2021
Aristide dènye nèg k fè rezistans al jwenn li an ekzil
an 1991 e an 2004. *****************
Nèg fè vyolans sou tèt li. Touye frè l sè l se Réflexion loufoque#700
rans. M sonje Patrice Lumumba te di: « si m mouri Peyi a gen mèt e l gran pase nou tout…
demen se paske yon blan ame men yon nwa ». Fè Manda M Jovenel Moise fini depwi 7
fevriye k pase a. Mesye a sou pwolongasyon
vyolans sou tèt nou vin yon plezantri.
Sak pi grav w jwenn nwa kap di nwa vyolan manda. Poukisa nou rele l prezidan Moise? Pou-
pase blan oksidan yo. Lesklavaj. Tem ri. kisa w denonse zak li poze? M vle konprann.
Nèg bliye yo fè zansèt yo eklav, yo simen Antouka Me Verna Forestal mete nou
dwòg andedan geto yo e jodia yo simaye zam. Objek- tou klè. Jan Rabel, sitwayen yo sou lidèchep Me
tif la se depèpleman. Kolon an pa nan zafè nèg. E gen Andalasse Mertilus brandi atik 134.2 Konstiti-
nan nou k renmen blan, rayi nèg. syon an ki konstate fen manda konstitisyonèl
Nou mennen tèt nou labatwa nan rayi youn prezidan repiblik la. E tou, atik 284.3 konstiti-
lòt. Nap depeple tèt nou lè nap koupe lavi youn lòt ak syon 87 la di w pa ka modifye pa referandòm.
gwo kout maji e zam fann fwa. Ala nou sòt. M ren- Fè lòbè w mesye Moise, men sonje Ayiti
gen mèt e l gran pase nou tout. Frèm, kilè w
men tout frèm ak sèm.
Kolon ameriken kanadyen e franse destabi- aprann rayi manman nou konsa. Lè w rive ande-
lize Ayiti ak dirijan pope twél kap ekzekite ajennda dan pale, frè an m. RL#700, 5 me 2021
kraze peyi a. Konn gen rezistans paske ansyen dirijan
yo gen krent zansét yo. Jodia, pouvwa PHTK yo ap
efase nou tout pou kenbe pouvwa menm jan Papadòk
te fèl.
Batay kolektif kont pouvwa makout la te fè
lènmi an vin chache Babydòk. Manipilasyon lènmi

Idantite yon NÈG se konstriksyon sosyal li...Eske w konn tèt ou ? Eske w konnen kote w prale ?

...KULTU C MOD LAVI A... SPIRITWALITE C MOD LAVI A...SPIRITWALITE C KULTU... 7

RIBRIK :

Réflexion loufoque#703
Chaje zentelektyèl tilititi k chwazi sovetaj

endividyèl odetriman Dayiti

Ayiti se yon peyi kote prèske tout moun ap pèn lanmò pou tout kriminèl depwi 1957 rive
chache soti tèt yo nenpòt jan yo jwen. Pifò sòyèt 2021. RL#703, 6 me 2021
analfabèt se nan dwòg, nèg ki gen lekti ekriti nan
piye kès leta, fè koripsyon, nèg ki nan komès nan ***************************
tout sòs sitou nan kontreband ak trafik zam. Sa w ye Réflexion loufoque#709
ou menm, w sal tou, wap anmède zòt ki chwazi Demobilizasyon FADH: Bon ou movè pou
touye manman l Ayiti pou sovetaj endividyèl. Ayiti?
E si pa gen diaspora, w te ka gwo chat? Zòt M dakò ak frèm lavalas Jafrikayiti Jean
kite diaspora a vin vòlè Ayiti. Enpinite. Eliassaint Saint-Vil ki ekri sou paj li: « Lame ki
Jounalis Valery Numa toujou di: « On a tou- te batay kont kolon esklavajis pou libere zile a
jours un choix ». (Saint-Domingue) se li ki vin kanpe pou defann
W fè chwa pa w odetriman peyi a. Gen Anpi Ayiti, Manman Libète. Lame (endijèn) sa a
chwa peyi tou. « Minorite zwit, zwit » la, jan prezi- pèdi direksyon depi 17 oktòb 1806 ».
dan Jean Bertrand Aristide di l la. Gen pitit Ayiti ki Li ajoute: « Bagay (lame) blan malveyan
chwazi pa rich sou do l. yo kreye apre kadejak 1915 lan pa te janm fèt pou
Sispann ipokrizi a. Leve men w ki te gwo defann pèp Ayisyen an. Okontrè, Se yon kò
chèf sou Makout, Lavalas e Phtk, ant 1957-2021 ki Konze ki resevwa zàm epi ki drese espesyalman
pa bwote kès leta a pote ale. Nou tout rantre pòv e pou masakre nèg ak nègès nan enterè lenmi
nou tout soti rich. Sa w fè pou Ayiti. nasyon an ».
M pa zanmi ak politisyen post-Duvalier yo, Prezidan Jean Bertrand Aristide demobi-
prèske tout echwe. Men Doktè Kelly C. Bastien, gen lize lame konze kraze zo a an 1995. Bon ou movè
rezon lèl di pil nèg andedan opozisyon an vle: « Re- pou Ayiti. Jistifye repons ou ak agiman e mete
tire Jovenel Moise, ranplase Jovenel Moise pou kon- entere Ayiti anlè tout lòt bagay.
tinye menm bagay yo ». Vòlè. Touye. Èske lame a se wo eta majò a sèlman l
Pèp souveren an ekzije yon lòt sistèm, yon ye? Èske tout wo grade yo se ajan CIA? Antouka
lòt klas politik, yon lòt pwojè sosyete. Politisyen sila « Viv Lame Endijèn! Aba Chaloska! ».
yo se jwisè sistèm nan. Nou bezwen yon lòt klas RL#709, 10 mai 2021

politik, san nèf e men pwòp. Jen 2017—Jen 2021
Fo enjenyè, doktè yo, mantè yo, kidnapè yo,
asasen yo, kap kraze peyi a se menm « système Sa fè 4 lane
apartheid économique et politique » etabli pa Pétion
depwi 1806, enstitisyonalize depwi 1915 pa gouvèn- Pierre Richard Osias (PRO) &
man ameriken an e demokratise an 1987 ki bannou Francisque Jean-Charles (FJC)
Makout, Lavalas e PHTK.
Chwazi Ayiti se bon chwa a. Ayitien pa dwe te lanse jounal mansyèl
KREYOLOFONI
ni makout lavalas, phtk, men Ayiti. Annou retabli

Bayyinah Bello
Fondation Marie Claire Heureuse Félicité Bonheur Dessalines (FF)
FONDASYON FELICITEE
(509) 22 48 22 38; 29 40 08 69
sitweb: fondasyonfelicitee.com
Konnen kimoun Zansèt ou yo te ye, pouka konn valè pwòp tèt ou. Konnen sa k te pase pouka konnen sa w
ka fè pi douvan. Konnen ki moun ou ye pouka renmen tèt ou.
Mwen chwazi swiv tras Zansèt mwen yo pou tout letènite!!!

Daprè lejand YORUBA, IFA se ta kote divinite kreyatris ODUDUWA ta komanse lemond...

“PA GEN PÈP KI KA DEVLOPE SAN SPIRITWALITE ANSETRAL LI” J. ZUMA 8

RIBRIK : Sa zòt panse...

LAJWA POU NAOMI OSAKA !

Jafrikayiti Jean Elissaint Saint Vil jistis ak lapè toupatou sou latè - Men yon
"Verite a sè ke mwen viv yon gwo peryòd gwoup moun ki toujou benefisye senpati m
depresyon depi apre konpetisyon US Open 2018 fasilman. Kanmarad ki monte barikad re-
lan. Li te difisil anpil pou mwen reprann lespri zistans nan mitan Bèlè, nan Gaza, nan Kolon-
mwen" - Naomi Osaka, 31 Me 2021 bi osnon nan New-York yo, èske yo gen dwa
Apre midi a, pandan m ap fè yon ti travay nan jui "lajwa"?
kay la, se "Banm Lajwa", mizik Emeline Michel Ki lè, li apwopriye pou yon aktivis kite
ki t ap jwe sou Radyo Kajou a ki vin abite lespri aksyon militans serye pou li lage 2 gouyad
nan bann rara a?
Aklè, juilavi ki t ap boloze nan koloni esklav-
ajis Saint Domingue yo te ofri tèt yo anpil
opòtinite pou "lajwa" anvayi yo, nan mitan
yon loseyan toumant, doulè ak mizè. Men, li
fasil pou nou bliye, Gran Jean-Jacques Dessa-
lines ak larèn chantrès Euphémie Daguilh t ap
danse Karabinye sou chan batay, sou chimen
liberasyon pati lès zile a (1805). Kidonk, re-
pons lan klè kon dlo kòk, se tout moun
alawonnbadè ki swaf lajwa nan lavi yo,
keseswa sikonstans ki ekziste kote y ap viv
la.
Naomi deside mete pwojektè a sou enpòtans
sante mantal. Gen moun ki bat bravo pou jès
li poze a, gen moun ki kritike li, gen moun ki
di yo pa konprann anyen nan sa ki fèt la.
Sèl sa mwen ka di: tisè a ede mwen sonje ki
m. Pou yon rezon ou yon lòt, jodi a, pawòl yo jan, mwen menm tou, li enpòtan pou, detan-
rantre pi fon nan sèvo mwen. Nan priyè Éme- zantan, mwen monte volim radyo a pou m
line lan, li ensiste nan mitan tout sa li mande siwote yon bèl "Ti machann", Skah Shah#1.
Granmèt la deja, sa li bezwen pi plis se "lajwa". Ala remò dèske, alèkile, mwen pa ka dijere
Pètèt, se paske lespri m te deja amonize ak ti sè twa ka repètwa Boukmann Eksperyans lan...
nou Naomi Osaka ki te apèn anonse desizyon fè "lajwa" pa vle di "ensousyans", ni
yon kraze kite sa nan konpetisyon Roland Gar- "manfouben". Se sa ki fè mwen pa regrèt tout
ros la, ki fè pawòl Emeline yo ke m ap tande epi payèt Manzè Choublak avè m te abitye bay
fredone depi 17 tan, te plis atire atansyon mwen ak mizik Cesaria Evora lòt bandi a te kopye
jodi a. Èske jodi a, ti sè nou Naomi Osaka gen a. Sa k ta di, yon jou "lajwa" pa ta posib pou
"lajwa" nan kè li? mwen ak senfoni "Angola" (pa manyen fanm
Alapapòt, fòk nou rekonèt tantasyon natirèl pou nan konsa)?
moun banalize soufrans moun tankou Naomi ki Antouka, mèsi Émeline pou "lajwa" ou te pa-
oswa miltimilyonè, vedèt entènasyonal, apara- taje avè m apremidi a. Annou swete ti sè nou
man bèl anfòm ak sante fizik epi ki, sitou, an Naomi Osaka jwenn bon jan vibrasyon
pen pan devan kamera televizyon entènasyo- pozitif ki rive sou li tou, nan moman sa a.
nal... NAOMI RAPLE NOU : TOUT MOUN SE
Pandan m ap koute Émeline k ap chante "banm MOUN - MALADI DEPRESYON PA
lajwa", lespri m vire sou kanmarad aktivis pou DOUS POU NI MOUN NI BÈT!

Si w NÈG e w deklare w mizilman ou kretyen sa ta vle di ou gen yon gwo pwoblèm memwa...

NÈG LA PA KONNEN ZANSÈT LI YO C PREMYE GID NAN VWA SIVILIZASYON 9

TOY SHOP PLUS

BOTANIKA

30, Ru Defile,
PòdePè, Ayiti
Telefòn: 3848 5890
Francisque Jean-Charles

RIBRIK : Di saw vle...

MOVE DILÈM/TRAVAYÈ LIMYÈ

MOVE DILÈM Ki se ajanda yon klik san vizyon

Genyen anpil sitwayen Bito DaviD
Ki fè nou fyè nou se ayisyen *****************
Yo gen diyite yo se moun debyen
Pou w repwoche yo ou pa p jwenn anyen TRAVAYÈ LIMYÈ
... Gen ouvriye k ap travay
Yo se modèl pou yon nasyon Pou mete limanite sou yon ray
Ki kapab enspire yon jenerasyon Ki se yon lòt nivo konsyans
Yo travay pou emansipasyon Ki transande defisyans
Klas moun ki nan majinalizasyon ...
... Gen sa ki vle wete chay
Men yon lòt kote gen yon pil voryen Sou do sa sosyete bay
Ki se yon gwo wonte antanke kretyen Pote kwa inyorans
Yo chwazi pou viv tankou malandren Pou konbat delenkans
Pou peyi n yo se pi gwo sendenden ...
... Yo se travayè limyè
Yo se kansè yon nasyon De yo nou ta dwe fyè
Yo pami mas pèp ak nan gwo salon Yo ta dwe jwenn sipò
Souvan ou jwenn yo nan gwo pozisyon Avèk yo nou te dwe abò
Pou kominote n y ap pran desizyon ...
... Pou tout travayè limyè
Ant katèl bon sitwayen ak move sangwen Sa ki ba n ògèy sa ki fè nou fyè
Pafwa yon mas pèp ki pa konn anyen Nou dwe rann omaj
Sa yo venere se sa k pi san nen Ak anpil kouraj
Se yo y aplodi paske y ap mennen .
... Bito DaviD
Se yon gwo dilèm pou tout yon nasyon
Lè nan direksyon tout enstitisyon
Sèl prensip jesyon se jis koripsyon

Pa gen yon AFRIKEN ki pou ap chache AFRIKANITE l paske AFRIK ap viv nan wou...

KOMAN ESKLAV LA AK MÈT LI KAPAB ADORE MENM DYE TANDE PRIYÈ TOU DE 10

JENERASYON NOUVEL AYITI

KLINIK
Dr. Jean Robert
LALLEMAND

Klinik Sa-a Pran Swen
Tout moun nèt...

Ri Kotplaj # 1
Nan Grigri...
Tel : 3394-2098

BON SAN AYISYEN / Pure Blood KONKOU DISÈTASYON MWA ERITAJ
Nou gen bon san ayisyen AYISYEN - ME 2021
Nou pa ni sangwen Nou kontinye ap fè jenn elèv ayisyen ak ayisyen-
Ni vye malandren ameriken nan dyaspora a reflechi sou sitiyasyon
Ki ap fè tenten peyi yo epi bay sijesyon pou devlopman l. N ap
Pou yon ti yen motive epi konsyantize yon jenerasyon pou fiti
... peyi nou. N ap motive yo tou pou chache tout
Nou pa move politisyen mwayen pou adapte yo, konprann, metrize, epi
Ki ap aji an sendenden reyisi nan nouvo anviwonnman y ap viv la kote
Nou pa ti sousou vatevyen yo genyen anpil tchalenj.
Ni pwopagandis voryen Konkou disètasyon Mwa Eritaj Ayisyen nan Dis-
... tri Lekòl Rejyon Palm Beach la ap òganize depi
Nou vle motive pou demen ane 2004. Nou sou 18yèm ane. Chak ane nou
Yon lòt kalite sitwayen onore twa loreya pami plizyè patisipan.
Ki konn sa k rele aji byen Sijè pou ane 2021 an se: “Eksplike pi gwo defi
... elèv ayisyen ak ayisyen-Ameriken yo ap fè fas
Nou se Desalinyen nan sistèm edikasyon Ameriken an, ak kijan yo
Ki vle byennèt pou tout imen kapab simonte defi sa yo."(Explain the major
... challenges that Haitian and Haitian-American
Nou gen bon san ayisyen students face in the American education system,
. and how they can overcome those challenges.”)
Bito DaviD Men twa loreya yo:
Premye plas: TESNIE LOUISSAINT, Lekòl
Jen 2017—Jen 2021 Segondè Suncoast, klas 12yèm
Sa fè 4 lane Dezyèm plas: THOMPSON AUGUSTE, Lekòl
Segondè Village Academy, klas 12yèm
Pierre Richard Osias (PRO) & Twazyèm plas: VANESSA BELIZAIRE, Lekòl
Francisque Jean-Charles (FJC) Segondè Atlantic, klas 12yèm
Konkou Disètasyon an se pou elèv nivo segondè
te lanse jounal mansyèl nan peyi Etazini ki genyen ladan l klas 9yèm,
KREYOLOFONI

“POLITIK MONETÈ ENDEPANDANT SE KLE SOUVERÈNTE A” EVO MORALES

Gen yon sèl Dye e chak pèp reprezante l ak nome l selon kultu yo ak lang 11

RIBRIK : Sa zòt di...

ANT DE PEYI SA YO NAN KIYÈS OU YE

Li parèt dwòl men lè n founi je gade Dezyèm peyi a nou vle pou l chanje
Nou wè gen de Ayiti k ape fonksyone Sa ki gen konsyans di se pou l ranje
Men nou pa sezi nou pa espante Pou tout moun ladan l jwenn yon alemye
Nou fin aksepte l kòm reyalite Pou l pa depotwa kote bèt mare
... ...
Gen yon Ayiti ki se yon sous siwo Nan kiyès ou ye
Yon manmèl lèt dous nan dyòl gwo palto Ki kote w kanpe
Tout dil ap mache moun ap byen mennen A kisa ou idantifye
Gason yo ap jwi fanm yo ap ponmen Apatenans ou nan yon sosyete
... ...
Nan Ayiti sa a se afè kouran Fason ou pale
Vennkat sou vennkat w ap tande touttan Bagay w ap poste
Se referandòm koze eleksyon Klèman demontre
Pouvwa ap pale pou ret an fonksyon Kote ou kanpe
... ...
Se yon Ayiti katèl ribanbèl Si w ap niche pye yon gwoup vanipye
Klan bandi legal piyajè kriminèl An opòtinis w ap benefisye
Ak yon bann flatè sousou komokyèl Fè gwo pwopagann pou tout vye salte
Fanm avèk gason ki dekilakyèl Moun deja konprann ou s on malpwòpte
... ...
Se yon Ayiti moun privilejye Si w ap plezire lanmori w sou gri
Sa k pa nan redi pou yo jwenn manje Si kè w pa p sote ou pa vye grigri
Tout resous leta rele yo chè mèt Si w ap joure zòt di yo ti egri
Y ap viv san sousi chak jou yo fè fèt Li klè ou pami sa yo k kowonpi
... ...
Gen yon lòt Ayiti fatra ak mizè Si ou revòlte ou vle chanbade
Yon peyi tenèb chaje kidnapè Yon sistèm pouri ki dwe eksploze
Kot enpinite ak rejim terè Ou fè pati moun ki gen diyite
Kite se mechan ki ap fè firè Ou se sitwayen peyi a ap chache
... .
Nan Ayiti sa a klas pèp ap soufri Bito DaviD
Chak jou se angwas toujou gen kouri
Rèv tout moun ladan l se yon jou pati
Al nan lòt peyi pou yo pa mouri
...
Se yon Ayiti k fin depafini
Ki klase dènye nan rapò ONI
Kote gouvènman ak opozisyon
Sanble vle ba li yon dènye pwazon
...
Se yon Ayiti kote malere
Chak jou vin pi pòv tounen dezevre
Y ap viv nan soufrans san espwa demen
Koripsyon leta fè y ape trimen
...
Premye peyi a yo di kite l mache
Tèt dwat y ap sige mòd adelannte
Malgre ka li grav sousou sipòte
Gwoup politisyen k ap fè l kapote
...

SUPREMASI BLANCH LAN ALYENE NOU LI RANN NOU ETRANJE A PWÒP TÈT NOU...

PA GEN YON MALADI MENM KANSÈ KI KA EKZISTE NAN YON ANVIRONMAN ALKALEN 12

« Menm Lekòl la, ak menm deviz la pou
Bondye ak pou lumanite »

Lekòl Étienne Saintil, yon lekòl ak anpil referans
Kontakte Jean-Claude & Claudine Thervil au # 3725-3929

« Desizyon m poum detwi otorite an Ayiti yo, se pat
pou konsiderasyon komès ak lajan, men se pluto
akoz nesesite poum bloke pou tout tan mach nwa yo

nan mond lan »
—Napoléon Bonaparte
*********************
*********************
Deklarasyon Papa nachon an Dessalines
« Nèg tankou mulat, nou tout te batay kont blan yo,
byen yo nou te konkeri yo kote nou te vèse san nou se
pou nou tout. M vle yo pataje ak ekite »

KREYOLOFONI : SIM M MOURI DEMEN SE YON BLAN KI AME YON NWA POU TOUYEM