MENEROKA SAINS-SERANGGA

Wfd@J

ffi

w"

Nq

Pengurus Projek
Norul Azilo Arifin

P en ulis
Yop Hon Min

Editor
Nor Azlin Jopor

Reko Bentuk Produksi
Wong Chot Chio

Il ustrosi
Ton Kheng Seng

Perpustakaan Negara Malaysia Data Pengkatalogan-da la m-Penerbitan

Yap, Hon Min

Serangga / [penulis Yap Hon Min ; editor Nor Azlin Japar].

(Siri meneroka sains)
ISBN 978-967-0360-22-5 (set)

lsBN 978-967 -0360-23-2
1. Science--Juvenile literature. 2. lnsects--Juvenile literature.
l. Nor Azlin )apar. ll. Judul. ll. Siri.
500

O Azila Media 2013

Hak cipta terpelihara. Tiada bahagian daripada terbitan ini
boleh diterbitkan semula, disimpan untuk pengeluaran atau
ditukarkan dalam apa-apa bentuk atau dengan alat apa juga
pun, sama ada dengan cara elektronik, sawat, gambar,
rakaman atau sebagainya tanpa kebenaran daripada
Azila Media terlebih dahulu.

D[cpta k oleh:

., Kban" Press Sdn Bhd

. Tamqq Serdang Raya, Section 3,

.4330-qSeri Kerb.angan, 5e angor. i
'^'.*',""''-
i,,:! i:.+5.':,i--:q,_+qs.t**'*f i.{iiij.
.'4- ''1.'r''+.:,'rr

KANDUNGAN

Pengenalan

Ciri-ciri luaran ,aiii,r::,t:rrtlitr,:,t4,,,r.

Pernafasan :',ixiiiii,6i'ii,i',,,]
Pembiakan
,n.:i,rrr},rttiirt,.tttttrtttr, :
Metamorfosis ,,,,,, '
't1)"1"'t"l
Jangka hayat
Tulang rangka ,.trrrtr..rr.tr*,.'rr,.r'tt,

Organ-organ deria ,.'. ',.,., . , : , ,,., . iiiiie,,'ii'&9",i"

.riitii:iit,,irrtiirrt:rr:,r::

"l,X'giiXii$,&,'i
{'ixi&,'x"$'x',,

*li1illillxill1,lliiiili:r

:iiig&,'xiiE$'iii

Serangga dalam koloni . ' :.,:, ; ,.

Mempertahankan diri ',. '.'.,',, ',,,..i.... ',' ".'.,,,.,,,,,,,,.,,,, .iii[Q,,;,,ii,'

,ilis*'i!'ii:&tx'i,l

Serangga-seran gga biasa ,, ll,$i6lX:ri( il
Apakah faedah serangg a? ,,, ,

Perbendaharaan kata . ,..,, . ,,..,,

Serangga Tahukah anda?

Terdapat hampir 1 000 000 jenis Serangga merupakan
serangga di dunia dan masih banYak kumpulan haiwan yang
terbesar diikuti olelt
ikan dctn burung.

lagi yangbelum ditemui. Serangga

yang paling biasa dilihat termasuklah rama-fama,

kumbang, semut, lebah dan lalat Kita biasa mempunyai

tanggapan bahawa serangga adalah berbahaya.

Tanggapan inr
adalah tidak beg
tepat kerana tanl
disedari, kita tell
mendapat manfa
daripada serangi

\

KSSR

Serangga merupakan
haiwan invertebrata
(tanpa tu lang belakang)
yang berdarah sejuk.
Suhu badan serangga
akan berubah nnengikut
suhu persekitarannya.

.-a+

1l \

.;'r-e"bo'i

, :anp
:. relu

r .rnfo

'r-- .-1'1^0b0e

Ciri-ciri luaran

Badan serangga dibahagikan kepada ttga bahagian,
iaitu kepala, toraks dan abdomen. Setiap bahagtan
pula dibahagikan kepada segmen-segmen tertentu.

Kepala

Mempunyai mata,
mulut dan sepasang

sesungut.

Tahukah anda?

Lalat hanya mempunyai

sepasang kepak. Sesetengah
serangga seperti semut dan
gegat tidak mempunyai kepak.

Lalat Semut
#@ FS

T,1

Toraks
3 .;sanya,terdapatttga pasang kaki dan satu atau dua
',;>eng kepak. Bahagian toraks terdiri daripadatrga

':imen. Setiap segmen mempunyai sepasang kaki

.,rnakala kepak pula terdapat pada segmen kedua
-,n kettga.

Abdomen

Organ-organ
kehidupan terdapat

di bahagian ini.
Organ-organ ini

termasuklah organ
untuk penghadaman,
pembiakan dan
sistem perkumuhan.

L

Pernafasan Tahukah anda?

Serangga bernafas melalui sistem Sesetengah seranSSa
trakea. Udara memasuki sistem trakea
menerusi liang-liang pernafasan yang boleh bernafas di
terdapat pada bahagian abdomen bawah permukaan air.

serangga. Serangga-seran88a
ini meng,gunakan tiub
pernafasan untuk
membawa gelembung-
gelembung udara Pada

permukaan air ke
dalam air.

Lian g -lian g P e rnafas an

{

.,.) Ratna-rannn

Pembiakant/ . Ulat

" - I J11g'ga membiak secara
' ;-'.r1ur. Telur dihasilkan

: h serangga betina

: :-mpat-tempat yang
.i(l

, .-rrn&t untuk melindungi

- -u'nya. Anak serangga

. . Lhatan berlainan

,:'ipada serangga

:',r,l1Sa. Anak-anak

: r .rl1-g-Qa akan melalui

. '-. e rapa peringkat
:l'ubahan dalam proses

:rbesarannya sehin gga Nyamuk

;njadi dewasa. dewasa

.4 Jentik-jentik

,1" --r'- .)o o

a ft' o ^b

-\, o^(/-\ ^

,.rlr anai-anai boleh menghasilkan antara 5 000 hingga
il-)0 telur sehari. Disebabkan kadar pembiakan anar-anat

ri r begitu tinggi, serangga ini telah menyebabkan banyak

;:',,rS&kon pada rumah papan sehingga melebihi kerosakan
nq disebabkan oleh api dan ribut.

Metamorfosis ffi rtl",

Rama-rama bertelur Menghasilkan 10
hingga 100 butir
di permukaan
telur setiap kali.
bawah daun
untuk melindungi
telurnya daripada

musuh.

Ramn-ramn

dewasa

Pupa berubah
menjadi rama-rama
dewasa selepas dua
hingga tiga minggu.

lletamorfosis lengkap

S;rang-sa yang melalui metamorfosis lengkap mempunyai
,.-r;r hidup yang terdiri daripada empat peringkat, iaitu

nn l0 =--rr. larva, pupa dan serangga dewasa. Contoh-contoh

butir ";:-r.ngsa jenis ini ialah rama-rama dan nyamuk.

l:ali.

Kitar hidup @ uar beluncas

rama-rama Telur menetas
menjadi ulat
beluncas selepas lebih

kurang l0 hari. Ulat

beluncas bernafas melalui
liang pernafasan dan
makan daun tumbuhan.

frrylo @ r,po
..it
tL ",'lma beluncas berubah
. --' it iocli pupa selepas
, clua
.;rilt kurang tiga
r 'tqgu.
ttggu. Pupa berhenti
.-i\cu1 dan bergerak.

E.

Tahukah anda? Pupa

F- u i rt .l I i a.s ntc r rrptt ku rr Jentik-jerfiik be rubah nrcnjucli
s(, run,qgu pal i n g kac' i I pltpa \:ang ntenry)unyai bentuk
tlt' tt gtt tt ptt ttju tt g ltu cl u rt rtt' tt seperti tttnclct konn.

tirluk nteltbilti 0.II ntttr.

S tut g g uh p tut sui :, ltad u nrt t'u

lebilr ke cil duripurlct

pu rattt e s i t tnt .stttu .s e I,

tt'ltlpi i(l tttetttl)tttttrlt .rl.rlt'rlt

pc tt g I ruclu ttttt rt, pc ntb i u ku tt.
pe ntu fhsu rt dun pcreduruu
lu ru I t \'(t tt.q I (' tt,qA( t l).

Daripada John R. NIaver,
Jabatan Entom<llogi,
NC State Universitv.

Jentik-jentik

Telur menetas menj adi .j entik-j entik.

J entik-j entik b ernafas me lalui tiub

pernafasan dan makan tumbulmn
atau haiwan mikroskopik dalam air.

t0

;;; I,{yamuk dewasa

Pwpa berwbah menjadi nyamuk
dewasa selepas satu atau dua
hari dan mulai terbang.

..=**ff

Kitar hidup

nyamuk

i?''-. P6

! .ai .|libo@.

H-.'@1\\ I

ll

&i** Zrp, s dewasa \r,

Nimfa berubah th
menjadi lipas dewasa
selepas melalui lapan
kali penyalinan kulit
luar. Dalam proses
penyalinan kulit
Iuar, nimfa menjadi
semakin besar dan
kepak mulai tumbuh
sehinggalah menjadi
lipas dewasa. Lipas
dewasa mempunyai
mata kumpuan.

Kitar hidup

lipas

*,''{

at*vtt"

' i! Nirzla q

Telur menetas menjadi i
nimfa yang kelihatan
s e akan- akan lipas dewasa. A r'il
Ir{imfa mempunyai mata
ringkas tetapi tidak uf E
mempun))ai kepak.

_--€

\ fietamorfosis tidak lengkap

" r*rgga yang melalui metamorfosis tidak lengkap !l

- -,..punyai kitar hidup yang terdiri daripadatrga peringkat i,rt
x,il
- ,.;te. iaitu telur, nimfa dan serangga dewasa. Contoh-
,t!lll
. .'.trh serangga jenis ini ialah lipas dan belalang.

ffir

,up wr&wd, rerur

Telwr-telur lipas disimpan
dalam bekas telur. Setiap
bekas telur mempunyai
lebih kurang 16 hingga
40 butir telur.

{ffi

Lipas berlelur di tempat
yang gelap dan selamat

untuk memastikan
kemand i ria n spesiesnya.
Lipas te rgolong dalam

i0.

kumpulan haiwan
omnivor yang makan
kedua-dua tumbuhan
dan haiwan.

KSSR -fts--

Be lalang 5ergerak dengan cara t\
melompat dengan bantuan
sepasang kaki be lakangnya yang
berotot kuat. Belalang 1erlelur
dalam lubang bawah tanah untuk
me Iindungi telurnya daripada
musuh. Belalang digolongkan
dalam kumpulan haiwan herbivor
yang makan tumbuhan sahaja.

:.$ nnuhng dewasa

Selepas melalui lima

kali penyalinan ktlit

luar, nimfa akan
berwbah menjadi
belalang dewasa.

tlf*l* t *,

7 '6.$ relur ffiffi

"@ Belalang bertelur dalam lwbang w
bawah tanah. Belalang betina
#detr- menghasilkan sejenis cecair yang
akan mengeras dan membentuk
sebuah bekas untuk melindungi

telwr.

q'iir:.-
-i++-!,.

Kitar hidup 'r.F.aili:'_.t!.a.'r'-i{,r,

..i1n,

- t.l:r

.:.:

!::,

"!.1

belalang

\, -;lt%-t ;$$ Nimfa

', tlSA Telur menetas menjadi nimfa
'tl yang kelihatan serupa dengan
belalctng dewasa tetapi tidak
, tt mempunyai kepak.

| 'a- K
++>
K ffi

n_Y-'."v/

Jangka hayat Tahukah anda?

Serangga mempunyai jangka hayat Ad u ku I cun' ct, s e ru n g g0
yang berlainan. Serangga seperti
ratu anai-anai boleh hidup sehingga loin ukan bertelur
hampir 50 tahun.Lalat rumah pula pud.cr batlun ulat
hanya boleh hidup lebih kurang beltutcas. Apubila
20 han sahaja. telur serurtggtr itti
t11(,net(ts, anttk serun g gu
aknn rtrcrqjcttlikutt
ulut beluur-u,r ittt
sebagai rnlkununnvu
s e hin g gu I ah nte rt.j atli

dewu,sa.

Ratu anan-anat

:,"11i*.*

lIrl-,). Lalat rumnh ...$SS.R

Lalat rumah boleh
membawa kuman
penyakit ber.langkit.

- lal

Apabila kita termakan

makanan yang

dihinggapi lalat yang
membawa kuman
penyakit be(angkit,

kita mungkin akan
menghidapi penyakit
beryangkit berkenaan.

', f y jantan mempunyai jangka hayat yang lebih pendek,
.i lebih kurang dua jam sahaja! Mayfly betina hidup

irapa ja- lebih lama untuk bertelur.

rt

t1

Tulang rangka

Serang ga ttdak mempunyai tulang seperti mana

yang kita ada. Badan serangga diselaputi oleh
satu lapisan kulit yang keras. Seran gga seperti
cacing atau ulat tidak mempunyai kulit keras.

Kurnbang

KSSR

l(umbang mempunyal ke lakuan

4 khusus untuk nnalindungi diri
daripada musuh. Kunnbang
akan berpuro-pura mati apabila
berhadapan dengan musuh.

Seperti be lalang, kumbang

bertelur dalom lubang bawah

tanah untuk me lindungi te lur-

telurnya.

18

,.I Permukaan badan
kumbang kura-
I
kura yang licin
-,e
rnembolehkanffiye
bergerak denga$
rnudah"

,:[

-LA ( af
>
I )
_.4:=
I - .,ean badan lipan --r-
r#'- r'Lrti oleh satu lapisan
nuk rnenghalang Tahukah anda?
F ., penlahhidratan.
! Lipcut ntettlpLut\'{ti sengaf berisi sct
to rtu k nt e I i n ch m g i clir in1' a
dru'ip cLclcL nru s ult.. S e ng at berh is ct
ini boleh men\ebabkan kesskitatt
atau kemafian pada wtustthnTc.

[9

0rgan-organ deria l

Bau

Serangga mengesan bau dengan menggunakan sesungut.
Sesungut serangga mempunyai fungsi yang sama dengan

hidung kita. Seran gga sensitif terhadap bau makanan
sungguhpun bau makanan itu adalah amat sedikit.

Sesungut yang terdapat pada lipas adalah

sangat hebat sehingga dapat mengesan
pergerakan yang amat sedikit. Lipas
dapat mengesan kehadiran anda
sebelum anda menghulurkan
tangan untuk memukulnya.

gut. Penglihatan
rgan
Serangga, terutamanya semut dan lebah dapat mengenali
i '-\ arna dengan baik. Terdapat dua jenis mata serangga,
:eiru mataringkas dan matakumpuan. Mata ringkas
:lenya dapat mengenali terang, gelap dan Eergerakan
*zikal. Mata kumpuan mempunyai beribu-ribu

",--)mmatidia'
.

Takukah anda?

rcah-labah
-empunyai daya

:'rig<liahlialetabnih yang

:e < daripada

*e^usia.

Mata
kumpuan
lalat

Setiap 'ommatidia'menerima cahaya X

ratahari dan imej. Jadi, lebih banyak

- r,rrrrl?tidia' yang terdapat pada mata kumpuan,
[ebih jelas imej yang akan diperolehi. Mata
k:mpuan bagi lalat rumah mempunyai lebih kurang

-O0' ommatidia' manak ala mata kumpuan pepatung
m:empunyai lebih daripad a 25 000'ommatidia' .

Bunyi

Serang ga yang berlainan mempunyai organ bunyi
yang berbeza. Organ bunyi nyamuk terdapatpada
sesungutnya, organ bunyi cengkerik terdapat pada
kaki hadapannya manakala belalang menggosok
organ bunyinya dengan
abdomen untuk
menghasilkan
bunyi.

F

\,: *. II

Tahukah anda?

Rictn g - rian g ( c ic ada ) mer up akan s e.j eni s
serangga yang dapat menginsilkan bunyi yang
kuat dan nyaring. Sungguhpun saiz badan
riang-riang adalah kecil, tetapi bunyi yang
dihasilkctn adalah cukup kuat sehingga dapat
didengari lebih 1/2 kilometer jauhnya.

22

/

1

II

* entuh .,,'..'J(.$$,f,.1.1...t

" ;:tmbut atau bulu halus tumbuh ..'.:
-*.r badan, kaki, sesungut dan
Labah-labah
- lsian-bahagian lain badan mambawa
;tr1-eg&. Rerambut atat bulu halus
:ertindak seperti penderia atau telurnya di dalam
. :or bagi serangga untuk mengesan
-rbahan-perubahan yang berlaku uncang untuk
r:rsekitatannya. melindungi lelur
bagi memastikan
ke mandirian
spesiesnya.

/_7

Serangga Tahukah anda? t*

dalam koloni Serangga yang hidup dalant t-
kumpulan besar atau koloni
Semut hidup bersama b e r t uj ttan untuk me I indun g i
dalam koloni. Terdapat diri daripada musuh dan
semut merah, semut bekerj as ama untuk mencari
perang, semut kuning dan ntakanan dan membina
semut hitam. Terdap at trga
jenis semut dalam setiap saratTg.

koloni semut. Setiap jenis
semut itu mempunyai

tugas tertentu.

1) /-_--'--\ ts _

a/1

Ratu - Menghabiskan mas ahayatnya untuk bertelur.

Pekerja - Mengumpul makanan dan memberi makanan

kepada semut-semut lain dalam koloni itu,
mempertahankan koloni dan membesarkan

sarangnya.

, Askar - Mempertahankan koloni dan menyerang

koloni-koloni lain.

Semut-semut pekerja merupakan semut betina. Semut-
:rfi1ut jantan akan mati selepas proses persenyawaan.

D\I

-C)

Lebah nmadu

Lebah madu bekerjasama sebagai satu pasukan. Selain

daripada ratu lebah, semua lehah-lebah lain bekerjasama

untuk mencari makanan. Sungguhpun lebah mengeluarkar'

bunyi dengung, tetapi seran gga ini herkomunikasi

antara satu sama lain dengan cara menari. @\. l'

. '.)i - *;; +- ''4i -' ,*"f'dee

"v'

l1

-t'.rt

.,*tn: rt,$" ...+/tU-1**;"1t' _

./ dl ,f-^- ;il4 ,"1

\! ..-- .. ..,!l " ,t_., t !'(a
t- t; ;{..".f'"?'"a.'x
r,t
et' \.:

1r

']j,..,1

t" ..'--l .l!-i
::l'

"- '':L ':4''' -t-r"*\q\

KSSR \* t.'\

'iI;!"

.#'

pI&

' 'zlt'tt _f

,i-,

i lt,
i
' ._li^ :i .l ,
iiii-
'._-__.t=
1!'.1r' t ,.- tl-!. -; t],

d- Talauksia e:"nae?

1l .*'

tna 1

-r.rkar \..:i

rl -.'r!J,;.1

il .. ,! .,1{'l
\j'-
,i; |:: ])

i r,;

: r:r?- ::- -dt r*r'

.ta ' ... i ti'::irn t!;:; ltcL rt. d,:-,i,. i e b a t1 " t,;i.;- t,:,' ;; :: :..t

,' r , r,

,:t"')'il:,i::i.it'".ii )i'i.'.i nu i: l. h c i' t- i t i;:i t' rn e n i ;:i,:! i jl: t, i,: {i .

1'.t li.'t :|, | i..'-*'
-:,,...
+'

:t! .lti: ..-,.r:.ii
_.{:---,:'.. ,,. .- -;.,i:rri .-::"1,t I r::,!-:t .:'jl:\

l.---'-:.

.---..',',,

:-:. ..- - '..,:li i "r, iqt'

,'t.;1....,,.'',.;f irr.-;,r .;" i
i ' 'i..tl:""
i'.(.,).... {.?*-,.
'r .,ll t.ir..'ti!:]a.:i].r:.,,.i1, ,^-.,.::i:;

.. .r,1. l l
.:,

i'1 \
,;ii l

"i!

" -t'-' 'r'i h!_"tr Apabila seekor
'..-.rrl i'-'t"
;t
I --."r 'r

i lebah menjumpai

,.,. makanan, lebah ini akan

I menari dan menggOyang-

/' goyangkan abdomennya untuk

mernberitahu lebah-lebah lain

mengenai kedudukan makanan

itu. Dengan cara komumikasi

t :l:lx:r_ ini, lebah-lebah dapat rulemeari

V makanan yamg berada lebih
\:
,:

daripada 3 kma jmutam3,-m.

Anai-anai ,*E

Anai-anai adalah arfiara serangga 1:
yang paling biasa drjumpai di
negafa-negara tropika. Seran gga Js

ini bekerja dalam koloni yang t/ c
terdiri daripada pekerja dan

askar dengan diketuai oleh raja
dan ratu. Dalam hutan , anat-anat
hanya makan pokok-pokok
yang telah mati atau kering.

O-

-{<

Tahukah anda?

Kttmbang' G oliat' nterupakan
kumbang yang paling berat.
Beratnyct boleh mencapai lebih
daripada 500 g. Kumbang ini
suka makan tumbuhan mati dan
memainkan perarnfi penting
dalam ekosistem sebagai
pengurai dalam alam sekitar.
Daripada: HYPERLIIIK
" http : I I www.suc c e e dwiththis.
c o rr/ 1 0 - mo s t- uniq ue -in s e c t s"

'., ir ' l

/r KS.5.R

lL\ Disebabkan tabiat
{* pemakanan anai-anai yang

makan pokok-pokok mati
atau kering, serangga ini
berupaya mamusnahkan
rumah, bangunan atau
jambatan yang diperbuat
daripada bahan kayu.

Anai-anai magnetik merupakan
spesies anai-anai istimewa yang

membina sarangnya mengikut

arah utara- selatan supaya
dapat memperoleh cahaya
matahari yang maksimum.

Di rumah, anai-anai mungkin
dijumpai di bawah katil-
katil kayu atau kabinet.

tvlempertahankan diri I

Serangga melindungi dirinya deng an cara memimik atau l'
meniru.
,'t
Mimik warna

Sesetengah serangga

mempunyai warna yang

menyerup ai pers ek rtar anny a

untuk mengelakkan diri

daripada dikesani oleh
pemangsa seperti burung.

Be lalang, kupu-kupu dan ff
riang-riang merupakan
tiga contoh serangga l!
yang mempLlnyai warna
badan menyerupai 4
persekitaran yang sukar
dikesani oleh musuh.

r Mimik kemunculan

'n Serangga kayu merupakan contoh
serangg a yang dapat menyesuaikan
ltau kemunculannya supaya kelihatan
seakan-akan ranting kayu. Serangga
l
ini bukan sahaja tidak dapat dilihat
!nnya oleh haiwan lain, malah daPat
menipu mata manusia. Serangga-
.l serangga lain mempunyai keupayaan
yang sama untuk memimik benda-
r-o
benda seperti daun-daun dan batang

kayu.

Tahukah anda?

' t r tl u k menlp L{ n\, ai b odctn
Ltn10 hi.i1Lt Itau perung.

:ti ini men\:erupai ttarnl
utlu ranttitlg kctl'tt t'ang

, ; tl i kannt' a s ukur d i I i h at
i t r t i ty' an - huiw an lcLi tt.

['1 t=.-\t''

i Tahukah anda?
,
Rama-rama' Sunset' dari
Tanduk bercabang Madagascar memputTyai w arna
pctda sayap yang amat cctntik.
Tanduk bercabang yang Warna yang dapat dilihat
terdapat pada serangga seb e narny a ictlah p embiasan
cahaya dari pita mikro yang
merupakan lapisan kulit keras terdapat pada sayap. Warna pctclct
s ay ap b oleh b e r ub ah- ttb ah apab i I t t
yang tumbuh melampaui dilihat dari sudut yang berlainan.
permuk aafi badan serangga. Daripada: HYPERLINK
" http : I I w ww.suc c e edwiththis.
Struktur ini membentuk satu c o ml 1 0 - mo s t- unique -in s e c t s"
taring atau gading di bahagian

hadapan kepala.

Kumbang rusa mempunyai satu tanduk bercabang

pada dahinya. Tanduk bercabang ini digunakan

untuk melawan pemangsa dan kumbang-
kumbang jantan yang lain dalam

\\ pertarungan untuk memenangi
{\ kumbang betina.

Kumbang
rusa

t3t*'nr JF

Rasa kurang enak

Sesetengah serangga

mempunyai warna cerah yang
cantik. Warna ini biasatrya
bertujuan untuk menarik
perhatian seranggaj antan atau
betina. Walau bagaimanapun,
serangga seperti kumbang kura-
kura menggunakan warnanya

yang menonjol untuk
mengingatkan pemangsa
seperti burung mengenai
rasany a yang teruk dan
tidak enak dimakan.

D

tiigrasi

Serangga bermigrasi atau berhijrah apabila musim
berubah. Serangga-serangga itu mengembara beribu-ribu
batu untuk mencari makanan dan balik ke tempat asal
apabila suhu kembali normal.

Tahukah anda?

Serangga bermigrasi
atau berhijrah pada
musim panas apabila
suhu adalah terlalu
tinggi dan pada musim
sejuk apctbila suhu
adalah terlalu rendah.

'l...,,..KSSR "
Sesetengah kupu-kupu
mernpunyai corak yang kelihatan
seperti mata pada kepaknya.
Kupu-kupu menggunakan corak
mata ini untuk melindungi diri
daripada pemangsa. Pemangsa
akan menganggap mata ini

kepunyaan haiwan yang lebih
besar dan tidak berani
menghampiri kupu-
kupu itu.

Serangga mengembara
bersama-sama dalam
bilangan yang besar,

yang mungkin terdiri
daripada beribu-ribu ekor.

3.5

Serangga-serangga

biasa Nyamuk

Nyamuk betina menghisap darah
Nyamuk jantan makan madu

tumbuhan dan air. Semasa
nyamuk meng gtgrt, ia menyuntik

air liur pada permukaan kulit dan

menyebabkan bengkak dan gatal

Tahukah anda?

Nyamuk aedes membiak
dalam air yang bertakung.
Nyamuk ini merupakan
pembawa kuman yang
menyebabkan penyakit
demcrm denggi, sejenis
penyakit b erjangkit yang
sukar diubati.

\1'amuk bertanggungjawab menyebabkan beberapa jenis
penyakit seperti malarra dan demam kuning. Nyamuk
betina bertelur dalam air sahaja.

ntik

dan

ltal.
Kita boleh mengawal

nyamuk dengan

:nemusnahkan tempat C

rembiakannya. Tempat-

:empat yang menakung air
:erlu dibersihkan dengan kerap.
\yamuk juga boleh dibunuh dengan
,rrenyembur racun seran gga.

Terdapat empat peringkat dalam kitar

A ,,,0 hidup nyamuk, iaitu telur,jentik-jentik,
pupa dan nyamuk dewasa.

) Nyamuk dewasa
.t^
\
.
@

\
Jentik-jentik ^/

Kutu Tahukah andq? itt

Kutu ialah sejenis seranggatanPa Kelip-kelip \
merupakan sejenis r6
kepak yang menghisap darah. Serangga serangga yang boleh
mengeluarkan crthaya
ini mempunyai badan lePer dan kaki padawaktu malam.
Cahaya dikehtarkan
panjang yang dapat membantunYa pada bahagian
menyangkut pada rambut dan hujuttg abdomen bagi
menarik perhatiart
melomp at dan satu temPat ke temPat serctngga jantan
yang lain. Seran gga ini biasa dijumpai untttk bersenyawa
pada badan-badan haiwan dan manusia dengannya.
tetapi jarang pada burung.

Rinatang kesayangan
yang dipelihara dr rumah
seperti kucing dan anjing

mempunyai kutu. Kutu-kutu
ini boleh juga menggigit

manusia.

Kutu-kutu yan g terdapat
pada rambut kita adalah
naling rpenyusahkan.

Kutu-kutu ini jrga

-linamakan kutu kepala.
Kutu-kutu ini boleh
Jisingkirkan dengan

rnenggunakan sabun
,itau syampu khas.

Labah-labah I

Labah-labah
merupakan haiwan
karnivor yang makan
se rangga-serangga
kecil. Serangga-
serangga kecil yang
biasa lerperangkap
pada sarang labah-
labah termasuklah
nyamuk, lalat, kupu-
kupu dan lain-lain.

Labah-labah merupakan sej enis

makhluk lapan kaki yang menangkap mangs anya
dengan membina sarang. Sarang labah-labah dibina
daripada protin berserat yang melekit, kenyal dan boleh
diregang. Mangsa yang terlekat pada sarang labah-labah
mempunyai peluang yang tipis untuk melarikan diri.

a

gt

4t

Mentadak

Mentadak merupakan sejenis serangga yang
mempunyai toraks memanjang dan dijumpai

di kawasan tropika panas. Serangga ini

biasa kelihatan memegang kedua-dua kaki

hadapannya bersama yang menyerupai
kedudukan ketika melakukan sembahyang.
Mentadak berkelakuan sedemikian
sebenarnya sedang menunggu dengan senyap

serang ga yang akan melalui di hadapannya

tanpa mengesyaki kehadi r anny a .
Mentadak merupakan
satu-satunya serangga

di dunia yang boleh

memusingkan
kepalanya untuk

melihat ke arah

yang berlainan.

JI

Mentadak mempunyai mata y angboleh menyesuaikan
jarak penglihatan dan mempunyai telinga yang boleh
mendengar bunyi ultrasonik.

Mentadak mempunyai badan berwarna hijau atau
perang yang menyerupai warna daun atau ranting-
ranting kecil.

\ Keadaan demikian menjadikan

\ serangga ini sukar dilihat oleh

.\- ,/i kedua-dua pemangsa dan
mangsa. Disebabkan mentadak
7\ tl gemar makan serangga
sepanjang masa, kadang kala

serangga ini membantu Para

petani mengawal serangga
perosak yang merosakkan

tanaman mereka.

KSSR

Mentadak marupakan
serangga yang dike laskan
dalam kategori karnivor
kerana serangga ini makan
se rangga-se rangga kecil
sahaja seperli be lalang,
ulat be luncas dan lain-

la in.

,/ /a:,i,::,::

'/..

13

Lalat llll"'-65$R' '' J

Lalat merupakan Lalat mempunyat kitar hidup d
sejenis serangg a yang yang terdiri daripada empat
mempunyai sepasang peringkat, iattu lelur, ulat, :
kepak. Lalat biasa pupa dan lalat dewasa.
dijumpai di kawasan
kediaman terutamanya { lalat dewasa ] { Iffi,
di kawasan pembuangan
\/ Utat
sampah.

Lalat _/L

Serangga ini gemar ,7

menjadikan bangkai
haiwan atatbahan-
bahan yang mereput
dan berbau busuk
sebagai makanannya.

\ Lalat merupakan
pembawa kuman
i penyakit berjangkit
seperti kolera atau
I,- taun dan demam
kepialu. Apabila
LI :* kita termakan
makanan yang telah
dihinggapi oleh lalat
pembawa kuman
penyakit, kita akan
mengalami keracunan
makanan atau
dijangkiti penyakit
tersebut. Tanda-tanda
keracunan makanan
termasuklah sakit

perut dan cirit-birit.

Adalah penting
bahawa makanan
yang diletakkan di
atas meja hendaklah
ditutup supaya tidak
dihinggapi oleh lalat.

Tahukah anda?

Lalat membiak dengan
bertelur di atas makanatt,
bangkai haiwan atau bahan-
bahan reput berbau busttk
yang dihinggapinya.

UIat gonggok Tahukah andaT I

Ulat gonggok merupakan sejenis Lipas merupakan s erang ga k
serang ga yang biasa dijumpai di yang boleh menyebarkan
kawasan tropika panas. Badannya penyakit seperti demam kepialu 1
dan disentri. Tanda-tanda yang
berbentuk panj ang dan berwarna terdapat pada seseorang yang C
merah gelap atau hitam. dijangkiti demam kepialu ialah
sakit kepala, demam, hilctng #w
selera makan dan sembelit.
VJ.t

i

(-

-\ -L A

gonggok mempunyai in
anyak kaki dengan setiap di
segmen pada badannya
mempunyai dua pasang ta
kaki. Ulat gonggok bergera,
secara merayap dengan bi
menggerakkan semua
kakinya secara serentak. SC

be

46

Ulat gonggok mempunyal ,.,.,,',,J(55f,,.. ,,
kelakuan khusus untuk melindungi
dirinya daripada pemangsa. Serangga kayu
merupakan serangga
(--
yang paling panjang.

Seekor serangga

kayu gargasi boleh
mencapai ukuran
160 mm panjangnya.
Jika diukur dari hujung
kaki hadapan ke
hujung kaki belakang,
panjangnya boleh

mmmencapai 300 *

{'It./ #-i-a a, , =if

a1 '7-1

(-).__
Z<\!1,
t Apabila seran,sgri \-

ini dihampiri atau

diganggu oleh musuhp

;|r ia akan menggulungkan

ull-

badannya yang kelih atan

i seolah-olah telah mati. Selepas musuh beredar jauh,

! bentuk badannya akan kembali kepada yang asal.
I

t

I

I

L-

41

Apakah faedah s erang g a?

Serangga membantu
dalam proses pereputan
bahan-bahan buangan
organik, daging dan
badan haiwan-haiwan
yang telah mati.

Bahan-bahan hasil
pereputan meresap
masuk ke dalam tanah.
1>--\ Ia membentuk sumber
nutrien yang kaya
kepada tumbuhan.

Serangga juga
membantu
melonggarkan tanah
bagi memudahkan
altan air dan udara.

Bahan-bahan buangan

yang ditinggalkan oleh
ulat-ul at atau cacing
dalam tanah dapat
menyuburkan tanah.

48