ภูมิปัญญาสมุนไพรไทย

สมุนไพรไทย

Thai herbs

Thai herbs

คำนำ

“สมนุ ไพรไทย” เป็ นหนังสอื อเิ ล็กทรอนิกส ์ ทมี่ ี
จดุ ประสงคเ์ พอื่ ใหค้ ณะผูจ้ ดั ทำไดฝ้ ึ กกำรสรำ้ งองค ์
ควำมรเู ้ กยี่ วกบั ภมู ปิ ัญญำไทยโดยใชว้ ธิ กี ำรทำง
ประวตั ศิ ำสตรอ์ ยำ่ งเป็ นระบบ แนวทำงและกำรมสี ว่ น
รว่ ม กำรอนุรกั ษภ์ มู ปิ ัญญำไทยและวฒั นธรรมไทย ซงึ่
เป็ นสว่ นหนึ่งของวชิ ำประวตั ศิ ำสตรไ์ ทย (ส31102)
ทงั้ นีห้ นังสอื หนังสอื อเิ ล็กทรอนิกสน์ ีม้ เี นือ้ หำควำมรู ้
เกยี่ วสมนุ ไพรตำ่ งๆซงึ่ เป็ นภมู ปิ ัญญำและวฒั นธรรมไทย
ทสี่ ะทอ้ นใหเ้ ห็นถงึ วถิ ชี วี ติ ควำมรู ้ ควำมสำมำรถของคน

ไทย อนั เกดิ จำกกำรสง่ั สมสตปิ ัญญำควำมรทู ้ ี่
หลำกหลำยและมกี ำรผสมผสำนใหม้ คี วำมเหมำะสมกบั

ปฏสิ มั พนั ธท์ ำงธรรมชำตแิ ละควำมเป็ นสงั คมพหุ
วฒั นธรรมทมี่ กี ำรถำ่ ยทอดจำกรนุ่ สรู่ นุ่ จนเป็ นมรดก

ทำงวฒั นธรรม

หวงั วำ่ หนังสอื อเิ ล็กทรอนิกส ์ “สมุนไพรไทย” เลม่ นีจ้ ะให ้
ควำมรู ้ และแนวทำงในกำรนำไปประยกุ ตใ์ ชใ้ น
ชวี ติ ประจำวนั แกผ่ ูอ้ ำ่ น เพอื่ เป็ นประโยชนใ์ นกำร

พฒั นำตนเอง และกำรอนุรกั ษส์ บื ทอดภมู ปิ ัญญำและ
วฒั นธรรมใหค้ งอยสู่ บื ไป

คณะผูจ้ ดั ทำ

สารบญั หน้า
1
ช่ือเร่ือง 2
คานา 3-5
สารบญั 6-8
ความเป็นมาและความหมายของสมนุ ไพรไทย 9-10
ประโยชน์ของสมนุ ไพร 11
มปิ ัญญาชาวบ้านแต่ละภาคท่ีใช้สมนุ ไพรไทย 12
ข้อควรระวงั ในการใช้สมนุ ไพร 13
สมนุ ไพรกบั การรักษาสขุ ภาพในสงั คมปัจจบุ นั 14
สมั ภาษณ์ 15
บรรณานกุ รม
รายชื่อสมาชกิ ในกลมุ่

ความเป็ นมาของสมนุ ไพร

สาระสาคญั
สมุนไพรเป็ นผลผลติ จากธรรมชาตทิ มี่ นุษยร์ ูจ้ กั นามาใช้
เป็ นประโยชน์ เพอื่ การรกั ษาโรคภยั ไขเ้ จบ็ ตงั้ แตโ่ บราณกาล
แลว้ สามารถรกั ษาโรคบางชนิดไดโ้ ดยไม่ตอ้ งใชย้ าแผน
ปัจจุบนั ซงึ่ บางชนิดอาจมรี าคาแพง และตอ้ งเสยี คา่ ใชจ้ า่ ย

มาก อกี ทง้ั ยงั อาจหาซอื้ ไดย้ ากในทอ้ งถนิ่

ความเป็ นมาสมนุ ไพรไทย

ตามหลกั ฐานทางประวตั ศิ าสตรช์ าติ
ไทยไดอ้ พยพถนิ่ ฐานมาจากบรเิ วณ
เทอื กเขา อลั ไตนป์ ระเทศจนี

มาจนถงึ ประเทศไทยในปัจจุบนั จงึ มี
ส่วนไดร้ บั อทิ ธพิ ลทางวฒั นธรรม
ประเพณี ศาสนา ตลอดจนการ
บาบดั รกั ษาโรคจากประเทศอนิ เดยี เป็ น
จานวนมาก

ซงึ่ ปรากฏหลกั ฐานชดั เจนวา่ ไดอ้ าศยั
คมั ภรี อ์ ายุรเวทของอนิ เดยี เป็ นบรรทดั
ฐาน คอื การวนิ ิจฉยั โรค ชอื่ สมุนไพรที่
ใชร้ กั ษาโรคมเี คา้ ชอื่ ของภาษาบาลี
สนั สกฤตอยู่

ควำมหมำยของสมนุ ไพรไทย

สมนุ ไพร หซมงึ่ ำยยงั ไถมงึ ่ไดยมำ้ ทกี ไี่ำดรแจ้ ปำกรสพภชื ำพสตั ว ์ และแร่

ประโยชนข์ องสมุนไพรไทย

สาระสาคญั
สมุนไพรเป็ นสงิ่ ทสี่ ามารถนามาทาเป็ นยาเพอื่ ประโยชนใ์ น
การบรรเทาอาการรกั ษาโรคภยั ไขเ้ จบ็ หรอื บารุงรกั ษาสุขภาพ
ใหแ้ ข็ง แรง ซงึ่ อาจไดม้ าจากทงั้ พชื สมุนไพร สตั วส์ มุนไพรและ
แรธ่ าตุตา่ งๆทนี่ ามาแปรรูป ดดั แปลงหรอื แปรสภาพใหเ้ หมาะ
กบั การใชง้ าน สมุนไพรเป็ นสงิ่ ทอี่ ยูร่ อบตวั เราและสามารถพบ

เหน็ ไดใ้ นชวี ติ ประจาวนั

ประโยชนข์ องสมนุ ไพรไทย

ช่วยในเร่ืองของการรักษาโรค
ต่างๆได้ไม่ว่าจะเป็ นโรคหวดั
หรือแก้อาการปวดท้อง

อกี ท้งั ยงั ช่วยในเรื่องของการช่วยไล่
แมลงหรือช่วยการบารุงผวิ พรรณ
หรือแม้กระท้งั ช่วยทาให้ในบ้านมี
กลนิ่ หอม

สมนุ ไพรนามาประกอบอาหารนีก้ ็
อร่อยเหมือนกนั นะคะ

ภมู ปิ ัญญำชำวบำ้ นแตล่ ะภำคทใี่ ชส้ มนุ ไพร

สาระสาคญั สมนุ ไพรใรแตล่ ะ่ ภาคมีวธิ ีการนามาใช้หรือนามา
ประกอบอาหารท่ีแตกตา่ งอยา่ งมาก ความแตกตา่ งนีข้ นึ ้ อยกู่ บั
ปัจจยั หลายอย่างเช่นสภาพภมู ิอากาศสภาพภมู ปิ ระเทศเป็นต้น

ภมู ิปัญญาชาวบ้านแตล่ ะภาคที่ใช้สมนุ ไพร

ภำคกลำงจะใช ้ ภำคเหนือจะใช ้
สมุนไพรจำพวก สมนุ ไพรจำพวกตน้ ไม้
ตน้ ไมล้ ม้ ลกุ หรอื เป็ น เป็ นพ่มุ หรอื ไมล้ ม้ ลกุ

ผลของตน้ ไมเ้ ชน่ เชน่ หอมเมยี ม หมำก
กลว้ ยนำ้ วำ้ มะอกึ ที่ พปู ่ ำ ทชี่ ว่ ยในเรอื่ งแก ้
ชว่ ยในเรอื่ งกำรแก ้ อำกำรไอหรอื เป็ นหวดั
ทอ้ งอดื หรอื ให ้
พลงั งำน

ภำคใต ้ จะใช ้ ภำคตะวนั ออกจะ ภำคตะวนั ตก
สมุนไพรลม้ ลกุ ใชส้ มนุ ไพรลม้ ลกุ จะใชส้ มุนไพร
สว่ นมำกเชน่ หรอื ไมพ้ ่มุ เชน่ ยนื ตน้ หรอื
ตะหลงิ ปิ ง ดำหลำ ดอกแกว้ ดอก เป็ นพ่มุ เชน่
ทชี่ ว่ ยในเรอื่ ง กำร อญั ชนั ทชี่ ว่ ยใน มะหำด ทชี่ ว่ ย
เรอื่ งแกป้ วดเมอื่ ย ในเรอื่ ง
แกล้ มผดิ หรอื แผล หรอื ขบั พยำธิ กระเพำะ
ในกระเพำะ
อำหำร

ขอ้ ควรระวงั ในกำรใชส้ มนุ ไพร

๑. ไม่ควรใชย้ ำสมุนไพรนำนเกนิ ควำมจำเป็ น ถำ้ ใชย้ ำสมุนไพร
แลว้ ๓-๕ วนั อำกำรยงั ไม่ดขี นึ้ ควรปรกึ ษำแพทย ์ ทง้ั นีอ้ ำจ
เนื่องจำกใชย้ ำไม่ถกู กบั โรค
๒. เมอื่ ใชย้ ำสมุนไพรควรสงั เกตอำกำรผดิ ปกตทิ อี่ ำจเกดิ ขนึ้
ถำ้ มอี ำกำรผดิ ปรกติ ควรรบี ปรกึ ษำแพทยแ์ ผนปัจจบุ นั

๓. ควรใชย้ ำตำมหลกั กำรรกั ษำของแพทยแ์ ผนโบรำณอยำ่ ง
เครง่ ครดั เพรำะกำรดดั แปลง เพอื่ ควำมสะดวกของผูใ้ ช ้ อำจ
ทำใหเ้ กดิ อนั ตรำยได ้

๔. อยำ่ ใชย้ ำเขม้ ขน้ เกนิ ไป เชน่ ยำทบี่ อกวำ่ ใหต้ ม้ กนิ อยำ่
นำไปเคยี่ วจนแหง้ เพรำะจะทำใหย้ ำเขม้ ขน้ เกนิ ไป จนทำใหเ้ กดิ
พษิ ได ้
๕. ขนำดทรี่ ะบไุ วใ้ นตำรบั ยำมกั เป็ นขนำดของผูใ้ หญ่ ในเด็ก
จะตอ้ งลดขนำดลง

๖. ควรระวงั ควำมสะอำดของสมุนไพร สมุนไพรทซี่ อื้ มำจำกรำ้ น
บำงครงั้ อำจเกำ่ มำก ถำ้ สงั เกตเห็นรำหรอื แมลงชอนไช ไม่ควรใช ้
ทงั้ นีเ้ นื่องจำกสำรสำคญั อำจมกี ำรเปลยี่ นแปลงไปแลว้ ทำใหใ้ ชไ้ ม่
ไดผ้ ล และยงั อำจไดร้ บั พษิ จำกแมลงหรอื เชอื้ รำน้ันอกี ดว้ ย

สมุนไพรกบั กำรรกั ษำสขุ ภำพในสงั คมปัจจบุ นั

บทควำมสมุนไพรกบั กำรรกั ษำสขุ ภำพในสงั คมปัจจบุ นั

กลำ่ วไดว้ ำ่ สมุนไพรนั้นอยคู่ คู่ นไทยมำนับพนั ปี แตเ่ มอื่ กำรแพทย ์
แผนปัจจบุ นั เรมิ่ เขำ้ มำมบี ทบำทในบำ้ นเรำ สรรพคณุ และคณุ คำ่
ของสมุนไพรอนั เป็ นสงิ่ ทเี่ รยี กไดว้ ำ่ ภมู ปิ ัญญำโบรำณก็เรมิ่ ถกู บด
บงั ไปเรอื่ ยๆ และถกู ทอดทงิ้ ไปในทสี่ ดุ ควำมจรงิ คนสว่ นใหญก่ ็พอรๆู ้
กนั วำ่ สมุนไพรไทยเป็ นสงิ่ ทมี่ คี ณุ คำ่ ใชป้ ระโยชนไ์ ดจ้ รงิ และใชไ้ ด ้
อยำ่ งกวำ้ งขวำง แตเ่ ป็ นเพรำะวำ่ เรำใชว้ ธิ รี กั ษำโรคแผนใหม่มำ
นำนมำกจนวชิ ำแพทยแ์ ผนโบรำณทมี่ สี มุนไพรเป็ นยำหลกั ถกู ลมื
จนตอ่ ไม่ตดิ และสมุนไพรน้ันควรจะไดร้ บั กำรศกึ ษำ สบื สอดตอ่ ไป
เพอื่ ใหค้ นยคุ ตอ่ ๆไปไม่ลมื เลอื นไป

บรรณานกุ รม

แหลง่ ทม่ี า

M thai.(2557). มะหาด สรรพคณุ และประโยชน์ของต้นมะหาด 38 ข้อ.
สืบค้น 3/11/2020จากhttps://medthai.com
unknown.(2558). สมนุ ไพรภาคตะวนั ออก.สบื ค้น 3/11/2020
จากhttp://samunpra.blogspot.com/
นายอนพุ งศ์ ยอดวงค์.(2555). ภาคใต้ - สมนุ ไพรไทย –google siter.
สืบค้น 3/11/2020 จากhttps://sites.google.com/
นายอนพุ งศ์ ยอดวงค์.(2555). ภาคเหนือ - สมนุ ไพรไทย –google
siter.
สืบค้น 3/11/2020 จากhttps://sites.google.com/
นายอนพุ งศ์ ยอดวงค์.(2555). ภาคกลาง - สมนุ ไพรไทย –google
siter.
สบื ค้น 3/11/2020 จากhttps://sites.google.com/

สมาชกิ กลมุ่

น.ส. วรัญญา คลงั กลาง เลขท่ี26
น.ส. ทมิ าภรณ์ ศรีไสยคา เลขท่ี19
นาย. ชนะพงศ์พนั มะโนขนั ธ์ เลขท่ี 35
น.ส. จฑุ าทาศ เนาชาติ เลขท่ี16
น.ส. แสงเดือน เบกิ บาน เลขท่ี28
น.ส. ณฐั ธิชา สงั ฆเลศิ เลขท่ี18
นาย. รัชพล รักกลน่ิ เลขที่15
นาย. นพรัตน์ สาเภาดี เลขที่ 1