ภาษาไทยย

อเิ หนา

เป็นสว่ นหนงึ่ ของรายวิชาภาษาไทย

บทประพันธ์

เม่ือน้นั พระองคทรงพภิ พดาหา
ฟง สหุ รานากงนดั ดา จึงมบี ญั ชาวา ไป
อันกะหรัดตะปาตจี ะมาชวย พอจะเหน็ จริงดวยไมส งสัย
แตอิเหนาเขาจะมาทําไม ผิดไปเจาอยาเจรจา
พระเชษฐาใหส ารไปกคี่ รง้ั เขายงั ไมพนหมนั หยา
จนสลดั ตัดการววิ าห ศึกตดิ พารากเ็ พราะใคร
เห็นจะรกั เมียจริงยิง่ กวา ญาติ ไหนจะคลาดจากเมอื งหมันหยาได
ถงึ มาตรจะมาก็จาํ ใจ ดว ยกลัวภัยพระบดิ า
เราอยาคอยเขาเลยนะหลานรัก กมพกั ตรร บศึกไปดกี วา
แตวา วนั นเี้ จา เหนื่อยมา จงไปพกั โยธาใหสาํ ราญ

คาํ ศพั ทย์ าก :

พภิ พ : โลก แผน ดนิ
เจรจา : พดู พูดจา สนทนา
สลดั : สะบดั ใหห ลดุ ออก
โยธา : งานเก่ียวกบั การกอ สรางทใี่ ชกําลงั กาย

ถอดความ :

ดว ยความนอ ยเนอื้ ต่าํ ใจ ทาวดาหาจงึ กลาวกับสุหรานากงวา กะหรัดตะปาตยี กทัพมาชว ยเหน็
จะจริง แตท างอิเหนานน้ั คงไมยอมมาเพราะรกั เมียย่งิ กวา ญาติ ไมจ ําเปนตองรอ พลางชวน
นางสหุ รานากงเขา ไปพักในวงั

บทประพนั ธ์

เมื่อนนั้ สหุ รานากงใจหาญ
กมเกลาสนองพจมาน อันการสงครามครัง้ นี้
จะขอเอาเมืองขึน้ บรรดามา กับโยธาสงิ หัดสาหรี
ยกออกโรมรันประจญั ตี ดูทีฝม อื ปจ จามิตร
ถา เห็นศกึ ยน ยอ ทอกาํ ลงั จะโหมหกั มิใหตัง้ ตอ ตดิ
จะอาสากวา จะสนิ้ สุดฤทธ์ิ ชวี ติ อยใู ตบ าทบงสุ

คาํ ศพั ทย์ าก :
พจมาน : คําพดู ถอ ยคํา
บรรดา : ทั้งหมด
ปจจามติ ร : ขา ศึก ศรตั รู

ถอดความ :

สหุ รานากงกลา ววา หากออกรบในคราน้ีเหน็ ทวี าขอศึกออ นกาํ ลังลง ตนจะเผด็จศึกศตั รูให
แตกพา ยไปดว ยตนเอง

บทประพนั ธ์
ดะหมงั กเุ รปันเฝา้ ถวายสารทา้ วหมนั หยาและอเิ หนา

บดั นั้น ฝายดะหมังกเุ รปนกรงุ ศรี
ครั้นถงึ หมันหยาธานี ก็ตรงไปยงั ทป่ี ระเสบนั
ขน้ึ บนชานพกั ตาํ หนักนอก พอเหน็ เสด็จออกกดิ าหยนั
จงึ เขาไปใกลอ งคพ ระทรงธรรม อภิวันทแ ลว ถวายสารา

คาํ ศพั ทย์ าก :
ครนั้ : เมอ่ื
ประเสบนั : ตาํ หนกั ปวยขา บาดเจบ็ ทขี่ า
อภิวันท : กราบไหว

ถอดความ :
ฝา ยดาหมันจากเมอื งกเุ รปน เดนิ ทางมาถงึ เมืองหมนั หยา ก็ตรงไป
สง สารกบั ทางหมันหยาในทนั ที

บทประพนั ธ์

เมื่อนนั้ พระโฉมยงวงศอสญั แดหวา
คลสี่ ารสมเด็จพระบดิ า พลางทอดทัศนาทันใด

คาํ ศพั ทย์ าก :

โฉมยงวงศ : หญงิ งามสงา
อสญั แดหวา : เทวดาตน ตระกลู ของกษตั รยิ  ๔ นครในบทละครเรื่อง
อเิ หนา คอื องคป ะตาระกาหลา, ช่อื วงศก ษัตริยผคู รอง ๔ นครในบท
ละครเร่อื งอเิ หนา ไดแ ก กเุ รปน ดาหา กาหลงั และสิงหัดสาหรี.

ถอดความ :
อิเหนาเม่อื เห็นสารจากดาหมัง ก็เปด อา นในทนั ที

บทประพนั ธ์

ในลักษณน ้ันวา ปจจามติ ร ต้ังติดตาหากรุงใหญ
จงเรง รบี รีพ้ ลสกลไกร ไปชว ยชงิ ชยั ใหท ันที
ถึงไมเล้ียงบษุ บากเ็ ห็นวา ชว่ั แตเขารูอ ยูว า ตัวนั้นเปน พ่ี
อนั องคท า วดาหาธบิ ดี นัน้ มใิ ชอ าหรอื วา ไร
มาตรแมน เสยี งเมอื งดาหา จะพลอยอายขายหนาหรือหาไม
ซ่ึงเกิดศึกษาสาเหตเุ ภทภยั กเ็ พราะใครทําใหความไวงามพักตร
ครัง่ หน่งึ กใ็ หเ สยี วาจา อายชาวดาหาอาณาจกั ร
คร้งั น้เี รงคดิ ดจู งนัก จะซํา้ ใหเสียศักดกิ์ ต็ ามที
แมน มยิ กพลไกลไปชวย ถึงเรามวยก็อยา มาดผู ี
อยา ดูทัง้ เปลวอคั คี แตว นั นี้ขาดกันจนบรรลยั

คาํ ศพั ทย์ าก :

ลกั ษณ: จดหมาย
เลยี้ ง :บํารุง, ดูแล, เอาใจใส, ใหอ ยูใหกิน
ดผู ี : เยีย่ ม เคารพศพ

ถอดความ :
ในจดหมายของพระบิดาความวา กองทัพเขา มาต้ังตดิ เมอื งดาหาแลว
ใหอเิ หนารีบไปชว ยรบ ถึงแมจะไมไดร ักบษุ บา แตต ามศกั ดิ์อเิ หนา
เปนพ่ื ทาวดาหากเ็ ปน อา หากเสียเมืองจะทาํ ใหอบั อาย ทเี่ รอ่ื งเปน
แบบนีเ้ พราะใครเลาทําเร่ืองงามหนาไว น่ันกอ็ าบแยแลว ถาไมไปชวย
รบคราวนี้ก็ไมตองกลับมาเผาผพี อ ถือวาขาดกนั

บทประพันธ์

ครน้ั อา นสารเสร็จสน้ิ พระทรงฤทธ์ิ ถอนฤทัยคดิ แลว สงสยั
บุษบาจะงามสกั เพียงไร จึงตองใจระตูทกุ บรุ ี
หลงรกั รูปนางแตอ ยางนั้น จะพากนั มามว ยไมพ อที่
แมนงามเหมอื นจนิ ตะหราวตี ถงึ จะเสยี ชวี กิ ค็ วรนกั
แลววา แกดะหมันเสนา เราจะยกโยธาไปโหมหัก
มใิ หเสียวงศาสรุ ารกั ษณ งดสักเจด็ วนั จะยกไป

ถอดความ :
อิเหนาอานสารจบก็รําพึง นกึ สงสัยวา บษุ บาจะงามสักแคไหนกัน
ถงึ กับตอ งตาชายทุกเมอื ง มาตายเพราะรักหญิงอยางนี้ไมค วรเลย
ถาเปนหญงิ งามอยา งจินตะหรากว็ า ไปอยาง แลว บอกกับดา
หมงั วาเราจะยกทัพไป เพื่อเปน การไมใหเ ส่อื มเสียหนาวงศตระกูล
แตขอเวลา ๗ วนั

บทประพันธ์

บัดน้นั ดะหมงั บังคมประนมไหว
ทูลวา ชานกั พระภูวไนย เกลอื กไปไมท นั จะเสยี ที
เชญิ เสดจ็ คลาไคลไปกอ น แลวจึงคอ ยผนั ผอ นมากรงุ ศรี
อนั ขา ศึกซึ่งยกมาตอตี ปานนีจ้ ะประชิดติดกรุงไกร

คาํ ศพั ทย์ าก :

ภวู ไนย : พระเจา แผน ดนิ กี ษตั รยิ .
คลาไคล : ไคลคลา, ไป, เคล่ือนไป, เดินไป

ถอดความ :
ดะหมงั คา นวา อเิ หนาควรจะไปทันที เพราะขา ศกึ ประชิดเมอื งแลว
ดาหาจะเสยี ทีได

บทประพันธ์

เมอื่ นัน้ พระสุริยวงศเทวาอชั ฌาสยั
สดุ ท่จี ะบิดเบือนเลอ่ื นวันไป ดวยเกรงในบติ ุเรศตัดมา
ความกลวั ความรกั สลกั ทรวง ใหเ ปน หว งงหนหลังกงั วลลหนา
แตเ รรวนหวนนึกตรกึ ตรา พระราชาสะทอนถอนใจ
จึงดํารสั ตรสั ส่งั ตาํ มะหงง เรง เตรียมจตรุ งศท พั ใหญ
มา รถคชสารชาญชยั รีบรัดจัดไวใ หค รบครัน
เลือกสรรโยธาจงสามารถ ทอ่ี ยูคงองอาจแข็งขนั
แตป น ตงึ ก็ถึงทนั ควนั เขา โรมรกุ บุกบันฟน แทง
เราจะตดั ศกึ ใหญใ หย อยน ดว ยกําลังรพ้ี ลเขมแข็ง
แมน ไพรหี นมี ือกลางแปลง เหน็ หกั ไดไ มแ คลงวญิ ญาณ
ฤกษพ รงุ นจ้ี ะยกไป ชงิ ชยั ชวยกรงุ ดาหา
สง่ั เสร็จเสด็จทรงอาชา ไปเฝา ทาวหมนั หยาฉับพลัน

คาํ ศพั ทย์ าก :

แตป น ตึงกถ็ งึ ทนั ควัน : กลาหาญ พรอมรบ
แคลง : เอียง, ตะแคง, ใชแกเรอื วา เรือแคลง. ระแวง, สงสยั , กินแหนง.

ถอดความ :

เมอ่ื สุดจะผดั ผอนไปได ท้งั เกรงใจบดิ า ท้ังหว งนางอันเปนท่รี กั
พะวงหนาระแวงหลัง จึงตรสั สั่งให ตาํ มะหงงจดั ทพั ใหญ ตน
จะรบี ตามไป

บทประพันธ์

คร้นั ถงึ นเิ วศนว ังใน ลงมาจากมโนมัยผายผัน
ยรุ ยานาดกรจรจรลั เขา พระโรงสวุ รรณทนั ใด

คาํ ศพั ทย์ าก:

มโนมยั : สําเรจ็ ดวยใจ, ใชประกอบกบั มา.

ถอดความ:
เม่อื ถึงวงั ทาวกเุ รปน ก็ไดเ ดินเขา พระโถงทนั ที

บัดนั้น บทประพนั ธ์
จงึ รีบไปหาเสนาใน
ดะหมังกเุ รปนกรงุ ใหญ
แถลงไขขอ ความตามคดี

ถอดความ:
เมอ่ื ไดร ับคาํ สั่งจากทา วกเุ รปน ดะหมงั เมอื ง กเุ รปนจึงไป
หาเสนาในของหมนั หยาเพอ่ื บอกทันที

บทประพันธ์

บัดนน้ั มาตยหมันหยากรงุ ศรี
ไดแ จงแหงดะหมงั เสนี ก็พาไปยังท่พี ระโรงคัล

ถอดความ:
จากน้ันอํามาตยหมันหยาจงึ ไดแจง ดะหมังเมอื งและพาเขา ทอ ง
พระโรงทนั ที

บทประพันธ์

กมเกลาประณตบทมาลย พระผูผา นเวยี งชยั ไอศวรรย
ทลู เบดิ ดะหมังเสนานนั้ วาพระปนกเุ รปนใชมา

ถอดความ:
เมื่อไดเขา เฝา ดะหมงั เมอื งกุเรปน จงึ ทูลบอกทา วหมนั หยาวา มาตาม
คําส่งั ของทา วกุเรปน

บทประพันธ์

บดั นนั้ ดะหมังผูม ยี ศถา
นบนิ้วบังคมคัลวนั ทา ทูลถวายสาระพระภมู ี

ถอดความ :
จากน้ันดะหมงั กุเรปน จงึ ไดถวายบงั คมและถวายพระราชสารจากทา ว
กเุ รปน แดท า วหมันหยา

บทประพนั ธ์

เมื่อน้ัน ระตหู มนั หยาเรอื่ งศรี
รบั สารมาจากเสนี แลวคลี่ออกอา นทนั ใด

ถอดความ :

เม่ือระตหู มันหยา ไดร บั สารจากเสนี(ลกู นอง แลวก็รีบเปดสารอา น
ทนั ที

บทประพนั ธ์

ในลักษณอักษรสารา วาระตหู มันหยาเปน ผใู หญ
มรี าชธิดายาใจ แกลง ใหแตง ตวั ไวยวั่ ชาย
จนลกู เรารา งคตู ุนาหงนั ไปหลงรกั ผกู พนั ม่นั หมาย
จะใหชิงผวั เขาเอาเด็ดดาย
บดั น้ีศึกประชดิ ตดิ ดาหา ชางไมอ ายไพรฟ าประชาชน
เสยี งานการววิ าหจลาจล กจิ จาลือแจง ทกุ แหง หน
การสงครามครั้งนมี้ ไิ ปชวย ตา งคนตา งของหมองใจ
จะตัดวงศต ัดญาตใิ หข าดไป ยงั เหน็ ชอบดวยหรอื ไฉน
ก็ตามแตน ้ําใจจะเห็นดี

ถอดความ :
ระตูหมนั หยานน้ั มลี ูกสาวอยู 1 นาง(จินตะหรา กใ็ หแ ตง ตวั ไวย่วั
ผูชายจนอเิ หนาตกหลุมเสนห  ไมเปน อันทําอะไร ยอมยกเลกิ การ
หมั้นหมายกับนางบุษบาซึง่ เปน คหู มั้นตัง้ แตเ กดิ ในสาสน ยงั วานาง
จนิ ตะหรานนั้ นา ไมอายแยงสามีชาวบา น ทําใหต อนนเี้ กิดศกึ
ประชดิ เมืองดาหา

บทประพันธ์

ทรงอา นสารเสร็จส้ินเรอ่ื ง กลวั จะเคืองขุนขอ งหมองศรี
จึงยื่นสารใหร ะเดนมนตรี แลวมีพจนารถวาจา
เห็นงามอยูแลว หรอื หลานรกั เจา หาญหักไมฟงคาํ ขา
มาพลอยไดค วามผิดดวยนัดดา เม่ือกระน้ีจะวาประการใด
แมน มิยกพลขันธไปพนั ตู หาใหอยกู ับจินตะหราไม
อยาหนวงหนักชักชาเรง คลาไคล รบี ไปใหท นั ทว งที
อนั ระเดนดาหยนวงศา จงคมุ พลหมนั หยากรุงศรี
สมทบทพั ระเดนมนตรี ไดฤกษรงุ พรงุ น้ีจงยาตรา

ถอดความ:
เมอื่ ระตูหมนั หยาไดอ า นจดหมายจบแลวกว็ าอเิ หนาวา ทําเรอ่ื งแลว ทาํ ให
ระตูหมนั หยานน้ั เสยี ผูใหญด วยหา มเทา ไรกไ็ มเชือ่ ฟง(ขออยูดวยนางจินตะ
หราวาตี ครง้ั น้ไี มไดแลว อยางไรกต็ องยกทัพไปชวยกรุงดาหา ไมเ ชนน้นั
แลว จะไมใ หอยดู ว ยนางจินตะหราอกี ตอ ไป แลว ก็ตองไปอยา งเร็วดว ย
หามชักชา เดด็ ขาด ท้งั นใี้ หระเดน ดาหยนซง่ึ เปน คนของกรุงหมันหยา จัด
ทพั กรุงหมนั หยาไปสมทบกบั ทพั กุเรปนของอิเหนา รว มทําศึก และให
ออกเดนิ ทางพรุงน้ีทันที

บทประพนั ธ์

เมื่อนั้น พระโฉมยงพงศอ สญั แดหวา
รบั สั่งแลว บงั คมลา ไปปราสาทจินตะหราวาตี

ถอดความ:

อิเหนารับคาํ สั่งแลว ทลู ลาเพ่ือไปตาํ หนักนางจนิ ตะหราวาตี

คร้ันถึงหอ งสวุ รรณบรรจง นั่งแนบแอบองคนางโฉมศรี
ทอดถอนฤทัยพลางทางพาที ภมู แี จงความทรามวยั
บดั นตี้ ะหมงั เสนา ถือสารพระบดิ ามาให
เปน เหตดุ ว ยดาหาเวียงชยั เกิดการศกึ ใหญไ พรี
ใหพี่กรีธาทัพขันธ ไปชว ยปอ งกันกรงุ ศรี
จะรีบยกพหลมนตรี พรงุ นใ้ี หท ันพระบญั ชา
อยจู งดเี ถดิ พ่ีจะลานอ ง อยาหมนหมองเศรา สรอยละหอยหา
เสรจ็ ศึกวันใดจะไคลคลา กลบั มาสูสมภิรมยร กั

ถอดความ :
อิเหนามาถึงหองนอนแลว นัง่ ลงขา งๆนางจินตหราพลางถอน
หายใจแลวจึงตรสั บอกจินตหราวาดะหมังนาํ สารของพระบิดา
(พอของอเิ หนา มาให เพราะเมืองดาหาเกิดศกึ สงครามให
พระองค(อิเหนา ยกกองทพั ไปชว ยปอ งกันกรุงดาหา อเิ หนาจงึ
ตองยกกองทัพไปในวันพรงุ นใ้ี หท ันตามพระบัญชาของทา ว
กุเรปน ขอใหจนิ ตราอยาเศรา ไปเลย เสร็จจากสงครามเม่อื ไรจะ
รีบกลบั มาครองรักกันเหมือนเดมิ

เมอ่ื นนั้ จินตะหราวาตีมศี ักด์ิ
ฟงตรัสขดั แคน ฤทยั นัก สะบัดพกั ตรผินหลงั ไมบังคม
แลวตอบถอ ยนอ ยหรอื พระทรงฤทธิ์ ชางประดษิ ฐคิดความพองามสม
ลว นกลาวแกลงแสรงเสเลหลม คิดคมแยบคายหลบายช้ัน
พระจะไปดาหาปราบขา ศึก หรือราํ ลึกถึงคตู นุ าหงัน
ดวยสงครามในจติ ยังติดพนั จงึ บิดพันพจนาไมอ าลยั
ไหนพระผา นฟาสัญญานอง จะปกปอ งครองความพสิ มยั
ไมน ริ าศแรมรา งหา งไกล จนบรรลยั มอดมว ยไปดวยกนั
พระวาจานาเช่ือเปน พน นัก จึงหลงรักภักดไี มเดยี ดฉันท
พาซอื่ สจุ รติ คิดสําคญั หมายมน่ั วา เมตตาปรานี
มิรมู าอาภัพกลับกลาย จะหลกี เลี่ยงเบ่ยี งบายหนายหนี
ยงั สมคาํ สัญญาท่ีพาที กีร่ อยปพระจะกลบั คนื มา

ถอดความ :
จนิ ตหราไมเ ชอ่ื อเิ หนาวาไปแลวจะกลับ ก็เลยงอนจนอิเหนาตอง
ยกเหตุผลมาวา เนีย้ พอ เขาสง จดหมายมาใหกลับไปตงั้ หลายหน
ก็ยังไมกลับเลย แตค ราวนี้มศี กึ เลยตอ งกลบั ไปชว ย

คุณค่าทไ่ี ดร้ ับจากเร่ืองอเิ หนา
ตอนศกึ กะหมงั กุหมงิ

คุณค่าดา้ นเนอื้ หา:

- เปน เร่ืองท่แี สดงใหเ ห็นถึงความรักของพอที่มีตอลกู รกั และตามใจทกุ อยา ง
แมนกระทั่งตวั ตายกย็ อม
- ฉากตอนศึกกะหมังกหุ นิงจะปรากฎฉากรบทีช่ ดั เจน มกี ารตัง้ คา ย การใช

อาวุธ และการตอสูของตัวละครสําคญั
- ปมปญหาในเรอ่ื งเปนเร่อื งที่อาจเกดิ ไดใ นชีวิตจริงและสมเหตสุ มผล เชน

*ทาวกเุ รปนใหอ ิเหนาอภเิ ษกกับบุษบา แตอเิ หนาหลงรกั จินตะหราไม
ยอมอภิเษกกบั บุษบา

*ทาวดาหาขัดเคอื งอเิ หนา ยกบษุ บาใหจ รกา ทาํ ใหท า วกเุ รปนและพระ
ญาตทิ ้ังหลายไมพอพระทัย

*อิเหนาจาํ เปนตองไปชวยดาหา จนิ ตะหราคิดวา อิเหนาจะไปอภเิ ษกกบั
บษุ บา จึงหวัน่ ใจกบั สถานภาพของตนเอง
- ตัวละครมีบุคลกิ ลกั ษณะนิสยั ท่ีโดดเดนและแตกตางกนั เชน

ทาวกเุ รปน ถือยศศักด์ไิ มไวหนาใคร ไมเกรงใจใคร เชน ในราชสาสน
ถึงระตหู มนั หยา กลาวตาํ หนิระตหู มนั หยาอยางไมไ วหนาวา เปน ใจใหจนิ ตะ
หราแยง คูห มั้นบุษบา สอนลกู ใหย่ัวยวนอิเหนา เปนตน เหตใุ หบษุ บารา งคู
ตุนาหงนั

ทา วดาหา หย่งิ ในศกั ดิ์ศรี ใจรอน เชน ตัดสนิ ใจรับศึกกะหมงั กหุ นิง
โดยไมส นใจวา จะมใี ครมาชวยหรอื ไม

คุณค่าด้านวรรณศลิ ป์

 การดาํ เนนิ เรื่องรวดเร็ว ติดตามไดงาย
 การแสดงโวหารโตต อบท่คี มคาย
 การแสดงรสวรรณคดี

นารีปราโมทย
- พระสรุ ยิ ว งศเ ทวญั อสัญหยา
ปฏปิ ุจฉา
- ถึงไมเลีย้ งบุษบาเห็นวาชัว่ แตเขารอู ยูว า ตัวน้ันเปนพี่
-อนั องคทา วดาหาธบิ ดี น้ันมิใชอาหรือวา ไร
-ซ่งึ เกิดศกึ สาเหตุเภทภยั ก็เพราะใครทาํ ไวง ามพักตร
 ใหค วามรเู กี่ยวกับการทําศึกสงคราม
-มาเราจะเขาบงั คมคัล พระผูพ งศอสัญแดหวา

คุณค่าดา้ นแนวคิดและคตชิ ีวติ

 สะทอนภาพชวี ติ ของบรรพบรุ ษุ
– การแบงชนชัน้ วรรณะ เชน การไมย อมไปเกลือกกล้วั กบั วงศ

ตระกลู อนื่ นอกจากวงศเ ทวาดว ยกนั ทาํ ใหเกิดการแตงงานระหวางพ่ี
นอ งสายเลอื ดเดียวกนั

– ไมมสี ทิ ธเิ์ ลือกคูครองดว ยตนเอง ตอ งปฏิบตั ตามความพอใจ
ของผใู หญ

– สภาพความเปนอยูร มเยน็ เปน สุข มีการละเลนตา ง ๆ
มากมาย

– มคี วามเชือ่ ทางไสยศาสตร เชน การแกบ น การใชเ ครื่องราง
ของขลัง การดูฤกษยาม

– ดา นกุศโลบายการเมอื ง มีการรวบรวมเมอื งท่ีออนแอกวาเขา
มาเปน เมอื งบรวิ าร

สมาชกิ ในกลมุ

๑.นายเจษนพิ ฒั พงค มณโี ชติ เลขท่ี ๔
๒.นายกฤตธิ ารินทร มเี สน เลขที่ ๑๓
๓.นายสุเมฆา พวงสอน เลขท่ี ๑๘
๔.นางสาวมณั ฑณา บนิ สตีระ เลขท่ี ๒๕
๕.นางสาวเกสรา ภมู ิสมบัติ เลขท่ี ๓๖
๖.นางสาวอัลวา สุระคําแหง เลขที่ ๔๒