เครื่องมือวัดคุณภาพชีวิต 9-THAI แนวทางในการน ํ าเคร ื ่ องม ื อว ั ดคณ ุ ภาพช ี ว ิ ตมาใช ในการประเมินผูปวยโรคไต พว.สุชาดา บุญแกว พว.ดรุณี จันทรเลิศฤทธิ์ โครงการพัฒนาองคความรูเรื่องการใชโปรแกรมพัฒนาคณุภาพชีวิต 9-THAI ในผูปวยบําบัดทดแทนไตในประเทศไทย พ.ศ. 2566
แนวทางในการน ํ าเคร ื่องม ื อว ั ดค ุ ณภาพช ี ว ิ ตมาใช ในการประเม ิ นผ ป ู วยโรคไต การใช แบบสอบถามประเมน ิ ค ุ ณภาพช ี ว ิ ต เป นการใชเครื่องมือวัดมาตรฐาน ที่จะทําให ไดมาซึ่งขอมูลการประเมินผลลัพธการรักษาในมุมมองของผูปวยโดยตรง จึงจําเปนตอง มีการปฏิบัติที่เปนมาตรฐาน เพ ื่อใหไ ด ข อม ู ลท ี่ถ ู กต อง เปน จร ิ ง ปราศจากอคต ิ คุณภาพชีวิตเปนส ิ่งท ี่แตละบ ุ คคลร ู ส ึ ก น ึ กค ิ ด ซ่ง ึ แตกตางก ั นได แม จะม ี สภาวะคล ายก ั น การเก ็ บข อมล ู ทด ี่ี ท ี่ส ุ ดค ื อผ ป ูวยตอบแบบสอบถามด วยตนเอง (ไมมค ีํ าตอบท ี่ผ ิ ดหร ื อถ ู ก) แพทย พยาบาลท ี่ให การด ู แลรก ั ษา ก ็ไมสามารถทราบถ ึ งความค ิ ดของผ ู ปวยท ี่มต ีอ สภาวะการปวยของตนเอง Reference: ประสบการณการใชแบบสอบถามประเมินคุณภาพชีวิตผูปวยรักษาทดแทนไต (ดรุณีจันทรเลิศฤทธิ์)
แนวทางในการน ํ าเคร ื่องม ื อว ั ดค ุ ณภาพช ี ว ิ ตมาใช ในการประเม ิ นผ ป ู วยโรคไต “ใหญาติผูปวยทําแบบสอบถามแทนไดไหม” แมกระทั่งญาต ิ เองกไ็ มสามารถตอบค ํ าถามแทนผ ู ปวยไดอ ยางท ี่ผ ู ปวยค ิ ดก ั บตนเอง แมวาผูปวยอาจสามารถตอบคําถามได แตญาติมักจะแยงทําแบบสอบถามแทน หรอ ื อาจจะมีการปร ึ กษาหารอ ื ก ั นวาจะตอบอยางไรจ ึ งจะด ี ญาติผูปวยบางรายกลัววาจะเสียเวลา กลัววาผูปวยจะตอบไมได กลัววาแพทย พยาบาลจะไมไดขอมูลที่ตองการ จึงปรารถนาดีตอบคําถามแทนให กอนให ผ ู ปวยประเม ิ นค ุ ณภาพชว ี ต ิ น ั ้ น ควรจ ั ดให ญาต ิ อย ูในท ี่ๆ เหมาะสม และ ใหผ ู ปวยได ตอบข อคา ํ ถามด วยตนเอง โดยปราศจากการรบกวนของญาต ิ Reference: ประสบการณการใชแบบสอบถามประเมินคุณภาพชีวิตผูปวยรักษาทดแทนไต (ดรุณีจันทรเลิศฤทธิ์)
แนวทางในการน ํ าเคร ื่องม ื อว ั ดค ุ ณภาพช ี ว ิ ตมาใช ในการประเม ิ นผ ป ู วยโรคไต “ถาผูปวยไมสามารถทําแบบสอบถามดวยตนเอง จะทําอยางไร” ถ าผ ู ปวยไมสามารถอานข อค ํ าถามด วยตนเอง กไมควรใหญาติเปนผูอานแบบสอบถาม ็ เพราะผ ป ูวยอาจไมกล าตอบตามความเป นจร ิ ง ไมควรใหแพทย พยาบาลเปนผูอานขอคําถาม เพราะผ ป ูวยอาจอย ูในภาวะคาดเดาใจ แพทย พยาบาล วาตองการคําตอบแบบไหน โดยที่ไมใชความคิดที่แทจริงของตนเอง (social desirable bias) Reference: ประสบการณการใชแบบสอบถามประเมินคุณภาพชีวิตผูปวยรักษาทดแทนไต (ดรุณีจันทรเลิศฤทธิ์)
แนวทางในการน ํ าเคร ื่องม ื อว ั ดค ุ ณภาพช ี ว ิ ตมาใช ในการประเม ิ นผ ป ู วยโรคไต “ถาผูปวยไมสามารถทําแบบสอบถามดวยตนเอง จะทําอยางไร” ควรใหเ จ าหน าท ี่ท ี่ได รบ ั การฝ กอบรมในการใช แบบสอบถาม มาท ํ าหน าท ี่อานค ํ าถาม และต ั วเลอ ื กค ํ าตอบแกผ ู ปวย โดยไมม ี การแปล ข อค ํ าถาม คา ํ ตอบ หร ื อช ี ้ แนะแกผ ป ูวย แตอยางใด ผ ป ูวยม ั กชอบขอความค ิ ดเห ็ นจากผ ส ู ั มภาษณ หรอ ื ขอให ช ้ น ีํ าวาควรเล ื อกค ํ าตอบใด ในกรณเ ี ชนน ี ้ ผ ู ส ั มภาษณ ท่ท ีํ าหน าท ี่อานแบบสอบถาม ไมควรอธิบายหรือชี้แนะ แตอยางใด แตควรแจ งแกผ ป ูวยวา ให เล ื อกค ํ าตอบท ี่เขาค ิ ดวาเป นจร ิ งหร ื อใกล เค ี ยงก ั บ ความจริงที่เขาคิดมากที่สุด Reference: ประสบการณการใชแบบสอบถามประเมินคุณภาพชีวิตผูปวยรักษาทดแทนไต (ดรุณีจันทรเลิศฤทธิ์)
แนวทางในการน ํ าเคร ื่องม ื อว ั ดค ุ ณภาพช ี ว ิ ตมาใช ในการประเม ิ นผ ป ู วยโรคไต “ถาผูปวยไมสามารถทําแบบสอบถามดวยตนเอง จะทําอยางไร” หากผ ป ูวยต องการให อานทวนค ํ าถามและตว ั เล ื อกค ํ าตอบอ ี กคร ั ้ ง ผ ส ู ั มภาษณ ก ็ ทา ํ หนาที่อานซ ้ ํ าอก ี โดยไมควรแสดงอาการไมพอใจ รา ํ คาญ หร ื อด ู ถ ู กผ ู ปวย การอานขอคําถามคําตอบแตละขอควรใชน ้ ํ าเส ี ยงราบเรย ี บสม่ํ าเสมอ ไมเน นท ี่คา ํ ตอบ ใดเปนพิเศษ เพื่อมิใหเปนการชี้นําแกผูปวย หมายเหตุ การใชแบบสอบถาม KDQOL-36 ไดแนะนําแนวทางเชนเดียวกับที่กลาวมา Reference: ประสบการณการใชแบบสอบถามประเมินคุณภาพชีวิตผูปวยรักษาทดแทนไต (ดรุณีจันทรเลิศฤทธิ์)
แนวทางในการน ํ าเคร ื่องม ื อว ั ดค ุ ณภาพช ี ว ิ ตมาใช ในการประเม ิ นผ ป ู วยโรคไต “ทําไมผ ู ปวยถ ึ งประเมินวาตนเองไมม ีปญหาอะไร ทั้ ง ๆ ท่เ ี ราเหน ็ วาเขาเจ ็ บปวยมากขนาดนั้ น แล วเคร ื่องม ื อวัดน ี ้ จะถ ู กต องหร ื อ แล วจะร ู ได อยางไรวาผ ป ูวยไมได ตอบมั่ว ๆ มาให” ค ุ ณภาพชว ีิตเป นเร ื่องเฉพาะตัว แลวแตใครจะคิดกับตนเองอยางไร แมวาเปน ESRD ก็ไม จําเปนตองมีคุณภาพชีวิตที่แยในทุก ๆ ดาน ในการแนะนําผูปวยเบื้องตนกอนทําแบบสอบถาม แพทย พยาบาล หรือเจาหนาที่ จะตองอธิบาย ให ผ ู ปวยเข าใจจ ุ ดประสงค ของการตอบคําถามวาข อม ู ลท ี่ให นั้ นจะม ีประโยชน ตอการใชป ระกอบการ ดูแลรักษาผูปวย คําตอบที่ใหมานั้น ไมมีขอผิดหรือถูกแตอยางใด แตเปนความคิดของผูปวยที่มีตอ สภาวะของตนเอง หากม ี ข ้ นัตอนอธิบายในเบ ื ้ องต นท ี่ถก ู ต องชัดเจน เราหวังวาผ ู ปวยจะให คําตอบท่เ ีป นจริง ไมไดเ ดามั่วมาให Reference: ประสบการณการใชแบบสอบถามประเมินคุณภาพชีวิตผูปวยรักษาทดแทนไต (ดรุณีจันทรเลิศฤทธิ์)
แนวทางในการน ํ าเคร ื่องม ื อว ั ดค ุ ณภาพช ี ว ิ ตมาใช ในการประเม ิ นผ ป ู วยโรคไต “ถา ผ ู ปวยแกมากๆ แม กระทั่งการสัมภาษณโ ดยการอานข อค ํ าถามให ฟง ผ ู ปวยยงัตอบไมได ควร ทําอยางไร” ไมควรประเมิน QOL ผูปวยอยูในภาวะที่สื่อสารไมได ผ ู ปวยท ี่ไมรับร ต ูอสภาวะรอบตัว ผ ู ท ี่ปวยมาก ๆ แกมาก ๆ ห ู ไมได ย ิ น หร ื อม ี การศ ึ กษาน อย จนไมเข าใจทั้ งข อค ํ าถาม ค ํ าตอบ หากฝ นให ตอบ ก ็ไมพ นการเดามั่วค ํ าตอบมาให และท ํ าใหข อม ู ลท ี่ได รับนั้ นไมถ ู กต อง Reference: ประสบการณการใชแบบสอบถามประเมินคุณภาพชีวิตผูปวยรักษาทดแทนไต (ดรุณีจันทรเลิศฤทธิ์)
แนวทางในการน ํ าเคร ื่องม ื อว ั ดค ุ ณภาพช ี ว ิ ตมาใช ในการประเม ิ นผ ป ู วยโรคไต การประเมน ิ ค ุ ณภาพช ี ว ิ ต ควรท ํ าซ ํ า ้ อยางน อยป ละ 1 คร ้ ง ั ไมควรบอยเก ิ นกวา 6 เด ื อน ผ ป ูวยเปลี่ยนสถานะ (เชน HD/PD เปน KT) แตควรทําหลังจากอยูในสถานะใหม เกิน 3 เดือนขึ้นไป (stable) สามารถใชในการวิจัย เพื่อประเมินผลการให Intervention ท ี่ม ี ผลตอคณ ุ ภาพช ี ว ิ ต ผูปวย เชน ทดลองโปรแกรมการดูแล การใหการพยาบาล ฯลฯ Reference: ประสบการณการใชแบบสอบถามประเมินคุณภาพชีวิตผูปวยรักษาทดแทนไต (ดรุณีจันทรเลิศฤทธิ์)
การคํานวณคะแนนมาตรฐาน 9-THAI การคํานวณคะแนนมาตรฐาน (standardize T score) เปรียบเทียบกับ คะแนนเฉล ี่ยของคนไทยท ี่มส ี ุ ขภาพแข ็ งแรง* (Thai healthy general population) ที่อย ูในกล ุมอายเ ุ ดย ี วก ั นและเพศเด ี ยวก ั น *ผ ท ู่ไี มม ีโรคประจ ํ าต ั ว ไมม ีประวต ัิ การเจบ ็ ปวยในรอบหน ึ่งเด ื อนกอนการ ส ั มภาษณ ไมม ีประว ั ต ิ นอนพ ั กรก ั ษาต ั วในโรงพยาบาลในรอบป กอนการส ั มภาษณ ซ ึ่งได ข อม ู ลจากการส ํ ารวจอนาม ั ยและสว ั สด ิ การ พ.ศ.2546 ท่ส ีม ุ ต ั วอยางคนไทย อาย ุ 15 ป ข ึ้ นไปจากท ุ กจ ั งหว ั ด ท ั ้ งในและนอกเขตส ุ ขาภบ ิ าลและเทศบาล (n=22,754)
การคํานวณคะแนน 9-THAI 1. ขอ 8 และ 9 เปน การรายงานภาพรวม คํานวณจํานวนและรอยละ ของแตละตัวเลือกคําตอบ 2. คะแนนมาตรฐานคะแนนแบงเปน 2 ดาน คือ ดานกาย และ ดานใจ 3. คา ํ นวณคะแนนรวม ด ั งน ี ้ 2.1 ดานกาย ผลรวมของขอ 1 + 2 + 3 + 4 (min = 4, max = 20) 2.2 ดานใจ ผลรวมของขอ 5 + 6 + 7 (min = 3, max = 15) 4. คะแนนจากขอ 2.1 และ 2.2 นํามาคํานวณคะแนนมาตรฐานดานกายและใจ เปรียบเทียบกับ คนไทยท ี่ม ี ส ุ ขภาพแข ็ งแรง ท ี่อย ูในเพศและกลม ุ อาย ุ เดียวกัน
การคํานวณคะแนนมาตรฐาน 9-THAI Reference: Cheawchanwattana A. The psychometric property of a new generic health status measure: the 9-item Thai Health status Assessment Instrument (9-THAI). [PhD Dissertation]. KhonKaen (Thailand): Khon Kaen Univ.; 2007.
ตัวอยางการคํานวณคะแนน 9-THAI สมมต ิ ผ ป ู วย PD เพศชาย อายุ 56 ป Reference: Cheawchanwattana A. The psychometric property of a new generic health status measure: the 9-item Thai Health status Assessment Instrument (9-THAI). [PhD Dissertation]. KhonKaen (Thailand): Khon Kaen Univ.; 2007. คํานวณคะแนนมาตรฐานดานกาย เปรียบเทียบกับคนไทยสุขภาพแข็งแรง เพศ กลุมอายุเดียวกัน คํานวณคะแนนรวมดานกาย = 2+2+1+2 = 7 คํานวณคะแนนมาตรฐาน Standardized T score = 50 + 10 −
ตัวอยางการคํานวณคะแนน 9-THAI สมมติผูปวย PD เพศชาย อายุ 56 ป Reference: Cheawchanwattana A. The psychometric property of a new generic health status measure: the 9-item Thai Health status Assessment Instrument (9-THAI). [PhD Dissertation]. KhonKaen (Thailand): Khon Kaen Univ.; 2007. คะแนนรวมดานกาย 7 คะแนน นํามาคํานวณ โดยเพศชาย อายุ 50-59 ป Mean = 19.34318 S.D. = 1.5654540 Standardized T score คะแนนมาตรฐานด านกาย เปร ี ยบเทย ี บกับ คนไทยสข ุ ภาพแข ็ งแรง (Physical Health Score [PHS]) เทากับ -28.85 = 50 + 10 7 − 19.34318 1.5654540 = −28.85
ตัวอยางการคํานวณคะแนน 9-THAI สมมติผูปวย PD เพศชาย อายุ 56 ป Reference: Cheawchanwattana A. The psychometric property of a new generic health status measure: the 9-item Thai Health status Assessment Instrument (9-THAI). [PhD Dissertation]. KhonKaen (Thailand): Khon Kaen Univ.; 2007. คะแนนรวมดานกาย 7 คะแนน นํามาเปด ตาราง คะแนนมาตรฐานดานกาย เปร ี ยบเท ี ยบกับ คนไทยสข ุ ภาพแข ็ งแรง (Physical Health Score [PHS]) เทากับ -28.85
คะแนนมาตรฐาน 9-THAI PHS คะแนนมาตรฐานดานกาย เปรย ี บเท ี ยบกับคนไทยส ุ ขภาพ แขง ็ แรง (PHS) เทากับ -28.85 ตกออกนอกชวง 20-80 หมายถึง ไมไดอ ย ูกล ุมเด ี ยวกับคนแข ็ งแรง ผลดังกลาวไมได นอกเหน ื อความ คาดหมาย
ตัวอยางการคํานวณคะแนน 9-THAI สมมต ิ ผ ป ู วย PD เพศชาย อายุ 56 ป Reference: Cheawchanwattana A. The psychometric property of a new generic health status measure: the 9-item Thai Health status Assessment Instrument (9-THAI). [PhD Dissertation]. KhonKaen (Thailand): Khon Kaen Univ.; 2007. คํานวณคะแนนมาตรฐานดานใจ เปรียบเทียบกับคนไทยสุขภาพแข็งแรง เพศ กลุมอายุเดียวกัน คํานวณคะแนนรวมดานใจ = 3+1+1 = 5 คํานวณคะแนนมาตรฐาน Standardized T score = 50 + 10 −
ตัวอยางการคํานวณคะแนน 9-THAI สมมติผูปวย PD เพศชาย อายุ 56 ป Reference: Cheawchanwattana A. The psychometric property of a new generic health status measure: the 9-item Thai Health status Assessment Instrument (9-THAI). [PhD Dissertation]. KhonKaen (Thailand): Khon Kaen Univ.; 2007. คะแนนรวมดานใจ 5 คะแนน นํามาคาํนวณ โดยเพศชาย อายุ 50-59 ป Mean = 14.36454 S.D. = 1.1610060 Standardized T score คะแนนมาตรฐานดานใจ เปรียบเทียบกับ คนไทยสข ุ ภาพแข ็ งแรง (Mental Health Score [MHS]) เทากับ -30.66 = 50 + 10 5 − 14.36454 1.1610060 = −30.66
ตัวอยางการคํานวณคะแนน 9-THAI สมมติผูปวย PD เพศชาย อายุ 56 ป Reference: Cheawchanwattana A. The psychometric property of a new generic health status measure: the 9-item Thai Health status Assessment Instrument (9-THAI). [PhD Dissertation]. KhonKaen (Thailand): Khon Kaen Univ.; 2007. คะแนนรวมดานใจ 5 คะแนน นํามาเปด ตาราง คะแนนมาตรฐานดานใจ เปร ี ยบเท ี ยบกับ คนไทยสข ุ ภาพแข ็ งแรง (Mental Health Score [MHS]) เทากับ -30.66
คะแนนมาตรฐาน 9-THAI MHS คะแนนมาตรฐานดานใจ เปรียบเทียบกับคนไทยสุขภาพ แข็งแรง (MHS) เทากับ -30.66 ตกออกนอกชวง 20-80 หมายถึง ไมไดอยูกลุมเดียวกับคนแข็งแรง ผลดังกลาวไมได นอกเหน ื อความ คาดหมาย นําไปใช ประโยชน ไดไ มมากนัก
การคํานวณคะแนนมาตรฐาน 9THAI การคํานวณคะแนนมาตรฐาน ชวยใหสามารถแปลผลได หลก ั การส ํ าค ั ญค ื อ คะแนนอย ูในชวง 20-80 แสดงวาอยูในกลุมเดียวกัน การเปร ี ยบเทย ี บก ั บคนไทยส ุ ขภาพแข ็ งแรง อาจเป นเป าหมายท ี่ส ู งเกน ิ กวาจะท ํ าได ขอ 8 และ 9 เปนรายงานภาพรวมของหนวยงาน โดยแสดงเปนจํานวนและรอยละ Reference: Cheawchanwattana A. The psychometric property of a new generic health status measure: the 9-item Thai Health status Assessment Instrument (9-THAI). [PhD Dissertation]. KhonKaen (Thailand): Khon Kaen Univ.; 2007.
THANK YOU FOR YOUR ATTENTION QUESTIONS & ANSWERS