สื่อการสอนภาษาไทย

จัดทำ โดย นายสุรเกียรติ บุญเรือง เลขที่๒ นายเอกรินทร์ จำ ศรี เลขที่๔ นางสาวรพีภัทธ์ สมานพันธ์ เลขที่๓๒ นางสาวลลิตา บุญศรี เลขที่๓๔ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๖/๔ “ชุมนุมสื่อภาษาไทย” เสนอ คุณครู สุวรรณี ภู่ชัย กลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาไทย โรงเรียนหนองไผ่ ในพระสังฆราชูปถัมภ์ สำ นักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาเพชรบูรณ์

ข้อบังคับในการแต่งร่ายสุภาพ มีดังนี้ คณะ ไม่บังคับจำ นวนวรรคในบท บทหนึ่งมีกี่วรรคก็ใด้ แต่วรรดหนึ่ง ๆ ให้มี วรรคละ ๕ คำ อาจเกินไปบ้างได้เป็นบางวรรค สัมผัส สัมผัสบังคับหรือสัมผัสเชื่อมวรรด คือคำ สุดท้ายของวรรคแรกส่ง สัมผัสไปยังคำ ที่ ๑ หรือ ๒ หรือ ๓ ของวรรคถัดไป และสัมผัสอย่างนี้ต่อเนื่อง กันไปทุกวรรค ที่สำ คัญอีกข้อหนึ่งคือ ถ้าลงท้ายด้วย "คำ สุภาพ" (คำ ที่ไม่มีรูปวรรณยุกต์) ก็ต้องสัมผัสกับคำ สุภาพด้วยกัน และถ้าลงท้ายวรรคด้วยคำ ที่มีรูปวรรณยุกต์ใด คำ รับสัมผัสก็ต้องมีรูปวรรณยุกต์ เดียวกันเท่านั้น นอกจากนี้ สามวรรคสุดท้ายของร่ายสุภาพแต่ละบท ต้องลงจบด้วย "โคดงสองสุภาพ" ร่ายสุภาพ ผังภูมิโคลงสองสุภาพ (ตอนจบบทของร่ายสุภาพ) แบบฝึกทักษะการแต่ง "ร่ายสุภาพ"

ผังภูมิร่ายสุภาพ รูปแบบที่ ๑ เรียงแบบความเรียงร้อยแก้ว * รูปแบบที่ ๑ จะเรียงโดยเว้นวรรคไปเรื่อยๆ เมื่อหมดบรรทัดแล้วจะเขียนแยกหรือฉีกวรรคก็ได้ * รูปแบบที่ ๒ เรียงแบบบาทละ ๒ วรรค * รูปแบบที่ ๒ จะเรียงเป็น บาทละ ๓ หรือ ๔ วรรค ก็ได้ * * สามวรรคสุดท้ายเป็นโคลงสองสุภาพ * ข้อควรจำ คำ รับสัมผัสในวรรคถัดไป อนุโลมให้เลื่อนไปได้ถึงคำ ที่ ๔ ส่วนคำ ที่ ๕ นั้นลงสัมผัสได้ แต่ไม่นิยม จะลงเมื่อจำ เป็นเท่านั้น แบบฝึกทักษะการแต่ง "ร่ายสุภาพ"

ลำ นำ คำ บรรเลง เพลินใจเมื่อได้ยิน เสียงก้องกังวานแว่ว ชื่นชมความไพเราะ ราวนิรมิตจากสวรรค์ โสภิณเพียงเสียงทิพย์ ทั่วท้องถิ่นแคนไทย ลูกทุ่งไทยก้องฟ้า บทเพลงลูกทุ่งไทย รวยรินรสคำ ร้อง เนิ่นนานแน่วนิยม เสนาะโสตสราญจิต สร้างสรรค์วรรณศิลปั กระซิบแลแซ่ซ้อง ขจรไกลทั่วหล้า ต่างล้วนสดับฟัง (นวลน้อย อินทร์ปั่น) ตัวอย่างร่ายสุภาพ ลำ นำ คำ บรรเลง บทเพลงลูกทุ่งไทย เพลินใจเมื่อได้ยิน รวยรินรสคำ ร้อง เสียงก้องกังวานแว่ว เนิ่นนานแน่วนิยม ชื่นชมความไพเราะ เสนาะโสตสราญจิต ราวนิรมิตจากสวรรค์ สร้างสรรค์วรรณศิลปั โสภิณเพียงเสียงทิพย์ กระซิบแลแซ่ซ้อง ทั่วท้องถิ่นแคนไทย ขจรไกลทั่วหล้า ลูกทุ่งไทยก้องฟ้า ต่างล้วนสคับฟัง รูปแบบที่ ๑ รูปแบบที่ ๒ แบบฝึกทักษะการแต่ง "ร่ายสุภาพ"

ประเมินผล คะแนนเต็ม ได้ อ่านแบ่งวรรคถูกต้อง อักขระถูกต้องชัดเจน อ่านทำ นองถูกต้อง ๑๐ แบบฝึกที่ ๑ จัดวรรคให้ ร่ายสุภาพ ก. ฝึกอ่านร่ายสุภาพ คำ สั่ง ให้นักเรียนอ่านออกเสียงร่ายสุภาพต่อไปนี้ ปียมหาราชสดุดี ขัตติยเลิศเลอลบ มีพบทั่วปฐพี อันจะมีเหมือนแม้น ผู้ครองแคว้นแดนสยาม พระนามจุลจอมเกล้า ขวัญจอมเจ้าชีวิต แนบสนิทหนักหนา ในหัทยาชาวไทย ทุกคนไปย่อมรัก ใหญ่ยิ่งนักล้นหลาย จึ่งเทิดถวายพระนาม ต้องตามความดำ ริ ว่าปียมหาราช งามผงาดฟ้องฟ้า ทุกถิ่นฐานทั่วหล้า ต่างซร้องสดุดี พระนา จาก "ภาษาเพื่อพัฒนาการสื่อสาร" หนังสือเรียนสาระการเรียนรู้พื้นฐาน กลุ่มสาระการเรียนรู้กาษาไทย ชั้นมัธยบศึกษาปีที่ ๕ กระทรวงศึกษาธิการ แบบฝึกทักษะการแต่ง "ร่ายสุภาพ"

ประเมินผล คะแนนเต็ม ได้ ข้อ ๑ และข้อ ๒ ทำ ถูกทั้งหมด ข้อละ ๕ คะแนน ทำ ผิดตัดคะแนนแห่งละ ๑ คะแนน ๑๐ ๒. บ่ร้างรู้เหตุผลควรยกพลไปเยือนเดือนประยุทธเอาเปรียบแม้นไปเรียบเป็นทีโจมจู้ยีย่ำ ภพเสนีนบนึกชอบระบอบเบื้องบรรหารธเอื้อนสารเสาวพจน์แค่เอารสยศเยศองค์อิศเรศอุปราช ให้ยกขาตราทัพกับนครเชียงใหม่เป็นพยุหใหญ่ห้าแสนไปเหยียบแคนปราจินบุตรท่านยินถ้อ ถ้อยข้อยผู้ข้าบาทบงส์โหรควรคงทำ นายทายพระเดราะห์ถึงมาตฟังสารราชเอารส....... (ลิลิตตะเลงพ่าย) ข. ฝึกแบ่งวรรค คำ สั่ง ให้นักเรียนทำ เครื่องหมาย / แทนการเว้นวรรคคังตัวอย่าง ตัวอย่าง ด้วยมวลมาตยากร/ ว่านครรามินทร์ ผลัดแผ่นดินเปลี่ยนราช เขียววิวาทชิงฉัตร/เพื่อ กษัตริย์สองสู้..... (ลิลิตตะเลงพ่าย) ๑. ประเพณีของไทยมีทั่วไปทุกภาคคุณค่ามากมายิ่งส่งเสริมสิ่งดีงามให้สยามสุขสงบ น้อมนบเมื่อพบพาน้อมนำ ศาสนาสามัคคีดีเดิศก่อเกิดหลากศิลปะลักษณะเฉพาะของไทยสร้าง สายใยคุณธรรมชาติคำ รงคงล้ำ เลิตล้ำ ภูมิปัญญาประชาไทยรุ่นเก่าประเพณีเหล่านี้ช่วยบ่งบอกขึ้ ว่าแท้เมืองไทยเมืองแมน (นวลน้อย อินทร์ปั่น) หมายเหตุ : ข้อ ๑ ลงท้ายด้วยโคลงสองสุภาพ ข้อ ๒ ไม่มีการลงท้ายด้วยโคลงสองสุภาพเนื่องจากยังไม่จบบท แบบฝึกทักษะการแต่ง "ร่ายสุภาพ"

ประเมินผล คะแนนเต็ม ได้ ข้อ ๑ และข้อ ๒ ทำ ถูกทั้งหมด ข้อละ ๕ คะแนน ทำ ผิดตัดคะแนนแห่งละ ๑ คะแนน ค. ฝึกให้เข้าใจรูปแบบ คำ สั่ง เขียนข้อความนี้โคขวันวรรคให้อยู่ในรูปแบบของร่ายสุภาพด้วยลายมือที่สวยงาม เป็น ระเบียบ ถูกต้องและอ่านง่าย เห็นสองราชกษัตรีในช่องสีหบัญชรคุจอัปสรสู่หล้าเยี่ยมหน้าดุจควงเคือนเหมือนแว่น ฟ้าทั้งคู่ต่างตาอยู่ดอยทางเห็นสองนางพี่เลี้ยงหน้าชื่นสดใสเพี้ยงพ่างท้าวเสด็จมา ๑. เรียงคำ จัดวรรคตามรูปแบบที่ ๑ .................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................... ๒. เรียงคำ จัดวรรคตเมรูปแบบที่ ๒ .................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................... ๑๐ แบบฝึกทักษะการแต่ง "ร่ายสุภาพ"

แบบฝึกที่ ๒ วิเคราะห์สัมผัส เจนจัดร่ายสุภาพ ก. ฝึกจดจำ คำ สุภาพ คำ สั่ง ๑. เขียมวงกลมล้อมรอบหรือขีดเส้นใต้ "คำ สุภาพ " (คำ ที่ไม่มีรูปวรรณยุกต์กำ กับอยู่) ที่ปรากฎ อยู่ในข้อความต่อไปนี้ "ภาษาเป็นสิ่งที่บ่งบอกถึงความยิ่งใหญ่และความเจริญของชาติ หัวใจสำ คัญต่อ ร่างกายฉันใด ภาษาก็มีความสำ คัญต่อชาติฉันนั้น สิ้นภายาก็เหมือนสิ้นชาติ เราควรอนุรักษ์ ซึ่งภาษาเพื่อการพัฒนาและรักษาไว้ซึ่งเอกลักษณ์ของชาติ" ๒. เขีขนวงกลมล้อมรอบหรือขีดเส้นใต้คำ ที่ "ไม่ใช่คำ สุภาพ " ในข้อความต่อไปนี้ "แนวทางพระบรมราโชวาทของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯเป็นแนวทางในการ ปรับปรุง พัฒนาตนเอง พัฒนาคนและพัฒนาชาติให้เจริญก้าวหน้าไปแก่ชาติใดในโลก อีกทั้ง ยังเป็นหลักในการคำ เนินชีวิตเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืนและเพื่อความสุขความเจริญก้าวหน้าของ ชาติสืบไปตราบนานเท่านาน" ข้อควรสังเกต ทั้ง ๒ ข้อนี้ ไม่ใช่ร่ายสุภาพ เป็นข้อความร้อยแก้ว ถ้าเป็นร่ายสุภาพ กำ ส่งสัมผัส คือ คำ สุดท้ายของแต่ละวรรคนั้น ถ้าเป็นคำ สุภาพต้องรับสัมผัสด้วยคำ สุภาพเช่นกัน และถ้าคำ ส่งสัมผัสมีรูป วรรณยุกต์ใค คำ รับสัมผัสก็ต้องมีรูปวรรณยุกต์นั้น ตัวอย่าง เช่น คำ ส่งสัมผัส คำ รับสัมผัส รัก ทัก ยักษ์ พรรค ก่อน ผ่อน หย่อน ร่อน ข้าว ก้าว ร้าว เท้า ประเมินผล คะแนนเต็ม ได้ ข้อ ๑ และข้อ ๒ ทำ ถูกทั้งหมด ข้อละ ๕ คะแนน ทำ ผิดตัดคะแนนแห่งละ ๑ คะแนน ๑๐ แบบฝึกทักษะการแต่ง "ร่ายสุภาพ"

๑. หน้าที่ที่ต้องทำ ๒. ทุกคนมีหน้าที่ ๓. ฝึกทำ งานให้เป็น ๔. พอเพียงเพื่อเพียงพอ ๕. คุณธรรมนำ ความรู้ ๖. ความเพียรผลักดันให้ ๗. งานสำ เร็จลุล่วง ๘. พระบรมราโชวาท ๙. ในหลวงห่วงภาษา 10. กรองศิลปัการคนตรี ข. ฝึกเรียนรู้ คู่สัมผัส คำ สั่ง ให้นักเรียนเลือกคำ ในกรอบที่สัมผัสกับคำ สุดท้ายวรรค มาเติมใน ให้ถูกต้องตามข้อบังคับของร่ายสุภาพ ประเมินผล คะแนนเต็ม ได้ ตอบถูกข้อละ ๑ คะแนน ๑๐ ดี นี้ พี่ ขอ ก่อ กรรม ค่ำ สู้ คู่ ใจ ไกล้ เด่น ห่วง เห็น ชาติ วัฒนา ท่า กล้า มา แบบฝึกทักษะการแต่ง "ร่ายสุภาพ"

เคลื่อนพลตามเกล็ดนวค ตากเต็มท่งแถวเถื่อน เคลื่อนถล่นแสนยาทัพ ถับปะทะไพรินทร์ ส่วนหัสดินอุภัย เจ้าพระยาไชยานุภาพ เจ้าพระยาปราบ ไตรจักร ตรับตระหนักสำ เนียง เสียงฆ้องกลองปืนถึก................................ (ลิลิตตะเลงพ่าย) ประเมินผล คะแนนเต็ม ได้ โยงเส้นถูกต้อง เส้นละ ๑ คะแนน ไกลจากบ้านฐานถิ่น ละกลิ่นอายความเจริญ ทุ่มเดินดิ้นโดยเดียว แลเหลียวหาเห็นใคร เด็งแลไปข้างหน้า เห็นผืนฟ้าเวิ้งว้าง เหลียวแลข้างซ้ายขวา เห็นพนาสณฑ์ศรี ปลุกฤคีภิรมย์ เพลินใจชมรุกขชาติ งามประหลาดยิ่งถ้ำ ไกวกิ่งโยนโยกน้ำ น่าจ้องมองดู เพลินนา (กาพย์เพื่อพัฒนาการสื่อสาร กพฐ. หน้า ๒๘๕) ค. ฝึกจดจำ คำ สัมผัส ตัวอย่าง คำ สั่ง จงขีคเส้นโยงคำ สัมผัสที่ต่อเนื่องกัน ไปทุกวรรค ตามตัวอย่าง ๑. ให้นักเรียน โยงเส้นคำ สัมผัสของร่ายสุภาพบทนี้ 10 คู่ (วรรคที่ขีคเส้นใต้ เป็นโคลงสองสุภาพ ไม่ต้องโยง) ๑๐ แบบฝึกทักษะการแต่ง "ร่ายสุภาพ"

อย่ามัวเรียกร้องร่ำ เทวคาค่ำ ดื่มหลับ อยู่ทับหลังนารายณ์ โอ้ขวัญหายใจหด กาลีอดเครื่องเซ่น เราต้องเล่นเครื่องสาย พร้อมถวายระบำ พร้อมกระทำ บัตรพลี เพื่อเป็นศรีแก่โลก อาจต้องโศกสักหนึ่ง อาจตราตรึงสักสอง หรือหม่นหมองสักสาม หวังสยามเฟื่องฟุ้ง คืนสู่เจ็ดสีรุ้ง นั่นต้องมิกลัว ใดนา (กานติ ณ ศรัทธา) ประเมินผล คะแนนเต็ม ได้ ข้อ ๒. โยงเส้นถูกต้อง เส้นละ ๑ คะแนน ๒. ให้นักเรียน โยงเส้นคำ สัมผัส 10 คู่ โคยเริ่มจากคำ สุคท้ายวรรคที่ ๔ (หด) ๑๐ แบบฝึกทักษะการแต่ง "ร่ายสุภาพ"

ทุ่งเสลี่ยมงามน่ายล ทุ่งถิ่นดลดวงจิต เพลินพิศเพลินอารมณ์ พื้นพรมแผ่นขจี ทุ่งข้าวสีงามนัก สายธารรักษ์เรื่อยไหล สายธารใจฉ่ำ ชื่น ภาษารื่นไพเราะ เสนาะโสตสำ เนียง เพียงผู้ผ่านพบพักตร์ รอยยิ้มทักเพราตา พระศิลามิ่งขวัญ โด่แม่ถันเด่นสง่า งามล้ำ ค่าหินอ่อน ผิผัดผ่อนเมตตา เอื้ออารีน้ำ ใจ แลวิไลพฤกษา นานาผักพื้นบ้าน ร้านรวงแลเคหาสน์ วิลาศวิไลลักษณ์ สลักเสลาหัตถกรรม งามขำ ไม้แกะเกลา แลพริ้งเพราล้ำ ค่า ปลูกป้ารายรอบทุ่ง ยามรุ่งแสงรวี สุรีย์ส่องเขางาม ยามเย็นโพยมพยับ ตะวันลับเหลี่ยมเขาสวย ใครผ่านวานแวะด้วย ชมชื่นมิมอดม้วย ยิ่งได้นานเนา อยู่นา (นวลน้อย อินทร์ปิ่น) ๓. ให้นักเรียนอ่านร่ายสุภาพต่อ ไปนี้ แล้วเขียนคำ สัมผัสที่ต่อเนื่องเป็นคู่ ตามตัวอย่าง คู่ที่ ๑ - ๔ ในตาราง (ทำ ข้อ ๕ - ๒๔) *ทำ แบบฝึกในหน้าถัดไป* แบบฝึกทักษะการแต่ง "ร่ายสุภาพ"

คู่ที่ คำ สัมผัส คู่ที่ คำ สัมผัส คู่ที่ คำ สัมผัส ๑ ยล - ดล ๙ ๑๗ ๒ จิต - พิศ ๑๐ ๑๘ ๓ รมณ์ - พรม ๑๑ ๑๙ ๔ จี - สี ๑๒ ๒๐ ๕ ๑๓ ๒๑ ๖ ๑๔ ๒๒ ๗ ๑๕ ๒๓ ๘ ๑๖ ๒๔ ประเมินผล คะแนนเต็ม ได้ ตอบถูก ๒ คู่ ๑ คะแนน (๒๐ คู่ ๑๐ คะแนน) ๑๐ คำ สัมผัสที่ต่อเนื่องกันไปทุกวรรค ได้แก่ แบบฝึกทักษะการแต่ง "ร่ายสุภาพ"

ประเมินผล คะแนนเต็ม ได้ ตอบถูก ๓ คำ ๑ คะแนน (๓ คำ / ๑ คะแนน) ๑๕ แบบฝึกที่ ๓ มาเติมคำ กัน สร้างสรรค์ร่ายสุภาพ ก. ฝึกเติมคำ สัมผัสบังคับ คำ สั่ง ให้นักเรียนเติมคำ ลงในช่องว่างให้ถูกต้อง เหมาะสมและได้ใจความ แบบฝึกทักษะการแต่ง "ร่ายสุภาพ" ทั่วถิ่นแคว้นแดน๑….............. น้ำ ใสสะอาด๒…................. มลภาวะดาดาษ บัดนี้ปราศสิ้นแล้ว ใจดุจ๓…..............แววไว ด้วยน้ำ ๔….......แสนงาม ราชินีสยามนี้ สิริกิติ์ชี้ชวนเชิญ ดำ ๕...........โครงการเด่น เฉกเช่นชุบชี๖…......... สุขสันต์ปวงประ๗…........... มัจฉาพันธุ์เพิ่มพูน มิ๘…............สิ้นคงคา แลพืชพันธุ์ผักหญ้า ต้น๙…...........งามทั่วทิศ ต่างมี๑๐…..................ทั้งผอง ประโยชน์๑๑…...........แหล่งน้ำ เลิศ๑๒…......น้ำ พระทัย โครงการไปต่อเนื่อง ให้ชาติไทย๑๓…............ฟู ด้วยลำ ๑๔…....ลำ คลอง สร้างเศรษฐกิจ๑๕…............ไทย ๑๖…..........พอมีเพียงพอ พอกินพออยู่ เข้า๑๗….............แนวคิดหลัก งาน๑๘…..............ไม่ย่อท้อ ประดุจล้อเร่งหนุน ทรงกา๑๙….............พูนเพิ่ม แต่แรก๒๐…..........โครงการ พระราช๒๑.....ทุนทรัพย์ ให้๒๒…...........การแก้ไข ให้น้ำ ๒๓…...........คลองสวย รื่น๒๔…...........รดใจกาย ชุ่มชื่นทั่ว๒๕…..........ธาร ด้วยโครง๒๖…..........น้ำ ใส ทั่ว๒๗…..........ทั่วถิ่นรุด ๒๘…....................น้ำ พระหฤทัย พระราชินีวิ๒๙.............. ชาว๓๐…............ทุกถิ่นชี้ ชมชื่นเสาวนีย์ ยิ่งทั้งเทิดทูน ราชินี (นวลน้อย อินทร์ปิ่น)

แบบฝึกที่ ๔ เพิ่มคุณค่า ลีลาร่าย การแต่งร่ายให้ไพเราะงดงามขึ้น ควรใช้ศิลปะการแต่งตามแบบฉบับของร่าย ดังต่อไปนี้ ๑.สรรคำ เลือกใช้คำ ที่มีเสียงไพเราะและให้ความหมายดีเด่น ได้แก่ ความหมาย กินใจ ให้รส อารมณ์ ความรู้สึกแก่ผู้อ่าน ลองเปรียบเทียบดูจะเกิดภาพในจินตนาการที่ต่างกัน (๑) "น้ำ ค้างเกาะต้นหญ้า ใต้ท้องฟ้างามจริง" (๒) "ใด้ฟ้าหญ้างามล้ำ ด้วยน้ำ ค้างพร่างพราย" (๓) "น้ำ ค้างพร่างพรมหญ้า ใต้ฟ้าสดแสนงาม" จะเห็นว่า ข้อ (๑) นั้นใช้คำ ธรรมดาไม่ใช่ภาษากวี คำ ว่า"งามล้ำ " ในข้อ (๒) นั้น มีความหมายดีเด่นกว่า "งามจริง" คำ ว่า "ใต้ฟ้า" ให้ความหมายเดียวกันกับคำ ว่า "ใต้ท้องฟ้า" และ "พรมหญ้า" ให้ความหมายเดียวกันกับคำ ว่า "เกาะต้นหญ้า" แต่มีเสียงกระชับ ไพเราะกว่ากัน และหากใช้คำ ว่า "ยอดหญ้า" แทน "ต้นหญ้า" ก็จะทำ ให้มี เสียงสัมผัสอักษร เพิ่มความไพเราะมากขึ้น ๒. สัมผัสใน ร่ายเป็นคำ ประพันธ์ที่นิยมเพิ่มสัมผัสในทั้งสัมผัสสระและสัมผัส อักษร ยิ่งมากยิ่งดี แต่ก็ควรระวังอาจเพิ่มจนสื่อความหมายไม่ได้หรือไม่ชัดเจนหรือผิด ความหมายไปคำ ว่า "เกาะ" ในตัวอย่างที่ (๑) นั้น หากเปลี่ยนเป็น "พร่างพรม , พร่างพราย" จะทำ ให้เสียงไพเราะขึ้นและหากแต่งต่อไปให้มีคำ "แพรวพราว ,พรางพราย,พริ้งเพรา , เพราเพริศ หรือพรั่งพราว" เหล่านี้ด้วยก็จะยิ่งเพิ่มคุณค่าได้ทั้งเสียงไพเราะและความหมายดีเด่นเห็น ภาพในจินตนาการ ๓. สำ นวนโวหาร เลือกใช้สำ นวนโวหารแบบต่าง ๆ แทนการกล่าวตรง ๆ เรียกว่า กวีโวหารหรือโวหารภาพพจน์ เช่น เปรียบเทียบ (อุปมา , อุปลักษณ์) กล่าวเกินจริง(อติพจน์) การใช้สิ่งแทน (สัญลักษณ์) หรือการกำ หนดให้สิ่งไม่มีชีวิตทำ อาการเหมือนสิ่งมีชีวิต (บุคคลสมมุติ หรือบุคลาธิษฐาน) เช่น "น้ำ ค้างพร่างพรมหญ้า ท้องฟ้าตะลึงแล" "เพชรน้ำ ค้างพร่างพรม หญ้าอมยิ้มอวดฟ้า" แบบฝึกทักษะการแต่ง "ร่ายสุภาพ"

ก. ฝึกดูให้ดี ร่ายมีคุณค่า คำ สั่ง ให้นักเรียนทำ เครื่องหมาย ✓ หน้าข้อที่มีศิลปะการแต่งให้ร่ายมีคุณค่าความไพเราะงดงาม ..........๑. หลามเหลือหลั่งคั่งคับ ซับซ้อนแทรกสับสน ..........๒. ช้างศึกได้กลิ่นมัน หันหัวหกตกประหม่า ..........๓. ยอมไปเป็นเชลย เมืองเคยไปอยู่แล้ว ..........๔. ว่ายฉวัดเฉวียนอัมพร ผ่านอุดรโดยด้าว ..........๕. ทรงครองไทยทั่วทิศ ด้วยทศพิธสูงค่า ..........๖. ไม่งั้นเยาวชน ก็จะต้องทนไว้ ..........๗. ชันหูชูหางแล่น แปล้แปร๋นแลคะไขว่ ..........๘. ช้างศึกมันตกมัน วิ่งกันหนีไปเลย ..........๙. หนังสือคือปัญญา รีบเร่งหามาอ่าน ..........๑๐. ก่อนนอนเราไหว้พระ แล้วเราก็จะนั่งสมาธิ ประเมินผล คะแนนเต็ม ได้ ตอบถูก ข้อละ ๑ คะแนน ๑๐ ข. ฝึกดูให้ดี มีสัมผัสใน คำ สั่ง ๑.ให้นักเรียนโยงเส้น "สัมผัสใน" (คำ สัมผัสภายในวรรคเดียวกันที่เป็น "สัมผัสอักษร" หรือเรียกว่า "สัมผัสพยัญชนะ " ) ของแต่ละวรรค ตามตัวอย่าง ในวรรคที่ ๑ และ ๒ ( ๑ )ศรีสิทธิ์พิศาลภพ (๒)เลอหล้าลบล่มสวรรค์ (๓) จรรโลงโลกกว่ากว้าง (๔ )แผนแผ่นพ่างเมืองเมรุ (๕)ศรีอยุธเยนทร์แย้มฟ้า (๖)แจกแสงจ้ำ เจิดจันทร์ (๗)เพียงรพิพรรณผ่องด้าว ประเมินผล คะแนนเต็ม ได้ ข้อ ๓ ตอบถูก วรรคละ ๑ คะแนน ๕ แบบฝึกทักษะการแต่ง "ร่ายสุภาพ"

(๑) เข็ญข่าวยินยอบตัว (๒) ไทยทุกท้าวมาลย์น้อม (๓) ขอออกอ้อมมาอ่อน (๔) เลี้ยงทแกล้วให้กล้า (๕) พระยศไท้เทิดฟ้า ๒. ให้นักเรียนเขียนคำ สัมผัสในที่เป็นสัมผัสอักษร ประเมินผล คะแนนเต็ม ได้ ตอบถูกข้อละ ๒ คะแนน ๑๐ 3. ให้นักเรียนอ่านร่ายสุภาพนี้แล้วเขียนคำ สัมผัสลงในช่องตาราง ๑มวลผกามาลี ๒ หลากสีสันพลันคลี่ ๓ กี่ราตรีทวีท่วม ๔ แลร่วมรอบขอบขัณฑ์ ๕ ดวงดอกออกอนันต์ ๖ วันอันหม่นพ้นมลาย ๗ เช้าสายหลายขวบปี ๘ เหล่าผีเสื้อเหลือหลาย ๙ สีสันพรายแพรวเพริศ ๑๐ โบกบินเชิดชมชื่น พฤกษารื่นรมย์จิต ดุจนิมิตใหม่แล้ว ผองป่าไพบูลย์แผ้ว อย่างนี้เจริญ ใจนา (นวลน้อย อินทร์ปิ่น) * ทำ แบบฝึกในหน้าถัดไป* แบบฝึกทักษะการแต่ง "ร่ายสุภาพ"

คำ สัมผัสใน สัมผัสอักษร สัมผัสสระ วรรคที่ ๑ วรรคที่ ๒ วรรคที่ ๓ วรรคที่ ๔ วรรคที่ ๕ วรรคที่ ๖ วรรคที่ ๗ วรรคที่ ๘ วรรคที่ ๘ วรรคที่ ๑๐ ประเมินผล คะเเนนเต็ม ได้ ข้อ ๓ ตอบถูก วรรคละ ๑ คะแนน ๑๐ แบบฝึกทักษะการแต่ง "ร่ายสุภาพ"

..........๑.เมฆหมอกขุ่นเคืองโกรธ สายฟ้าพิโรธแรง แทงรัศมีพุ่งใส่ คนหยาบใหญ่ไหม้เกรียม ..........๒.ดอกไม้เริ่มแรกบาน เปรียบปานสาวแรกรุ่น กลิ่นหอมกรุ่นชวนชม สมควรสงวนนวลนาง ..........๓.โรงเรียนคือบ้านใหญ่ ขวักไขว่พ่อแม่ลูก วินัยต้องปลูกฝัง บ้านจึงยังสงบสุข ..........๔.แม่ยินครูเอ่ยเอื้อน ใบหน้าเปื้อนน้ำ ตา ลูกติดยาหนีเรียน ใจแม่เจียนขาดแล้ว ..........๕.นักเรียนรักการอ่าน ฝ่าด่านอวิชชา ปืนบันไดไต่ฟ้า เอื้อมมือคว้าควงดาว ประเมินผล คะแนนเต็ม ได้ ตอบถูก ข้อละ ๒ คะแนน ๑๐ ค. ฝึกสังเกต การใช้โวหารภาพพจน์ คำ สั่ง ให้นักเรียนนำ ตัวอักษรหน้าโวหารภพพจน์ต่อไปนี้ ไปเติมหน้าข้อที่เห็นว่าใช้โวหาร ภาพพจน์ตรงกัน ก. อุปมา (การเปรียบเทียบสิ่งหนึ่งให้เหมือนอีกสิ่งหนึ่ง) ข. อุปลักษณ์ (การเปรียบเทียบสิ่งหนึ่งให้เป็นอีกสิ่งหนึ่ง) ค. สัญลักษณ์ (การใช้สิ่งแทน) ง. อติพจน์ ( การกล่าวเกินจริง) จ. บุคคลสมมุติ (การทำ สิ่งไม่มีชีวิตให้มีอาการอย่างสิ่งมีชีวิต) แบบฝึกทักษะการแต่ง "ร่ายสุภาพ"

แบบฝึกที่ ๕ เติมแต่งให้เห็น เป็นร่ายสุภาพ ก. ฝึกเติมคำ ให้ครบวรรค คำ สั่ง ให้นักเรียนเติมคำ ให้ครบ ๑ วรรคของร่ายสุภาพ (วรรคละ ๕ คำ ) โดยให้มีคำ สัมผัสอักษร เพื่อเพิ่มความไพเราะของเสียง ซึ่งไม่บังคับว่าจะอยู่ในตำ แหน่งคำ ที่เท่าไร ตัวอย่าง พระสงฆ์....เทศน์สั่งสอน ๑. ดวงดาว............................... ๒. ดวงจิต.............................. ๓. ศีลธรรม.............................. ๔. สมาธิ................................. ๕. ปัญญา................................ ๖. คิด.................................... ๗. นั่ง....................................... ๘. เดิน................................... ๙. ยืน...................................... ๑๐. นอน................................ ประเมินผล คะแนนเต็ม ได้ ทำ ถูกต้อง ข้อละ ๑ คะแนน ๑๐ ข. ฝึกแต่งเพิ่ม เติมอีกวรรค คำ สั่ง ให้นักเรียนแต่งร่ายต่อจากที่กำ หนดไว้ ข้อละ ๑ วรรด (๕ คำ ) ให้ถูกต้องและไพเราะ ๑. เทิดไท้องค์ราชัน .............................. ๒. สะเลียมคือสะเดา .............................. ๓. ดินแดนถิ่นกำ เนิด .............................. ๔. ดนตรีดีเด่นดัง ............................. ๕. กีฬายาวิเศษ ............................. ประเมินผล คะแนนเต็ม ได้ ทำ ถูกต้อง ข้อละ ๒ คะแนน ๑๐ แบบฝึกทักษะการแต่ง "ร่ายสุภาพ"

ร่ายสุภาพ "สอนน้อง" น้องรักจงฟังพี่...................................... ............................................................................ ............................................................................ ............................................................................ ............................................................................ ............................................................................ ............................................................................ ที่สอนเพราะห่วงน้อง รักดอกจึงขอร้อง อย่าได้ดื้อดึง เลยนา ผู้ประพันธ์................................ชั้น............เลขที่........ ประเมินผล คะแนนเต็ม ได้ แต่งถูกต้อง ไพเราะ และได้ใจความดี ครบ ๑๐ วรรค ๒๐ คะแนน ๒๕ เขียนถูกต้อง เป็นระเบียบ สวยงาม ๕ คะแนน ค. ฝึกแต่งต่อ ให้พอบท คำ สั่ง ให้นักเรียนแต่งร่ายต่อจากที่กำ หนดให้ ไม่น้อยกว่า ๑๐ วรรค (วรรคละ ๕ คำ ) อาจมีบางวรรคที่ใช้ ๖ คำ ) ให้ถูกต้องตามข้อบังคับของการแต่งร่าย และ ให้มีคุณค่าควาไพเราะ รวมทั้งได้ใจความ แบบฝึกทักษะการแต่ง "ร่ายสุภาพ"

แบบฝึกทักษะการแต่ง "ร่ายสุภาพ" แบบฝึกที่ ๖ จบบทแล้วต้อง โคลงสองสุภาพ เมื่อแต่งร่ายสุภาพหลายวรรคเชื่อมสัมผัสต่อกันจนจบความในย่อหน้าหนึ่ง ๆ แล้ว ต้องลง จบด้วย “โคลงสองสุภาพ” เสมอ ขอให้ย้อนกลับไปดูผังภูมิและตัวอย่างโคลงสองสุภาพเพื่อ ทบทวนอีกครั้งแล้วทำ แบบฝึกต่อไปนี้ ก. ฝึกคัดโคลงสองสุภาพ คำ สั่ง ให้นักเรียมคัดลอกคำ ประพันธ์นี้เฉพาะส่วนที่เป็นโคลงสองสุภาพ(ที่พิมพ์ตัวหนา) เขียน ด้วยลายมือที่เป็นระเบียบสวยงาม และอ่านง่าย ๑. โศกจะพุ่งผ่านสวรรค์ ฝันจะหล่นลงนรก สกปรกหัวเราะ กักขฬะเยาะยิ้มยั่ว ปีศาจยั่วยิ้มหยัน พันธุ์อสูรยิ้มเย้ย มนุษย์เอยอกหม่นไหม้ ขวัญดับนรกใต้ ต่ำ ใต้ตีนมาร (กานดิ ณ ศรัทธา) .................................................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................................................. ๒. ร่ายร่ายเริงรำ รำ ยามระยำ เยื้องยก วิหคเห่าเสียงหมา วิฬาร์ลั่นเสียงหมู มัจฉาถูไถเมฆ ตัวเลขปากเป็นมัน กลืนอักษรพลันลงไส้ รุ้งร้างไร้เจ็ดสี ดนตรีจิกกาธาร ขานมากับกระดูก ผูกศิลป์เป็นศพไว้ รอเน่ากับกิ่งไม้ มากแร้งมารุม อยู่นา (กานดิ ณ ศรัทธา) .............................................................................................................................................. ............................................................................................................................................... หมายเหตุ: ข้อ ๑ ไม่มีคำ สร้อย ข้อ ๒ มีคำ สร้อย(อยู่นา) เกณฑ์ คะแนนเต็ม ได้ ข้อ (๑) และ (๒) ทำ ถูกต้อง ลายมือสวย ๑๐ ข้อละ ๕ คะแนน

แบบฝึกทักษะการแต่ง "ร่ายสุภาพ" ข. ฝึกสังเกต สามวรรคสุดท้ายของร่ายสุภาพ ๐๐๐๐่๐้ ๐๐่๐๐๐ ้ ๐่๐้๐๐ (๐๐) คำ สั่ง ๑. ให้นักเรียนโยงเส้นคำ สัมผัสของโคลงสองสุภาพต่อไปนี้ ๑.๑ ศาสนาสอนสั่งให้ ประพฤติตนดีไซร้ เที่ยงแท้คุณธรรม ๑.๒ ชาวพุทธพึงหยุดยั้ง การก่อบาปอีกทั้ง ฝึกให้จิตงาม ยิ่งนา ๒. ให้นักเรียนเติมรูปวรรณยุกต์เอก (่) และโท (้) และโยงเส้นสัมผัสของ โคลงสองสุภาพต่อไปนี้ตามผังภูมิ ๑.๑ โรงเรียนเราเรงรู ขับเคลื่อนวานทุกผู กอเกือสถาบัน ๑.๒ หวังสยามเฟืองพุ่ง คืนสูเจ็ดสีรุง นันตองมิกลัว ใดนา ๑.๓ เหลียวหาธาตุแรรอน กราบเกลื่อนทรายกรวดกอน วาแทเทิดทอง ๑.๔ ฉันชอบกลอนกลาวแกลง ชอบแตงตอบชอบแยง อยางเจาคารม คมนา ๓. โคลงสองสุภาพ ต่อไปนี้ ให้นักเรียนทำ เครื่องหมาย ✓ หน้าข้อที่เห็นว่าแต่งถูก และทำ เครื่องหมาย X หน้าข้อที่เห็นว่าแต่งผิด .....๓.๑ ประเพณีท้องถิ่น กินข้าวสลาก ทุ่งเสลี่ยมนี้แล .....๓.๒. วังธารมีแห่ช้าง งานบวชบุญแลสล้าง ส่งให้บุญแรง .....๓.๓ ครัวตานทานทั่วทั้ง ทานแก่วัดทุกครั้ง ทุกที่หมู่คน ศรัทธา .....๓.๔ ฟ้อนปราสาทไหวนี้ ทุ่งเสลี่ยมชี้ชวนชม แม่เอย ประเมินผล คะแนนเต็ม ได้ ทำ ๑-๓ ทำ ถูกต้อง ข้อละ ๑ คะแนน ๑๐

แบบฝึกทักษะการแต่ง "ร่ายสุภาพ" ค. ฝึกแต่งตอนจบ คำ สั่ง ๑. ให้นักเรียนแต่งโคลงสองสุภาพ (ตอนจบของร่ายสุภาพ) ต่อจากที่กำ หนดให้ ให้ครบบท (ใช้คำ ตายแทนที่ในตำ แหน่งคำ เอกได้) (๑) การเมืองเรื่องน่ารู้ ควรศึกษาอย่างผู้ ………………………............................................................... (๒) เมืองไทยแต่ก่อนนี้.......................................................... ………………................................................................................. ประเมินผล คะแนนเต็ม ได้ ข้อ ๑ และ ๒ แต่งถูกต้อง ได้ใจความดี ข้อละ ๕ คะแนน ๑๐

ประเมินผล คะแนนเต็ม ได้ แต่งถูกต้องตามข้อบังคับ ๑๐ คะแนน ๑๕ มีคุณค่าและความไพเราะ ๓ คะแนน ลายมือสวยงาม ถูกรูปแบบ อ่านง่าย ๒ คะแนน แบบฝึกทักษะการแต่ง "ร่ายสุภาพ" ๒. ให้นักเรียนแต่งโคลงสองสุภาพต่อจากร่ายที่ยังไม่จบบทนี้ให้ถูกต้อง ไพเราะและได้ใจความดี ขนมไทยชื่อเป็นทอง น่ามองน่าชิมนัก รู้จักจดจำ ไว้ ใครได้ลิ้มลองรส อดใจกันไม่ไหว สีเหลืองใสแสนสวย รื่นรวยรินกลิ่นจรุง ทองหยิบปรุงจากไข่ น้ำ ตาลใส่หวานหยด ทองหยอดเหลืองสดสี ฝอยทองมีชวนมอง รับร้องต้องติดใจ ………………… ……………………. ………………… (…………………….)

ประเมินผล คะแนนเต็ม ได้ แต่งถูกต้องได้ใจความดี ๒๐ คะแนน ๓๐ มีคุณค่าความไพเราะ/สร้างสรรค์ ๕ คะแนน เขียน หรือ พิมพ์ถูกต้องสวยงาม ๕ คะแนน ๓๐ แบบฝึกทักษะการแต่ง "ร่ายสุภาพ" แบบฝึกที่ ๗ แต่งร่ายเล่าเรื่อง คำ สั่ง ให้นักเรียนแต่งร่ายสุภาพเล่าเรื่องการทำ ความดีของตนเองหรือของผู้ที่เราได้ทราบมาใน หัวข้อ “บันทึกความดี” ความยาวไม่น้อยกว่า ๑๐ วรรค (นับรวมโคลงสองสุภาพตอนจบบท บันทึกความดี .................................................................. ................................................................. ................................................................... ................................................................. .................................................................. ................................................................. ................................................................... ................................................................. .................................................................. ................................................................. ................................................................... ................................................................. .................................................................. ................................................................. ................................................................... ................................................................. ผู้ประพันธ์..............................................................................ชั้น..............เลขที่........

แบบฝึกทักษะการแต่ง "ร่ายสุภาพ" แบบทดสอบหลังเรียน แบบฝึกทักษะการแต่งคำ ประพันธ์ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๕ สาระการเรียนรู้ ท๔๐๒๐๒ กรองกานท์ เรื่อง “ร่ายสุภาพ” คำ สั่ง จงเลือกตอบข้อที่เห็นว่าถูกต้องที่สุด โดยทำ เครื่องหมาย X ในช่องตัวอักษรของ กระดาษคำ ตอบ จำ นวน ๑๕ ข้อ ภายในเวลา ๒๐ นาที ๑. ข้อใดคือตอนจบบทของร่ายสุภาพ ก. oooo oooo ข. ooooo ooooo ooooo ค. ooooo ooooo oooo (oo) ง. ooooo ooooo ooooo oo (oo) ๒. คำ ส่ง - รับ สัมผัสข้อใดผิดไปจากข้อบังคับของร่ายสุภาพ ก. ข้า - ท่า ข. ไกล - ชัย ค. เกลื่อน - เลื่อน ง. กราบ - ทราบ ๓. ข้อใดคือรูปแบบของร่ายสุภาพ ก. วางเรียงวรรคเหมือนความเรียงร้อยแก้ว ข. วางบาทละ ๓ - ๔ วรรค ค. วางบาทละ ๒ วรรค ง. ทุกข้อ ๔. ข้อใดคือคำ สุภาพทั้งหมด ก. เลื่อมใส เข้าใจ ข. ศรัทธา พาใจ ค. ค่าล้ำ น้ำ ใจ ง. ยิ่งใคร จริงใจ

๕. ข้อใดคือความนิยมในการแต่งร่าย ก. แต่งเป็นเรื่องยาว ๆ และแต่งคละกันไปกับโคลง ข. แต่งเป็นเรื่องสั้น ๆ และแต่งคละกันไปกับโคลง ค. แต่งเป็นเรื่องยาว ๆ และแต่งคละกันไปกับกลอนสุภาพ ง. แต่งเป็นเรื่องสั้น ๆ และแต่งคละกันไปกับกลอนสุภาพ ๖. ข้อใดคือการจัดวรรคแบบร่ายสุภาพ ก. วันนี้ นั่งเปิดอินเตอร์เน็ต เจอภาพเด็ดคลิปเรนเจอร์ ข. แชทกันไปแชทกันมา ไม่เคยพบหน้า เสียท่าหมดตัว ค. เอ็มพีสามสุดรัก ฟังไม่พักหูตึง เราพึงตรองการใช้ ง. เอ็มพี่สี่สั่งได้ หนังสือเรียนเอาเก็บไว้ สอบตกอยู่ร่ำ ไป อนิจจา ๗.ข้อใดคือโกลงสองสุภาพ ก. ใครรานใครรุกด้าว แดนไทย ข. หายากฝากผีไข้ยากแท้จักหา ค. ฝ่ายพระนครรามัญ ขัณฑ์เขตด้าวอัสดง ง. พระพลันทรงเครื่องต้น งามประเสริฐเลิศล้น แหล่งหล้าควรชม ๘.ข้อใดไม่มี “สัมผัสใน" ก. กระดังงาเลื้อยซุ้ม ข. ดาวเรืองดอกโรยรา ค. สิ้นกลิ่นกุหลาบโชย ง. กระดุมทองถูกเด็ด ๙. ข้อบังคับใดที่เคร่งครัดที่สุดในการแต่งร่ายสุภาพ ก. ต้องมีวรรคละ ๕ คำ ข. ต้องลงจบด้วยโคลงสองสุภาพ ค. บทหนึ่ง ๆ ต้องมีไม่น้อยกว่า ๑๐ วรรค ง.ต้องส่งสัมผัสจากคำ สุดท้ายวรรคไปยังคำ ที่ ๓ ของวรรคถัดไป ๑๐. “สัมผัสใน” ของวรรคใดที่แตกต่างจากวรรคอื่น ก. สองคชชนชาญเชี่ยว ข. หงายงาเสยสารศึก ค. เรียวรณรงค์เริงแรง ง. ข้าศึกดูดาษเดียร แบบฝึกทักษะการแต่ง "ร่ายสุภาพ"

๑๑. ข้อใดกล่าวถึงการใช้คำ สัมผัสของร่ายสุภาพได้ถูกต้อง ก. ร่ายต้องมีสัมผัสในทุกวรรค ข. ร่ายสุภาพต้องมีสัมผัสเชื่อมวรรคทุกวรรค ค. มีการกำ หนดตำ แหน่งของคำ สัมผัสอย่างเคร่งครัด ง. นิยมใช้สัมผัสในเป็นสัมผัสสระมากกว่าสัมผัสอักษร ๑๒.ข้อใดกล่าวถึงร่ายสุภาพผิดไป ก. แต่ละวรรคต้องมีจำ นวนคำ ๕ คำ เพิ่มเป็น ๖ คำ ได้เป็นบางวรรค ข. สัมผัสส่ง - รับ ต้องเป็นคำ สุภาพเท่านั้น ค. สัมผัสต้องมีต่อเนื่องกันไปทุกวรรค ง. รับสัมผัสได้ตั้งแต่คำ ที่ ๑ - ๕ ๑๓. ข้อใดใช้คำ ดีเด่นด้านการให้ภาพในจินตนาการ ก. หยดน้ำ ค้าง ข. หยาดน้ำ ค้าง ค. เพชรน้ำ ค้าง ง. เม็ดน้ำ ค้าง ๑๔. ข้อใดแต่งโดยใช้ศิลปะการสรรค สัมผัสในและโวหารภาพพจน์ ก. พระคุณแม่เทียมฟ้า ทั่วหล้าฟ้ารายรอบ ข. พระคุณแม่ยิ่งล้ำ บุญคุณค่าเหนือเกล้า ค. พระคุณแม่มากล้น เป็นล้นพ้นมากยิ่ง ง. พระคุณแม่มากมี จงทำ ดีเพื่อท่าน ๑๕. ควรใช้วรรคใดต่อจากวรรคที่กำ หนดให้ จึงจะถูกต้องตามข้อบังคับของร่ายสุภาพ “เพื่อนมอห้าทับห้า ……………….” ก. เรามาพัฒนาท้องถิ่น ข. เราอย่าเกียจคร้านเลย ค. เราจะฝ่าอุปสรรค ง. เรากล้าหาญชาญชัย แบบฝึกทักษะการแต่ง "ร่ายสุภาพ"